៥. សហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥០-៥១. បញ្ចមេ តត្រិទំ និទស្សនន្តិ សេសោ. ទិរត្តតិរត្តន្តិ ឯត្ថ ទិរត្តគ្គហណំ វចនាលង្ការត្ថំ, និរន្តរំ តិស្សោវ រត្តិយោ វសិត្វា ចតុត្ថទិវសាទីសុ សយន្តស្សេវ អាបត្តិ, ន ឯកន្តរិកាទិវសេន សយន្តស្សាតិ ទស្សនត្ថម្បីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ទិរត្តវិសិដ្ឋញ្ហិ តិរត្តំ វុច្ចមានំ, តេន អនន្តរិកមេវ តិរត្តំ ទីបេតីតិ. បញ្ចហិ ឆទនេហីតិ ឥដ្ឋកសិលាសុធាតិណបណ្ណេហិ. វាចុគ្គតវសេនាតិ បគុណវសេន. ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធោ វឌ្ឍកីហត្ថេន គហេតព្ពោ. ឯកូបចារោ ឯកេន មគ្គេន បវិសិត្វា អព្ភោកាសំ អនុក្កមិត្វា សព្ពត្ថ អនុបរិគមនយោគ្គោ, ឯតំ ពហុទ្វារម្បិ ឯកូបចារោវ. តត្ថ បន កុដ្ដាទីហិ រុន្ធិត្វា វិសុំ ទ្វារំ យោជេន្តិ, នានូបចារោ ហោតិ. សចេ បន រុន្ធតិ ឯវ, វិសុំ ទ្វារំ ន យោជេន្តិ, ‘‘ឯតម្បិ ឯកូបចារមេវ មត្តិកាទីហិ បិហិតទ្វារោ វិយ គព្ភោ’’តិ គហេតព្ពំ. អញ្ញថា គព្ភេ បវិសិត្វា បមុខាទីសុ និបន្នានុបសម្បន្នេហិ សហសេយ្យាបរិមុត្តិយា គព្ភទ្វារំ មត្តិកាទីហិ បិទហាបេត្វា ឧដ្ឋិតេ អរុណេ វិវរាបេន្តស្សបិ អនាបត្តិ ភវេយ្យាតិ.

តេសំ បយោគេ បយោគេ ភិក្ខុស្ស អាបត្តីតិ ឯត្ថ កេចិ ‘‘អនុដ្ឋហនេន អកិរិយសមុដ្ឋានា អាបត្តិ វុត្តា តស្មិំ ខណេ សយន្តស្ស កិរិយាភាវា. ឥទញ្ហិ សិក្ខាបទំ សិយា កិរិយាយ សមុដ្ឋាតិ, សិយា អកិរិយាយ សមុដ្ឋាតិ. កិរិយាសមុដ្ឋានតា ចស្ស តព្ពហុលវសេន វុត្តាតិ វទតិ. យថា ចេតំ, ឯវំ ទិវាសយនម្បិ. អនុដ្ឋហនេន, ហិ ទ្វារាសំវរណេន ចេតំ អកិរិយសមឧដ្ឋានម្បិ ហោតី’’តិ វទន្តិ. ឥទញ្ច យុត្តំ វិយ ទិស្សតិ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ.

‘‘ឧបរិមតលេន សទ្ធិំ អសម្ពទ្ធភិត្តិកស្សា’’តិ ឥទំ សម្ពទ្ធភិត្តិកេ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឧបរិមតលេ សយិតស្ស សង្កា ឯវ នត្ថីតិ ‘‘ហេដ្ឋាបាសាទេ’’តិអាទិ វុត្តំ. នានូបចារេតិ ពហិ និស្សេណិយា អារោហណីយេ.

សភាសង្ខេបេនាតិ សភាការេន. ‘‘អឌ្ឍកុដ្ដកេ’’តិ ឥមិនា សណ្ឋានំ ទស្សេតិ. យត្ថ តីសុ ទ្វីសុ វា បស្សេសុ ភិត្តិយោ ពទ្ធា, ឆទនំ វា អសម្បត្តា អឌ្ឍភិត្តិ, ឥទំ អឌ្ឍកុដ្ដកំ នាម. វាឡសង្ឃាដោ នាម បរិក្ខេបស្ស អន្តោ ថម្ភាទីនំ ឧបរិ វាឡរូបេហិ កតសង្ឃាដោ. បរិក្ខេបស្ស ពហិគតេតិ ឯត្ថ យស្មិំ បស្សេ បរិក្ខេបោ នត្ថិ, តត្ថ សចេ ភូមិតោ វត្ថុ ឧច្ចំ ហោតិ, ឧភតោ ឧច្ចវត្ថុតោ ហេដ្ឋា ភូមិយំ និព្ពកោសព្ភន្តរេបិ អនាបត្តិ ឯវ តត្ថ សេនាសនវោហារាភាវតោ. អថ វត្ថុ នីចំ ភូមិសមមេវ សេនាសនស្ស ហេដ្ឋិមតលេ តិដ្ឋតិ, តត្ថ បរិក្ខេបរហិតទិសាយ និព្ពកោសព្ភន្តរេ សព្ពត្ថ អាបត្តិ ហោតិ, បរិច្ឆេទាភាវតោ បរិក្ខេបស្ស ពហិ ឯវ អនាបត្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បរិមណ្ឌលំ វាតិអាទិ មជ្ឈេ ឧទកបតនត្ថាយ អាកាសង្គណវន្តំ សេនាសនំ សន្ធាយ វុត្តំ. តត្ថ អបរិច្ឆិន្នគព្ភូបចារេតិ ឯកេកគព្ភស្ស ទ្វីសុ បស្សេសុ បមុខេន គមនំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធតោ អនូនំ កុដ្ដំ កត្វា អាកាសង្គណេន បវេសំ ករោន្តិ, ឯវំ អកតោតិ អត្ថោ. គព្ភបរិក្ខេបោតិ ចតុរស្សបាសាទាទីសុ សមន្តា ឋិតគព្ភភិត្តិយោ សន្ធាយ វុត្តំ.

បាដេក្កសន្និវេសាតិ ឯកេកទិសាយ គព្ភបាឡិយោ ឥតរទិសាសុ គព្ភបាឡីនំ អភាវេន, ភាវេបិ វា អញ្ញមញ្ញភិត្តិច្ឆទនេហិ អសម្ពន្ធតាយ បាដេក្កសន្និវេសា នាម វុច្ចតិ. តំ…បេ… សន្ធាយ វុត្តន្តិ តត្ថ បាចិត្តិយេន អនាបត្តីតិ វុត្តំ, ន ទុក្កដេន. តាទិសាយ ហិ គព្ភបាឡិយា បមុខំ តីសុ ទិសាសុ ភិត្តីនំ អភាវេន ឯកទិសាយ គព្ភភិត្តិមត្តេន សព្ពច្ឆន្នំ ចូឡបរិច្ឆន្នំ នាម ហោតិ. តស្មា ទុក្កដមេវ. យទិ បន តស្ស បមុខស្ស ឥតរទិសាសុបិ ឯកិស្សំ, សព្ពាសុ វា ភិត្តិំ ករោន្តិ, តទា សព្ពច្ឆន្នឧបឌ្ឍបរិច្ឆន្នាទិភាវតោ បាចិត្តិយមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ភូមិយំ វិនា ជគតិយា បមុខំ សន្ធាយាតិ ឯត្ថ ឧច្ចវត្ថុំ អកត្វា ភូមិយំ កតគេហស្ស បមុខំ សន្ធាយ អបរិក្ខិត្តេ បាចិត្តិយេន អនាបត្តីតិ ឥទំ កថិតំ. ឧច្ចវត្ថុកំ ចេ បមុខំ ហោតិ, តេន វត្ថុនា បរិក្ខិត្តសង្ខ្យមេវ បមុខំ គច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ. តត្ថាតិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ. ជគតិយា បមាណំ វត្វាតិ បកតិភូមិយា និបន្នោ យថា ជគតិយា ឧបរិ សយិតំ ន បស្សតិ, ឯវំ ឧច្ចាតិឧច្ចវត្ថុស្ស ឧព្ពេធប្បមាណំ វត្វា. ឯកទិសាយ ឧជុកមេវ ទីឃំ កត្វា សន្និវេសិតោ បាសាទោ ឯកសាលសន្និវេសោ. ទ្វីសុ, តីសុ វា ចតូសុបិ វា ទិសាសុ សិង្ឃាដកសណ្ឋានាទិវសេន កតា ទ្វិសាលាទិសន្និវេសា វេទិតព្ពា. សាលប្បភេទទីបនមេវ ចេត្ថ បុរិមតោ វិសេសោតិ. បរិក្ខេបោ វិទ្ធស្តោតិ បមុខស្ស បរិក្ខេបំ សន្ធាយ វទតិ.

៥៣. ឧបឌ្ឍច្ឆន្នឧបឌ្ឍបរិច្ឆន្នំ សេនាសនំ ទុក្កដស្ស អាទិំ វត្វា បាឡិយំ ទស្សិតត្តា តតោ អធិកំ សព្ពច្ឆន្នឧបឌ្ឍបរិច្ឆន្នាទិកម្បិ សព្ពំ បាឡិយំ អវុត្តម្បិ បាចិត្តិយស្សេវ វត្ថុភាវេន ទស្សិតំ សិក្ខាបទស្ស បណ្ណត្តិវជ្ជត្តា, គរុកេ ឋាតព្ពតោ ចាតិ វេទិតព្ពំ. សត្ត បាចិត្តិយានីតិ បាឡិយំ វុត្តបាចិត្តិយទ្វយំ សាមញ្ញតោ ឯកត្តេន គហេត្វា វុត្តំ.

៥៤. បាឡិយំ ‘‘តតិយាយ រត្តិយា បុរារុណា និក្ខមិត្វា បុន វសតី’’តិ ឥទំ ឧក្កដ្ឋវសេន វុត្តំ, អនិក្ខមិត្វា បន បុរារុណា ឧដ្ឋហិត្វា អន្តោឆទនេ និសិន្នស្សាបិ បុនទិវសេ សហសេយ្យេន អនាបត្តិ ឯវ. សេនម្ពមណ្ឌបវណ្ណំ ហោតីតិ សីហឡទីបេ កិរ ឧច្ចវត្ថុកោ សព្ពច្ឆន្នោ សព្ពអបរិច្ឆន្នោ ឯវំនាមកោ សន្និបាតមណ្ឌបោ អត្ថិ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. ឯត្ថ ចតុត្ថភាគោ ចូឡកំ, ទ្វេ ភាគា ឧបឌ្ឍំ, តីសុ ភាគេសុ ទ្វេ ភាគា យេភុយ្យន្តិ ឥមិនា នយេន ចូឡកច្ឆន្នបរិច្ឆន្នតាទីនិ វេទិតព្ពានិ. បាចិត្តិយវត្ថុកសេនាសនំ, តត្ថ អនុបសម្បន្នេន សហ និបជ្ជនំ, ចតុត្ថទិវសេ សូរិយត្ថង្គមនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

សហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.