១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

១. មុសាវាទវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ ខុទ្ទកានន្តិ ឯត្ថ ‘‘ខុទ្ទក-សទ្ទោ ពហុ-សទ្ទបរិយាយោ’’តិ វទន្តិ. តត្ថាតិ តេសុ វគ្គេសុ, ខុទ្ទកេសុ វា. ‘‘ជានិតព្ពតោ’’តិ ហេតុនោ វិបក្ខេបិ និព្ពានេ វត្តនតោ អនេកន្តិកត្តេ បរេហិ វុត្តេ ‘‘ន មយា អយំ ហេតុ វុត្តោ’’តិ តំ ការណំ បដិច្ឆាទេតុំ បុន ‘‘ជាតិធម្មតោតិ មយា វុត្ត’’ន្តិអាទីនិ វទតិ. ‘‘សម្បជាន’’ន្តិ វត្តព្ពេ អនុនាសិកលោបេន និទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘ជានន្តោ’’តិ.

២. សម្បជានមុសាវាទេតិ អត្តនា វុច្ចមានស្ស អត្ថស្ស វិតថភាវំ បុព្ពេបិ ជានិត្វា, វចនក្ខណេ ច ជានន្តស្ស មុសាវាទភណនេ. តេនាហ ‘‘ជានិត្វា’’តិអាទិ. មុសាវាទេតិ ច និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ, តស្មា មុសាភណននិមិត្តំ បាចិត្តិយន្តិ ឯវមេត្ថ, ឥតោ បរេសុបិ ឦទិសេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣. វទន្តិ ឯតាយាតិ វាចាតិ អាហ ‘‘មិច្ឆា’’តិអាទិ. ‘‘ធនុនា វិជ្ឈតី’’តិអាទីសុ វិយ ‘‘ចក្ខុនា ទិដ្ឋ’’ន្តិ បាកដវសេន វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឱឡារិកេនា’’តិ.

១១. គតោ ភវិស្សតីតិ ឯត្ថាបិ សន្និដ្ឋានតោ វុត្តត្តា មុសាវាទោ ជាតោ. អាបត្តិន្តិ បាចិត្តិយាបត្តិំ, ន ទុព្ភាសិតំ. ជាតិអាទីហិ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ បរំ ទវា វទន្តស្ស ហិ តំ ហោតិ. ចារេសុន្តិ ឧបនេសុំ. វត្ថុវិបរីតតា, វិសំវាទនបុរេក្ខារតា, យមត្ថំ វត្ថុកាមោ, តស្ស បុគ្គលស្ស វិញ្ញាបនបយោគោ ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. វត្ថុវិបរីតតាយ ហិ អសតិ វិសំវាទនបុរេក្ខារតាយ វិញ្ញាបិតេបិ មុសាវាទោ ន ហោតិ, ទុក្កដមត្តមេវ ហោតិ. តស្មា សាបិ អង្គមេវាតិ គហេតព្ពំ. ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថំ មុសា ភណន្តស្ស បារាជិកំ, បរិយាយេន ថុល្លច្ចយំ, អមូលកេន បារាជិកេន អនុទ្ធំសនត្ថំ សង្ឃាទិសេសោ, សង្ឃាទិសេសេនានុទ្ធំសនឱមសវាទាទីសុ បាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នេសុ ទុក្កដំ, ឧក្កដ្ឋហីនជាតិអាទីហិ ទវា អក្កោសន្តស្ស ទុព្ភាសិតំ, កេវលំ មុសា ភណន្តស្ស ឥធ បាចិត្តិយំ វុត្តំ.

មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.