៣. តតិយកថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៩៧. តតិយេ បាឡិយំ ចីវរបច្ចាសា និក្ខិបិតុន្តិ ចីវរបច្ចាសាយ សតិយា និក្ខិបិតុន្តិ អត្ថោ. និដ្ឋិតចីវរស្មិំ ភិក្ខុនាតិ ឯត្ថ ទុតិយកថិនេ វិយ សាមិវសេនេវ ករណវចនស្ស អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៤៩៩-៥០០. តុយ្ហំ ទម្មីតិ ទិន្នន្តិ ‘‘តុយ្ហំ, ភន្តេ, អកាលចីវរំ ទម្មី’’តិ ឯវំ ទិន្នំ, ឯតម្បិ កាលេ អាទិស្ស ទិន្នំ នាម ហោតីតិ អធិប្បាយោ. ឥទំ បន អដ្ឋកថាវចនំ, បាឡិយំ ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្ន’’ន្តិ ឥទញ្ច ‘‘អកាលចីវរ’’ន្តិ វចនសាមញ្ញតោ លព្ភមានំ សព្ពម្បិ ទស្សេតុំ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តំ បឋមអនិយតេ សោតស្ស រហោ វិយ. សង្ឃស្ស ហិ កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ អកាលេ ឧប្បន្នចីវរំ វិយ សម្មុខីភូតេហិ វុត្ថវស្សេហិ, អវុត្ថវស្សេហិ ច សព្ពេហិបិ ភាជេតព្ពតាសាមញ្ញេន អកាលចីវរំ នាម ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ អត្ថុទ្ធារវសេន បាឡិយំ ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្ន’’ន្តិ វុត្តំ, ន បន ‘‘តតោ ភាជេត្វា លទ្ធចីវរម្បិ អកាលេ លទ្ធចីវរម្បិ វុត្ថវស្សានំ ឯកមាសបរិហារំ, បញ្ចមាសបរិហារំ វា ន លភតិ, បច្ចាសាចីវរេ អសតិ ទសាហបរិហារមេវ លភតី’’តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ, អដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘អាទិស្ស ទិន្ន’’ន្តិ វចនសាមញ្ញតោ លព្ភមានំ សព្ពំ អត្ថុទ្ធារវសេន ទស្សេតុំ ‘‘ឯកបុគ្គលស្ស វា ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មីតិ ទិន្ន’’ន្តិ វុត្តំ, ន បន តថាលទ្ធំ វា អកាលេ លទ្ធំ វា អនត្ថតកថិនានំ ទសាហព្ភន្តរេ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ ទស្សេតុន្តិ វេទិតព្ពំ ឥតរថា បាឡិអដ្ឋកថាហិ វិរុជ្ឈនតោ. តថា ហិ អច្ចេកចីវរសិក្ខាបទេ អកាលេ ឧប្បន្នម្បិ អច្ចេកចីវរំ ‘‘យាវចីវរកាលសមយំ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៦៤៨) វុត្តំ, តស្ស អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘បវារណមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបញ្ចមិយំ ឧប្បន្នស្ស អច្ចេកចីវរស្ស អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកា បញ្ច មាសា ច បរិហារោ វុត្តោ, តមេវ បរិហារំ សន្ធាយ ‘ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយ បន ឧប្បន្នំ អនច្ចេកចីវរម្បិ បច្ចុទ្ធរិត្វា ឋបិតចីវរម្បិ ឯតំ បរិហារំ លភតិយេវា’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៤៦-៦៤៩) វុត្តំ. តស្មា កាលេបិ អកាលេបិ ច យថាតថា លទ្ធំ អតិរេកចីវរំ វុត្ថវស្សានំ ឯកមាសំ, បញ្ចមាសំ វា យថារហំ បរិហារំ លភតិ ឯវាតិ គហេតព្ពំ.

ឯវំ បន អវត្វា បទភាជនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ ឯវន្តិ យំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរី’’តិ ឥមស្ស មាសបរមតោ ឧត្តរីតិ អត្ថោ វុត្តោ, តំ បរាមសតិ. បទភាជនិយំ ឯវមត្ថំ អវត្វា អញ្ញថា អត្ថោ វុត្តោតិ អធិប្បាយោ. តាវ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរន្តិ បច្ចត្តវចនំ. ‘‘មូលចីវរ’’ន្តិ ឥទំ ឧបយោគវចនំ. អត្តនោ គតិកំ ករោតីតិ អនន្តរា ទុតិយទិវសាទីសុ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរំ មាសបរមំ មូលចីវរំ ឋបេតុំ អទត្វា អត្តនោ ទសាហបរមតាយ ឯវ បតិដ្ឋាបេតីតិ អត្តនោ គតិកំ ករោតីតិ. តតោ ឧទ្ធំ មូលចីវរន្តិ ឯត្ថ បន មូលចីវរន្តិ បច្ចត្តវចនំ. តញ្ហិ វីសតិមទិវសតោ ឧទ្ធំ ទ្វាវីសតិមទិវសាទីសុ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរំ អត្តនា សទ្ធិំ ឯកតោ សិព្ពេត្វា ឃដិតំ ទសាហបរមំ គន្តុំ អទត្វា នវាហបរមតាទិវសេន អត្តនោ គតិកំ ករោតិ, ឯកតោ អសិព្ពេត្វា វិសុំ ឋបិតំ បន បច្ចាសាចីវរំ ទសាហបរមមេវ.

បាឡិយំ ទសាហាតិ ទសាហេន. ឯកាទសេ ឧប្បន្នេតិអាទីសុ ឯកាទសាហេ ឧប្បន្នេតិអាទិនា អត្ថោ, អយមេវ វា បាឋោ គហេតព្ពោ. ឯកវីសេ ឧប្បន្នេ…បេ… នវាហា ការេតព្ពន្តិអាទិ បច្ចាសាចីវរស្ស ឧប្បន្នទិវសំ ឋបេត្វា វុត្តំ. តេនេវ ‘‘តិំសេ…បេ… តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘អញ្ញំ បច្ចាសាចីវរំ…បេ… ការេតព្ព’’ន្តិ ឥទំ សតិយា ឯវ បច្ចាសាយ វុត្តំ. សចេ បន ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ចីវរំ ន លភិស្សាមី’’តិ ឥច្ឆិតដ្ឋានតោ បច្ចាសាយ ឧបច្ឆិន្នាយ អញ្ញត្ថាបិ យេន កេនចិ ឧបាយេន បច្ចាសំ ឧប្បាទេតិ, មូលចីវរំ ន អធិដ្ឋាតព្ពំ, សព្ពថា បច្ចាសាយ ឧបច្ឆិន្នាយ ទសាហាតិក្កន្តំ មូលចីវរំ តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពំ. បច្ចាសាចីវរម្បិ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ បឋមតរំ ឧប្បន្នំ វិសភាគំ សន្ធាយ វទតិ. អញ្ញមញ្ញន្តិ អញ្ញំ អញ្ញំ, អយមេវ វា បាឋោ. អង្គំ បនេត្ថ បឋមកថិនេ វុត្តសទិសមេវ. កេវលញ្ហិ តត្ថ ទសាហាតិក្កមោ, ឥធ មាសាតិក្កមោតិ អយំ វិសេសោ.

តតិយកថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.