១. បឋមអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៤៣. បុត្តសទ្ទេន សាមញ្ញនិទ្ទេសតោ, ឯកសេសនយេន វា បុត្តីបិ គហិតាតិ អាហ ‘‘ពហូ ធីតរោ ចា’’តិ. តទនន្តរន្តិ ភិក្ខូនំ ភោជនានន្តរំ.

៤៤៤-៥. តំ កម្មន្តិ តំ មេថុនាទិអជ្ឈាចារកម្មំ. បាឡិយំ ‘‘សោតស្ស រហោ’’តិ ឥទំ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តំ, ឧបរិ សិក្ខាបទេ ‘‘ន ហេវ ខោ បន បដិច្ឆន្ន’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៤៥៤) ឯតស្ស សិក្ខាបទស្ស វិសយំ បដិក្ខិបិត្វា ‘‘អលញ្ច ខោ ហោតិ មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសិតុ’’ន្តិ វិសយន្តរភូតសោតរហស្ស វិសុំ វក្ខមានត្តា, ឥធ បន ចក្ខុរហោវ អធិប្បេតោ ‘‘បដិច្ឆន្នេ អាសនេ’’តិអាទិវចនតោ, ‘‘សក្កា ហោតិ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិតុ’’ន្តិ វុត្តត្តា ច. តេនាហ ‘‘កិញ្ចាបី’’តិអាទិ. បរិច្ឆេទោតិ រហោនិសជ្ជាបត្តិយា វវត្ថានំ.

ឥទានិ ចក្ខុរហេនេវ អាបត្តិំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘សចេបិ ហី’’តិអាទិមាហ. ‘‘បិហិតកវាដស្សា’’តិ ឥមិនា បដិច្ឆន្នភាវតោ ចក្ខុស្ស រហោវ អធិប្បេតោ, ន សោតស្ស រហោតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘អបិហិតកវាដស្ស…បេ… អនាបត្តិ’’ន្តិ. ន ហិ កវាដបិទហនេន សោតស្ស រហោ វិគច្ឆតិ, ចក្ខុស្ស រហោ ឯវ បន វិគច្ឆតិ. ‘‘អន្តោទ្វាទសហត្ថេបី’’តិ ឥទំ ទុតិយសិក្ខាបទេ អាគតសោតស្ស រហេន អាបជ្ជិតព្ពទុដ្ឋុល្លវាចាបត្តិយា សព្ពថា អនាបត្តិភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. ទ្វាទសហត្ថតោ ពហិ និសិន្នោ ហិ តត្ថ សោតស្ស រហសព្ភាវតោ ទុដ្ឋុល្លវាចាបត្តិយា អនាបត្តិំ ន ករោតិ, តថា ច ‘‘អនាបត្តិំ ន ករោតី’’តិ សាមញ្ញតោ ន វត្តព្ពំ សិយា, ‘‘មេថុនកាយសំសគ្គាបត្តីហិ អនាបត្តិំ ករោតី’’តិ វិសេសេត្វា វត្តព្ពំ ភវេយ្យ. តស្មា តថា តំ អវត្វា សព្ពថា អនាបត្តិំ ទស្សេតុមេវ ‘‘ទ្វាទសហត្ថេ’’តិ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. យទិ ហិ ចក្ខុស្សេវ រហភាវំ សន្ធាយ វទេយ្យ, ‘‘អន្តោទ្វាទសហត្ថេ’’តិ ន វទេយ្យ អប្បដិច្ឆន្នេ តតោ ទូរេ និសិន្នេបិ ចក្ខុស្ស រហាសម្ភវតោ. យស្មា និសីទិត្វា និទ្ទាយន្តោ កបិមិទ្ធបរេតោ កិញ្ចិ កាលំ ចក្ខូនិ ឧម្មីលេតិ, កិញ្ចិ កាលំ និម្មីលេតិ. តស្មា ‘‘និទ្ទាយន្តោបិ អនាបត្តិំ ករោតី’’តិ វុត្តំ.

បដិលទ្ធសោតាបត្តិផលាតិ អន្តិមបរិច្ឆេទតោ វុត្តំ. និសជ្ជំ បដិជានមានោតិ មេថុនកាយសំសគ្គាទិវសេន រហោ និសជ្ជំ បដិជានមានោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បារាជិកេន វា’’តិអាទិ. ន អប្បដិជានមានោតិ អលជ្ជីបិ អប្បដិជានមានោ អាបត្តិយា ន ការេតព្ពោវ. សោ ហិ យាវ ទោសំ ន បដិជានាតិ, តាវ ‘‘នេវ សុទ្ធោ, នាសុទ្ធោ’’តិ វា វត្តព្ពោ, វត្តានុសន្ធិនា បន ការេតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘បដិញ្ញា លជ្ជីសុ កតា, អលជ្ជីសុ ឯវំ ន វិជ្ជតិ;

ពហុម្បិ អលជ្ជី ភាសេយ្យ, វត្តានុសន្ធិតេន ការយេ’’តិ. (បរិ. ៣៥៩);

និសជ្ជាទីសុ…បេ… បដិជានមានោវ តេន សោ ភិក្ខុ ការេតព្ពោតិ ឯត្ថ បដិជានមានោតិ បាឡិយំ អនាគតម្បិ អធិការតោ អាគតមេវាតិ កត្វា វុត្តំ.

វទាបេថាតិ តស្ស ឥទ្ធិយា វិគតាសង្កោបិ តំ ឱវទន្តោ អាហ, អនុបបរិក្ខិត្វា អទេសេ និសិន្នា ‘‘មាតុគាមេន សទ្ធិំ ឯកាសនេ ថេរោ រហោ និសិន្នោ’’តិ ឯវំ មាទិសេហិបិ តុម្ហេ តុម្ហាកំ អវណ្ណំ វទាបេថ កថាបយិត្ថ, មា បុន ឯវំ ករិត្ថាតិ អធិប្បាយោ. ឯវមកាសិន្តិ និគូហិតព្ពម្បិ ឥមំ វិសេសាធិគមំ បកាសេន្តោ តំ សទ្ធាបេតុមេវ ឯវមកាសិន្តិ អត្ថោ. រក្ខេយ្យាសិមន្តិ ឥមំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អញ្ញេសំ មា បកាសយិ.

៤៥១. និសជ្ជាយ បាចិត្តិយន្តិ រហោនិសជ្ជស្សាទេ វត្តមានេ បាចិត្តិយំ. សចេ បន សោ រហោនិសជ្ជស្សាទំ បដិវិនោទេត្វា កម្មដ្ឋានមនសិការាទិនា អញ្ញវិហិតោ, និទ្ទូបគតោ វា អនាបត្តិ ឯវ. តេនាហ ‘‘អស្សាទេ ឧប្បន្នេ’’តិ. ‘‘និសិន្នាយ ឥត្ថិយា’’តិ ឥមិនា និសីទនក្ខណេ អស្សាទាភាវំ ទស្សេតិ. យទិ ហិ និសីទនក្ខណេ អស្សាទោ ឧប្បជ្ជេយ្យ, តេន ឧដ្ឋាតព្ពំ. ឥតរថា អាបត្តិ ឯវ ឥត្ថិយា ឧដ្ឋាយុដ្ឋាយ បុនប្បុនំ និសីទនេ វិយ, តត្ថាបិ ភិក្ខុស្ស ឧដ្ឋហតោ អនាបត្តិ, តេន រហោនិសជ្ជាបត្តិ អកិរិយសមុដ្ឋានាបិ ហោតីតិ វទន្តិ. ឥទំ បន អនិយតសិក្ខាបទំ, អនន្តរញ្ចាតិ ទ្វេបិ វិសុំ អាបត្តិបញ្ញាបនវសេន បញ្ញត្តានិ ន ហោន្តិ រហោនិសជ្ជាទីសុ អាបត្តិយា សិក្ខាបទន្តរេសុ បញ្ញត្តត្តា. បារាជិកាទិអាបត្តីហិ បន កេនចិ ចោទិតស្ស អនុវិជ្ជកេហិ វិនិច្ឆយការណនយទស្សនត្ថំ ឯវំ វត្ថុវសេន ទ្វិធា វិភជិត្វា បញ្ញត្តានិ, ឥមានេវ ច យស្មា ភិក្ខុនីនម្បិ វិនិច្ឆយនយគ្គហណាយ អលំ, តស្មា តាសំ វិសុំ ន វុត្តានីតិ វេទិតព្ពំ. យំ បន អាបត្តិំ បដិជានាតិ, តស្ស វសេនេត្ថ អង្គភេទោ វេទិតព្ពោ. តេនេវ ‘‘អយំ ធម្មោ អនិយតោ’’តិ វុត្តំ.

ឥធ អនិយតវសេន វុត្តានំ បារាជិកសង្ឃាទិសេសបាចិត្តិយានំ តិណ្ណម្បិ អញ្ញមញ្ញំ សទិសសមុដ្ឋានាទិតាយ វុត្តំ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានេវា’’តិ.

បឋមអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.