១. លសុណវគ្គោ

១. បឋមលសុណសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧៩៣-៧. អហំ លសុណេនាតិ ឯត្ថ ‘‘បវារេមី’’តិ បាឋសេសោ. ពទរសាឡវំ កិរ ពទរផលានិ សុក្ខាបេត្វា ចុណ្ណេត្វា កត្តព្ពា ខាទនីយវិកតិ.

បឋមលសុណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨០០. សំហរាបេយ្យាតិ ‘‘សំហរតិ វា សំហរាបេតិ វា’’តិ បទភាជនំ វេទិតព្ពំ. កិញ្ចាបិ ឯត្ថ អាបត្តិភេទោ ន ទស្សិតោ, តថាបិ ខុរសណ្ឌាសកត្តរិអាទិបរិយេសនឃំសនាទីសុ បុព្ពបយោគេសុ ទុក្កដំ យុជ្ជតិ, យថា ចេត្ថ, ឯវំ តលឃាតកាទិម្ហិ ច អាបត្តិភេទោ បាឡិយំ ន វុត្តោ. យថាសម្ភវំ បន បុព្ពបយោគេសុ ទុក្កដំ សម្ភវតិ. ឯវំ ភិក្ខុស្ស ឯត្ថ ច លសុណេ ច ទុក្កដំ. ឥទំ កិរិយាកិរិយន្តិ បោរាណា. តត្ថ ‘‘កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ ន វុត្តំ.

ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨០២-៦. តតិយចតុត្ថសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨១២. បញ្ចមេ ឧទកសុទ្ធិបច្ចយេ សតិបិ ផស្សសាទិយនេ យថាវុត្តបរិច្ឆេទេ អនាបត្តិ. តត្ថ ទ្វិន្នំ បព្ពានន្តិ ‘‘ទ្វិន្នំ អង្គុលានំ សហបវេសនេ ឯកេកអង្គុលស្ស ឯកេកំ បព្ពំ កត្វា ទ្វេ បព្ពា, ឯកង្គុលប្បវេសនេ ទ្វិន្នំ បព្ពានំ ឧបរិ ន វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. មហាបច្ចរិយម្បិ អយមេវ នយោ ទស្សិតោ’’តិ លិខិតំ.

បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨១៥. ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨២០-៨២២. ‘‘នគរំ អតិហរន្តី’’តិ បាឋោ. ‘‘នគរទ្វារេ អតិហរន្តី’’តិ កត្ថចិ, តត្ថ ទ្វារេនាតិ អត្ថោ. អយមេវ វា បាឋោ. តំ បុព្ពាបរវិរុទ្ធន្តិ ‘‘បុនបិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ វាទំ សន្ធាយ, ន តតោ បុព្ពេ តត្ថ វុត្តំ វាទំ. ឯត្ថ ‘‘មាតរម្បិ វិញ្ញាបេត្វាតិ វចនេន វិរុជ្ឈតី’’តិ លិខិតំ, តំ ទុល្លិខិតំ, ន ហិ តេន វិរោធំ សន្ធាយ ឥទំ វុត្តន្តិ. ករណេ ចេ បាចិត្តិយំ, ការាបនេបិ បាចិត្តិយេនេវ ភវិតព្ពំ. អថ ការាបនេ ទុក្កដំ, ករណេបិ ទុក្កដេនេវ ភវិតព្ពំ. ន ហិ ករណេ វា ការាបនេ វា វិសេសោ អត្ថិ អាបជ្ជនេ សតីតិ អធិប្បាយោ.

៨២៣. សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតីតិ អប្បដិក្ខិបិត្វា ‘‘សាធូ’’តិ វត្តុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. ន ហិ បដិគ្គហេតុំ វដ្ដតិ. អនាមាសត្តា ‘‘អាមកធញ្ញំ បន ញាតកបវារិតដ្ឋានេបិ ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘កប្បិយេន លទ្ធំ ធញ្ញំ ភជ្ជិត្វា ភុញ្ជន្តិយា ទុក្កដំ. អបរណ្ណេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ ច ‘‘អនាបត្តិ អាពាធបច្ចយាតិ វចនតោ សត្ត ធញ្ញានិបិ អនាមាសានីតិ សិទ្ធំ, តេនេវ ហេដ្ឋា អដ្ឋកថាយំ ទុក្កដវត្ថុម្ហិ សត្ត ធញ្ញានិបិ គហិតានិ អនាមាសានី’’តិ ច វុត្តានិ. អាមាសានិ កប្បិយវត្ថូនិ ច យទិ ភវេយ្យុំ, យថា ញាតកបវារិតេ សន្ធាយ ‘‘អបរណ្ណំ វិញ្ញាបេតី’’តិ អវិសេសេន វុត្តំ, ឯវំ ‘‘អនាបត្តិ ញាតកានំ បវារិតានំ អញ្ញស្ស អត្ថាយ វិញ្ញាបេតិ, ឧម្មត្តិកាយ អាទិកម្មិកាយា’’តិ វត្តព្ពំ. យស្មា ទុក្កដវត្ថុត្តា ច អនាមាសត្តា ច មាតរម្បិ សត្តវិធំ ធញ្ញំ វិញ្ញាបេតុំ ន វដ្ដតិ, តស្មា តទត្ថទីបនត្ថំ សត្តវិធំ ធញ្ញំ សន្ធាយ ‘‘អនាបត្តិ អាពាធបច្ចយា’’តិ វុត្តំ, យថា ភិក្ខុនិយា អាពាធបច្ចយា វដ្ដតិ, តថា ភិក្ខុស្សាបីតិ ច. យថា វា បន ភិក្ខុនិយា ភជ្ជនាទីនិ ការាបេតុំ ន វដ្ដតិ, ឯវំ ភិក្ខុស្សាបិ. វុត្តម្បិ ចេតំ អន្ធកដ្ឋកថាយំ ‘‘អញ្ញតរោ ពាលភិក្ខុ កប្បិយំ អជានន្តោ ឯតទវោច ‘អាមកធញ្ញំ សម្បដិច្ឆិតុំ ភិក្ខូនំ ន វដ្ដតិ. ឯតំ ធញ្ញំ ភជ្ជិត្វា កោដ្ដេត្វា បចិត្វា យាគុខជ្ជកំ ភត្តញ្ច ទេថា’តិ, អាណាបកស្សេវ ភិក្ខុស្ស អាបត្តិ, សព្ពេសំ អនាបត្តី’’តិ. តស្មា ‘‘សង្ឃវារិកានំ ធញ្ញំ កោដ្ដេថា’’តិ អារាមិកានំ វត្តុញ្ច ន វដ្ដតិ. ‘‘ទិវសំ បរិព្ពយំ គណ្ហថ, តណ្ឌុលេ សម្បាទេថ, ត្វំ ឯត្តកេ គណ្ហ, ត្វំ ឯត្តកេ’’តិ ឯវមាទីនិ បន វត្តុំ វដ្ដតីតិ ច. យំ បន ‘‘អវិញ្ញត្តិយា លព្ភមានំ បន នវកម្មត្ថាយ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, តម្បិ ហេដ្ឋា ‘‘ឥមំ តឡាកំ ខេត្តំ វត្ថុំ វិហារស្ស ទេមា’តិ វុត្តេ ‘សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ នយំ សន្ធាយ វុត្តត្តា សុវុត្តមេវ. ‘‘នវកម្មត្ថាយ ធញ្ញំ ទេមា’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធូ’’តិ វត្តព្ពំ. យំ បន ហេដ្ឋា ‘‘តត្ថ និស្សគ្គិយវត្ថុំ អត្តនោ វា សង្ឃគណបុគ្គលចេតិយានំ វា អត្ថាយ សម្បដិច្ឆិតុំ ន វដ្ដតិ…បេ… ទុក្កដវត្ថុំ សព្ពេសម្បិ អត្ថាយ សម្បដិច្ឆតោ ទុក្កដមេវា’’តិ វុត្តំ, តម្បិ សុវុត្តមេវ. កស្មា? ‘‘ចេតិយស្ស អត្ថាយ ធញ្ញំ ទាតុកាមោម្ហិ, តុម្ហេ ភន្តេ តទត្ថាយ សម្បដិច្ឆថា’’តិ វុត្តេ បដិគ្គហេតុំ អកប្បិយត្តា. ‘‘ឥទំ បន តាទិសំ ន ហោតី’’តិ ច វុត្តំ. សព្ពោបាយំ ឧបតិស្សត្ថេរវាទោ កិរ. ធម្មសិរិត្ថេរោ បនេវមាហ ‘‘បុព្ពេបិ នវកម្មត្ថាយ បដិគ្គហោ ន វារិតោ, សង្ឃស្សត្ថាយ បដិគ្គហិតម្បិ បដិគ្គាហកស្សេវ អកប្បិយ’’ន្តិ.

សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨២៤. បោរាណា ‘‘និព្ពិដ្ឋរាជភដោ’’តិ បឋន្តិ. តស្សត្ថោ វារិតភត្តវេតនោ រាជភដោតិ. ‘‘តញ្ញេវ ភដបថន្តិ តំយេវ ភត្តវេតន’’ន្តិ អត្ថំ វទន្តិ. ឧម្មុកន្តិ អលាតំ.

៨២៦. ឯត្ថ ឆឌ្ឌិតំ កិរិយា. អនោលោកនំ អកិរិយា.

អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣២. ‘‘សាមិកេ អបលោកេត្វា ឆឌ្ឌេតី’’តិ កត្ថចិ បោត្ថកេ នត្ថិ, កត្ថចិ អត្ថិ, អត្ថិភាវោវ សេយ្យោ កិរិយាកិរិយត្តា សិក្ខាបទស្ស. ឥធ ខេត្តបាលកា, អារាមាទិគោបកា ច សាមិកា ឯវ. ‘‘សង្ឃស្ស ខេត្តេ, អារាមេ ច តត្ថ កចវរំ ន ឆឌ្ឌេតព្ពន្តិ កតិកា ចេ នត្ថិ, ភិក្ខុស្ស ឆឌ្ឌេតុំ វដ្ដតិ សង្ឃបរិយាបន្នត្តា, ន ភិក្ខុនីនំ. តាសម្បិ ភិក្ខុនិសង្ឃសន្តកេ វុត្តនយេន វដ្ដតិ, ន តត្ថ ភិក្ខុស្ស, ឯវំ សន្តេបិ សារុប្បវសេនេវ កាតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣៣. សាធុកីឡិតគីតំ វាតិ ឯត្ថ បាចិណ្ណគីតម្បិ សោតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘គីតុបសញ្ហិតំ បន ធម្មំ សោតុំ វដ្ដតីតិ ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. បោរាណគណ្ឋិបទេ បន ‘‘ធម្មគីតម្បិ ន វដ្ដតី’’តិ វត្វា ‘‘ពុទ្ធស្ស គាយាម វាទេមាតិ វុត្តេ សម្បដិច្ឆិតុំ ន វដ្ដតិ, ទុក្កដំ ហោតី’’តិ វុត្តំ, ‘‘បូជំ ករោម, ជាតកំ វា វត្ថុំ វា ទេសេមាតិ វុត្តេ ‘សាធូ’តិ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ ច វុត្តំ.

៨៣៦. ឯកបយោគោ នាម ឯកទិវសាវលោកនំ. តេសំយេវាតិ យេសំ នច្ចំ បស្សតិ. ‘‘ភិក្ខុនី សយម្បិ នច្ចិតុំ វា គាយិតុំ វា វាទិតុំ វា ន លភតី’’តិអាទិ ឥធ សិក្ខាបទេ នត្ថិ. កស្មា? ឯឡកលោមសមុដ្ឋានត្តា. យទិ ឯវំ កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? សុត្តានុលោមមហាបទេសតោ. យទិ នច្ចាទីនិ បស្សិតុំ វា សោតុំ វា ន លភតិ, បគេវ អត្តនា កាតុន្តិ នយតោ លព្ភមានត្តា វុត្តំ. ឥតរថា មហាបទេសា និរត្ថកា សិយុំ. ឯវមញ្ញត្ថាបិ នយោ នេតព្ពោ. ‘‘សមុដ្ឋានម្បិ ឥធ វុត្តមេវ អគ្គហេត្វា ឆសមុដ្ឋានវសេន គហេតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ. តំ ‘‘អញ្ញេ នច្ច, គាយ, វាទេហី’’តិ វត្តុំ ន លព្ភតីតិអាទិវចីកម្មំ សន្ធាយ លិខិតញ្ចេ, តំ សុលិខិតំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានេ វាចាយ អភាវតោ. ‘‘សយម្បិ នច្ចិតុ’’ន្តិអាទិកាយកម្មញ្ចេ សន្ធាយ លិខិតំ, ទុល្លិខិតំ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានញ្ហិ ឯកន្តតោ កាយកម្មំ ហោតិ, តស្មា ឧទ្ធដំ អគ្គហេត្វា អាទិសទ្ទេន សង្គហិតមេវ ឥធ គហេតព្ពន្តិ. ឯតំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានត្តាតិ ឯត្ថ ការណវចនេ សុត្តានុលោមមហាបទេសតោតិ ឯត្ថ បន ឧទ្ធដំ គហេតព្ពំ, ឯវំ យថាលាភវសេន តំ លិខិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘អាហច្ចភាសិតសិក្ខាបទវសេន ឯឡកលោមសមុដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តន្តិ ឧបតិស្សត្ថេរោ. ‘‘ឯឡកលោមសមុដ្ឋានញ្ចេ ឥទំ សិក្ខាបទំ, អាណាបកោ មុច្ចេយ្យ, ន ច មុច្ចតី’’តិ វុត្តំ. តំ ‘‘កស្មា’’តិ វុត្តេ ‘‘សព្ពអដ្ឋកថាសុ វុត្ត’’ន្តិ អដ្ឋកថាចរិយោ អាហាតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ.

៨៣៧. អារាមេ ឋត្វាតិ ន កេវលំ ឋត្វា, តតោ គន្ត្វា បន សព្ពិរិយាបថេហិបិ លភតិ. ‘‘អារាមេ ឋិតាតិ បន អារាមបរិយាបន្នាតិ អត្ថោ, ឥតរថា និសិន្នាបិ ន លភេយ្យា’’តិ លិខិតំ, តំ សុលិខិតមេវ.

ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

លសុណវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.