២. អន្ធការវគ្គវណ្ណនា

១. បឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣៩. ‘‘ទិវាបិ អន្ធការំ អត្ថិ, តប្បដិសេធនត្ថំ ‘រត្តន្ធការេ’តិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ បោរាណា. សន្តិដ្ឋេយ្យាតិ ឯត្ថ ឋានាបទេសេន ចតុព្ពិធោបិ ឥរិយាបថោ សង្គហិតោ, តស្មា បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ តេន សទ្ធិំ ចង្កមនាទិំ ករោន្តិយា បាចិត្តិយមេវ. ‘‘សល្លបេយ្យ វា’’តិ កេវលំ និទានវសេន វុត្តំ វិសេសាភាវតោ. ‘‘សល្លបេយ្យវាតិ បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតា សល្លបតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ ហិ វុត្តំ, តំ ន យុត្តន្តិ ឯកេ. កស្មា? យស្មា តស្ស បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតេនេវ ឯកំ បាចិត្តិយំ. សល្លបនេនបិ អបរម្បិ ឯកំ អាបជ្ជតីតិ នាបជ្ជតិ, កថំ បញ្ញាយតីតិ? អង្គវសេន. ឥមស្ស ហិ រត្តន្ធការតា, បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ ឋានំ វា សល្លបនំ វា, សហាយាភាវោ, រហោបេក្ខតាតិ ឥមានិ ចត្តារិ អង្គានិ វុត្តានិ. តត្ថ យទិ ឋានបច្ចយា ឯកា អាបត្តិ វិសុំ សិយា, តស្សា ចត្តារិ អង្គានិ សិយុំ. យទិ សល្លបនបច្ចយា ឯកា, តស្សាបិ បញ្ច អង្គានិ សិយុំ. តស្មា មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘ចត្តារិ វា បញ្ច វា អង្គានី’’តិ វត្តព្ពំ សិយា, ន ច វុត្តំ, តស្មា សល្លបនបច្ចយា វិសុំ នត្ថីតិ. អត្ថិយេវ, មាតិកាដ្ឋកថាវចនញ្ច តទត្ថមេវាតិ ឯកេ. កថំ? សហុប្បត្តិតោ ទ្វិន្នំ អាបត្តីនំ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? សល្លបនេ សតិ ឋានបច្ចយា អាបជ្ជិតព្ពំ ចតុរង្គិកំ, សល្លបនបច្ចយា អាបជ្ជិតព្ពំ ចតុរង្គិកន្តិ ទ្វេ បាចិត្តិយានិ សហុប្បន្នានិ ឯកតោ អាបជ្ជន្តីតិ. ឥទំ អយុត្តំ បាឡិវិរោធតោ. បាឡិយញ្ហិ ‘‘សល្លបេយ្យ វាតិ បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតា សល្លបតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ វុត្តំ. យទិ ទ្វេ សិយុំ, ‘‘អាបត្តិ ទ្វិន្នំ បាចិត្តិយាន’’ន្តិ ន វត្តព្ពតា សិយាតិ. អយំ នយោ ទុតិយាទីសុបិ យថាយោគំ វេទិតព្ពោ. ឯត្ថ ទុតិយេនាបិ សទ្ធិំ យទិ ភិក្ខុនិយា រហោបេក្ខតា អត្ថិ, សោ ចេ បុរិសោ, ន ទុតិយោ, បុរិសគណនាយ អាបត្តិយោ. អថ ទុតិយា ភិក្ខុនី ហោតិ, តស្សា ច តេន បុរិសេន សទ្ធិំ រហោបេក្ខតា អត្ថិ, សា ច ភិក្ខុនី ន ទុតិយា ហោតិ. ឧភិន្នម្បិ អាបជ្ជតីតិ ឯកេ, វិចារេត្វា បន គហេតព្ពំ. បោរាណគណ្ឋិបទេ បន វុត្តំ ‘‘ហត្ថបាសេ ឋានេន ទុក្កដ’’ន្តិ, តំ បាឡិយា វិរុជ្ឈតិ. ‘‘បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ ហិ បាឡិ, កិំពហុនា. ចតុត្ថសិក្ខាបទេ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយិកឧយ្យោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘សន្តិដ្ឋនាទីសុ តីណិ បាចិត្តិយានី’’តិអាទិវចនតោ វត្ថុគណនាយ អាបត្តិ វេទិតព្ពា. ‘‘អង្គានិ ចេត្ថ ចត្តារិ បញ្ច វា’’តិ វត្តព្ពន្តិ សន្និដ្ឋានំ.

បឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២-៣-៤. ទុតិយតតិយចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៤២-៦. ទុតិយតតិយចតុត្ថានិ ឧត្តានានិ. សព្ពត្ថ ‘‘សល្លបតីតិ យំ កិញ្ចិ តិរច្ឆានកថំ កថេតី’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ.

៨៥២. ចតុត្ថេ បនាយំ វិសេសោ – ‘‘ឯកេនេកា’’តិ បឋមំ វុត្តត្តា ទុតិយិកំ វា ភិក្ខុនីនំ ឧយ្យោជេយ្យ, បាចិត្តិយំ ន សម្ភវតីតិ ចេ? សម្ភវតិ. កស្មា? សន្តិដ្ឋនាទិត្តយមត្តាបេក្ខត្តា, តស្ស វចនស្សាបិ វា អញ្ញាយបិ រហោបេក្ខនស្សាទសម្ភវេ សតិ ឧភិន្នំ ឯកត្ថសម្ភវតោ ច សាធិតមេតំ. ‘‘ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា សន្តិដ្ឋតិ វា សល្លបតិ វា’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ. កស្មា ‘‘និកណ្ណិកំ វា ជប្បេតី’’តិ ន វុត្តំ? ហត្ថបាសាតិក្កមេ អសម្ភវតោ. តស្ស តតិយស្ស បទស្ស បច្ឆិន្នត្តា សម្ភវន្តម្បិ ‘‘ទុតិយិកំ វា ឧយ្យោជេតី’’តិ ន វុត្តំ, តស្មា អត្ថតោ ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា សន្តិដ្ឋតិ វា សល្លបតិ វា ទុតិយិកំ វា ឧយ្យោជេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯស នយោ យក្ខេន វាតិអាទីសុបិ. តត្ថ ‘‘ហត្ថបាសេ’’តិ វា ‘‘ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា’’តិ វា ន វុត្តំ ឧភយត្ថ ទុក្កដត្តា. អនាបត្តិវារេបិ អសម្ភវតោ ‘‘និកណ្ណិកំ វា ជប្បេតី’’តិ ន វុត្តន្តិ ចេ? សម្ភវតិ សតិ ករណីយេ និកណ្ណិកំ វា ជប្បេតីតិ សម្ភវតោ. អថ កស្មា ឯវំ ន វុត្តន្តិ ចេ? អនវជ្ជកថាយំ និកណ្ណិកជប្បនេ បយោជនាភាវា, ធម្មកថាយម្បិ ឧទាយិំ អារព្ភ បដិសិទ្ធត្តា ច.

ទុតិយតតិយចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៥៦. ‘‘កុលំ នាម ចត្តារិ កុលានី’’តិ វុត្តត្តា តិត្ថិយារាមេ កប្បតិ តស្ស កុលវោហារាភាវតោតិ ឯកេ. តិត្ថិយានំ ខត្តិយាទិបរិយាបន្នត្តា ន កប្បតីតិ ឯកេ. តស្ស កប្បិយភូមិត្តា ន យុត្តន្តិ ចេ? ន, យថាវុត្តខត្តិយាទីនំ សម្ភវតោ. តថាបិ គោចរកុលំ ឥធាធិប្បេតំ. ‘‘ឧបចារោ ទ្វាទសហត្ថោ’’តិ លិខិតំ.

បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦០. ‘‘និសីទន្តិយា ឯកា, និបជ្ជន្តិយា ឯកា’’តិ អវត្វា ‘‘និសីទិត្វា គច្ឆន្តិយា’’តិអាទិ ន វត្តព្ពំ. ន ហិ គមនបច្ចយា ឯសា អាបត្តីតិ? ន, បរិយោសានាធិប្បាយវសេន វុត្តត្តា. ‘‘និសីទិត្វា និបជ្ជន្តិយា ទ្វេ’’តិ វចនេនបិ គមនំ ឥធ នាធិប្បេតន្តិ ទស្សិតំ ហោតិ, តថា ‘‘និបជ្ជិត្វា និសីទន្តិយា ទ្វេ’’តិបិ វត្តព្ពំ. យទិ ឯវំ ‘‘តស្មិំ អភិនិបជ្ជតិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ បាចិត្តិយាន’’ន្តិ កស្មា ន វុត្តន្តិ ចេ? អនិសីទិត្វាបិ និបជ្ជនសម្ភវតោ. និបជ្ជនត្ថាយ និសីទិត្វា និបជ្ជន្តិយា និបជ្ជនកបយោគត្តា ឯកា អាបត្តីតិ កេចិ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦៧. អនាបត្តិវារេ ‘‘ធុវបញ្ញត្តេ’’តិ ន វុត្តំ ‘‘សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា’’តិ វុត្តត្តា. ឥធ ឆដ្ឋេ វុត្តនយេន បកតិយា បញ្ញត្តេ អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, បាចិត្តិយមេវ. អញ្ញត្ថ ធុវបញ្ញត្តំ. ឥធ វុត្តនយេន សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, បាចិត្តិយមេវ. ឧភយត្ថាបិ បញ្ចមេ វុត្តនយេន អនាបុច្ឆា បក្កមេយ្យ, បាចិត្តិយមេវ, អនាបត្តិវារេ មាតិកាយំ វុត្តកាលតោ អញ្ញកាលស្ស អបរាមដ្ឋត្តាតិ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ. អបិច អត្ថាបត្តិកាលេ អាបជ្ជតិ, នោ វិកាលេតិអាទិត្តិកេ, អត្ថាបត្តិ រត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ ទិវាតិអាទិត្តិកេ ច អដ្ឋកថាយំ ឥធ បញ្ចមឆដ្ឋសត្តមសិក្ខាបទេហិ សង្គហិតាបត្តីនំ អបរាមដ្ឋត្តា យថាសម្ភវំ តិវិធកាលេ តិវិធមេតំ យោជេត្វា ទស្សេតុំ វដ្ដតិ ឯវ មហាបទេសនយានុលោមតោ.

សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦៩. អដ្ឋមេ ភិក្ខុស្ស ទុក្កដំ សម្ភវតិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៧៥-៧. ទុគ្គាហវសេន វា សុគ្គាហវសេន វា យថាវុត្តនយេន សបថករណេ អាបត្តីតិ វេទិតព្ពំ. យស្មា មាតិកាយំ ‘‘អត្តានំ វា បរំ វា’’តិ វុត្តំ, តស្មា យា អត្តានមេវ អារព្ភ សបថំ ករេយ្យ, តស្សា ឯកា. បរមេវារព្ភ តស្សា ឯកា. ឧភោបិ អារព្ភ តស្សា ទ្វេ អាបត្តិយោ សម្ភវន្តិ. តិកច្ឆេទោ បនេត្ថ បរមេវារព្ភ សបថករណំ សន្ធាយ បវត្តោ.

នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៨២. ទសមេ អនាបត្តិវារោ រោទនស្សេវ, ន វធស្ស, តស្មា ញាតិព្យសនាទីហិ ផុដ្ឋាបិ អត្តានំ វធតិ ឯវ, ន រោទតិ, ទុក្កដមេវ.

ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អន្ធការវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.