១. កម្មក្ខន្ធកវណ្ណនា

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថាវណ្ណនា

៤. អសម្មុខា កតំ ហោតីតិអាទយោ តិកា កេវលំ ទេសនាមត្តមេវ. ន ហិ តីហិ ឯវ អង្គេហិ សមោធានេហិ អធម្មកម្មំ ហោតិ, ឯកេនបិ ហោតិ ឯវ, អយមត្ថោ ‘‘តិណ្ណំ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឡិយា (ចូឡវ. ៦) សាធេតព្ពោ. ‘‘អប្បដិញ្ញាយ កតំ ហោតី’’តិ លជ្ជិំ សន្ធាយ វុត្តំ. កណ្ហបក្ខេ ‘‘អទេសនាគាមិនិយា អាបត្តិយា កតំ ហោតី’’តិ សុក្កបក្ខេ ‘‘ទេសនាគាមិនិយា អាបត្តិយា កតំ ហោតី’’តិ ឥទំ ទ្វយំ បរតោ ‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ តជ្ជនីយកម្មំ ករេយ្យ. អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតី’’តិ ឥមិនា វិរុជ្ឈតិ, អទេសនាគាមិនិំ អាបន្នោ ហិ ‘‘អធិសីលេ សីលវិបន្នោ’’តិ វុច្ចតីតិ. យុត្តមេតំ, កត្តុ អធិប្បាយោ ឯត្ថ ចិន្តេតព្ពោ. ឯត្ថាហ ឧបតិស្សត្ថេរោ ‘‘តជ្ជនីយកម្មស្ស ហិ វិសេសេន ភណ្ឌនការកត្តំ អង្គ’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, តំ បាឡិយា អាគតនិទានេន យុជ្ជតិ, តស្មា សព្ពត្តិកេសុបិ ភណ្ឌនំ អារោបេត្វា ភណ្ឌនបច្ចយា អាបន្នាបត្តិវសេន ឥទំ កម្មំ កាតព្ពំ, តស្មា ‘អធិសីលេ សីលវិបន្នោ’តិ ឯត្ថាបិ បុព្ពភាគេ វា អបរភាគេ វា ចោទនាសារណាទិកាលេ ភណ្ឌនបច្ចយា អាបន្នាបត្តិវសេនេវ ការេតព្ពំ, ន កេវលំ សង្ឃាទិសេសបច្ចយា កាតព្ព’’ន្តិ. ‘‘អទេសនាគាមិនិយា អាបត្តិយាតិ បារាជិកាបត្តិយា’តិ ឯត្តកមត្តំ វត្វា បរតោ ‘អធិសីលេ បារាជិកសង្ឃាទិសេសេ អជ្ឈាចារា’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្ត’’ន្តិ លិខិតំ. ‘‘អធិសីលេ សីលវិបន្នោ’តិ សង្ឃាទិសេសំ សន្ធាយា’’តិ គណ្ឋិបទេ លិខិតំ. ឥទំ បោរាណគណ្ឋិបទេ បុរិមវចនេន សមេតិ, តស្មា តត្ថ បច្ឆិមំ បារាជិកបទំ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តំ សិយា, អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘អទេសនាគាមិនិយាតិ បារាជិកាបត្តិយា វា សង្ឃាទិសេសាបត្តិយា វា’’តិ វុត្តំ, តត្ថ បារាជិកាបត្តិ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តា សិយា. យតោ គណ្ឋិបទេ ‘‘អធិសីលេ សីលវិបន្នោ’តិ សង្ឃាទិសេសំ សន្ធាយា’’តិ ឯត្តកមេវ លិខិតំ, តស្មា សព្ពត្ថ គណ្ឋិបទេ សកលេន នយេន បារាជិកាបត្តិបច្ចយា ឧប្បន្នភណ្ឌនហេតុ ន តជ្ជនីយកម្មំ កាតព្ពំ បយោជនាភាវា, សង្ឃាទិសេសបច្ចយា កាតព្ពន្តិ អយមត្ថោ សិទ្ធោ ហោតិ. ន, សុក្កបក្ខេ ‘‘ទេសនាគាមិនិយា អាបត្តិយា កតំ ហោតី’’តិ (ចូឡវ. ៥) វចនតោតិ ចេ? ន, ឯកេន បរិយាយេន សង្ឃាទិសេសស្សបិ ទេសនាគាមិនិវោហារសម្ភវតោ,

យេន កម្មេន សន្តជ្ជនំ ករីយតិ, តំ តជ្ជនីយកម្មំ នាម. យេន កម្មេន និស្សាយ តេ វត្ថព្ពន្តិ និស្សិយតិ ភជាបិយតិ និយស្សោ, តំ និយសកម្មំ នាម. យេន តតោ អាវាសតោ, គាមតោ ច បព្ពាជេន្តិ កុលទូសកំ, តំ បព្ពាជនីយកម្មំ នាម. យេន កម្មេន អក្កុដ្ឋគហដ្ឋសមឦបមេវ បដិសារិយតិ សោ អក្កោសកោ បច្ឆា បេសិយតិ, តំ បដិសារណីយកម្មំ នាម. យេន សមានសំវាសកភូមិតោ ឧក្ខិបិយតិ. ឆឌ្ឌីយតិ សាតិសារោ ភិក្ខុសង្ឃេន, តំ កម្មំ ឧក្ខេបនីយកម្មំ នាមាតិ វេទិតព្ពំ.

១១. ‘‘និស្សាយ តេ វត្ថព្ព’’ន្តិ គរុនិស្សយំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន ឥតរន្តិ.

២១. អស្សជិបុនព្ពសុកវត្ថុស្មិំ ‘‘តេសុ វិព្ភន្តេសុបិ កម្មំ បដិប្បស្សម្ភេតុំ អនុញ្ញាតម្បិ សម្មាវត្តន្តានំយេវា’’តិ លិខិតំ. សម្មុខា វុត្តមេវ គិហិបដិសំយុត្តំ នាម. បរម្មុខា វុត្តំ ទេសនំ គច្ឆតិ.

៤១. ខមាបេន្តេន ‘‘ខមាហី’’តិ វត្តព្ពមត្តមេវ, ន ឧក្កុដិកាទិសាមីចិនា បយោជនន្តិ. អនុទូតន្តិ សហាយន្តិ អត្ថោ.

៥០. អទស្សនេយេវ ឧក្ខេបនីយំ កាតព្ពំ, ន អញ្ញថា. ‘‘តជ្ជនីយាទិករណកាលេ អាបត្តិំ រោបេត្វា តស្សា អទស្សនេ, អប្បដិកម្មេ វា ភណ្ឌនការកាទិអង្គេហិ កាតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ.

តជ្ជនីយកម្មាទីសុ អយំ បកិណ្ណកវិនិច្ឆយោតិ វេទិតព្ពោ. កិំ តជ្ជនីយកម្មំ, តជ្ជនីយកម្មស្ស កិំ មូលំ, កិំ វត្ថុ, កិំ បរិយោសានំ, កស្មា ‘‘តជ្ជនីយកម្ម’’ន្តិ វុច្ចតីតិ? កិំ តជ្ជនីយកម្មន្តិ វត្ថុស្មិំ សតិ ករណសម្បត្តិ. តជ្ជនីយកម្មស្ស កិំ មូលន្តិ សង្ឃោ មូលំ. តជ្ជនីយកម្មស្ស កិំ វត្ថូតិ កលហជាតាបត្តិវត្ថុ. កិំ បរិយោសានន្តិ ភាវនាបរិយោសានំ. កស្មា តជ្ជនីយកម្មន្តិ វុច្ចតីតិ សង្ឃោ កលហការកបុគ្គលំ កលហេ ច ភេទេ ច ភយំ ទស្សេត្វា ខន្តិយា ជនេតិ, ឧបសមេ ជនេតិ, តស្មា ‘‘តជ្ជនីយកម្ម’’ន្តិ វុច្ចតិ. កថំ តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតិ, កថំ អកតំ. កិន្តិ ច តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតិ, កិន្តិ ច អកតំ. កេន ច តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតិ, កេន ច អកតំ. កត្ថ ច តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតិ, កត្ថ ច អកតំ. កាយ វេលាយ តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតិ, កាយ វេលាយ អកតំ ហោតិ? កថំ តជ្ជនីយកម្មំ កតំ ហោតីតិ សមគ្គេន សង្ឃេន ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន. កថំ អកតំ ហោតីតិ វគ្គេន សង្ឃេន ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន. កិន្តិ ច កតំ ហោតីតិ ករណសម្បត្តិយា. កិន្តិ ច អកតំ ហោតីតិ ករណវិបត្តិយា. កេន ច កតំ ហោតីតិ សង្ឃេន. កេន ច អកតំ ហោតីតិ គណេន បុគ្គលេន. កត្ថ ច កតំ ហោតីតិ យស្ស បុគ្គលស្ស សង្ឃោ តជ្ជនីយកម្មំ ករោតិ, តស្ស បុគ្គលស្ស សម្មុខីភូតេ. កត្ថ ច អកតំ ហោតីតិ យស្ស បុគ្គលស្ស សង្ឃោ តជ្ជនីយកម្មំ ករោតិ, តស្ស បុគ្គលស្ស អសម្មុខីភូតេ. កាយ វេលាយ កតំ ហោតីតិ យទា កលហជាតាបត្តិ សំវិជ្ជតិ. កាយ វេលាយ អកតំ ហោតីតិ យទា កលហជាតាបត្តិ ន សំវិជ្ជតិ. កតិហាការេហិ តជ្ជនីយកម្មស្ស បត្តកល្លំ ហោតិ, កតិហាការេហិ អបត្តកល្លំ? សត្តហាការេហិ តជ្ជនីយកម្មស្ស បត្តកល្លំ ហោតិ, សត្តហាការេហិ អបត្តកល្លំ. កតមេហិ សត្តហាការេហិ បត្តកល្លំ, កតមេហិ សត្តហាការេហិ អបត្តកល្លំ ហោតិ? កលហជាតាបត្តិ ន សំវិជ្ជតិ, សោ វា បុគ្គលោ អសម្មុខីភូតោ ហោតិ, សង្ឃោ វា វគ្គោ ហោតិ, អសំវាសិកោ វា បុគ្គលោ តស្សំ បរិសាយំ សំវិជ្ជតិ, អចោទិតោ វា ហោតិ អសារិតោ វា, អាបត្តិំ វា អនារោបិតោ. ឥមេហិ សត្តហាការេហិ តជ្ជនីយកម្មស្ស អបត្តកល្លំ ហោតិ, ឥតរេហិ សត្តហាការេហិ បត្តកល្លំ ហោតិ. ឯវំ សេសកម្មេសូតិ.

កម្មក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.