៧. សប្បាណកវគ្គោ

១. សញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៨២. សញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

២. សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៨៧. ‘‘បាណោ អត្ថី’’តិ ជានន្តោបិ ‘‘មរិស្សន្តី’’តិ អវិចារេត្វា បិវតិចេ, អនាបត្តិ.

ជលេ បក្ខិបនំ បុប្ផំ, ជលប្បវេសនំ ឥទំ;

ឯវំ ឧភិន្នំ នានត្តំ, ញេយ្យំ ញាណវតា សទាតិ.

សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឧក្កោដនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៩២. តតិយេ ទ្វាទស ឧក្កោដា វេទិតព្ពា. តត្ថ អកតំ កម្មំ, ទុក្កដំ កម្មំ, បុន កាតព្ពំ កម្មន្តិ អនុវាទាធិករណេ លព្ភន្តិ. អនិហដំ, ទុន្និហដំ, ន បុន ហរិតព្ពន្តិ វិវាទាធិករណេ លព្ភន្តិ, អវិនិច្ឆិតំ, ទុវិនិច្ឆិតំ, បុន វិនិច្ឆិតព្ពន្តិ អាបត្តាធិករណេ លព្ភន្តិ. អវូបសន្តំ, ទុវូបសន្តំ, បុន វូបសមេតព្ពន្តិ កិច្ចាធិករណេ លព្ភន្តីតិ អដ្ឋកថានយោ, បាឡិយំ បនេត្ថ មុខមត្តមេវ ទស្សិតំ.

ឧក្កោដនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៩៩. ‘‘បារាជិកានីតិ អត្ថុទ្ធារវសេន ទស្សិតានី’’តិ កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? បរិវារបាឡិតោ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ ‘‘អាបត្តាធិករណបច្ចយា កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. អាបត្តាធិករណបច្ចយា ចតស្សោ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. ភិក្ខុនី ជានំ បារាជិកំ ធម្មំ បដិច្ឆាទេតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. វេមតិកា បដិច្ឆាទេតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. ភិក្ខុ សង្ឃាទិសេសំ បដិច្ឆាទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អាចារវិបត្តិំ បដិច្ឆាទេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បរិ. ២៩០). បារាជិកំ បដិច្ឆាទេន្តោ ភិក្ខុ អនាបត្តិ, នោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ អវុត្តត្តាតិ ចេ? ន, សំកិលិដ្ឋេន ចិត្តេន បដិច្ឆាទនេ វិនា អាបត្តិយា អសម្ភវតោ. ទុក្កដវារេ វត្តព្ពាបិ បារាជិកាបត្តិយោ បឋមំ អត្ថុទ្ធារវសេន សង្ឃាទិសេសេហិ សហ វុត្តត្តា ន សក្កា បុន វត្តុន្តិ ន វុត្តាតិ វេទិតព្ពា.

យាវ កោដិ ន ឆិជ្ជតីតិ ចេត្ថ យោ អន្តមសោ បដិច្ឆាទនត្ថំ អញ្ញស្ស អារោចេតុ វា, មា វា, បដិច្ឆាទនចិត្តេនេវ អាបត្តិំ អាបន្នោ. តស្ស បុន អញ្ញស្ស បដិច្ឆាទនត្ថំ អនារោចនេនេវ ន កោដិ ឆិន្នា ហោតិ, កិំ បុន បដិនិវត្តិត្វា វចនេន បយោជនន្តិ ន អន្តិមស្ស អនារោចនេន ឆិន្នា ហោតិ, អប្បដិច្ឆាទនេន ឯវ ឆិន្នា ហោតិ, តតោ អប្បដិច្ឆាទនត្ថំ អបុព្ពស្ស អារោចេតព្ពំ, តតោ បដ្ឋាយ កោដិ ឆិន្នា ហោតិ, តទភាវោ បដិនិវត្តិត្វា អប្បដិច្ឆាទនត្ថំ អារោចេតព្ពំ, ឯវម្បិ កោដិ ឆិន្នា ហោតីតិ ឯវំ នោ បដិភាតីតិ អាចរិយោ. តតិយេន ទុតិយស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘ទុតិយោ នាម បឋមោ’’តិ វទន្តានំ ‘‘វត្ថុ បុគ្គលោ ន វត្តព្ពោ’’តិ វារិតត្តា ន សុន្ទរំ. អញ្ញស្ស ចតុត្ថស្ស អារោចនេបិ ន សុន្ទរំ. កស្មា? បុព្ពេវ សុត្វា អញ្ញស្ស អនារោចិតត្តា. ‘‘សុតេន អញ្ញស្ស អារោចេតព្ពំ សិយា’’តិ វទន្តិ.

ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០៤. បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជនតោ ពហុធា. ហាយនវឌ្ឍនន្តិ មាតុកុច្ឆិស្មិំ ចេ ទ្វាទសន្នំ មាសានំ ឩនតាយ ហាយនំ កតំ. បសូតស្ស វឌ្ឍនំ កាតព្ពំ. មាតុកុច្ឆិស្មិំ ចេ វឌ្ឍនំ កតំ. បសូតស្ស ហាយនំ កាតព្ពំ. និក្ខមនីយបុណ្ណមាសី នាម សាវណមាសស្ស បុណ្ណមាសី. ‘‘បាដិបទទិវសេតិ ទុតិយេ ឧបគច្ឆតិ ទិវសេ’’តិ លិខិតំ. សោ ហិ បសូតទិវសតោ បដ្ឋាយ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោ ហោតិ. អវសេសានំ ទ្វិន្នំ វស្សានំ អធិកទិវសានិ ហោន្តេវ, តស្មា និក្កង្ខា ហុត្វា ឧបសម្បាទេន្តិ. តំ សន្ធាយាតិ គព្ភវស្សញ្ច បវារេត្វា លទ្ធវស្សញ្ច អគណេត្វា ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ គណេត្វា ឯកូនវីសតិវស្សំ. ឯកូនវីសតិវស្សោតិ ‘‘គព្ភវស្សំ ឯវ បហាយា’’តិ លិខិតំ, តំ ទុល្លិខិតំ.

៤០៦. អញ្ញំ ឧបសម្បាទេតីតិ ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា ហុត្វា ឧបសម្បាទេតិ. ‘‘ឱបបាតិកស្ស សោឡសវស្សុទ្ទេសិកភាវតោ បុន ចត្តារោ វស្សេ អតិក្កមិត្វា ឧបសម្បទា កាតព្ពា’’តិ អាចរិយា វទន្តីតិ កេចិ.

ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០៩. ថេយ្យសត្ថោ ចេ សុទ្ធមាតុគាមោ ទ្វេ អាបត្តិយោ. អថ ភិក្ខុនិយោ, សមយោ រក្ខតិ. ថេយ្យសត្ថភាវស្ស ឋានំ កត្វា រក្ខណីយត្តា សហធម្មិកានំ រក្ខតិយេវាតិ ឯកេ. ថេយ្យភាវេ ន សហធម្មិកតា, តស្មា ន រក្ខតិ ឯវាតិ ឯកេ. អបារាជិកថេយ្យភាវេ សតិ សហធម្មិកភាវោតិ ចេ? ឥតរស្មិំ ឥតរន្តិ សមយោ អនិស្សដោ អាបជ្ជតិ. ភិក្ខុ ថេយ្យសត្ថោ ចេ, យថាវត្ថុកមេវ. ថេយ្យសត្ថេ ថេយ្យសត្ថសញ្ញី សទ្ធិំ សំវិធាយាតិ ច. ‘‘សទ្ធិ’’ន្តិ បទំ កេសុចិ នត្ថិ, តំ អននុរូបំ. តថា ទុតិយេបិ.

ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤១២. ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី’’តិ ច បាឋោ អត្ថិ, កេសុចិ នត្ថិ. នត្ថិភាវោ សុន្ទរោ ‘‘តេន ខោ សមយេនា’’តិ អធិការត្តាតិ កេចិ. ឥធ ឯកតោឧបសម្បន្នា, សិក្ខមានា, សាមណេរីតិ ឥមាបិ តិស្សោ សង្គហំ គច្ឆន្តិ. ឥមាសំ បន សមយោ រក្ខតិ, អយមិមាសំ, មាតុគាមស្ស ច វិសេសោ.

៤១៤. អបិចេត្ថ ‘‘វិញ្ញូ បដិពលា’’តិ វចនតោ អប្បដិពលា អនាបត្តិវត្ថុកាតិ ឯកេ, តំ ន យុត្តំ ទុក្កដវត្ថុកត្តា. ‘‘ភិក្ខុ សំវិទហតិ, មាតុគាមោ ន សំវិទហតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ហិ វុត្តំ. តថា ហិ ឧបបរិក្ខិតព្ពំ.

សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អរិដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤១៧. គហដ្ឋស្សាបិ ភិក្ខុនីទូសកកម្មំ មោក្ខន្តរាយិកមេវ, តស្មា តស្ស បព្ពជ្ជាបិ បដិក្ខិត្តា. វិបាកន្តរាយិកា អហេតុកត្តា. បុព្ពេ សញ្ចិច្ច អាបន្នា សម្មុដ្ឋា សុទ្ធសញ្ញិនោ អន្តរាយិកា ឯវ. សេសាតិ ជាតិកា. រសេនាតិ ភាវេន. អធិកុដ្ដនដ្ឋេនាតិ អធិករណំ កត្វា កុដ្ដនដ្ឋេន ឆិន្ទនដ្ឋេន. អសិសូនូបមា កុសលធម្មច្ឆេទនដ្ឋេន. សត្តិសូលូបមា ចិត្តវិតុទនដ្ឋេនាតិ បោរាណា. អនាបត្តិបាឡិយំ ‘‘អាទិកម្មិកស្សា’’តិ មុខារុឡ្ហវសេន លិខិតំ.

អរិដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤២៥. ‘‘តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សដ្ឋេនាតិ ឥមិនា លទ្ធិនានាសំវាសកតំ ទីបេតី’’តិ វុត្តំ. តិចិត្តន្តិ ឯត្ថ វិបាកាព្យាកតចិត្តេន សហវាសេយ្យំ កប្បេយ្យាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អញ្ញថា សចិត្តកត្តា សិក្ខាបទស្ស កិរិយាព្យាកតំ សន្ធាយ ន យុជ្ជតិ.

ឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. កណ្ដកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤២៨. យត្ថ តេ ន បស្សាមាតិ តេតិ តំ. អថ វា តវ រូបាទិំ ន បស្សាម. អយំ សមណុទ្ទេសោ បារាជិកោ ហោតិ. ‘‘សចេ តំ ទិដ្ឋិំ បដិនិស្សជ្ជតិ, សង្ឃស្ស អារោចេត្វា សង្ឃានុមតិយា បព្ពាជេតព្ពោ’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ, តំ ន យុត្តំ, ទណ្ឌកម្មនាសនា ហិ ឥធាធិប្បេតា. យទិ សោ បារាជិកោ, លិង្គនាសនា នាម សិយា. តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយាតិ ច ទិដ្ឋិ សត្ថរិ អសត្ថាទិទិដ្ឋិ ន ហោតិ. សចេ សា យស្ស ឧប្បជ្ជតិ, សោ បារាជិកោ ហោតិ, តស្មិម្បិ ឯវមេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ សំវរេ អតិដ្ឋន្តោ លិង្គនាសនាយេវ នាសេតព្ពោតិ អាចរិយស្ស តក្កោ.

កណ្ដកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន សប្បាណកវគ្គោ សត្តមោ.