៦. សុរាបានវគ្គោ

១. សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា

អាយស្មតោ យំ មុនិ សាគតស្ស,

មហិទ្ធិកត្តស្ស និទស្សនេន;

បានស្ស ទោសោ តស្ស ទស្សនត្ថំ,

បុព្ពេវ សោ ភទ្ទវតិំ បយាតោ.

តស្មា បស្សំ នាគមបោថយិត្វា,

វិនិស្សដំ សាគតំ ឥទ្ធិយា ច;

នតោ សុរាបាននិសេធនត្ថំ,

កោសម្ពិមេវជ្ឈគមាតិ ញេយ្យំ.

៣២៦-៨. បសុបាលកាតិ អជបាលកា. យេន មជ្ជតិ, តស្ស ពីជតោ បដ្ឋាយ. កេចិ ‘‘សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវាតិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តត្តា វត្ថុំ ជានិត្វា បិវតោ អកុសល’’ន្តិ វទន្តិ. ឯវំ សតិ ‘‘អកុសលេនេវ បាតព្ពតាយាតិ ន វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘សចិត្តកបក្ខមេវ សន្ធាយា’’តិ វទន្តិ. ឯវំ សតិ ‘‘កុសលាកុសលាព្យាកតចិត្តន្តិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តេ តម្បិ ‘‘តព្ពហុលនយេន វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. កង្ខាវិតរណិយម្បិ អវិសេសេត្វា ‘‘អកុសលចិត្ត’’ន្តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ, តស្មា ‘‘តំ អកុសលេនេវ បិវតី’’តិ វទន្តីតិ.

សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣០. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣. ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣៦. តតិយេ កថំ តិវេទនំ? ហសាធិប្បាយេនេវ ‘‘បរស្ស ទុក្ខំ ឧប្បាទេស្សាមី’’តិ ឧទកំ ខិបន្តស្ស ទុក្ខវេទនំ. សេសំ ឧត្តានំ.

ឥទំ សញ្ញាវិមោក្ខញ្ចេ, តិកបាចិត្តិយំ កថំ;

កីឡិតំវ អកីឡាតិ, មិច្ឆាគាហេន តំ សិយា.

ឯត្តាវតា កថំ កីឡា, ឥតិ កីឡាយំ ឯវាយំ;

អកីឡាសញ្ញី ហោតេត្ថ, វិនយត្ថំ សមាទយេ.

ឯកន្តាកុសលោ យស្មា, កីឡាយាភិរតមនោ;

តស្មា អកុសលំ ចិត្តំ, ឯកមេវេត្ថ លព្ភតីតិ.

ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤៤. ‘‘លោកវជ្ជំ អតិក្កមិត្វា ‘ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយុគ្គហោ’តិ វទន្តស្ស ន វដ្ដតី’’តិ លិខិតំ. យំ សំកិលិដ្ឋេនេវ ចិត្តេន អាបជ្ជតិ, យំ វា អរិយបុគ្គលោ អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ អជ្ឈាចរតិ, ឥទំ លោកវជ្ជន្តិ សព្ពត្ថិកវាទីអាទីនិ អាចរិយកុលានិ. តត្ថ ទុតិយតតិយវិកប្បោ ឥធ ន អធិប្បេតោ សេខិយានំ លោកវជ្ជត្តា.

គារយ្ហោ អាចរិយុគ្គហោតិ ឯត្ថ ‘‘យស្មា ឧច្ឆុរសោ សត្តាហកាលិកោ, តស្ស កសដោ យាវជីវិកោ, ទ្វិន្នំយេវ សមវាយោ ឧច្ឆុយដ្ឋិ, តស្មា វិកាលេ ឧច្ឆុយដ្ឋិំ ខាទិតុំ វដ្ដតិ គុឡហរីដកំ វិយា’តិ ឯវមាទិកោ សម្បតិ និព្ពត្តោ គារយ្ហាចរិយវាទោ ន គហេតព្ពោ’’តិ ច, បណ្ណត្តិវជ្ជេ បន វដ្ដតីតិ ‘‘ន បត្តហត្ថេន កវាដោ បណាមេតព្ពោ’តិ ឥមស្ស ‘យេន ហត្ថេន បត្តោ គហិតោ, តេន ហត្ថេន ន បណាមេតព្ពោ, ឥតរេន បណាមេតព្ពោ’តិ អត្ថំ គហេត្វា តថា អាចរន្តោ ន អាបត្តិយា ការេតព្ពោ. ‘តថា ពុទ្ធពោធិចេតិយានំ បុប្ផំ គណ្ហិតុំ វដ្ដតីតិ តថា អាចរន្តោ’’តិ ច. តថា អាចរតិ អភយគិរិវាសិកោ. មហាវិហារវាសិនោ ចេ ឯវំ វទន្តិ, ‘‘មា ឯវំ វទា’’តិ អបសាទេតព្ពោ. តេន វុត្តំ ‘‘សុត្តំ សុត្តានុលោមញ្ច ឧគ្គហិតកានំយេវា’’តិអាទិ. ‘‘ឥទំ សព្ពំ ឧបតិស្សត្ថេរោ អាហា’’តិ ច វុត្តំ. ‘‘សុត្តានុលោមំ អដ្ឋកថា’’តិ លិខិតំ.

អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៦. ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៥៤. ‘‘វិសិព្ពនាបេក្ខោ’’តិ វចនតោ យស្ស អបេក្ខា នត្ថិ, តស្ស អនាបត្តិ.

ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៦៤. នហានសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៦៨. អលភីតិ លភោ. យថា ‘‘បចតីតិ បចោ, បថតីតិ បថោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ ‘‘លភតីតិ លភោ’’តិ កស្មា ន វុត្តំ? បរិនិដ្ឋិតលាភស្សេវ ឥធាធិប្បេតត្តា. មគ្គេតិ សិព្ពិនិមគ្គេ. កប្បកតេន សទ្ធិំ អកប្បកតំ សិព្ពេតិ. យាវតា អធិដ្ឋានំ ន វិជហតិ, តាវតា បុព្ពំ កប្បមេវ. កប្បំ ន វិជហតិ ចេ, បុន កប្បំ ទាតព្ពន្តិ អាចរិយស្ស តក្កោ.

ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៧៤. បរិភោគោ ឯត្ថ កាយកម្មំ. អបច្ចុទ្ធារណំ វចីកម្មំ.

វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៧៩. ទសមេ យស្មា និសីទនសន្ថតំ ចីវរនិសីទនម្បីតិ ឧភយម្បិ សទសមេវ, តស្មា តំ ឧភយម្បិ ឯកតោ កត្វា ‘‘និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតី’’តិ អាហ. តត្ថាបិ ចីវរគ្គហណេន ចីវរនិសីទនំ គហិតមេវាតិ អត្ថតោ សន្ថតនិសីទនមេវ វុត្តំ ហោតិ. យទិ ឯវំ ‘‘និសីទនសន្ថតំ នាម សទសំ វុច្ចតី’’តិ វត្តព្ពន្តិ? ន, ឥតរស្ស អនិសីទនអទសភាវប្បសង្គតោ. ឯត្ថ និសីទនសន្ថតស្ស បាចិត្តិយវត្ថុត្តា ឥតរម្បិ បាចិត្តិយវត្ថុមេវាតិ វេទិតព្ពំ តជ្ជាតិកត្តា. សស្សាមិកេ សូចិឃរេ សូចិគណនាយ អាបត្តិយោតិ បោរាណា.

ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន សុរាបានវគ្គោ ឆដ្ឋោ.