៥. បឋមបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣៦. យាវទត្ថបវារណាយ បវារិតា កិញ្ចាបិ ‘‘បវារិតា’’ឥច្ចេវ អធិប្បេតា អដ្ឋុប្បត្តិយាវ, អថ ខោ បច្ឆិមាវ ឥធាធិប្បេតា.

២៣៧. ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា អតិរិត្តំ នាម ហោតិ. ភិក្ខុស្ស ឥទម្បិ តេ អធិកំ, ឥតោ អញ្ញំ ន លច្ឆតីតិ កិរ អត្ថោ.

២៣៨-៩. ‘‘អសនំ បញ្ញាយតី’’តិ ឯតេនេវ ‘‘ភុត្តាវី’’តិ ឯតស្ស សិទ្ធត្តា វិសុំ អត្ថសិទ្ធិ នត្ថិ. យទិ អត្ថិ, អង្គានំ ឆក្កត្តទស្សនន្តិ. វុត្តម្បិ ចេតន្តិអាទិ បវារណង្គានំ បញ្ចកត្តទស្សនំ. វរកោតិ យោ កោចិ វរកោ. ‘‘បវារណំ បន ជនេតិយេវាតិ វិសុំ សិត្ថំ វោទកំ ករោន្តិ, បវារណំ ន ជនេតិ. យាគុំ វា បិវន្តោ បឋមំ ឧទកំ បិវតិ, វដ្ដតិ. អវសិដ្ឋំ ហេដ្ឋាសិត្ថំ បវារណំ ន ជនេតី’’តិ លិខិតំ. ឧបតិស្សត្ថេរោ ‘‘ជនេតិយេវា’’តិ វទតិ, តំ ន ឥច្ឆន្តិ អាចរិយា. ភជ្ជិតបិដ្ឋន្តិ តណ្ឌុលចុណ្ណមេវ. ភជ្ជិតសត្តុយោ បិណ្ឌេត្វា កតមោទកោ សត្តុមោទកោ.

‘‘យាគុសិត្ថមត្តានេវ ទ្វេ…បេ… បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតី’’តិ វុត្តត្តា បរចង្កមច្ឆាទយោ បក្ខិបិត្វា បក្កយាគុំ បិវន្តោ សចេ អញ្ញំ តាទិសំយេវ បដិក្ខិបតិ, បវារណា ន ហោតីតិ កិរ ធម្មសិរិត្ថេរោ. សចេ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? អសនសង្ខាតស្ស វិប្បកតភោជនស្សាភាវតោ. ភោជនសាលាយំ ភុញ្ជន្តោ ចេ, អត្តនោ អបាបុណនកោដ្ឋាសំ អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កាមំ បដិក្ខិបតិ, បត្តេ បន អារាមិកោ អាកិរតិ, តតោ ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. ឥទញ្ហិ ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋអនេសនាយ ឧប្បន្នេយេវ សង្គហំ គច្ឆតិ. យថា ហិ សង្ឃតោ ឧទ្ធដបិណ្ឌំ ទុស្សីលោ ទេតិ, តំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ, ឯវំសម្បទមិទំ. ‘‘វិសភាគោ លជ្ជី ចេ ទេតិ, តំ តេន សម្ភោគំ អកត្តុកាមតាយ បដិក្ខិបតិ, បវារេតីតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. បរិវេសនាយាតិ ភត្តគ្គេ. ‘‘មំសេន រសំ, មំសញ្ច រសញ្ច មំសរសន្តិ អាបជ្ជនតោ ‘មំសរស’ន្តិ វុត្តេ បដិក្ខេបតោ ហោតិ, មំសស្ស រសំ មំសរសន្តិ វិគ្គហោ នាធិប្បេតោ’’តិ វុត្តំ. មំសករម្ពកោ នាម…បេ… វដ្ដតីតិ សុទ្ធយាគុ ឯវ ហោតិ. អប្បវារណមិស្សកករម្ពកោយេវ ហោតិ, តស្មា ន បវារេតិ, តេន វុត្តំ បរតោ ‘‘ឥទញ្ច ករម្ពកេន ន សមានេតព្ព’’ន្តិអាទិ, តស្មា ‘‘តំ អភិហរិត្វា កញ្ជិយំ គណ្ហថា’តិ វទន្តំ បដិក្ខិបតិ, បវារណា ន ហោតី’’តិ ច ‘‘មិស្សកយាគុំ គណ្ហថា’តិ អវុត្តត្តា ‘សម្មិស្សិតំ វិសុំ កត្វា ទេតី’តិ វុត្តត្តា’’តិ ច វុត្តំ, យស្មា យាគុមិស្សកន្តិ ឯត្ថ បទទ្វយេ បវារណារហស្ស នាមគ្គហណំ នត្ថិ, តស្មា តត្រ ចេ យាគុ ពហុតរា វា ហោតិ សមសមា វា, ន បវារេតិ. កស្មា? តត្ថ អភិហារកបដិក្ខេបកានំ យាគុសញ្ញត្តា. យាគុ ចេ មន្ទា, ភត្តំ ពហុតរំ, បវារេតិ. កស្មា? តេសំ ឧភិន្នម្បិ តត្ថ ភិន្នសញ្ញត្តាតិ តក្កោ អាចរិយស្ស. ភត្តមិស្សកេ បវារណារហស្ស នាមស្ស សព្ភាវតោ សព្ពទា បវារេតិ ឯវ. មិស្សកេ បន វុត្តនយេន ការណំ វត្តព្ពំ. វិសុំ កត្វា ទេតីតិ យថា ភត្តសិដ្ឋំ ន បតតិ, តថា គាឡ្ហំ ហត្ថេន បីឡេត្វា បរិស្សាវេត្វា ទេតិ.

អកប្បិយកតន្តិ ឯត្ថ ‘‘កប្បិយំ អការាបិតេហិ កទលិប្ផលាទីហិ សទ្ធិំ អតិរិត្តំ កប្បិយំ ការាបេត្វាបិ តំ កទលិប្ផលាទិំ ឋបេត្វា អវសេសំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អមិស្សករសត្តា បុន តានិ កប្បិយំ ការាបេត្វា អញ្ញស្មិំ ភាជនេ ឋបេត្វា អតិរិត្តំ ការេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? បុព្ពេ តេសុ វិនយកម្មស្ស អនារុឡ្ហត្តា’’តិ វទន្តិ. ‘‘ភុត្តាវិនា ច បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កត’’ន្តិ វចនតោ ភុត្តាវិនា អប្បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កត្តព្ពន្តិ សិទ្ធំ, តស្មា ‘‘បាតោវ អទ្ធានំ គច្ឆន្តេសុ ទ្វីសុ ឯកោ បវារិតោ អវុដ្ឋិតោ តត្ថ និសីទតិ, សោ ឥតរេន បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធំ ភិក្ខំ អត្តនា អភុត្វាបិ ‘អលមេតំ សព្ព’ន្តិ កាតុំ លភតិ ឯវា’’តិ វុត្តំ, តំ សុក្កបក្ខេ ‘‘ភុត្តាវិនា កតំ ហោតី’’តិ ឥមិនាវ សិទ្ធំ, តស្មិំ បក្ខេ អត្តនោ សត្តង្គានិ ន បូរេន្តិ, កណ្ហបក្ខេ បដិភាគេន សត្ត វុត្តានីតិ វេទិតព្ពំ. ភុត្តាវិនា អប្បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន, អវុដ្ឋិតេន វា កតំ ហោតិ, វដ្ដតិ. ‘‘បវារិតេន អាសនា អវុដ្ឋិតេនេវា’’តិ ឥមំ បន អត្ថវិកប្បំ ទីបេតុំ ‘‘សត្តង្គានិ វុត្តានី’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. សោ បុន កាតុំ ន លភតិ បឋមំ កតស្ស បុន តេនេវ កត្តព្ពប្បសង្គតោ. យញ្ច អកតំ, តំ កត្តព្ពន្តិ ហិ វុត្តំ. អថ សោវ បឋមោ បុន កត្តុកាមោ ហោតិ, អញ្ញស្មិំ ភាជនេ បុព្ពេ អកតំ កាតុំ លភតិ. ទុតិយោ បឋមភាជនេបិ កាតុំ លភតិ. ‘‘យេន អកតំ, តេន កាតព្ព’’ន្តិ ហិ វុត្តំ. ឥមមេវត្ថំ សន្ធាយ ‘‘យេន យំ បឋមំ កប្បិយំ កតំ, តមេវ សោ បុន កាតុំ ន លភតិ, អញ្ញេន កាតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ. តត្ថ តន្តិ តំ បឋមំ កតន្តិ អត្ថោ. បេសេត្វា ការេតព្ពន្តិ ឯត្ថ អនុបសម្បន្នោ ចេ គតោ, តត្រដ្ឋេន ឯកេន ភិក្ខុនា បដិគ្គាហេត្វា អបរេន ការេតព្ពន្តិ តត្ថ ឯកោវ ឯវមេវ កាតុំ ន លភតីតិ. ‘‘យំ កិញ្ចិ គិលានំ ឧទ្ទិស្សា’តិអាទិវចនតោ វិហារាទីសុ គិលានស្ស បាបុណនកោដ្ឋាសម្បិ គិលានាតិរិត្តំ នាម, តស្មា វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. អាហារត្ថាយាតិ វិកាលេ ឯវាតិ ឯកេ.

២៤១. កាយកម្មំ អជ្ឈោហរណតោ. វចីកម្មំ វាចាយ ‘‘អតិរិត្តំ ករោថ ភន្តេ’’តិ អការាបនេនាតិ វេទិតព្ពំ.

បឋមបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.