៣. ឱវាទវគ្គោ

១. ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៤៤. កថានុសារេនាតិ យោ ភិក្ខុនោវាទកត្ថិកោ កិំសីលោ កិំសមាចារោ កតរកុលា បព្ពជិតោតិអាទិ កថានុសារេនាតិ អត្ថោ. សគ្គមគ្គគមនេបីតិ អបិ-សទ្ទេន មោក្ខគមនេបិ. ‘‘លក្ខណប្បដិវេធបដិសំយុត្តោ’’តិ អដ្ឋគរុធម្មានុសារេន វត្តព្ពំ ធម្មកថំ សន្ធាយ វុត្តំ.

១៤៥-១៤៧. និស្សីមន្តិ វិហារេ ពទ្ធសីមតោ អញ្ញំ អពទ្ធសីមំ, គាមសីមាទិន្តិ អត្ថោ. ‘‘សុបិនន្តេនបី’’តិ ន សព្ពេសន្តិ ឥធ ពាហុល្លនយេន វុត្តំ. ឆព្ពគ្គិយា ហិ កេចិ វីសតិវស្សាបិ អត្ថិ អតិរេកវីសតិវស្សាបីតិ ឥមិនា ឥមំ មជ្ឈិមពោធិកាលេ បញ្ញត្តន្តិ វិញ្ញាយតិ. ‘‘សីលវា ហោតី’’តិ វត្វា តស្ស ចតុព្ពិធត្តា ឥធ អធិប្បេតសីលមេវ ទស្សេតុំ ‘‘បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. គណ្ឋានុគណ្ឋិបទេសុ ‘‘សតិសំវរាទយោ ឥធ នាធិប្បេតា, តេន វិភង្គបាឋំ ទស្សេតិ អដ្ឋកថាចរិយោ’’តិ វុត្តំ. អត្ថតោតិ បាឡិអត្ថតោ. ការណតោតិ ការណូបបត្តិតោ, អដ្ឋកថាតោតិ អធិប្បាយោ. អថ វា ការណតោតិ ធម្មតោ, តេន អត្ថតោ ធម្មតោតិ វុត្តំ ហោតិ. អថ វា អត្ថតោតិ ផលតោ. ‘‘ការណតោតិ ហេតុតោ. ធម្មបទម្បិ ជាតកេន សហា’’តិ លិខិតំ. បញ្ហំ កថេតុន្តិ ‘‘បញ្ហំ បុដ្ឋោ កថេតី’’តិ ឯត្ថ ភិក្ខុនិយា បុដ្ឋេន ‘‘ន ជានាមី’’តិ ន សក្កា កថេតុំ. ‘‘ន ខោ បន តំ ភគវន្ត’’ន្តិ បាឋោ. ‘‘ន ខោ បនេត’’ន្តិ ច លិខន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ. ‘‘កាសាយវត្ថវសនាយា’’តិ វចនតោ បារាជិកាយបិ ន វដ្ដតិ. ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គមេវ វុត្តំ. មេថុនេន ហិ ភិក្ខុនីទូសកោ ហោតិ.

១៤៨-៩. ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឧបសម្បន្នា នាម បរិវត្តលិង្គា, បញ្ចសតា សាកិយានិយោ វា. ‘‘ធម្មទេសនាបត្តិមោចនត្ថំ បនា’’តិ វចនតោ មាតុគាមគ្គហណេន សព្ពត្ថ ភិក្ខុនីសង្គហំ គច្ឆតីតិ សិទ្ធំ. ភិក្ខុនិគ្គហណេន បន មាតុគាមោ តិរិយំ តរណសិក្ខាបទេ (បាចិ. ១៨៧-១៩០) សង្គហិតោ, ន អញ្ញត្ថ. ‘‘ឱសារេតព្ពា’’តិ បាឡិបាឋោ, បាឡិ ឱសារេតព្ពាតិ អត្ថោ. ‘‘ឱសារេតព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាបាឡិ. ឯកស្មិំ ឋានេ វន្ទិតេ ទោសាភាវតោ ពហូសុ ឯកាយ វន្ទិតេ វដ្ដតីតិ ចេ? ភិក្ខូហិ កត្តព្ពំ នត្ថិ, ភិក្ខុនិយាយេវ កត្តព្ពំ, តស្មា ន វដ្ដតិ. ‘‘យត្ថ កត្ថចិ និសិន្នាយាតិ អន្តោទ្វាទសហត្ថេ និសិន្នាយា’’តិ វទន្តិ. ន និមន្តិតា ហុត្វា គន្តុកាមាតិ និមន្តិតា ហុត្វា គន្តុកាមា ភិក្ខូ ឥធ នាធិប្បេតា, វស្សំ ឧបគន្តុកាមាវ អធិប្បេតាតិ អត្ថោ. យតោ បនាតិ ភិក្ខុនីវិហារតោ. តត្ថាតិ ភិក្ខុនីវិហារេ. កិញ្ចាបិ ‘‘ឱវាទទាយកា ភិក្ខូ’’តិ វចនតោ ឱវាទទាយកេហេវ សភិក្ខុកោ អាវាសោ ហោតិ, ន សព្ពេហីតិ អាបន្នោ, តថាបិ អសតិ ភិក្ខុនោវាទកេ ឱវាទសំវាសានំ អត្ថាយ យាចនត្ថាយ អវស្សំ គន្តព្ពត្តា អញ្ញេហិបិ ភិក្ខូហិ សភិក្ខុកោបិ សភិក្ខុកោ ឯវាតិ វេទិតព្ពោ. សា រក្ខិតព្ពាតិ វស្សច្ឆេទាបត្តិ រក្ខិតព្ពា. កស្មា? អាបទាសុ ហីតិអាទិ. ‘‘អយំ ឧបោសថោ ចាតុទ្ទសិកោតិ បុច្ឆិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តម្បិ តេរសិយំយេវ, ឯតរហិ បន ភិក្ខុនិយោ ចាតុទ្ទសិយំយេវ គន្ត្វា ‘‘កទា អយ្យ ឧបោសថោ’’តិ បុច្ឆន្តិ. ‘‘ជាយាយោ វា ជារិយោ វា’’តិ អធិប្បាយេន វុត្តំ កិរ. ‘‘គច្ឆេយ្យ ចេ, អាបត្តី’’តិ បាឋោ. ទ្វេ តិស្សោតិ ទ្វីហិ តីហិ. ឯកតោ អាគតានំ វសេន ‘‘តាហី’’តិ ពហុវចនំ វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘ឯកា ភិក្ខុនី វា ពហូ ភិក្ខុនី វា ពហូហិ ភិក្ខុនុបស្សយេហិ ឱវាទត្ថាយ បេសិតា’’តិ វចនស្ស វិត្ថារោ ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃោ ច អយ្យ ភិក្ខុនិយោ ចា’’តិអាទិនា វុត្តោ. ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃោ ច អយ្យ ភិក្ខុនិយោ ចា’តិអាទិ នានាឧបស្សយេហិ បេសិតាយ វចន’’ន្តិ ច ‘‘អបរិបុណ្ណសង្ឃបុគ្គលនានាវាសទុតិយវចនវសេន បញ្ចក្ខត្តុំ ឧបសង្កមនំ វុត្ត’’ន្តិ ច លិខិតំ. យស្មិំ អាវាសេ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ ន បវត្តតិ, តត្ថាបិ យាចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា បុនទិវសេ យេន បដិគ្គហិតំ, តេន ‘‘នត្ថិ កោចិ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ’’តិអាទិ វត្តព្ពំ. អត្ថិ ចេ សម្មតោ, និទ្ទិសិតព្ពោ. ‘‘សយមេវ ចេ សម្មតោ, អហ’ន្តិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. សចេ សម្មតោ វា ឱវាទបដិគ្គាហកោ វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ, អញ្ញេន អារោចាបេតព្ពន្តិ ឯកេ, ‘‘អត្តនាបិ អារោចេតុំ វដ្ដតី’’តិ ច វទន្តិ. កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘អយ្យានំ បវារេតី’’តិ លិខិតំ, ឯវំ សតិ ‘‘អយ្យស្ស បវារេមី’’តិ វត្តព្ពំ, បោត្ថកេ នត្ថិ.

ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៥៣. មុនាតីតិ ជានាតិ. អន្តរធាយតិបីតិ ឯត្ថ តទុត្តមំ ចេ អត្ថិ, តំ បស្សាមិ, យំ វិចិត្តំ វា, តទត្ថញ្ច. តគ្ឃ ការណំ. សហ ឧប្បាទមនន្តរា កិរិយា. យមា ច តេ មនសា កតត្រ នេត្វាតិ. យថា បាតោ សិយា បាតោ ភវំ បាតោវ ឧទកតោ ឧគ្គន្ត្វា ឋិតំ, តថា វិរោចមានំ អង្គីរសំ ពុទ្ធំ បស្ស, ន កេវលំ បទុមំ វិយ, វិរោចមានំ តបន្តមាទិច្ចមិវន្តលិក្ខេតិ សម្ពន្ធោ. អថ វា អង្គីរសំ ពុទ្ធំ បទុមំវ វិរោចមានំ សូរិយំវ តបន្តំ បស្ស ពុទ្ធំ. យថា បាតោ សិយា ផុល្លមវីតគន្ធំ កោកនុទសង្ខាតំ បទុមំ បស្សសិ, តថា វិរោចមានំ អង្គីរសំ ពុទ្ធំ បស្ស. ឧភយេនេវ ហិ ភគវតោ កន្តិ ទីបិតាតិ កត្វា ទីបិតគុណសុភំ ពុទ្ធំ សក្កត្វា តំ កន្តិំ បូជេយ្យ. បូជនេយ្យតោបិ វីតិនាមេយ្យ ឥតិ លក្ខយេ. ‘‘ឯកតោ ឧបសម្បន្នាយា’’តិ បាឡិ.

១៥៦. ‘‘ឯកតោ ឧបសម្បន្នាន’’ន្តិ អដ្ឋកថាបាឋោ. ‘‘អភព្ពោ ត្វ’’ន្តិអាទិវចនតោ អនុកម្បាវសេន សទ្ធិវិហារិកាទិំ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍាបេន្តស្ស អនាបត្តិ វិយ ទិស្សតិ. អភព្ពោ ហិ ថេរោ សញ្ចិច្ច តំ កាតុំ, គវេសិតព្ពាវ ឯត្ថ យុត្តីតិ កេចិ. ថេរេន សិក្ខាបទបញ្ញត្តិតោ បុព្ពេ កតន្តិ មម តក្កោ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៦២. ‘‘ឯករត្តម្បិ វសន្តី’’តិ (បាចិ. ១៦១) វចនតោ យត្ថ រត្តិយំ ន វសន្តិ, តត្ថ គន្ត្វា ឱវទិតុំ វដ្ដតីតិ ឯកេ. យទិ ឯវំ សង្កេតដ្ឋានំ គន្ត្វា ឱវទិតុំ វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ. ‘‘តតោ អទ្ធយោជនេយេវ សភិក្ខុកោ អាវាសោ ឥច្ឆិតព្ពោ’’តិ ន វត្តព្ពំ. ភិក្ខុនោវាទកោ ចេ អទ្ធយោជនំ គន្ត្វា ឱវទិតុកាមោ ហោតិ, ភិក្ខុនិសង្ឃោ ច អទ្ធយោជនំ គន្ត្វា សោតុកាមោ, ‘‘វដ្ដតី’’តិ វត្តព្ពំ សិយា, តញ្ច ន វុត្តំ, តស្មា ន វដ្ដតិ. ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន បន ‘‘ឯករត្តម្បី’’តិ វុត្តំ. តតោ បដ្ឋាយ ឧបស្សយំ ហោតិ, ន ឧបស្សយសង្ខេបេន កតមត្តេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. យត្ថ វាសូបគតា ភិក្ខុនិយោ, សោ ឧបស្សយសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តត្ថ ន គន្ត្វា ឱវាទោ ទាតព្ពោ. ឯកាវាសេ ទិវា វដ្ដតីតិ ឯកេ, វិចារេត្វា យុត្តតរំ គហេតព្ពំ.

ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៦៤. ‘‘ឧបសម្បន្នំ សង្ឃេន អសម្មត’’ន្តិ បាឡិវចនតោ, ‘‘សម្មតេន វា សង្ឃេន វា ភារំ កត្វា ឋបិតោ’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ ច អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ សម្មតេន វា វិប្បវសិតុកាមេន ‘‘យាវាហំ អាគមិស្សាមិ, តាវ តេ ភារោ ហោតូ’’តិ យាចិត្វា ឋបិតោ, តស្សាភាវតោ សង្ឃេន វា តថេវ ភារំ កត្វា ឋបិតោ អដ្ឋហិ គរុធម្មេហិ ឱវទិតុំ លភតិ, បគេវ អញ្ញេន ធម្មេនាតិ សិទ្ធំ. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អសម្មតោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ បគេវ ភារំ កត្វា អដ្ឋបិតំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អភយគិរិវាសីនម្បិ ឥទមេវ មតំ, អនុគណ្ឋិបទេ បន ឥមំ នយំ បដិក្ខិបិត្វា ‘‘នត្ថិ កោចី’’តិអាទិនា ‘‘ឯតរហិ ឱវាទកោ អសម្មតោ ភិក្ខុនោវាទកោ នាមា’’តិ វត្វា ‘‘យំ បន អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តំ ‘ឧបសម្បន្នំ សង្ឃេន កម្មវាចាយ អសម្មតំ, ភិក្ខុសង្ឃេន បន ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស អនុគ្គហំ ករោថ, ភិក្ខុនិយោ ឱវទថ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ករោថ ផាសុវិហារន្តិ ឯវំ យាចិត្វា ឋបិតោ ភិក្ខុសង្ឃំ អាបុច្ឆិត្វា, តតោ សោ ថេរោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទតិ, ឯវរូបំ ភិក្ខុសង្ឃេន អសម្មតន្តិ, តត្រ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ គហេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ. បោរាណគណ្ឋិបទេ បន ‘‘អសម្មតោ គាមំ ឱវាទត្ថាយ អាគតានំ ភិក្ខុនីនំ វចនំ សុត្វា បដិវចនំ ទេន្តោ សង្ឃានុមតិយា, ន ញត្តិចតុត្ថេនា’’តិ វុត្តំ, តំ អនុគណ្ឋិបទមតេន សមេតិ, អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តវចនំ តេន សមេតិ, តញ្ច បាឡិវចនំ, ន ហិ ឱវាទបដិគ្គាហកោ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសកោ វា ‘‘បាសាទិកេន សម្បាទេតូ’’តិ វចនមត្តេន ភិក្ខុនោវាទកោ នាម ហោតិ. ហោតីតិ ចេ, អនុបសម្បន្នោបិ តត្តកេន វចនេន ‘‘ភិក្ខុនោវាទកោ ហោតូ’’តិ វត្តព្ពោ. ហោតីតិ ចេ, យំ វុត្តំ គណ្ឋានុគណ្ឋិបទេសុ ‘‘អសម្មតោ នាម អសម្មតភាវេន ‘ពហុស្សុតោ ត្វំ ឱវទាហី’តិ សង្ឃេន ភារំ កត្វា ឋបិតោ’’តិ. ឯត្ថ ពាហុសច្ចេន កិំ បយោជនំ. អនុគណ្ឋិបទេយេវ ‘‘អភយគិរិវាសី វទតីតិ សុត្វា សម្មតេន វា អាណត្តោ ឱវទិតុំ លភតីតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ បច្ឆា អនុជានាតី’’តិ វុត្តំ. កិំ ពហុកាយ. ‘‘បាសាទិកេន សម្បាទេតូ’’តិ ឯត្តកមត្តេន ភិក្ខុនោវាទកោ ហោតិ. អដ្ឋកថាយំ ‘‘ភារំ កត្វា’’តិ ឥមិនា កិំ បយោជនំ, តត្តកម្បិ វត្តុំ អញ្ញោ ន លភតិ, តេន ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា ពាលំ គិលានំ គមិកំ អវសេសេហិ ឱវាទំ គហេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៤១៤) អយំ បាឡិ វិរុជ្ឈេយ្យ. កថំ? តស្ស ហិ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឱវាទោ ន បច្ចាហរិតព្ពោ’’តិ (ចូឡវ. ៤១៥) ចនតោ សម្មតាសម្មតភាវេន នត្ថិ កោចីតិ ‘‘បាសាទិកេន សម្បាទេតូ’’តិ វត្តព្ពំ សិយា, វទន្តោ ច ឥធ បឋមេន អាបត្តិយា ការេតព្ពោ ហោតីតិ. ហោតុ អសម្មតត្តា, អកតភារត្តា ច. ឥមស្ស ច ភិក្ខុនោវាទកត្តេ ឥមស្ស ខីយនេន ទុក្កដំ សិយា, សព្ពមេតំ អនិដ្ឋំ, តស្មា អដ្ឋកថាយំ ‘‘អយមេត្ថ ភិក្ខុនោវាទកោ នាមា’’តិ អវុត្តត្តា តថា ភារំ កត្វា ឋបិតោ ឱវទិតុំ លភតិយេវ, នាញ្ញោតិ អាចរិយោ.

អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៦៩. សាទិយិស្សសីតិ បុច្ឆា.

ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៧៦. វញ្ចេត្វាតិ ‘‘តវ ញាតិកាយា’’តិ អវត្វា ‘‘ឯកិស្សា ភិក្ខុនិយា’’តិ ឯត្តកមេវ វត្វា, តេ ហិ ‘‘ឯកិស្សា’’តិ វចនំ សុត្វា អញ្ញាតិកាយ សន្តកសញ្ញិនោ សិព្ពេសុំ. ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ ‘‘ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរ’’ន្តិ ឯត្តកមេវ បាឡិ, តេន វុត្តំ ‘‘ចីវរន្តិ យំ និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា’’តិអាទិ. ‘‘វិកប្បនុបគំ បច្ឆិម’’ន្តិ ច លិខិតំ, សោ បមាទលេខោ.

ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៨១. តា ភិក្ខុនិយោ ទូសយិំសូតិ វិបរិណាមោ កាតព្ពោ.

១៨២-៤. សម្បទន្តីតិ បទសា គច្ឆន្តិ. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘សម្បតន្តិ ឯត្ថាតិ សម្បាតោ’’តិអាទិនា. បទគតេ ឧបចារោ ន លព្ភតិ, អច្ចាសន្នត្តា មិស្សំ វិយ ហោតីតិ. កុក្កុដវស្សិតបរិច្ឆិន្នោ មហាអដ្ឋកថាយំ. ‘‘តម្បិ វោហារេនា’’តិ លិខិតំ. ‘‘យេភុយ្យេន តថា សន្និវេសោ ហោតីតិ កត្វា អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, តស្មា ន បមាទលេខោ’’តិ ច, ‘‘ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ, តតោ ឧទ្ធំ អទ្ធយោជនលក្ខណសម្បត្តំ នាម ហោតីតិ គហេតព្ព’’ន្តិ ច វុត្តំ. ‘‘កប្បិយភូមិ កិរាយំ…បេ… ន វទន្តី’’តិ វុត្តំ. ទុទ្ទសញ្ហេត្ថ ការណំ. កតរំ បន តន្តិ? ‘‘គច្ឆាមាតិ សំវិទហតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ ‘‘គច្ឆាមា’’តិ វត្តមានវចនន្តញ្ច, អមគ្គេ ភិក្ខុនុបស្សយាទិម្ហិ ន សម្ភវតិយេវ មនុស្សានំ អន្តរឃរាទិម្ហិ មគ្គសង្ខេបគមនតោ, ឧច្ចាសយនាទិឧប្បត្តិដ្ឋានត្តា ច. ន តិត្ថិយសេយ្យាយ វា បព្ពជិតាវាសត្តា. ទ្វារេតិ សមីបត្ថេ ភុម្មំ, តស្មា តំ ទស្សេតុំ បុន ‘‘រថិកាយា’’តិ អាហ. សេសអដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯត្ថន្តរេ សំវិទហិតេបិ ភិក្ខុនោ ទុក្កដ’’ន្តិ អាគតត្តា ន សមេតិ. ‘‘គាមន្តរេ’’តិ វចនតោ អញ្ញគាមស្ស ឧបចារោក្កមនេ ឯវ អាបត្តិ. ‘‘អទ្ធយោជនេ’’តិ វចនតោ អតិក្កមនេយេវ យុត្តំ.

១៨៥. រដ្ឋភេទេតិ វិលោបេ. បោរាណគណ្ឋិបទេ ‘‘តយោបិ សង្កេតា កាលទិវសមគ្គវសេន, តត្ថ បច្ឆិមេនេវ អាបត្តី’’តិ វុត្តំ. ‘‘ឥមិនា មគ្គេនា’’តិ វិស្សជ្ជេត្វា អញ្ញេន គច្ឆន្តិ ចេ, អាបត្តិយេវាតិ អត្ថោ.

សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៨៩. នទិយា កុតោ គាមន្តរន្តិ ចេ? ‘‘យស្សា នទិយា’’តិអាទិមាហ. គាមន្តរគណនាយាតិ យស្មិំ គាមតិត្ថេ អារុឡ្ហោ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញគាមគណនាយ. ‘‘មាតុគាមោបិ ឥធ សង្គហំ គច្ឆតី’’តិ អាចរិយស្ស តក្កោ, តេនេវ ‘‘ឧភយត្ថ ឯកតោ ឧបសម្បន្នាយ ទុក្កដំ, សិក្ខមានាយ សាមណេរិយា អនាបត្តី’’តិ ច ន វុត្តំ. ឯសេវ នយោ អញ្ញេសុបិ ឯវរូបេសុ.

១៩១. ‘‘លោកស្សាទមិត្តសន្ថវវសេន កេឡិបុរេក្ខារា សំវិទហិត្វា’’តិ វុត្តត្តា អកុសលចិត្តំ លោកវជ្ជន្តិ វត្តព្ពន្តិ? ន វត្តព្ពំ, ‘‘កេឡិបុរេក្ខារា’’តិ វចនំ យេភុយ្យតាយ វុត្តំ. បោរាណគណ្ឋិបទេ ច ‘‘តីណិ ចិត្តានិ តិស្សោ វេទនា’’តិ វុត្តំ, សំវិទហនកាលេ វា កេឡិបុរេក្ខារោ ភិក្ខុ សំវិទហតិ, អាបត្តិ ភិក្ខុនោ គាមន្តរោក្កមនេ, អទ្ធយោជនាតិក្កមេ វា. កុសលចិត្តោ វា ហោតិ បច្ចវេក្ខន្តោ, ចេតិយាទីនិ វា បស្សន្តោ, អព្យាកតចិត្តោ វា ហោតិ កិលមថវសេន និទ្ទាយន្តោតិ តិចិត្តានិ គហិតានីតិ វេទិតព្ពា.

នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៩២. ចេដកេតិ ទារកេ. តរុណបោតកេតិ បោរាណា. ‘‘បាបភិក្ខូនំ បក្ខុបច្ឆេទាយ ឥទំ បញ្ញត្តំ, តស្មា បញ្ច ភោជនេយេវាបត្តិ វុត្តា’’តិ លិខិតំ.

១៩៤-៧. និប្ផាទិតន្តិ វិញ្ញត្តិយា ន ហោតិ, កិន្តុ បរិកថាទីហិ, តស្មា ឥមិនា សិក្ខាបទេន អនាបត្តិ, តំ សន្ធាយ ‘‘សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ. ‘‘កថានុសារេន តត្ថ បសីទិត្វា ទេន្តិ, ឥទំ បរិបាចិតំ ន ហោតិ, វដ្ដន្តី’’តិ បឋមសិក្ខាបទេ វុត្តត្តាតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ, ឧបតិស្សត្ថេរោ បន ‘‘ឥតរម្បិ វដ្ដតិយេវា’’តិ អាហ. បោរាណគណ្ឋិបទេ បន ‘‘យស្មា ទេវទត្តោ បកតិយា តត្ថ ភិក្ខុនិបរិបាចិតំ ភុញ្ជតិ, តស្មា ឥមំ អដ្ឋុប្បត្តិំ និទានំ កត្វា ឥទំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ វុត្តំ.

បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៩៨. ‘‘ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថសិក្ខាបទេន ចា’’តិ បាឋោ.

រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន ឱវាទវគ្គោ តតិយោ.