១៣. កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៣១. ន កេវលំ វិហារោ ឯវ កីដាគិរិ, សោបិ គាមោ ‘‘កីដាគិរិ’’ច្ចេវ វុច្ចតិ. គាមញ្ហិ សន្ធាយ បរតោ ‘‘ន អស្សជិបុនព្ពសុកេហិ ភិក្ខូហិ កីដាគិរិស្មិំ វត្ថព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. ឯកសំវច្ឆរេ ទ្វិក្ខត្តុំ វស្សតិ កិរ, តំ សន្ធាយ ‘‘ទ្វីហិ មេឃេហី’’តិ វុត្តំ. សមធិកន្តិ ឆ ជនេ សន្ធាយ. អកតវត្ថុន្តិ នវំ អដ្ឋុប្បត្តិំ. ‘‘ជាភិសុមនាទិគច្ឆំ អល្លានំ ហរិតានំ ឯវា’’តិ លិខិតំ. ភូតគាមពីជគាមភេទតោ បនេស ភេទោ. វតត្ថាយាតិ វតិអត្ថាយ. យំកិញ្ចីតិ សោទកំ វា និរុទកំ វា. អារាមាទិអត្ថាយាតិ វនរាជិកាទិអត្ថាយ. មាលាវច្ឆរោបនំ កុលទូសកំយេវ សន្ធាយ, គន្ថនាទិសព្ពំ ន សន្ធាយ វុត្តន្តិ. កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? តំ ទស្សេតុំ ‘‘ពុទ្ធេន ធម្មោ’’តិអាទិ. ‘‘អាវេឡំ អាពិឡ’’ន្តិបិ បាឋោ.

គោប្ផនន្តិ គន្ថនំ. វេឋិមន្តិ តគ្គតិកមេវ. វេធិមំ អញ្ញេន កេនចិ បុប្ផំ វេធេត្វា កតំ. កណ្ដកម្បិ ពន្ធិតុន្តិ ឯត្ថ ‘‘សយំ វិជ្ឈនត្ថំ ន វដ្ដតិ. អញ្ញស្សត្ថាយ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ជាលមយំ វិតានំ ជាលវិតានំ. បុប្ផបដិច្ឆកំ គវក្ខំ វិយ សឆិទ្ទំ ករោន្តិ. តាលបណ្ណគុឡកន្តិ តាលបណ្ណមយំ បុន កតម្បិ បដិឆិជ្ជកមេវ. ធម្មរជ្ជុ ចេតិយំ វា ពោធិំ វា បុប្ផប្បវេសនត្ថំ អាវិជ្ឈិត្វា ពទ្ធរជ្ជុ. ‘‘កាសាវេន ពទ្ធម្បិ សុត្តវាកាទីហិ ពទ្ធំ ភណ្ឌិតសទិស’’ន្តិ លិខិតំ. អំសភណ្ឌិកំ បសិព្ពកេ បក្ខិត្តសទិសត្តា វេធិមំ ន ជាតំ, តស្មា ‘‘សិថិលពទ្ធស្ស អន្តរន្តរា បក្ខិបិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘អញ្ញមញ្ញំ អផុសាបេត្វា អនេកក្ខត្តុម្បិ បរិក្ខិបិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. បូរិតន្តិ ទីឃតោ បសារេត្វា បូរិតំ. ឃដិកទាមឱលម្ពកោតិ ‘‘យមកទាមឱលម្ពកោ’’តិ លិខិតំ. ‘‘គេណ្ឌុខរបត្តទាមានំ បដិក្ខិត្តត្តា ចេលាទីហិ កតទាមម្បិ ន វដ្ដតិ អកប្បិយានុលោមត្តា’’តិ វទន្តិ.

‘‘រេចកំ នាម តថាលាសិយនាដនដានំ នច្ច’’ន្តិ លិខិតំ. តំ ‘‘បរិវត្តន្តី’’តិ វុត្តំ. ‘‘សារិយោ នាម រុតសុនខា សិង្គាលកម្មកុរុង្គកេឡិបនេ ឋិតា’’តិ កិរ បាឋោ. ‘‘និពុជ្ឈន្តី’’តិ បាឡិ.

៤៣២. អពលពលាទិ-បទានំ ឧប្បដិបាដិយា. យថា បាមោក្ខានំ វសេន សព្ពេបិ ‘‘អស្សជិបុនព្ពសុកា’’តិ វុត្តា, តថា បាមោក្ខប្បត្តសាវកស្ស វសេន តទាយត្តវុត្តិនេ សព្ពេបិ ‘‘សារិបុត្តា’’តិ. តេន វុត្តំ ‘‘គច្ឆថ តុម្ហេ សារិបុត្តា’’តិ.

៤៣៣. ‘‘គាមេ វា ន វសិតព្ព’’ន្តិ ឥមិនាវ តស្មិំ គាមេ អញ្ញត្ថ ន វសិតព្ពន្តិ សិទ្ធំ. ‘‘តស្មិំ វិហារេ វា’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? អត្ថសព្ភាវតោ. យស្មិញ្ហិ គាមេ កុលទូសកកម្មំ កតំ, តស្មិំ គាមេ, យស្មិំ វិហារេ វសន្តេន កុលទូសនំ កតំ, តំ វិហារំ ឋបេត្វា អញ្ញស្មិំ វសិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ. តំ កថន្តិ ចេ? ‘‘គាមេ វា ន វសិតព្ព’’ន្តិ វចនេន យស្មិំ គាមេ កុលទូសនកម្មំ កតំ, តស្មិំ វិហារេបិ វសិតុំ ន លព្ភតីតិ អាបន្នំ, តំ ទិស្វា ‘‘តស្មិំ វិហារេ’’តិ វុត្តំ, តេន តស្មិំ គាមេ អញ្ញស្មិំ វសិតុំ លព្ភតីតិ សិទ្ធំ. ‘‘តស្មិំ វិហារេ វសន្តេនា’’តិ ឥមិនា តស្មិំ គាមេ អញ្ញត្ថ វសន្តេន សាមន្តគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ វដ្ដតីតិ ទីបិតំ ហោតិ. សាមន្តវិហារេបីតិ សាមន្តវិហារោ នាម តស្មិំយេវ គាមេ តស្ស វិហារស្ស សាមន្តវិហារោ ច តស្ស គាមស្ស សាមន្តវិហារោ ចាតិ ឧភយំ វុច្ចតិ, ឯតេន តស្មិំ គាមេ អញ្ញត្ថ វសន្តេន តស្មិំ គាមេ បិណ្ឌាយ ន ចរិតព្ពំ. សាមន្តគាមេបិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ វដ្ដតិ, បុន យស្មិំ គាមេ កុលទូសនកម្មំ កតំ, តស្ស សាមន្តគាមេ កុលទូសកវិហារស្ស សាមន្តវត្ថុវិហារេ វសន្តេន តស្មិំ គាមេបិ ចរិតុំ វដ្ដតិ. យស្មិំ សាមន្តគាមេ កុលទូសកំ ន កតំ, តស្មិម្បិ ចរិតុំ វដ្ដតិ, នេវ វិហារេតិ អធិប្បាយោ. ‘‘ន នគរេ ចរិតុ’’ន្តិ វុត្តត្តា អញ្ញស្មិំ វិហារេ តស្មិំ គាមេ វសិតុំ វដ្ដតីតិ ទីបិតំ ហោតីតិ ឯកេ. គណ្ឋិបទេសុ បន វិចារណា ឯវ នត្ថិ, តស្មា សុដ្ឋុ វិចារេត្វា កថេតព្ពំ.

៤៣៦-៧. ទាបេតុំ ន លភន្តិ, បុប្ផទានញ្ហិ សិយា. តស្សេវ ន កប្បតីតិ ឯត្ថ យាគុអាទីនិ អានេត្វា ‘‘ទទន្តូ’’តិ ឥច្ឆាវសេន វទតិ ចេ, សព្ពេសំ ន កប្បតិ, កេវលំ បន សុទ្ធចិត្តេន អត្តានំ វា បរេសំ វា អនុទ្ទិសិត្វា ‘‘ឥមេ មនុស្សា ទានំ ទត្វា បុញ្ញំ បសវន្តូ’’តិ វទន្តស្ស តស្សេវ ន កប្បតិ យាគុអាទីនំ បច្ចយបដិសំយុត្តកថាយ ឧប្បន្នត្តា. មហាអដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘បញ្ចន្នម្បិ សហធម្មិកាន’’ន្តិ វិសេសេត្វា អវុត្តត្តា អត្ថតោ សយមេវាតិ អបរេ. អាចរិយា បន ‘‘យថា មហាបច្ចរិយំ, កុរុន្ទិយញ្ច ‘តស្សេវា’តិ វិសេសេត្វា វុត្តំ, ឯវំ មហាអដ្ឋកថាយំ វិសេសេត្វា ន វុត្តំ, តស្មា សព្ពេសំ ន កប្បតី’’តិ វទន្តិ.

កុលទូសកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តេរសកកណ្ឌវណ្ណនា និដ្ឋិតា.