១០. បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០៩. ‘‘វជ្ជំ ន ផុសេយ្យា’’តិ ច បាឋោ.

៤១០. តេសំ អនុរូបាជាននតោ អសព្ពញ្ញូ អស្ស. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ២០៤) វុត្តត្តា បដិក្ខិត្តមេវ. តិកោដិបរិសុទ្ធន្តិ បរស្ស បាបបសង្គនិវារណត្ថំ វុត្តំ, ន បដិច្ចកម្មនិវារណត្ថំ កោដីហីតិ អាការេហិ. បរិសុទ្ធន្តិ វិមុត្តំ. ទសហិ លេសេហិ ឧទ្ទិស្ស កតំ សមណា បរិភុញ្ជន្តិ, អស្សមណា ឥមេតិ សាសនស្ស គរហភាវោ អាគច្ឆេយ្យ, គរហបច្ចយា លោកោ វា អបុញ្ញំ អរិយូបវាទំ បសវេយ្យ, តេហិ វិមុត្តន្តិ អត្ថោ. វាគុរន្តិ មិគជាលំ. អត្តនោ អត្ថាយ វាតិអាទិនា បរេសំ អត្ថាយ កតេ កប្បិយភាវំ ទស្សេត្វា ភិក្ខូនញ្ច អញ្ញេសញ្ច អត្ថាយ កតេ តំ ទស្សេតុំ ‘‘មតានំ បេតកិច្ចត្ថាយា’’តិអាទិមាហ.

យំ យំ ហីតិអាទិ តស្ស ការណស្ស ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. បុន បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អត្ថាយ កតំ ន កប្បតីតិ វុត្តន្តិ កិរ ធម្មសិរិត្ថេរោ. គណ្ឋិបទេ ‘‘ភិក្ខូនមេវ សុទ្ធានំ អត្ថាយ កតំ ន វដ្ដតី’’តិ លិខិតំ. អបរេហិ បន ‘‘មតានំ បេតកិច្ចត្ថាយាតិអាទិនា វុត្តេបិ កប្បតិ, ភិក្ខូនំយេវ អត្ថាយាតិ ឥមិនា ‘ភិក្ខូនម្បិ ទត្វា មយំ ភុញ្ជិស្សាមា’តិ កតម្បិ វុត្តំ. បុន ‘បញ្ចសុ ឯកំ ឧទ្ទិស្សកតំ ឥតរេសំ ន កប្បតី’តិ ទស្សនត្ថំ ‘បញ្ចសុ ហិ សហធម្មិកេសូតិអាទិ វុត្ត’ន្តិ វទន្តី’’តិ វុត្តំ. អញ្ញតរស្មិំ បន គណ្ឋិបទេ ‘‘អម្ហាកន្តិ ច រាជយុត្តាទីនន្តិ ច វុត្តេ វដ្ដតីតិ វត្វា ‘តុម្ហាក’ន្តិ អវត្វា ‘បេតកិច្ចត្ថាយាតិ វុត្តេបិ វដ្ដតី’តិ ច ទស្សេត្វា សព្ពត្ថ វុត្តានំ, អាទិសទ្ទេន សង្គហិតានញ្ច លក្ខណំ ឋបេន្តេន ‘ភិក្ខូនំយេវា’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ‘ភិក្ខូនំ ឧទ្ទិដ្ឋេ ឯវាតិ អធិប្បាយេនា’តិ វុត្តំ. ន ‘តុម្ហាកំ, អម្ហាកញ្ចាតិ វុត្តេ អនាបត្តី’តិ ទស្សនត្ថំ. កស្មា? មិស្សកវារស្ស អភាវា. លក្ខណំ នាម វុត្តានំ, វុត្តសទិសានញ្ច ហោតិ. ‘សចេ បេតកិច្ចត្ថាយាតិ វុត្តដ្ឋានេ ភិក្ខូនំ ភោជនំ សន្ធាយ ករោន្តី’តិ វទន្តិ មហាអដ្ឋកថាយញ្ច ‘តស្មិំ វារេ ច ន តុម្ហាកន្តិ វុត្តេ វដ្ដតី’តិ វុត្តត្តា. តេនេវ ឥធាបិ ‘បេតកិច្ចត្ថាយ, មង្គលាទីនំ វា អត្ថាយ កតេបិ ឯសេវ នយោ’តិ បុព្ពេ វុត្តត្ថវសេន វុត្តំ. ‘អវធារណត្ថេន មិស្សកេ វដ្ដតី’តិ ចេ? ‘កប្បិយមំសស្ស ហិ បដិគ្គហណេ អាបត្តិ នត្ថី’តិ វចនេន អកប្បិយបដិគ្គហណេ អាបត្តីតិ អាបន្នំ, ‘តញ្ច គហេតព្ពំ សិយា’តិ បដិក្ខិបិតព្ពា’’តិ វុត្តំ, តំ សុន្ទរំ វិយ ទិស្សតិ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ. យត្ថ ចាតិ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ កតេបិ. តមត្ថំ អាវិ កាតុំ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯត្ថ បន ‘‘ភិក្ខុនីនំ ទុក្កដំ, ឥតរេសំ ទណ្ឌកម្មវត្ថូ’’តិ វទន្តិ. កប្បំ និរយម្ហីតិ អសង្ខ្យេយ្យកប្បំ. វិវដ្ដដ្ឋាយិកាលេយេវ សង្ឃភេទោ ហោតីតិ. កប្បន្តិ អាយុកប្បំ.

៤១១. កុសលន្តិ ខេមំ. អាបត្តិភយា កតា លជ្ជីហីតិ ឯត្ថ អាបត្តិភយេន អវស្សំ អារោចេន្តីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘លជ្ជី រក្ខិស្សតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤២; បារា. អដ្ឋ. ១.៤៥) បោរាណវចនស្សានុរូបតោ ‘‘អញ្ញេហិ លជ្ជីហី’’តិ វុត្តំ. អលជ្ជិស្សបិ អនារោចេន្តស្ស អាបត្តិយេវ ‘‘យេ បស្សន្តិ យេ សុណន្តី’’តិ វចនតោ.

៤១៦. អសមនុភាសន្តស្សាតិ កម្មការកេ កត្តុនិទ្ទេសោ, សមនុភាសនកម្មំ អករិយមានស្សាតិ អត្ថោ. ឱទិស្ស អនុញ្ញាតោ នាម ឧម្មត្តកខិត្តចិត្តវេទនដ្ដាទិកោ ‘‘អនាបត្តិ អាទិកម្មិកស្សា’’តិ អរិដ្ឋសិក្ខាបទេ អាគតត្តា អត្ថីតិ ចេ? យម្បីតិអាទិ. សា បនេសា អនាបត្តិ. សោ វុច្ចតីតិ តត្ថ អាគតោបិ សកម្មព្យាវដោបិ ឯវំ វុច្ចតិ. ឯតេនុបាយេនាតិ អសមនុភាសន្តស្ស ច អាទិកម្មិកស្ស ច វុត្តត្ថវសេន. ឋបេត្វា អរិដ្ឋសិក្ខាបទន្តិ តត្ថ អាទិកម្មិកបទាភាវា.

តិវង្គិកន្តិ ឯត្ថ វាចាយ ឯវ បដិនិស្សជ្ជន្តស្ស ឱដ្ឋចលនាទិកាយវិញ្ញត្តិ ហោតិ, តស្មា ទុវិធម្បិ វិញ្ញត្តិំ កថេន្តស្ស ហោតិ. វចីភេទំ កាតុំ អសក្កោន្តស្ស កាយវិការំ ករោន្តស្ស អនាបត្តិយា ភវិតព្ពំ. កស្មា? តិវង្គេសុ ឯកស្ស បរិហីនត្តា, តស្មា តិវង្គភាវោ អាបត្តិយា, អង្គហានិភាវោ អនាបត្តិយាតិ គហេតព្ពំ. ឯត្ថ សិយា – យទិ អង្គហានិភាវេន អនាបត្តិ, ឯវំ សន្តេបិ វិការំ អកត្វា ចិត្តេនេវ វិស្សជ្ជេន្តស្ស អនាបត្តិយា ភវិតព្ពន្តិ? តំ ន, កស្មា? អដ្ឋកថាយំ ‘‘កាយវិការំ វា វចីភេទំ វា អករោន្តស្សេវ បន អាបជ្ជនតោ អកិរិយ’’ន្តិ ហិ វុត្តំ, ‘‘ចិត្តំ វា អនុប្បាទេន្តស្ស វា’’តិ ន វុត្តំ, តស្មា ចិត្តញ្ច នាម វិញ្ញត្តិបដិពទ្ធំ ឯវាតិ វិសុំ អង្គភាវេនេវ វុត្តត្តា ជានិតព្ពន្តិ ចេ? តំ ន, ទ្វិន្នំយេវ អកិរិយាតិ, តស្មា ចិត្តេន វិស្សជ្ជេន្តស្សាបិ អាបត្តិ វិយ ទិស្សតិ, ឧបបរិក្ខិត្វា គហេតព្ពំ. តត្ថ ‘‘អកុសលចិត្ត’’ន្តិ វុត្តន្តិ ចេ? ‘‘ចិត្តពាហុល្លតោ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. តេបិ កិរ ពាហុល្លតោ វទន្តិ.

បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.