៦. កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤២. យាចនាតិ ‘‘ទេថ ទេថា’’តិ ចោទនា. វិញ្ញត្តីតិ ឥមិនា នោ អត្ថោតិ វិញ្ញាបនា. ‘‘ហត្ថកម្មំ យាចិតោ ឧបករណំ, មូលំ វា ទស្សតី’’តិ យាចតិ, ន វដ្ដតីតិ. វដ្ដតិ សេនាសនេ ឱភាសបរិកថាទីនំ លទ្ធត្តាតិ ឯកេ. អនជ្ឈាវុត្ថកន្តិ អស្សាមិកំ. ន អាហដំ បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ ‘‘សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដំ ហោតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘កិញ្ចាបិ គរុភណ្ឌប្បហោនកេសូតិ វុត្តំ, តថាបិ យំ វត្ថុវសេន អប្បំ ហុត្វា អគ្ឃវសេន មហា ហរិតាលហិង្គុលិកាទិ, តំ យាចិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ.

៣៤៤. សោ កិរាតិ ឥសិ. តទា អជ្ឈគមា តទជ្ឈគមា.

៣៤៨-៩. ន ហិ សក្កា យាចនាយ កាតុំ, តស្មា សយំ យាចិតកេហិ ឧបករណេហីតិ អធិប្បាយោ. ព្យញ្ជនំ សមេតិ, ន អត្ថោ. កស្មា? ឥធ ឧភយេសំ អធិប្បេតត្តា, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិមាហ. ឥធ វុត្តនយេនាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទវិភង្គេ វុត្តនយេន. ‘‘សញ្ញាចិកាយា’’តិ វចនតោ ករោន្តេនាបិ, ‘‘បរេហិ បរិយោសាបេតី’’តិ វចនតោ ការាបេន្តេនាបិ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ឧភោបេតេ ការកការាបកា. ព្យញ្ជនំ វិលោមិតំ ភវេយ្យ, ‘‘ការយមានេនា’’តិ ហិ ព្យញ្ជនំ ‘‘ករោន្តេនា’’តិ វុត្តេ វិលោមិតំ ហោតិ អតទត្ថត្តា. ន ហិ ការាបេន្តោ នាម ហោតិ. ‘‘ឥធ វុត្តនយេនាតិ ទេសិតវត្ថុកបមាណិកនយេន. ឯវំ សន្តេ ‘ករោន្តេន វា ការាបេន្តេន វា’តិ វចនតោ ករោន្តេនាបិ បរេហិ វិប្បកតំ វត្តព្ពន្តិ ចេ, តទត្ថវិស្សជ្ជនត្ថំ ‘យទិ បនាតិអាទិមាហា’’’តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ. ‘‘សញ្ញាចិកាយ កុដិំ ករោន្តោ’’តិ វចនវសេន វុត្តំ. ‘‘អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ចា’’តិ អវត្វា វិកប្បត្ថស្ស វា-សទ្ទស្ស គហិតត្តា ឯកតោភាគេបិ វឌ្ឍិតេ អាបត្តិ ឯវ. បមាណយុត្តមញ្ចោ កិរ នវវិទត្ថិ. ‘‘‘ចតុហត្ថវិត្ថារា’តិ វចនេន ‘តិរិយំ តិហត្ថា វា’តិ វចនម្បិ សមេតិ ‘យត្ថ បមាណយុត្តោ’តិអាទិសន្និដ្ឋានវចនាសម្ភវតោ’’តិ វុត្តំ. បមាណតោ ឩនតរម្បីតិ វិត្ថារតោ ចតុបញ្ចហត្ថម្បិ ទីឃតោ អនតិក្កមិត្វា វុត្តបមាណមេវ ទេសិតវត្ថុ. អទេសិតវត្ថុញ្ហិ ករោតោ អាបត្តិ. បមាណាតិក្កន្តា កុដិ ឯវ បមាណាតិក្កន្តំ កុដិំ ករេយ្យាតិ វុត្តត្តា. ‘‘ថម្ភតុលា’’តិ បាឋោ. អនុស្សាវនានយេនាតិ ឯត្ថ ‘‘ទមិឡភាសាយបិ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ.

៣៥៣. ចារភូមិ គោចរភូមិ. ន គហិតាតិ ន វារិតា. អដ្ឋកថាយំ ‘‘ការណាយ គុត្តិពន្ធនាគារំ, អករណដ្ឋានំ វា ធម្មគន្ធិកា ហត្ថបាទច្ឆិន្ទនកា គន្ធិកា’’តិ លិខិតំ. ទ្វីហិ ពលិពទ្ទេហីតិ ហេដ្ឋិមកោដិយា កិរ វុត្តតោ អាវិជ្ជិតុំ ន សក្កា ឆិន្នាវដត្តា, និគមនស្សាបិ អត្ថប្បកាសនត្ថំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. បាចិនន្តិ វត្ថុ អធិដ្ឋានំ. តទត្ថាយាតិ តច្ឆនត្ថាយ. បណ្ណសាលម្បីតិ ឧល្លិត្តាវលិត្តកុដិមេវ បណ្ណច្ឆទនំ. តេនេវ ‘‘សភិត្តិច្ឆទន’’ន្តិ វុត្តំ, អលិត្តំ កិរ សព្ពំ វដ្ដតិ. បុព្ពេ ថោកំ ឋបិតំ បុន វឌ្ឍេត្វា. តស្មិន្តិ ទ្វារពន្ធនេ វា វាតបានេ វា ឋបិតេ. បឋមមេវាតិ ឯត្ថ បត្តកាលេ ឯវាតិ កិរ ធម្មសិរិត្ថេរោ. ឧបតិស្សត្ថេរោ ឋបិតកាលេវាតិ កិរ. បុរិមេន លេបស្ស អឃដិតត្តា ទុតិយេន វត្តសីសេន កតត្តា ឧភិន្នម្បិ អនាបត្តិ. សចេ អាណត្តេន កតំ, ‘‘ករោតិ វា ការាបេតិ វា’’តិ វចនតោ អាបត្តិ ឧភិន្នំ សតិ អត្តុទ្ទេសិកតាយ, អសតិ មូលដ្ឋស្សេវ. ហេដ្ឋិមប្បមាណសម្ភវេ សតិ សព្ពមត្តិកាមយំ កុដិំ ករោតោ អាបត្តិ ទុក្កដេន សង្ឃាទិសេសោតិ អាចរិយស្ស តក្កោ.

៣៥៤. ឆត្តិំស ចតុក្កានិ នាម អទេសិតវត្ថុកចតុក្កំ ទេសិតវត្ថុកចតុក្កំ បមាណាតិក្កន្តចតុក្កំ បមាណិកចតុក្កំ អទេសិតវត្ថុកបមាណាតិក្កន្តចតុក្កំ ទេសិតវត្ថុកបមាណិកចតុក្កន្តិ ឆ ចតុក្កានិ, ឯវំ សមាទិសតិវារាទីសុបិ បញ្ចសូតិ ឆត្តិំស. អាបត្តិភេទទស្សនត្ថន្តិ ឯត្ថ យស្មា ‘‘សារម្ភេ ចេ, ភិក្ខុ, វត្ថុស្មិំ អបរិក្កមនេ…បេ… សង្ឃាទិសេសោ’’តិ មាតិកាយំ អវិសេសេន វុត្តត្តា សារម្ភអបរិក្កមនេបិ សង្ឃាទិសេសោវាតិ មិច្ឆាគាហវិវជ្ជនត្ថំ អាបត្តិភេទោ ទស្សិតោ, តស្មា វុត្តានីតិ អធិប្បាយោ. វិភង្គេ ឯវំ អវត្វា កិមត្ថំ មាតិកាយំ ទុក្កដវត្ថុ វុត្តន្តិ ចេ? ភិក្ខូ អភិនេតព្ពា វត្ថុទេសនាយ, តេហិ ភិក្ខូហិ វត្ថុ ទេសេតព្ពំ. កីទិសំ? អនារម្ភំ សបរិក្កមនំ, នេតរំ, ឥតរស្មិំ ‘‘សារម្ភេ ចេ ភិក្ខុ វត្ថុស្មិំ អបរិក្កមនេ’’តិ ឯវំ អានិសំសវសេន អាគតត្តា វុត្តំ. យស្មា វត្ថុ នាម អត្ថិ សារម្ភំ, អត្ថិ អនារម្ភំ, អត្ថិ សបរិក្កមនំ, អត្ថិ អបរិក្កមនំ, អត្ថិ សារម្ភំ សបរិក្កមនំ, អត្ថិ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ, អត្ថិ អនារម្ភំ សបរិក្កមនំ, អត្ថិ អនារម្ភំ អបរិក្កមនន្តិ ពហុវិធត្តា វត្ថុ ទេសេតព្ពំ អនារម្ភំ សបរិក្កមនំ, នេតរន្តិ វុត្តំ ហោតិ. កិមត្ថិកា បនេសា ទេសនាតិ ចេ? គរុកាបត្តិបញ្ញាបនហេតុបរិវជ្ជនុបាយត្ថា. វត្ថុទេសនាយ ហិ គរុកាបត្តិបញ្ញាបនហេតុត្តា អកតវិញ្ញត្តិ គិហីនំ បីឡាជននេន អត្តទុក្ខបរទុក្ខហេតុភូតោ ច សារម្ភភាវោតិ ឯតេ វត្ថុទេសនាបទេសេន ឧបាយេន បរិវជ្ជិតា ហោន្តិ. ន ហិ ភិក្ខុ អកប្បិយកុដិករណត្ថំ គិហីនំ វា បីឡានិមិត្តំ សារម្ភវត្ថុ. កុដិករណត្ថំ វា វត្ថុំ ទេសេន្តីតិ បឋមមេវ សាធិតមេតំ. វោមិស្សកាបត្តិយោតិ ទុក្កដសង្ឃាទិសេសមិស្សកាបត្តិយោ.

៣៥៥. តត្ថ ‘‘ទ្វីហិ សង្ឃាទិសេសេហី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘ទ្វិន្នំ សង្ឃាទិសេសេនា’’តិ វិភត្តិព្យត្តយេន, វចនព្យត្តយេន ច វុត្តំ. ‘‘អាបត្តិ ទ្វិន្នំ សង្ឃាទិសេសាន’’ន្តិបិ បាឋោ.

៣៦៤. ន ឃដយតិ ឆទនលេបាភាវតោ, អនាបត្តិ, តំ បរតោ សាធិយតិ. ឆទនមេវ សន្ធាយ ឧល្លិត្តាវលិត្តតា វុត្តាតិ. ‘‘កុក្កុដច្ឆិកគេហំ វដ្ដតីតិ វត្វា បុន ឆទនំ ទណ្ឌកេហីតិអាទិនា នយេន តំ ទស្សេន្តេហិ តិណបណ្ណច្ឆទនាកុដិកាវ វុត្តា. តត្ថ ឆទនំ ទណ្ឌកេហិ ទីឃតោ តិរិយញ្ច ជាលំ វិយ ពន្ធិត្វា តិណេហិ វា បណ្ណេហិ វា ឆាទេតុំ ឧល្លិត្តាទិភាវោ ឆទនមេវ សន្ធាយ វុត្តោតិ យុត្តមិទំ. តស្មា មត្តិកាមយំ ភិត្តិំ វឌ្ឍាបេត្វា ឧបរិ ឧល្លិត្តំ វា អវលិត្តំ វា ឧភយំ វា ភិត្តិយា ឃដិតំ ករោន្តស្ស អាបត្តិ ឯវ វិនាបិ ភិត្តិលេបេនា’’តិ លិខិតំ. ‘‘‘សោ ច ឆទនមេវ សន្ធាយា’តិ បធានវសេន វុត្តំ, ន ហេដ្ឋាភាគំ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, វីមំសិតព្ពំ. ឯត្ថាតិ តិណកុដិកាយ. យថាសមាទិដ្ឋាយាតិ យថាវុត្តប្បការន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘អាបត្តិ ការុកានំ តិណ្ណំ ទុក្កដាន’’ន្តិអាទិម្ហិ សោ សុណាតិឆក្កម្បិ លព្ភតិ. ឧភយត្ថ សមាទិដ្ឋត្តា អាណាបកស្ស អនាបត្តិ. អាណត្តស្ស យថា សមាទិដ្ឋំ អាណាបកេន, តថា អករណបច្ចយា ទុក្កដំ. សចេ ‘‘អហម្បេត្ថ វសាមី’’តិ អត្តុទ្ទេសម្បិ ករោតិ, សង្ឃាទិសេសោវ. ‘‘កុដិំ ករោថា’’តិ អវិសេសេន វុត្តដ្ឋានេ បន អាណាបកស្សាបិ សង្ឃាទិសេសោ អចិត្តកត្តា សិក្ខាបទស្ស.

អហញ្ច វសិស្សាមីតិ ឯត្ថ បរស្ស យស្ស កស្សចិ ឧទ្ទិដ្ឋស្ស អភាវា អាបត្តិ ឯវ ‘‘ករោន្តស្ស វា’’តិ និយមិតត្តា, អនាបត្តិ អវិភត្តត្តា. ‘‘ឥធ បញ្ញត្តិជាននមត្តមេវ ចិត្ត’’ន្តិ ច លិខិតំ. អនុគណ្ឋិបទេ បន អហញ្ច វសិស្សាមីតិ ឯត្ថ យោ ‘‘មយ្ហំ វាសាគារញ្ច ភវិស្សតី’’តិ ឥច្ឆតិ, តស្សាបត្តិ. យោ បន ឧបោសថាគារំ ឥច្ឆតិ, តស្ស អនាបត្តិ, តស្មា ‘‘ឧភយំ សមេតី’’តិ វត្វា ច ‘‘វិនយវិនិច្ឆយេ អាគតេ គរុកេ ឋាតព្ព’’ន្តិ វចនតោ មហាបច្ចរិវាទតោ ឥតរោ បច្ឆា វត្តព្ពោតិ ចេ? ន, ពលវត្តា. ‘‘វាសាគារំ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ, អនាបត្តី’’តិ វចនតោ, ភោជនសាលាទីនម្បិ អត្ថាយ ឥមិនា កតត្តា សង្ករា ជាតា. យថា – ទ្វេ តយោ ‘‘ឯកតោ វសិស្សាមា’’តិ ករោន្តិ, រក្ខតិ តាវាតិ ឯត្ថ វិយ. ‘‘ឥទំ ឋានំ វាសាគារំ ភវិស្សតិ, ឥទំ ឧបោសថាគារ’’ន្តិ វិភជិត្វា កតេបិ អាបត្តិ ឯវ. ទ្វីសុ មហាបច្ចរិវាទោ ពលវា, តស្មា ‘‘បច្ឆា វុត្តោ’’តិអាទិនា អតីវ បបញ្ចិតំ. កិំ តេន. ‘‘អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា ច បរេហិ ច បរិយោសាបេតី’’តិអាទិនា នយេន អបរានិបិ ចតុក្កានិ យថាសម្ភវំ យោជេត្វា ទស្សេតព្ពានិ, លេណាទីសុ កិញ្ចាបិ សង្ឃាទិសេសេន អនាបត្តិ, អកតវិញ្ញត្តិយា សតិ តប្បច្ចយា អាបត្តិ ឯវ.

កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.