៣. ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៨៣. តតិយេ តយោ សង្ឃាទិសេសវារា តយោ ថុល្លច្ចយវារា តយោ ទុក្កដវារា តយោ កាយបដិពទ្ធវារាតិ ទ្វាទស វារា សរូបេន អាគតា. តត្ថ តយោ សង្ឃាទិសេសវារា ទុតិយសិក្ខាបទេ វុត្តាតិ តិណ្ណំ វីសតិកានំ ឯកេកមូលា វារាតិ វេទិតព្ពា, តស្មា ឥធ វិសេសាតិ បណ្ណាស វារា សំខិត្តា ហោន្តិ, អញ្ញថា ឥត្ថី ច ហោតិ វេមតិកោ សារត្តោ ច, ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. ឥត្ថី ច ហោតិ បណ្ឌកបុរិសសញ្ញី តិរច្ឆានគតសញ្ញី សារត្តោ ច, ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. បណ្ឌកោ ច ហោតិ បណ្ឌកសញ្ញី សារត្តោ ច, ភិក្ខុ ច នំ បណ្ឌកស្ស វច្ចមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សាតិ ឯវមាទីនំ អាបត្តិដ្ឋានានំ អនាបត្តិដ្ឋានតា អាបជ្ជេយ្យ, ន ចាបជ្ជតិ, បណ្ឌកេ ឥត្ថិសញ្ញិស្ស ទុក្កដន្តិ ទីបេតុំ ‘‘ឥត្ថី ច បណ្ឌកោ ច ឧភិន្នំ ឥត្ថិសញ្ញី អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសេន ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តត្តា ‘‘បណ្ឌកេ បណ្ឌកសញ្ញិស្ស ថុល្លច្ចយ’’ន្តិ វុត្តមេវ ហោតិ, តស្មា សព្ពត្ថ សំខិត្តវារេសុ ថុល្លច្ចយដ្ឋានេ ថុល្លច្ចយំ, ទុក្កដដ្ឋានេ ទុក្កដម្បិ វុត្តមេវ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. តថា ‘‘ឥត្ថី ច ហោតិ វេមតិកោ សារត្តោ ច, ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ ឋបេត្វា អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… ថុល្លច្ចយស្សា’’តិអាទិនា នយេន ថុល្លច្ចយខេត្តេបិ យថាសម្ភវំ ឧទ្ធរិតព្ពា. តថា ‘‘ឥត្ថី ច ហោតិ វេមតិកោ សារត្តោ ច, ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… ទុក្កដស្សា’’តិអាទិនា នយេន កាយបដិពទ្ធវារាបិ យថាសម្ភវំ ឧទ្ធរិតព្ពា. កាយប្បដិពទ្ធវារត្តិកំ វិយ និស្សគ្គិយវារត្តិកំ លព្ភមានម្បិ អាបត្តិវិសេសាភាវតោ ន ឧទ្ធដំ. កាយប្បដិពទ្ធវារត្តិកេ បន ទិន្ននយត្តា តម្បិ តទនុលោមា វារា ច ឧទ្ធរិតព្ពា. សព្ពត្ថ ន-វិញ្ញូ តរុណទារិកា, មហល្លិកា ឧម្មត្តិកាទិកា ច អនធិប្បេតា, បគេវ បាកតិកា តិរច្ឆានគតិត្ថីនំ, តថា បណ្ឌកាទយោបីតិ វេទិតព្ពា. សេសំ ទុតិយេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

បទភាជនីយវណ្ណនា

២៨៥. វុត្តនយមេវាតិ ‘‘កាយសំសគ្គេ ឥត្ថិលក្ខណេនា’’តិ លិខិតំ. ‘‘ឥត្ថិលក្ខណេនា’’តិ កិរ មហាអដ្ឋកថាបាឋោ. សីសំ ន ឯតីតិ អក្កោសនំ ន ហោតិ, ឃដិតេ បន ហោតិ. តត្រាយំ វិសេសោ – ឥមេហិ តីហិ ឃដិតេ ឯវ សង្ឃាទិសេសោ វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គានំ និយតវចនត្តា, អច្ចោឡារិកត្តា វា, ន អញ្ញេហិ អនិមិត្តាសីតិអាទីហិ អដ្ឋហិ. តត្ថ អលោហិតាសិ, ធុវលោហិតាសិ, ធុវចោឡាសិ, បគ្ឃរណីសិ, ឥត្ថិបណ្ឌកាសិ, វេបុរិសិកាសីតិ ឯតានិ ឆ មគ្គានំ អនិយតវចនានិ, អនិមិត្តាសិ, និមិត្តមត្តាសីតិ ទ្វេ បទានិ អនច្ចោឡារិកានិ ច, យតោ អដ្ឋបទានិ ‘‘សង្ឃាទិសេសំ ន ជនេន្តី’’តិ វុត្តានិ, តស្មា តានិ ថុល្លច្ចយវត្ថូនិ. បរិព្ពាជកវត្ថុម្ហិ វិយ អក្កោសមត្តត្តា ទុក្កដវត្ថូនីតិ ឯកេ. ឥត្ថិបណ្ឌកាសិ, វេបុរិសិកាសីតិ ឯតានេវ បទានិ សកលសរីរសណ្ឋានភេទទីបកានិ សុទ្ធានិ សង្ឃាទិសេសំ ន ជនេន្តិ សកលសរីរសាមញ្ញត្តា, ឥតរានិ ជនេន្តិ អសាមញ្ញត្តា. តានិ ហិ បស្សាវមគ្គមេវ ទីបេន្តិ សិខរណី-បទំ វិយ. ឧភតោព្យញ្ជនាសីតិ វចនំ បន បុរិសនិមិត្តេន អសង្ឃាទិសេសវត្ថុនា មិស្សវចនំ. បុរិសឧភតោព្យញ្ជនកស្ស ច ឥត្ថិនិមិត្តំ បដិច្ឆន្នំ, បុរិសនិមិត្តំ បាកដំ ហោតិ. យទិ តម្បិ ជនេតិ, កថំ អនិមិត្តាសីតិអាទិបទានិ ន សង្ឃាទិសេសំ ជនេន្តីតិ ឯកេ, តំ ន យុត្តំ. បុរិសស្សបិ និមិត្តាធិវចនតោ, ‘‘មេថុនុបសំហិតាហិ សង្ឃាទិសេសោ’’តិ មាតិកាយ លក្ខណស្ស វុត្តត្តា ច មេថុនុបសំហិតាហិបិ ឱភាសនេ បដិវិជានន្តិយា សង្ឃាទិសេសោ, អប្បដិវិជានន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ឥតរេហិ ឱភាសនេ បដិវិជានន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, អប្បដិវិជានន្តិយា ទុក្កដន្តិ ឯកេ, សព្ពំ សុដ្ឋុ វិចារេត្វា គហេតព្ពំ.

២៨៧. ហសន្តោតិ យំ ឧទ្ទិស្ស ភណតិ, សា ចេ បដិវិជានាតិ, សង្ឃាទិសេសោ.

វិនីតវត្ថុវណ្ណនា

២៨៩. ‘‘បដិវុត្តំ នាមា’’តិ បាឋោ. នោ-សទ្ទោ អធិកោ. ‘‘អក្ខរលិខនេនបិ ហោតី’’តិ វទន្តិ, តំ អាវជ្ជនសមនន្តរវិធិនា សមេតិ ចេ, គហេតព្ពំ.

ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.