១. សុទ្ធិកវគ្គោ

១. សុទ្ធិកសុត្តវណ្ណនា

៤៧១. ចតុភូមក …បេ… លព្ភន្តិ កុសលាព្យាកតភាវតោ តេសំ តិណ្ណំ ឥន្ទ្រិយានំ. វីរិយិន្ទ្រិយសមាធិន្ទ្រិយានិ…បេ… សព្ពត្ថ លព្ភន្តិ កុសលត្តិកសាធារណត្តា. ចតុភូមក …បេ… វសេនាតិ ចតុភូមកធម្មបរិច្ឆេទវសេន ចេវ កុសលាទីហិ សព្ពសង្គាហកធម្មបរិច្ឆេទវសេន ច វុត្តន្តិ អត្ថោ.

ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តវណ្ណនា

៤៧៧. ទុក្ខសច្ចវសេនាតិ ទុក្ខសច្ចភាវេន ន បជានន្តិ. តញ្ហិ បរិញ្ញេយ្យតាយ ទុក្ខសច្ចសង្គហំ. សមុទយសច្ចវសេនាតិ តណ្ហាវិជ្ជាទិំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយសច្ចភាវេន ន បជានន្តិ. និរោធន្តិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អនុបាទាយ និរោធនិមិត្តំ និព្ពានំ. បដិបទន្តិ សទ្ធិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អរិយមគ្គំ. សេសេសូតិ វីរិយិន្ទ្រិយាទីសុ.

សុក្កបក្ខេតិ ‘‘សទ្ធិន្ទ្រិយំ បជានន្តី’’តិអាទិនយប្បវត្តេ អនវជ្ជបក្ខេ. អធិមោក្ខវសេន អាវជ្ជនសមុទយាតិ ‘‘អត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តបុព្ពភាគភូតសទ្ធាធិមោក្ខវសេន អាវជ្ជនុប្បត្តិយា. តស្មា បឋមុប្បន្នា សទ្ធា ឯវ ហេត្ថ ‘‘អាវជ្ជន’’ន្តិ វុត្តា, ន មនោទ្វារាវជ្ជនំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. តស្មា បឋមុប្បន្នា អាវជ្ជនា បគ្គហុប្បត្តិដ្ឋានានំ តិក្ខានំ វីរិយិន្ទ្រិយាទីនំ បឋមុប្បត្តិយា អាវជ្ជនបរិយាយេន វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ទុព្ពលា ហិ បឋមុប្បន្នា បគ្គហាភាវតោ វីរិយិន្ទ្រិយាទីនំ សមុទយោតិ ពលវភាវប្បត្តវីរិយិន្ទ្រិយាទិកស្ស អាវជ្ជនដ្ឋានិយានិ ហោន្តីតិ តេសំ សមុទយោតិ វុត្តា, បុព្ពេ អធិមុច្ចនាទិវសេន បវត្តស្ស អាវជ្ជនស្ស សមុទយាតិ អត្ថោ. បុន ឆន្ទវសេនាតិ កត្តុកាមតាកុសលច្ឆន្ទវសេន សទ្ធាទីនំ ឧប្បាទេតុកាមតាការប្បវត្តស្ស ឆន្ទស្ស វសេន. មនសិការវសេន អាវជ្ជនសមុទយាតិ សទ្ធិន្ទ្រិយាទិវសេន បវត្តស្ស ទុព្ពលស្ស តស្ស និព្ពត្តកយោនិសោមនសិការវសេន អាវជ្ជនស្ស ឧប្បត្តិយា. ឯវម្បីតិ ‘‘អធិមោក្ខវសេនា’’តិអាទិនា វុត្តាការេនបិ. ឆសុ សុត្តេសូតិ ទុតិយតោ បដ្ឋាយ ឆសុ សុត្តេសុ. ចតុសច្ចមេវ កថិតំ. អស្សាទគ្គហណេន ហិ សមុទយសច្ចំ, អាទីនវគ្គហណេន ទុក្ខសច្ចំ, និស្សរណគ្គហណេន និរោធមគ្គសច្ចានិ គហិតានីតិ. បឋមសុត្តេ បន ឥន្ទ្រិយានំ សរូបទស្សនមេវាតិ.

៨. ទព្ពសុត្តវណ្ណនា

៤៧៨. សោតោ អាបជ្ជីយតិ ឯតេនាតិ សោតាបត្តិ, អនាគតំ បតិ បឋមមគ្គោ. សោតោតិ អរិយមគ្គសោតោ ទដ្ឋព្ពោ. អាបជ្ជីយតីតិអាទិតោ បដិបជ្ជីយតិ. បឋមមគ្គបដិលាភនិមិត្តានិ សោតាបន្នស្ស អង្គានិ ឥធ ‘‘សោតាបត្តិយង្គានី’’តិ វុត្តានិ. តានិ បន តីសុ ឋានេសុ សទ្ធា អរិយកន្តសីលញ្ចាតិ វេទិតព្ពានិ. សវិសយេតិ សកវិសយេ. ជេដ្ឋកភាវទស្សនត្ថន្តិ បធានភាវទស្សនត្ថំ. យត្ថ សទ្ធាទិឥន្ទ្រិយានំ សាតិសយកិច្ចំ, តេសំ កិច្ចាតិរេកតំ ទស្សេតុន្តិ អត្ថោ. ឥទានិ តមត្ថំ ឧបមាហិ វិភាវេតុំ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. បត្វាតិ អត្តនោ កិច្ចាតិរេកដ្ឋានំ បដិលភិត្វា. បុព្ពង្គមន្តិ សទ្ទហនកិច្ចេសុ បុរេចារំ ធោរយ្ហំ. សេសានិ វីរិយិន្ទ្រិយាទីនិ. តទន្វយានីតិ តទនុគតានិ តស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយាទិកស្ស បក្ខិកានិ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. ឈានវិមោក្ខេតិ ឈានសង្ខាតេ វិមោក្ខេ សមាធិបធានតាយ ឈានានំ. ឯវញ្ច កត្វា ‘‘សោតាបត្តិយង្គានិ បត្វា’’តិ ឥទញ្ច វចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ. សទ្ធូបនិសញ្ហិ សីលន្តិ. អរិយសច្ចានិ បត្វាតិ ចត្តារិ សច្ចានិ អភិសមេតព្ពានិ បាបុណិត្វា.

៩-១០. បឋមវិភង្គសុត្តាទិវណ្ណនា

៤៧៩-៤៨០. នេបក្កំ វុច្ចតិ បញ្ញាតិ អាហ – ‘‘បញ្ញាយេតំ នាម’’ន្តិ. និបាយតិ សំកិលេសធម្មេ វិសោសេតិ និក្ខាមេតីតិ និបកោ, ថិរតិក្ខសតិបុគ្គលោ, តស្ស ភាវោ នេបក្កន្តិ សតិយាបិ នេបក្កភាវោ យុជ្ជតេវ. ឯវញ្ហិ ‘‘សតិនេបក្កេនា’’តិ ឥទំ វចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ, សតិយា ច នេបក្កេនាតិ ឯវំ វុច្ចមានេន សតិនិទ្ទេសោ នាម កតោ ហោតិយេវ. អសុកំ នាម សុត្តំ វា កម្មដ្ឋានំ វា មេ ភាសិតន្តិ. វោស្សជ្ជីយតិ សង្ខារគតំ ឯតស្មិំ អធិគតេតិ វោស្សគ្គោ, និព្ពានំ. តំ អារម្មណំ ករិត្វាតិ អាហ – ‘‘និព្ពានារម្មណំ កត្វា’’តិ. គច្ឆន្តិយាតិ សង្ខារានំ ឧទយញ្ច វយញ្ច ឧទយព្ពយំ គច្ឆន្តិយា ពុជ្ឈន្តិយា. តេនាហ ‘‘ឧទយព្ពយបរិគ្គាហិកាយា’’តិ. សទ្ធាសតិបញ្ញិន្ទ្រិយានិ បុព្ពភាគានិ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ, ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា, ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយា’’តិ ច វុត្តត្តា. ‘‘អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ, សោ អនុប្បន្នាន’’ន្តិអាទិនា ច វុត្តត្តា វីរិយិន្ទ្រិយំ មិស្សកំ. ‘‘វោស្សគ្គារម្មណំ ករិត្វា’’តិ វុត្តត្តា សមាធិន្ទ្រិយំ និព្ពត្តិតលោកុត្តរមេវ. អយមេវាតិ យ្វាយំ នវមេ វុត្តោ. អយមេវ បុព្ពភាគមិស្សកលោកុត្តរត្តធម្មបរិច្ឆេទោ.

សុទ្ធិកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.