៣. ចុន្ទសុត្តវណ្ណនា

៣៧៩. បុព្ពេ សាវត្ថិតោ វេឡុវគាមស្ស គតត្តា វុត្តំ ‘‘អាគតមគ្គេនេវ បដិនិវត្តន្តោ’’តិ. សត្តន្នន្តិ ឧបសេនោ, រេវតោ, ខទិរវនិយោ, ចុន្ទោ, សមណុទ្ទេសោ អហន្តិ ចតុន្នំ, ចាលា, ឧបចាលា, សីសូបចាលាតិ, តិស្សន្នន្តិ ឥមេសំ សត្តន្នំ អរហន្តានំ. នត្ថិ នុ ខោតិ ឯត្ថាបិ ‘‘ឱលោកេន្តោ’’តិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ សីហាវលោកនញាយេន. ភវិស្សន្តិ មេ វត្តារោ ហរិតុំ នាសក្ខីតិ សម្ពន្ធោ. ឥទំ ទានិ បច្ឆិមទស្សនន្តិ ភូតកថនមត្តំ, ន តត្ថ សាលយតាទស្សនំ យថា តថាគតស្ស វេសាលិយា និក្ខមិត្វា នាគាបលោកិតំ.

តស្ស តស្ស វិសេសស្ស អធិដ្ឋានវសេនេវ ឥទ្ធិភេទទស្សនំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ. សីហស្ស វិជម្ភនាទិវសេន កីឡិត្វា នាទសទិសី អយំ ធម្មកថាតិ វុត្តំ ‘‘សីហវិកីឡិតោ ធម្មបរិយាយោ’’តិ. គមនកាលោ មយ្ហន្តីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ បរិសមាបនេ. តេន ថេរេន យថារម្ភស្ស វចនបពន្ធស្ស សមាបិតភាវំ ជោតេតិ. ឯស នយោ សេសេសុបិ ឯទិសេសុ សព្ពដ្ឋានេសុ. យុគន្ធរាទយោ បរិភណ្ឌបព្ពតាតិ វេទិតព្ពា. ឯកប្បហារេនេវាតិ ឯកប្បហារេន ឥវ. ស្វាយំ ឥវ-សទ្ទោ ន សក្កោមីតិ ឯត្ថ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពោ.

បដិបាទេស្សាមីតិ ឋិតកាយំ បដិបាទេស្សាមិ. បត្ថនាកាលេ អនោមទស្សិស្ស ភគវតោ វចនសុតានុសារេន ញាណេន ទិដ្ឋមត្តតំ សន្ធាយ ‘‘តំ បឋមទស្សន’’ន្តិ វុត្តំ. ធារេតុំ អសក្កោន្តី គុណសារំ. ឯស មគ្គោតិ ឯសោ ជាតានំ សត្តានំ មរណនិដ្ឋិតោ បន្ថោ. បុនបិ ឯវំភាវិនោ នាម សង្ខារាតិ សង្ខារា នាម ឯវំភាវិនោ, មរណបរិយោសានាតិ អត្ថោ. ឯត្តកន្តិ ឯត្តកំ កាលំ. សង្កឌ្ឍិត្វា សំហរិត្វា. មុខំ បិធាយាតិ មុខំ ឆាទេត្វា. អគ្ឃិកសតានីតិ មកុឡង្កុរចេតិយសតានិ.

បុរិមទិវសេតិ អតីតទិវសេ. យស្មា ធម្មសេនាបតិនោ អរហត្តប្បត្តទិវសេយេវ សត្ថុ សាវកសន្និបាតោ អហោសិ, តស្មា ‘‘បូរិតសាវកសន្និបាតោ ឯស ភិក្ខូ’’តិ វុត្តំ. បញ្ច ជាតិសតានីតិ ភុម្មត្ថេ, អច្ចន្តសំយោគេ វា ឧបយោគវចនំ.

កឡោបិហត្ថោតិ វិលីវមយភាជនហត្ថោ. ‘‘ចម្មមយភាជនហត្ថោ’’តិ ច វទន្តិ. បុរន្តរេតិ នគរមជ្ឈេ. វនេតិ អរញ្ញេ.

ឱសក្កនាការវិរហិតោតិ ធម្មទេសនាយ សង្កោចហេតុវិរហិតោ. វិសារទោតិ សារទវិរហិតោ. ធម្មោជន្តិ ធម្មរសំ, ឱជវន្តំ ទេសនាធម្មន្តិ អត្ថោ. ធម្មភោគន្តិ ធម្មបរិភោគំ, បរេហិ សទ្ធិំ សំវិភជនវសេន បវត្តំ ធម្មសម្ភោគន្តិ ទេសនាធម្មមេវ វទតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧភយេនបិ ធម្មបរិភោគោវ កថិតោ’’តិ.

បិយាយិតព្ពតោ បិយេហិ. មនស្ស វឌ្ឍនតោ មនាបេហិ. ជាតិយាតិ ខត្តិយាទិជាតិយា. នានាភាវោ អសហភាវោ វិសុំភាវោ. អញ្ញថាភាវោ អញ្ញថត្តំ. សរីរន្តិ រូបធម្មកាយសង្ខាតំ សរីរំ. រូបកាយេ ហិ ភិជ្ជន្តេ ភិជ្ជន្តេវ. សោ ភិជ្ជេយ្យាតិ សោ មហន្តតរោ ខន្ធោ ភិជ្ជេយ្យ.

ទក្ខិណទិសំ គតោតិ ទក្ខិណទិសាមុខេ បវត្តោ. មហាខន្ធោ វិយាតិ មហន្តោ សារវន្តោ សាខាខន្ធោ វិយ. សាខខន្ធា ហិ ទិសាភិមុខបវត្តាការា, មូលខន្ធោ បន ឧទ្ធមុគ្គតោ. សោឡសន្នំ បញ្ហានន្តិ សោឡសន្នំ អបរាបរិយបវត្តនិយានំ អត្ថានំ. ញាតុំ ឥច្ឆិតោ ហិ អត្ថោ បញ្ហោ.