៦-៧. កុណ្ឌលិយសុត្តាទិវណ្ណនា

១៨៧-១៨៨. និពទ្ធវាសវសេន អារាមេ និសីទនសីលោតិ អារាមនិសាទី. បរិសំ ឱគាឡ្ហោ ហុត្វា ចរតីតិ បរិសាវចរោតិ អាហ – ‘‘យោ បនា’’តិអាទិ. ឯវន្តិ ឥមិនាការេន. គហណន្តិ និគ្គហណំ. តេន បុច្ឆាបទស្ស អត្ថំ វិវរតិ. និព្ពេឋនន្តិ និគ្គហនិព្ពេឋនំ. តេន វិស្សជ្ជនបទស្ស អត្ថំ វិវរតិ. ឥមិនា នយេនាតិ ឯតេន ‘‘ឥតិវាទោ’’តិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ឧបារម្ភាធិប្បាយោ វទតិ ឯតេនាតិ វាទោ, ទោសោ. ឥតិវាទោ ហោតីតិ ឯវំ ឥមស្ស ឧបរិ វាទារោបនំ ហោតិ. ឥតិវាទប្បមោក្ខោតិ ឯវំ តតោ បមោក្ខោ ហោតិ. ឯវំ វាទប្បមោក្ខានិសំសំ បរេហិ អារោបិតទោសស្ស និព្ពេឋនវសេន ទស្សេត្វា ឥទានិ ទោសបវេទនវសេន ទស្សេតុំ ‘‘អយំ បុច្ឆាយ ទោសោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

ឯត្តកំ ឋានន្តិអាទិតោ បដ្ឋាយ យាវ ‘‘តីណិ សុចរិតានី’’តិ ឯត្តកំ ឋានំ. ឥមំ ទេសនន្តិ ‘‘ឥន្ទ្រិយសំវរោ ខោ’’តិអាទិនយប្បវត្តំ ឥមំ ទេសនំ. នាភិជ្ឈាយតីតិ ន អភិជ្ឈាយតិ. នាភិហំសតីតិ ន អភិតុស្សតិ. គោចរជ្ឈត្តេ ឋិតំ ហោតីតិ កម្មដ្ឋានារម្មណេ សមាធានវសេន ឋិតំ ហោតិ អវដ្ឋិតំ. តេនាហ ‘‘សុសណ្ឋិត’’ន្តិ. សុសណ្ឋិតន្តិ សម្មា អវិក្ខេបវសេន ឋិតំ. កម្មដ្ឋានវិមុត្តិយាតិ កម្មដ្ឋានានុយុញ្ជនវសេន បដិបក្ខតោ នីវរណតោ វិមុត្តិយា. សុដ្ឋុ វិមុត្តន្តិ សុវិមុត្តំ. តស្មិំ អមនាបរូបទស្សនេ ន មង្កុ វិលក្ខោ ន ហោតិ. កិលេសវសេន ទោសវសេន. អដ្ឋិតចិត្តោ អថទ្ធចិត្តោ. កោវេសេន ហិ ចិត្តំ ថទ្ធំ ហោតិ, ន មុទុកំ. អទីនមានសោតិ ទោមនស្សវសេន យោ ទីនភាវោ, តទភាវេន និទ្ទោសមានសោ. អបូតិចិត្តោតិ ព្យាបជ្ជាភាវេន សីតិភូតចិត្តោ.

ឥមេសុ ឆសុ ទ្វារេសុ អដ្ឋារស ទុច្ចរិតានិ ហោន្តិ បច្ចេកំ កាយវចីមនោទុច្ចរិតភេទេន. តានិ វិភាគេន ទស្សេតុំ ‘‘កថ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឥដ្ឋារម្មណេ អាបាថគតេតិ នយទានមត្តមេតំ. តេន ‘‘អនិដ្ឋារម្មណេ អាបាថគតេ ទោសំ ឧប្បាទេន្តស្សា’’តិអាទិនា តិវិធទុច្ចរិតំ នីហរិត្វា វត្តព្ពំ, តថា ‘‘មជ្ឈត្តារម្មណេ មោហំ ឧប្បាទេន្តស្សា’’តិអាទិនា ច. មនោទុច្ចរិតាទិសាមញ្ញេន បន តីណិយេវ ទុច្ចរិតានិ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពំ.

បញ្ញត្តិវសេនាតិ វត្ថុំ អនាមសិត្វា បិណ្ឌគហណមុខេន កេវលំ បញ្ញត្តិវសេនេវ. ភាវនាបដិសង្ខានេតិ ភាវនាសិទ្ធេ បដិសង្ខានេ, ភាវនាយ បដិសង្ខានេ វាតិ អត្ថោ. ឥមានីតិ យថាវុត្តានិ ឆទ្វារារម្មណានិ. ទុច្ចរិតានីតិ ទុច្ចរិតការណានិ. អប្បដិសង្ខានេ ឋិតស្ស ទុច្ចរិតានិ សុចរិតានិ កត្វា. បរិណាមេតីតិ បរិវត្តេតិ ទុច្ចរិតានិ តត្ថ អនុប្បាទេត្វា សុចរិតានិ ឧប្បាទេន្តោ. ឯវន្តិ វុត្តប្បការេន. ឥន្ទ្រិយសំវរោ…បេ… វេទិតព្ពោ ឥន្ទ្រិយសំវរសម្បាទនវសេន តិណ្ណំ សុចរិតានំ សិជ្ឈនតោ. តេនាហ ‘‘ឯត្តាវតា’’តិអាទិ. ឯត្តាវតាតិ អាទិតោ បដ្ឋាយ យាវ ‘‘តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរេន្តី’’តិ បទំ, ឯត្តាវតា. សីលានុរក្ខកំ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលស្ស អនុរក្ខកំ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ កថិកំ. កថំ បន តទេវ តស្ស អនុរក្ខកំ ហោតីតិ? អបរាបរុប្បត្តិយា ឧបនិស្សយភាវតោ.

តីណិ សីលានីតិ ឥន្ទ្រិយសំវរ-អាជីវបារិសុទ្ធិ-បច្ចយសន្និស្សិត-សីលានិ. លោកុត្តរមិស្សកាតិ លោកិយាបិ លោកុត្តរាបិ ហោន្តីតិ អត្ថោ. សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានន្តិ លោកុត្តរានំ សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ. មូលភូតា សតិបដ្ឋានា បុព្ពភាគា, តេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ចត្តារោ ខោ, កុណ្ឌលិយ, សតិបដ្ឋានា ភាវិតា ពហុលីកតា សត្ត ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តី’’តិ. តេបីតិ យថាវុត្តសតិបដ្ឋានា. សតិបដ្ឋានមូលកា ពោជ្ឈង្គាតិ លោកិយសតិបដ្ឋានមូលកា ពោជ្ឈង្គាវ. បុព្ពភាគាវាតិ ឯត្ថ កេចិ ‘‘បុព្ពភាគា ចា’’តិ បាឋំ កត្វា ‘‘បុព្ពេវ លោកុត្តរា បុព្ពភាគា ចា’’តិ អត្ថំ វទន្តិ. វិជ្ជាវិមុត្តិមូលកាតិ ‘‘សត្ត ខោ, កុណ្ឌលិយ, ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា ពហុលីកតា វិជ្ជាវិមុត្តិំ បរិបូរេន្តី’’តិ ឯវំ វុត្តា ពោជ្ឈង្គា លោកុត្តរាវ វិជ្ជាវិមុត្តិសហគតភាវតោ.

កុណ្ឌលិយសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.