៣. លោកន្តគមនសុត្តវណ្ណនា

១១៦. លោកិយន្តិ ឯត្ថ សត្តកាយភូតគាមាទីតិ លោកោ, ចក្កវាឡោ. សង្ខារោ បន លុជ្ជនបលុជ្ជនដ្ឋេន លោកោ. អន្តន្តិ ឱសានំ. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន សំសន្ទិត្វាតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណគតិយា សមានេត្វា អវិរោធេត្វា. ថោមេស្សាមីតិ បសំសិស្សាមិ.

ឯវំសម្បត្តិកន្តិ ឯវំសម្បជ្ជនកំ ឯវំបស្សិតព្ពំ ឥទំ មម អជ្ឈេសនំ. តេនាហ ‘‘ឦទិសន្តិ អត្ថោ’’តិ. ជានំ ជានាតីតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន ជានិតព្ពំ ជានាតិ ឯវ. ន ហិ បទេសញ្ញាណេ ឋិតោ ជានិតព្ពំ សព្ពំ ជានាតិ. ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសេន ហិ អវិសេសគ្គហណេន ច ‘‘ជាន’’ន្តិ ឥមិនា និរវសេសំ ញេយ្យជាតំ បរិគ្គយ្ហតីតិ តព្ពិសយាយ ជាននកិរិយាយ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណមេវ ករណំ ភវិតុំ យុត្តំ. បករណវសេន ‘‘ភគវា’’តិ បទសន្និធានេន ច អយមត្ថោ វិភាវេតព្ពោ. បស្សិតព្ពមេវ បស្សតីតិ ទិព្ពចក្ខុ-បញ្ញាចក្ខុ-ធម្មចក្ខុ-ពុទ្ធចក្ខុ-សមន្តចក្ខុ-សង្ខាតេហិ ញាណចក្ខូហិ បស្សិតព្ពំ បស្សតិ ឯវ. អថ វា ជានំ ជានាតីតិ យថា អញ្ញេ សវិបល្លាសា កាមរូបបរិញ្ញាវាទិនោ ជានន្តាបិ វិបល្លាសវសេន ជានន្តិ, ន ឯវំ ភគវា. ភគវា បន បហីនវិបល្លាសត្តា ជានន្តោ ជានាតិ ឯវ, ទិដ្ឋិទស្សនស្ស អភាវា បស្សន្តោ បស្សតិ ឯវាតិ អត្ថោ.

ទស្សនបរិណាយកដ្ឋេនាតិ យថា ចក្ខុ សត្តានំ ទស្សនត្ថំ បរិណេតិ សាធេតិ, ឯវំ លោកស្ស យាថាវទស្សនសាធនតោបិ ទស្សនកិច្ចបរិណាយកដ្ឋេន ចក្ខុភូតោ, បញ្ញាចក្ខុមយត្តា វា សយម្ភូញាណេន បញ្ញាចក្ខុំ ភូតោ បត្តោតិ វា ចក្ខុភូតោ. ញាណភូតោតិ ឯតស្ស ច ឯវមេវ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ធម្មា វា ពោធិបក្ខិយា, តេហិ ឧប្បន្នត្តា លោកស្ស ច តទុប្បាទនតោ អនញ្ញសាធារណំ វា ធម្មំ បត្តោ អធិគតោតិ ធម្មភូតោ. ‘‘ព្រហ្មា’’វុច្ចតិ សេដ្ឋដ្ឋេន មគ្គញាណំ, តេន ឧប្បន្នត្តា លោកស្ស ច តទុប្បាទនតោ តញ្ច សយម្ភូញាណេន បត្តោតិ ព្រហ្មភូតោ. ចតុសច្ចធម្មំ វទតីតិ វត្តា. ចិរំ សច្ចបដិវេធំ បវត្តេន្តោ វទតីតិ បវត្តា. អត្ថំ នីហរិត្វាតិ ទុក្ខាទិអត្ថំ ឧទ្ធរិត្វា. បរមត្ថំ វា និព្ពានំ បាបយិតា. អមតសច្ឆិកិរិយំ សត្តេសុ ឧប្បាទេន្តោ អមតំ ទទាតីតិ អមតស្ស ទាតា. ពោធិបក្ខិយធម្មានំ តទាយត្តភាវតោ ធម្មស្សាមី. បុនប្បុនំ យាចាបេន្តោ ភារិយំ ករោន្តោ គរុំ ករោតិ នាម, តថា ទុវិញ្ញេយ្យំ កត្វា កថេន្តោបិ.

ចក្ខុនា វិជ្ជមានេន លោកសញ្ញី ហោតិ, ន តស្មិំ អសតិ. ន ហិ អជ្ឈត្តិកាយតនវិរហេន លោកសមញ្ញា អត្ថិ. តេនាហ ‘‘ចក្ខុញ្ហិ លោកោ’’តិអាទិ. អប្បហីនទិដ្ឋីតិ អសមូហតសក្កាយទិដ្ឋិកោ ឃនវិនិព្ភោគំ កាតុំ អសក្កោន្តោ សមុទាយំ វិយ អវយវំ ‘‘លោកោ’’តិ សញ្ជានាតិ ចេវ មញ្ញតិ ច. តថាតិ ឥមិនា ‘‘លោកោតិ សញ្ជានាតិ ចេវ មញ្ញតិ ចា’’តិ បទត្តយំ អាកឌ្ឍតិ. តស្សាតិ បុថុជ្ជនស្ស, ចក្កវាឡលោកស្ស វា. ចក្ខាទិមេវ ហិ សហោកាសេន ‘‘ចក្កវាឡោ’’តិ បុថុជ្ជនោ សញ្ជានាតិ. គមនេនាតិ បទសា គមនេន. ន សក្កា តេសំ អនន្តត្តា. លុជ្ជនដ្ឋេនាតិ អភិសង្ខារលោកវសេន លោកស្ស អន្តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. តស្ស អន្តោ នាម និព្ពានំ. តំ បត្តុំ សក្កា សម្មាបដិបត្តិយា បត្តព្ពត្តា. ចក្កវាឡលោកស្ស បន អន្តោ នាម, នត្ថិ តស្ស គមនេន អប្បត្តព្ពត្តា.

ឥមេហិ បទេហីតិ ឥមេហិ វាក្យវិភាគេហិ បទេហិ. តានិ បន អក្ខរសមុទាយលក្ខណានីតិ អាហ ‘‘អក្ខរសម្បិណ្ឌនេហី’’តិ. បាដិយេក្កអក្ខរេហីតិ តស្មិំ តស្មិំ បទេ បដិនិយតសន្និវេសេហិ វិសុំ វិសុំ ចិត្តេន គយ្ហមានេហិ អក្ខរេហីតិ អត្ថោ.

គមនដ្ឋេន ‘‘បណ្ឌា’’ វុច្ចតិ បញ្ញា, តាយ ឥតោ គតោ បត្តោតិ បណ្ឌិតោ, បញ្ញវា. មហាបញ្ញតា នាម បដិសម្ភិទាវសេន វេទិតព្ពាតិ អាហ ‘‘មហន្តេ អត្ថេ’’តិអាទិ. យថា តន្តិ ឯត្ថ តន្តិ និបាតមត្តំ បឋមវិកប្បេ, ទុតិយវិកប្បេ បន បច្ចាមសនន្តិ អាហ ‘‘តំ ព្យាកត’’ន្តិ.

លោកន្តគមនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.