៤. ចតុត្ថវគ្គោ

១. ចតុធាតុសុត្តវណ្ណនា

១១៤. បតិដ្ឋាធាតូតិ សហជាតានំ ធម្មានំ បតិដ្ឋាភូតា ធាតុ. អាពន្ធនធាតូតិ នហានិយចុណ្ណស្ស ឧទកំ វិយ សហជាតធម្មានំ អាពន្ធនភូតា ធាតុ. បរិបាចនធាតូតិ សូរិយោ ផលាទីនំ វិយ សហជាតធម្មានំ បរិបាចនភូតា ធាតុ. វិត្ថម្ភនធាតូតិ ទុតិយោ វិយ សហជាតធម្មានំ វិត្ថម្ភនភូតា ធាតុ. កេសាទយោ វីសតិ កោដ្ឋាសា. អាទិ-សទ្ទេន បិត្តាទយោ សន្តប្បនាទយោ ឧទ្ធង្គមា វាតាទយោ គហិតា. ឯតាតិ ធាតុយោ.

ចតុធាតុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បុព្ពេសម្ពោធសុត្តវណ្ណនា

១១៥. អយំ បថវីធាតុំ និស្សាយ តំ អារព្ភ បវត្តោ អស្សាទោ. ឯវំ បវត្តានន្តិ ឯវំ កាយេ បភាវស្ស បវេទនវសេនេវ បវត្តានំ. ហុត្វា អភាវាការេនាតិ បុព្ពេ អវិជ្ជមានា បច្ចយសាមគ្គិយា ហុត្វា ឧប្បជ្ជិត្វា បុន ភង្គុបគមនតោ ឧទ្ធំ អភាវាការេន. ន និច្ចាតិ អនិច្ចា អទ្ធុវត្តា, ធុវំ និច្ចំ. បដិបីឡនាការេនាតិ ឧទយព្ពយវសេន អភិណ្ហំ បីឡនាការេន ទុក្ខដ្ឋេន. សភាវវិគមាការេនាតិ អត្តនោ សភាវស្ស វិគច្ឆនាការេន. សភាវធម្មា ហិ អប្បមត្តំ ខណំ បត្វា និរុជ្ឈន្តិ. តស្មា តេ ‘‘ជរាយ មរណេន ចា’’តិ ទ្វេធា វិបរិណមន្តិ. តេនាហ ‘‘វិបរិណាមធម្មា’’តិ. អាទីនំ វាតិ បវត្តេតីតិ អាទីនវោ, បរមកាបញ្ញតា. វិនីយតីតិ វូបសមីយតិ. អច្ចន្តប្បហានវសេន និស្សរតិ ឯតេនាតិ និស្សរណំ.

សាយំ និបន្នា សព្ពរត្តិំ ខេបេត្វា បាតោ ឧដ្ឋហាម, មាសបុណ្ណឃដោ វិយ នោ សរីរំ និស្សន្ទាភាវតោ.

ផុសិតមត្តេសុបីតិ ឧទកស្ស ផុសិតមត្តេសុបិ.

អតិនាមេន្តិ កាលំ. ឯវំ វុត្តនយេន បវត្តា បុគ្គលា ឯតា បថវីធាតុអាទយោ អស្សាទេន្តិ នាម អភិរតិវសេន តត្ថ អាកង្ខុប្បាទនតោ.

អភិវិសិដ្ឋេន ញាណេនាតិ អគ្គមគ្គញាណេន. រុក្ខោ ពោធិ ‘‘ពុជ្ឈតិ ឯត្ថា’’តិ កត្វា. មគ្គោ ពោធិ ‘‘ពុជ្ឈតិ ឯតេនា’’តិ កត្វា. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ ពោធិ សម្មា សាមញ្ច សព្ពធម្មានំ ពុជ្ឈនតោ. និព្ពានំ ពោធិ ពុជ្ឈិតព្ពតោ. តេសន្តិ និទ្ធារណេ សាមិវចនំ. សាវកបារមីញាណន្តិ សាវកបារមីញាណំ យាថាវតោ ទស្សនវត្ថុ.

អកុប្បាតិ បដិបក្ខេហិ អកោបេតព្ពោ. ការណតោតិ អរិយមគ្គតោ. តតោ ហិស្ស អកុប្បតា. តេនាហ ‘‘សា ហី’’តិអាទី. អារម្មណតោតិ និព្ពានារម្មណតោ និព្ពានារម្មណានំ លោកិយសមាបត្តីនំ អភាវតោ.

វិត្ថារវសេនាតិ ឯកេកធាតុវសេនាតិ វទន្តិ, ឯកេកិស្សា បន ធាតុយា លក្ខណវិភត្តិទស្សនវសេន. យន្តិ ហេតុអត្ថេ និបាតោ, យំ និមិត្តន្តិ អត្ថោ. អស្សាទេតិ ឯតេនាតិ អស្សាទោ, តណ្ហា. អយំ បថវីធាតុយា អស្សាទោតិ ឯត្ថ អយំ-សទ្ទោ ‘‘បហានបដិវេធោ’’តិ ឯត្ថាបិ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពោ ‘‘អយំ បហានបដិវេធោ បដិវិជ្ឈិតព្ពដ្ឋេន សមុទយសច្ច’’ន្តិ. ឯស នយោ សេសសច្ចេសុបិ. យាតិ យថាវុត្តេសុ អស្សាទោ អាទីនវោ និស្សរណន្តិ ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ បវត្តា យា ទិដ្ឋិ…បេ… យោ សមាធិ, អយំ ភាវនាបដិវេធោ មគ្គសច្ចន្តិ វុត្តនយេនេវ យោជេតព្ពំ.

បុព្ពេសម្ពោធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. អចរិំសុត្តវណ្ណនា

១១៦. យថា យាវតា និស្សរណបរិយេសនដ្ឋានេ អាទីនវបរិយេសនា, ឯវំ យាវតា អាទីនវបរិយេសនដ្ឋានេ អស្សាទបរិយេសនា សម្មាបដិបន្នស្សាតិ វុត្តំ ‘‘អចរិន្តិ ញាណចារេន អចរិំ, អនុភវនចារេនា’’តិ.

អចរិំសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. នោចេទំសុត្តវណ្ណនា

១១៧. និស្សដាតិអាទីនិ បទានិ, អាទិតោ វុត្តបដិសេធេនាតិ ‘‘នេវា’’តិ ឯត្ថ វុត្តេន នការេន. តេនាហ ‘‘ន និស្សដា’’តិអាទិ. វិមរិយាទិកតេនាតិអាទិ ច ឯត្ថ វិហរណបេក្ខណេ ករណវចនំ. ទុតិយនយេតិ ‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិនា វុត្តនយេ. កិលេសវដ្ដមរិយាទាយ សព្ពសោ អភាវតោ និម្មរិយាទិកតេន ចិត្តេន. តេនាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តីសូតិ ទុតិយាទីសុ តីសុ.

នោចេទំសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ឯកន្តទុក្ខសុត្តវណ្ណនា

១១៨. ឯកន្តេនេវ ទុក្ខាតិ អវីចិមហានិរយោ វិយ ឯកន្តតោ ទុក្ខា ឯវ សុខេន អវោមិស្សា. ទុក្ខេន អនុបតិតាតិ ទុក្ខេនេវ សព្ពសោ ឧបគតា. ទុក្ខេន ឱក្កន្តាតិ ពហិទ្ធា វិយ អន្តោបិ ទុក្ខេន អវក្កន្តា អនុបវិដ្ឋា. សុខវេទនាបច្ចយតាយ ឥមាសំ ធាតូនំ សុខតា វិយ ទុក្ខវេទនាបច្ចយតាបិ វេទិតព្ពា, សង្ខារទុក្ខតា បន សព្ពត្ថ ចរិតា ឯវ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពាសុ ធាតូសុ, សព្ពដ្ឋានេសុ វា. បឋមំ សុខំ ទស្សេត្វាបិ បច្ឆា ទុក្ខស្ស កថិតត្តា ‘‘ទុក្ខលក្ខណំ កថិត’’ន្តិ វុត្តំ.

ឯកន្តទុក្ខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦-១០. អភិនន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា

១១៩-១២៣. ឆដ្ឋសត្តមេសុ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘វិវដ្ដំ កថិត’’ន្តិ វុត្តំ. តីសុ សុត្តេសុ. ចតុសច្ចមេវាតិ ចត្តារិ សច្ចានិ សមាហដានិ ចតុសច្ចន្តិ តេសំ ឯកជ្ឈំ គហណំ, និយមោ បន តព្ពិនិមុត្តស្ស បរមត្ថស្ស អភាវតោ.

អភិនន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ធាតុសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.