១. នានត្តវគ្គោ

១. ធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៥. បឋមន្តិ ឥមស្មិំ និទានវគ្គេ សំយុត្តានំ បឋមំ សំគីតត្តា. និស្សត្តដ្ឋសុញ្ញតដ្ឋសង្ខាតេនាតិ ធម្មមត្តតាយ និស្សត្តតាសង្ខាតេន និច្ចសុភសុខអត្តសុញ្ញតត្ថសង្ខាតេន. សភាវដ្ឋេនាតិ យថាភូតសភាវដ្ឋេន. តតោ ឯវ សភាវស្ស ធារណដ្ឋេន ធាតូតិ លទ្ធនាមានំ. នានាសភាវោ អញ្ញមញ្ញវិសទិសតា ធាតុនានត្តំ. ចក្ខុសង្ខាតោ បសាទោ ចក្ខុបសាទោ. សោ ឯវ ចក្ខនដ្ឋេន ចក្ខុ, និស្សត្តសុញ្ញតដ្ឋេន ធាតុ ចាតិ ចក្ខុធាតុ. ចក្ខុបសាទវត្ថុំ អធិដ្ឋានំ កត្វា បវត្តំ ចក្ខុបសាទវត្ថុកំ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ទ្វេ សម្បដិច្ឆនមនោធាតុយោ, ឯកា កិរិយា មនោធាតូតិ តិស្សោ មនោធាតុយោ មនោធាតុ ‘‘មននមត្តា ធាតូ’’តិ កត្វា. វេទនាទយោ…បេ… និព្ពានញ្ច ធម្មធាតុ វិសេសសញ្ញាបរិហារេន សាមញ្ញសញ្ញាយ បវត្តនតោ. តថា ហេតេ ធម្មា អាយតនទេសនាយ ‘‘ធម្មាយតន’’ន្តេវ ទេសិតា. ន ហិ នេសំ រូបាយតនាទីនំ វិយ វិញ្ញាណេហិ អញ្ញវិញ្ញាណេន គហេតព្ពតាការោ អត្ថិ. សព្ពម្បីតិ ឆសត្តតិវិធំ មនោវិញ្ញាណំ. កាមាវចរា កាមធាតុបរិយាបន្នត្តា. អវសានេ ទ្វេតិ ធម្មធាតុមនោវិញ្ញាណធាតុយោ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ តំសំវណ្ណនាសុ ទដ្ឋព្ពោ.

ធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៦. ជាតិបសុតិអារម្មណាទិភេទេន នានាភាវោ ផស្សោ. ជាតិបច្ចយភេទេន ហិ បច្ចយុប្បន្នស្ស ភេទោ ហោតិយេវ. ធម្មបរិច្ឆេទវសេន ធាតុទេសនាយំ តិស្សោ មននមត្តា ធាតុយោវ មនោធាតុយោ. កិរិយាមយស្ស ចិត្តុប្បត្តិវិភាគេន បច្ចយុប្បន្នស្ស វសេន ធាតុទេសនាយំ មននដ្ឋេន ធាតុតាយ សាមញ្ញតោ មនោទ្វារាវជ្ជនំ ‘‘មនោធាតូ’’តិ អធិប្បេតន្តិ វុត្តំ ‘‘មនោសម្ផស្សោ មនោទ្វារេ បឋមជវនសម្បយុត្តោ’’តិអាទិ. តស្មាតិ យស្មា កាមំ សម្បដិច្ឆនមនោធាតុអនន្តរំ ឧប្បជ្ជមានោ សន្តីរណវិញ្ញាណធាតុយា សម្បយុត្តោ ផស្សោបិ មនោសម្ផស្សោ ឯវ នាម, ទុព្ពលត្តា បន សោ សព្ពភវេសុ អសម្ភវតោ ច គហិតោ អនវសេសតោ គហណំ ន ហោតីតិ មនោទ្វារេ ជវនសម្ផស្សោ ហោតិ, តស្មា. អយមេត្ថ អត្ថោតិ អយំ ឥធ អធិប្បាយានុគតោ អត្ថោ.

ផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. នោផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៧. មនោសម្ផស្សំ បដិច្ចាតិ មនោទ្វារេ បឋមជវនសម្បយុត្តោ ផស្សោ មនោសម្ផស្សោ, តំ មនោសម្ផស្សំ បដិច្ច. មនោធាតូតិ អាវជ្ជនកិរិយមនោធាតុ. មនោវិញ្ញាណធាតុ មនោធាតូតិ វេនេយ្យជ្ឈាសយវសេន វុត្តំ. តេនាហ ‘‘មនោទ្វារេ…បេ… ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘សព្ពានិ ចេតានី’’តិអាទិ.

នោផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. វេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៨. សព្ពាបិ តស្មិំ ទ្វារេ វេទនា វត្តេយ្យុំ ចក្ខុសម្ផស្សវេទនា ឧបនិស្សយបច្ចយភាវិតា. និព្ពត្តិផាសុកត្ថន្តិ និព្ពត្តិយា ឧបនិស្សយភាវេន បវត្តិយា ទស្សនសុខត្ថំ. សម្បដិច្ឆនវេទនមេវ គហេតុំ វដ្ដតិ, តាយ គហិតាយ ឥតរាសំ គហណំ ញាយាគតមេវាតិ. វុត្តំ បោរាណដ្ឋកថាយំ. អាវជ្ជនសម្ផស្សន្តិ អាវជ្ជនមនោសម្ផស្សំ. អនន្តរូបនិស្សយភូតំ បដិច្ច បឋមជវនវសេន ឧប្បជ្ជតីតិ យោជនា. អយមធិប្បាយោ ឧបនិស្សយស្ស អធិប្បេតត្តា.

វេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទុតិយវេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៩. តតិយចតុត្ថេសុ វុត្តនយាវាតិ ‘‘នោ ចក្ខុសម្ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុធាតូ’’តិ ឯវំ វុត្តនយោ, ចតុត្ថេ ‘‘ចក្ខុធាតុំ, ភិក្ខវេ, បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុសម្ផស្សោ’’តិអាទិនា វុត្តនយោ ច. ឯកតោ កត្វាតិ ឯកជ្ឈំ កត្វា ទេសិតា. កស្មា បន តេសុ សុត្តេសុ ឯវំ ទេសនា បវត្តាតិ អាហ ‘‘សព្ពានិ ចេតានី’’តិអាទិ. បដិសេធោ បន តេសំ វេទនានានត្តាទីនំ ផស្សនានត្តាទិកស្ស បច្ចយភាវតោ តថាឧប្បត្តិយា អសម្ភវតោ. ឥតោ បរេសូតិ ‘‘នោ បរិយេសនានានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ បរិឡាហនានត្ត’’ន្តិអាទីសុ.

ទុតិយវេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ពាហិរធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩០. បញ្ច ធាតុយោ កាមាវចរា រូបសភាវត្តា.

ពាហិរធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សញ្ញានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩១. អាបាថេ បតិតន្តិ ចក្ខុស្ស អាបាថគតំ សាដកវេឋនាទិសញ្ញិតំ ភូតសង្ឃាតំ សម្មា និស្សិតំ. ចក្ខុទ្វារេ សម្បដិច្ឆនាទិសម្បយុត្តសញ្ញានំ សង្កប្បគតិកត្តា, ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តសញ្ញាគហណេនេវ វា គហេតព្ពតោ ‘‘រូបសញ្ញាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តា សញ្ញា’’តិ វុត្តំ តត្ថ សញ្ញាយ ឯវ លព្ភនតោ. ឯតេនេវ ហិ តំសម្បយុត្តោ សង្កប្បោតិ ឥទម្បិ សំវណ្ណិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ ‘‘សញ្ញាសង្កប្បឆន្ទា ឯកជវនវារេបិ នានាជវនវារេបិ លព្ភន្តី’’តិ. ជវនសម្បយុត្តស្ស វិតក្កស្ស ឆន្ទគតិកត្តា វុត្តំ ‘‘តីហិ ចិត្តេហិ សម្បយុត្តោ សង្កប្បោ’’តិ. ឆន្ទិកតដ្ឋេនាតិ ឆន្ទករណដ្ឋេន, ឥច្ឆិតដ្ឋេនាតិ អត្ថោ. អនុឌហនដ្ឋេនាតិ បរិឌហនដ្ឋេន. សន្និស្សយឌាហរសា ហិ រាគគ្គិអាទយោ ‘‘រូបេ’’តិ បន តស្ស អារម្មណទស្សនមេតំ. បរិឡាហោតិ បរិឡាហសីសេន អបេក្ខំ វទតិ. តេនាហ ‘‘បរិឡាហេ ឧប្បន្នេ’’តិអាទិ. ‘‘បរិឡាហោ’’តិ ទឡ្ហជ្ឈោសានា ពលវាការប្បត្តា វុត្តាតិ អាហ ‘‘បរិឡាហបរិយេសនា បន នានាជវនវារេយេវ លព្ភន្តី’’តិ. តាសំ លទ្ធូបនិស្សយភាវតោតិ ទស្សេតិ. ឥមិនា នយេនាតិ ‘‘ឧប្បជ្ជតិ សញ្ញានានត្ត’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តនយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ‘‘រូបសញ្ញាទិនានាសភាវំ សញ្ញំ បដិច្ច កាមសង្កប្បាទិនានាសភាវោ សង្កប្បោ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា នយេន វេទិតព្ពោ.

សញ្ញានានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នោបរិយេសនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩២. បដិសេធមត្តមេវ នានំ, សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវាតិ អធិប្បាយោ.

នោបរិយេសនានានត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ពាហិរផស្សនានត្តសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៣. វុត្តប្បការេ អារម្មណេតិ ‘‘អាបាថេ បតិត’’ន្តិអាទិនា ហេដ្ឋា វុត្តប្បការេ រូបារម្មណេ. សញ្ញាតិ រូបសញ្ញាវ. អរូបធម្មោបិ សមានោ យស្មិំ អារម្មណេ បវត្តតិ, តំ ផុសន្តោ វិយ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘អារម្មណំ ផុសមានោ’’តិ. តណ្ហាយ វត្ថុភូតំយេវ រូបារម្មណំ លព្ភតីតិ កត្វា ‘‘រូបលាភោ’’តិ អធិប្បេតន្តិ អាហ ‘‘សហ តណ្ហាយ អារម្មណំ រូបលាភោ’’តិ. សព្ពសង្គាហិកនយោតិ ឯកស្មិំយេវ អារម្មណេ សព្ពេសំ សញ្ញាទីនំ ធម្មានំ ឧប្បត្តិយា សព្ពសង្គណ្ហនវសេន ទស្សិតនយោ. តេនាហ ‘‘ឯកស្មិំយេវា’’តិអាទិ. សព្ពសង្គាហិកនយោតិ វា ធុវបរិភោគវសេន និពទ្ធារម្មណន្តិ វា អាគន្តុការម្មណន្តិ វា វិភាគំ អកត្វា សព្ពសង្គាហិកនយោ. អបរោ នយោ. មិស្សកោតិ អាគន្តុការម្មណេ និពទ្ធារម្មណេ ច វិសយតោ និពទ្ធារម្មណេន មិស្សកោ. និពទ្ធារម្មណេ សត្តានំ កិលេសោ មន្ទោ ហោតិ. តថា ហិ សញ្ញាសង្កប្បផស្សវេទនាវ ទស្សិតា. យំ កិញ្ចិ វិយាតិ យំ កិញ្ចិ អញ្ញមញ្ញំ វិយ. ខោភេត្វាតិ កុតូហលុប្បាទនវសេន ចិត្តំ ខោភេត្វា.

ឧបាសិកាតិ តស្ស អមច្ចបុត្តស្ស ភរិយំ សន្ធាយាហ. តស្មិន្តិ អាគន្តុការម្មណេ. លាភោ នាម ‘‘លព្ភតី’’តិ កត្វា.

ឧរុវល្លិយវាសីតិ ឧរុវល្លិយលេណវាសី, ឧរុវល្លិយវិហារវាសីតិ វទន្តិ. បាឡិយាតិ ‘‘ធាតុនានត្តំ, ភិក្ខវេ, បដិច្ច ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនយបវត្តាយ ឥមិស្សា សុត្តបាឡិយា. បរិវដ្ដេត្វាតិ មជ្ឈេ គហិតផស្សវេទនាបរិយោសានេ ឋបនវសេន បាឡិំ បរិវដ្ដេត្វា. វុត្តប្បការេតិអាទិ បរិវត្តេតព្ពាការទស្សនំ. តត្ថ វុត្តប្បការេតិ អាបាថគតរូបារម្មណេ. អវិភូតវារន្តិ អវិភូតារម្មណវារំ. អយមេវ វា បាឋោ. គណ្ហន្តិ កថេន្តិ. ឯកជវនវារេបិ លព្ភន្តិ ចិរតរនិវេសាភាវា. នានាជវនវារេយេវ ទឡ្ហតរនិវេសតាយ.

៩៤. ទសមំ ឧត្តានមេវ នវមេ វុត្តនយត្តា. បដិសេធមត្តមេវ ហេត្ថ នានត្តន្តិ.

ពាហិរផស្សនានត្តសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នានត្តវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.