៥. មារធីតុសុត្តវណ្ណនា

១៦១. ចិន្តេសីតិ សោកវសិកោ ហុត្វា ចិន្តយិ. គណិការហត្ថិនិយោតិ ទីបកករេណុយោ. ឯកសតំ ឯកសតន្តិ ឯកសតំ ឯកសតំ បច្ចេកំ សតំ សតន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឯកេកំ សតំ សតំ កត្វា’’តិ. កុមារិវណ្ណសតន្តិ កុមារិត្ថីនំ អត្តភាវានំ សតំ. តា កិរ បឋមំ កញ្ញារូបេន អត្តានំ ទស្សេសុំ. អនុបគតបុប្ផានញ្ហិ សមញ្ញា កញ្ញាតិ. បុន យថាវុត្តកុមារិរូបេន ឧបគតបុប្ផា ហិ កុមារី. បុន វធុការូបេន. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អវិជាតវណ្ណសត’’ន្តិ. តតិយវារេ យុវតិរូបេន. វិជាតា ហិ ឥត្ថី អនតិក្កន្តមជ្ឈិមវយា យុវតី. ឯត្តាវតា ពាលា តរុណី បោរីតិ តិវិធាសុ ឥត្ថីសុ បុរិមា ទ្វេ ទស្សិតា, បរិយោសានវារេសុ មនុស្សជាតិកានំ មនុស្សិត្ថិយោវ រុច្ចន្តីតិ តេន មនុស្សរូបេន តា អត្តានំ ទស្សេសុំ.

អត្ថស្ស បត្តិន្តិ ឯកន្តតោ ហិតានុប្បត្តិំ. ហទយស្ស សន្តិន្តិ បរមចិត្តុបសមំ. កិលេសសេនន្តិ កាមគុណសង្ខាតំ បឋមំ កិលេសសេនំ. សា ហិ កិលេសសេនា អច្ឆរាសង្ឃាតសភាវាបិ បដិបត្ថយមានា បិយាយិតព្ពឥច្ឆិតព្ពរូបភាវតោ បិយរូបសាតរូបា នាម អត្តនោ កិច្ចវសេន. ឯកោ អហំ ឈាយន្តោតិ គណសង្គណិកាយ កិលេសសង្គណិកាយ ច អភាវតោ ឯកោ អសហាយោ អហំ លក្ខណូបនិជ្ឈានេន និជ្ឈាយន្តោ. អនុពុជ្ឈិន្តិ អនុក្កមេន មគ្គបដិបាដិយា ពុជ្ឈិំ បដិពុជ្ឈិំ. តស្មាតិ យថាវុត្តវិវេកសុខសមធិគមនិមិត្តំ. អករណេនាតិ មិត្តសន្ថវស្ស អករណេន. សក្ខីតិ សក្ខិភាវោ.

កតមេន វិហារេនាតិ ឈានសមាបត្តីនំ កតមេន វិហារេន. ឥធ ទុតិយបទស្ស អត្ថោ វិស្សជ្ជនគាថាវណ្ណនាយមេវ អាវិ ភវិស្សតិ. អនាមន្តេន ‘‘តំ បុគ្គល’’ន្តិ សម្មុខា ឋិតម្បិ ភគវន្តំ អសម្មុខា វិយ កត្វា វទតិ, កថំ ត្វន្តិ អត្ថោ.

‘‘អវិតក្កឈាយី’’តិ វក្ខមានត្តា អយមេវេត្ថ កាយបស្សទ្ធិ វេទិតព្ពាតិ អាហ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេន អស្សាសបស្សាសកាយស្ស បស្សទ្ធត្តា បស្សទ្ធកាយោ’’តិ. បុញ្ញាភិសង្ខារាទិកេ កម្មាភិសង្ខារេ. កាមាលយាទីនំ អភាវតោ អនាលយោ. ន សរតីតិ ន សវតិ. រាគវសេន ហិ សត្តា សំសារមនុសវន្តិ. ន ថិនោតិ ន ថិនមិទ្ធចិត្តោ. មោហវសេន ហិ សត្តា ថិនមិទ្ធំ អាបជ្ជន្តីតិ. ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្សន្តិ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គេ (វិភ. ៨៤២, ៩៧៦) អាគតេសុ អដ្ឋសុ កិលេសសតេសុ អដ្ឋសតំ តណ្ហាវិចរិតានិ អបនេត្វា សេសា បញ្ញាសាធិកំ សតំ កិលេសា, តេ ព្រហ្មជាលេ (ទី. និ. ១.៣១) អាគតាហិ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋីហិ សហ បញ្ចបញ្ញាសាធិកំ សត្តសតំ ហោតិ; តា ច ឧប្បន្នានុប្បន្នភាវេន ទិគុណិតា ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្សំ ទសាធិកំ ហោតិ; តំ អប្បកំ បន ឩនមធិកំ វា គណនុបគំ ន ហោតីតិ ‘‘ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្ស’’ន្តិ វុត្តំ. ឥតរេសំ អតីតាទិភាវាមសនតោ អគ្គហណំ បហានស្ស អធិប្បេតត្តា. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន អភិធម្មដីកាយំ (ធ. ស. អនុដី. និទានកថាវណ្ណនា) វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ. បឋមបទេនាតិ ‘‘ន កុប្បតី’’តិ ឥមិនា បទេន. ទុតិយេនាតិ ‘‘ន សរតី’’តិ បទេន. តតិយេនាតិ ‘‘ន ថិនោ’’តិ បទេន. នីវរណប្បហានេន ខីណាសវតំ ទស្សេតិ, អនវសេសតោ នីវរណានំ អច្ចន្តប្បហានំ អធិប្បេតំ.

បញ្ចទ្វារិកកិលេសោឃំ តិណ្ណោតិ ឆន្នំ ទ្វារានំ វសេន បវត្តនកិលេសោឃំ តរិត្វា ឋិតោ. កាមោឃទិដ្ឋោឃភវោឃដ្ឋកិលេសភាវតោ ‘‘បញ្ចោឃគ្គហណេន វា បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ វេទិតព្ពានី’’តិ អាហ. រូបរាគាទយោ វិសេសតោ ន បញ្ចទ្វារិកាតិ វុត្តំ ‘‘ឆដ្ឋគ្គហណេន បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ វេទិតព្ពានី’’តិ.

មច្ចុរាជស្សាតិ សម្ពន្ធេ សាមិវចនន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘មច្ចុរាជស្ស ហត្ថតោ’’តិ អាហ. នយមានានន្តិ អនាទរេ សាមិវចនន្តិ កត្វា វុត្តំ ‘‘នយមានេសូ’’តិ.

ឩហច្ចាតិ ពុទ្ធំ និស្សាយ. ‘‘ឥទមវោចា’’តិ ទេសនំ និដ្ឋាបេត្វាតិ ឯតេន សំយុត្តេសុ អយំ និគមនបាឡិ, ហេដ្ឋា អនាគតនយត្តា បន កេសុចិ បោត្ថកេសុ ន លិខីយតីតិ ទស្សេតិ. ទទ្ទល្លមានាតិ ជជ្ជការស្ស ហិ ទទ្ទការំ កត្វា និទ្ទេសោ. តេនាហ ‘‘អតិវិយ ជលមានា’’តិ. នីហរីតិ តាសំ កាយវចីវិការំ ន មនសិករោន្តោ តិណាយបិ អមញ្ញមានោវ អនបេក្ខេនេវ នីហរិ. ផលតោ ភដ្ឋន្តិ ផលសិបាដិកតោ ភដ្ឋំ. កុណ្ឌតិណាទិគច្ឆតូលំ បោដកិតូលំ.

មារធីតុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

មារសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.