៣. តតិយវគ្គោ

១. សម្ពហុលសុត្តវណ្ណនា

១៥៧. ជដាចុម្ពដកេនាតិ សីសេ បដិមុក្កេន ជដាកលាបេន. អបរិគ្គហព្រាហ្មណបព្ពជិតា ហិ ជដាយ ឧញ្ឆាចរិយំ ចរន្តិ. ឧទុម្ពរទណ្ឌញ្ហិ អត្តគុត្តត្ថាយ គហិតំ តេសំ អប្បិច្ឆភាវប្បកាសនំ. តេនាហ ‘‘អប្បិច្ឆភាវប្បកាសនត្ថ’’ន្តិ. សីសំ ឱកម្បេត្វាតិ ឯត្ថ អតិវិយ សីសស្ស ឱកម្បិតភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘ហនុកេន ឧរំ បហរន្តោ អធោនតំ កត្វា’’តិ វុត្តំ. ជិវ្ហំ នីហរិត្វាតិ លម្ពនចាលនវសេន មុខតោ និក្ខាមេត្វា. តេនាហ ‘‘ឧទ្ធ’’ន្តិអាទិ. តិសាខន្តិ តិភង្គភកុដិ វិយ នលាដេ ជាតត្តា នលាដិកំ. តេនាហ ‘‘នលាដេ ឧដ្ឋិតំ វលិត្តយ’’ន្តិ, តិភង្គវលិកំ នលាដេ កត្វាតិ អត្ថោ. អត្តនោវ តេលេតិ អត្តនោវ បាបកម្មនិព្ពត្តកេ តេលេ, បចិតព្ពដ្ឋានគេហេតិ អធិប្បាយោ.

សម្ពហុលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សមិទ្ធិសុត្តវណ្ណនា

១៥៨. មយ្ហំ លាភាតិ ឯវរូបស្ស នាម សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សត្ថុស្ស បដិលាភោ, ឯវរូបស្ស ច នាម និយ្យានិកស្ស សទ្ធម្មស្ស បដិលាភោ, ឯវរូបានញ្ច សុប្បដិបន្នានំ សព្រហ្មចារីនំ បដិលាភោ, ឯតេ មយ្ហំ សុលទ្ធលាភា. មយ្ហំ សុលទ្ធន្តិ យញ្ចេតំ មម និយ្យានិកសាសនេ បព្ពជ្ជា ឧបសម្បទា, តស្មិញ្ច អភិរតីតិ សព្ពញ្ចេតំ មយា សុលទ្ធំ. យថា បនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧប្បន្នោ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘សោ កិរា’’តិអាទិ វុត្តំ. ចរិតានុរូបវសេន គហិតំ មូលកម្មដ្ឋានំ. បាសាទិកន្តិ បសាទាវហំ. ឯវមហោសីតិ ‘‘លាភា វត មេ’’តិអាទិនា ឯវំ បរិវិតក្កោ អហោសិ. និសិន្នសទិសោតិ និសិន្នោ វិយ. តស្មិំយេវ ឋានេតិ យស្មិំ ឋានេ និសិន្នំ មារោ ឧបសង្កមិ, តស្មិំយេវ ឋានេ. តស្សាតិ សមិទ្ធិត្ថេរស្ស. កម្មដ្ឋានំ សប្បាយន្តិ កម្មដ្ឋានភាវនាយ អនុយុញ្ជនំ សប្បាយំ ឧបការាវហំ ភវិស្សតិ.

មយ្ហន្តិ មយា. សតិ ច បញ្ញា ច សតិបញ្ញា, តា អរិយមគ្គេន ជាននសមត្ថនភាវេន អវពុទ្ធា. ថេរោ កិរ តទា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេសិ. កាមន្តិ យថារុចិ. កេចិ ‘‘កាមំ ករស្សូតិ អាយស្មតោ ‘កាមា’តិ មារស្ស អាលបន’’ន្តិ វទន្តិ. វិភិំសការហានីតិ ភយានការហានិ. រូបានីតិ វិប្បការានិ. វិប្បការត្ថោបិ ហិ រូបសទ្ទោ ‘‘រូបំ ទស្សេតិ អនប្បក’’ន្តិអាទីសុ វិយ. ន កម្បេស្សសីតិ សមណធម្មករណតោ ន ចលិស្សសិ.

សមិទ្ធិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. គោធិកសុត្តវណ្ណនា

១៥៩. បព្ពតស្ស បស្សេតិ បព្ពតបាទេ ឧបច្ចកាយំ. សមយេ សមយេ លទ្ធត្តា សាមយិកំ. តេនាហ ‘‘អប្បិតប្បិតក្ខណេ បច្ចនីកធម្មេហិ វិមុច្ចតី’’តិ. លោកិយវិមុត្តិ ហិ អនច្ចន្តបហាយិតាយ សមយវិមុត្តិ នាម, លោកុត្តរវិមុត្តិ អច្ចន្តបហាយិតាយ អសមយវិមុត្តិ. តាហិ សមន្នាគតា ‘‘សមយវិមុត្តា, អសមយវិមុត្តា’’តិ ច វុច្ចន្តិ. យាវ បឋមជ្ឈាននិព្ពត្តនំ, តាវ កស្មា បរិហាយីតិ អត្ថោ? សាពាធត្តាតិ សរោគត្តា. វាតបិត្តសេម្ហវសេនាតិ កទាចិ វាតបិត្តវសេន, កទាចិ វាតសេម្ហវសេន, ឧភិន្នម្បិ សន្និបាតវសេន. អនុសាយិកោតិ កាយំ អនុគន្ត្វា សយិតោ, យាប្យាមយភាវេន ឋិតោតិ អត្ថោ. សមាធិស្សាតិ សមាធិភាវនាយ. ឧបការកធម្មេ ឧតុភោជនាទិកេ. បូរេតុន្តិ សមោធានេតុំ. បរិហាយីតិ សរីរស្ស អកល្លភាវតោ.

អាហរេយ្យន្តិ ជីវិតហរណត្ថាយ ឧបនេយ្យំ. និពទ្ធា គតិ ហោតិ កេវលំ ព្រហ្មលោកូបបត្តិតោ, ន សោតាបន្នាទីនំ វិយ បរិច្ឆិន្នភាវេន. តេនាហ ‘‘ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តតី’’តិ.

ជលមានាតិ សមុដ្ឋិតនិយតឥទ្ធិយា អនញ្ញសាធារណបរិវារសម្បត្តិយា ច សទេវកេ លោកេ ជលមានា. មំសចក្ខុ ទិព្ពចក្ខុ ធម្មចក្ខុ បញ្ញាចក្ខុ សមន្តចក្ខូតិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា. អានុភាវធរាតិ អចិន្តេយ្យាបរិមេយ្យពុទ្ធានុភាវសម្បន្នា. អានុភាវបរិយាយោបិ ហិ ជុតិ-សទ្ទោ ហោតិ ‘‘ឥទ្ធិជុតិពលវីរិយូបបត្តី’’តិអាទីសុ (ជា. ២.២២.១៥៨៩, ១៥៩៥) វិយ. អនវសេសតោ មានំ សិយតិ សមុច្ឆិន្ទតីតិ អគ្គមគ្គោ មានសំ. តន្និព្ពត្តនា បន អរហត្តស្ស មានសតា ទដ្ឋព្ពា. សីលាទីនីតិ អនុត្តរសីលាទីនិ. សិក្ខមានោតិ សិក្ខានិ ភាវេន្តោ អត្តនោ សន្តានេ ឧប្បាទេន្តោ. ន ចិត្តភាវនា. តេនាហ ‘‘សករណីយោ’’តិ. ជនេតិ សត្តស្ស កាយេ, សទេវកេ លោកេតិ អត្ថោ. វិស្សុតាតិ អនញ្ញសាធារណេហិ សីលាទិគុណេហិ វិស្សុតា.

វេទនំ វិក្ខម្ភេត្វាតិ ឧប្បន្នំ ទុក្ខវេទនំ បដិច្ច ឧប្បន្នអត្តកិលមថំ អនុប្បាទនវសេន វិក្ខម្ភេត្វា តំយេវ វេទនំ បរិគ្គហេត្វា បវត្តវិបស្សនា វីថិមេវ ឱតរតីតិ កត្វា មូលកម្មដ្ឋានន្តិ វុត្តំ. ‘‘សមសីសី ហុត្វា បរិនិព្ពាយី’’តិ វត្វា តស្ស បភេទំ វិភជិត្វា ឥធាធិប្បេតំ ទស្សេតុំ ‘‘សមសីសី នាម តិវិធោ ហោតី’’តិអាទិមាហ. ឥរិយាបថវសេន សមសីសី ឥរិយាបថសមសីសី. ឯស នយោ សេសទ្វយេបិ.

ឥរិយាបថកោបនញ្ចាតិ ឥរិយាបថេហិ អសមាយោគោ. ឯកប្បហារេនេវាតិ ឯកវេលាយមេវ. បរិនិព្ពានវសេនាតិ អនុបាទិសេសបរិនិព្ពានវសេន, ន កិលេសក្ខយមត្តេន. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ ទ្វីសុ នយេសុ. ឯវំ សតិ តេនេវ ឥរិយាបថេន វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា តេនេវ ឥរិយាបថេន, ឯកស្មិំ អន្តោរោគេយេវ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អរហត្តំ បត្វា តេនេវ រោគេន បរិនិព្ពាយន្តា ខីណាសវា ពហវោបិ សមសីសិនោ ឯវ សម្ភវេយ្យុំ. តស្មា វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សីសញ្ចេត្ថ តេរស – បលិពោធសីសំ តណ្ហា, ពន្ធនសីសំ មានោ, បរាមាសសីសំ ទិដ្ឋិ, វិក្ខេបសីសំ ឧទ្ធច្ចំ, កិលេសសីសំ អវិជ្ជា, អធិមោក្ខសីសំ សទ្ធា, បគ្គហសីសំ វីរិយំ, ឧបដ្ឋានសីសំ សតិ, អវិក្ខេបសីសំ សមាធិ, ទស្សនសីសំ បញ្ញា, បវត្តិសីសំ ជីវិតិន្ទ្រិយំ, គោចរសីសំ វិមោក្ខោ, សង្ខារសីសំ និរោធោតិ. ឥមេសុ តេរសសុ សីសេសុ បលិពោធសីសាទីនិ បវត្តិសីសញ្ច បរិយាទិយិតព្ពានិ, អធិមោក្ខសីសាទីនិ បរិយាទាយកានិ, បរិយាទាយកផលំ គោចរសីសំ. តញ្ហិ វិសយជ្ឈត្តំ ផលំ វិមោក្ខោ, បរិយាទាយកស្ស មគ្គស្ស ផលស្ស ច អារម្មណំ សង្ខារសីសំ សង្ខារវិវេកភូតោ និរោធោតិ បរិយាទិយិតព្ពានំ បរិយាទាយកផលារម្មណានំ សហ វិយ សំសិទ្ធំ ទស្សនេន សមសីសិភាវំ ទស្សេតុំ បដិសម្ភិទាយំ តេរស សីសានិ វុត្តានិ. ឥធ បន ‘‘អបុព្ពំ អចរិមំ អាសវបរិយាទានញ្ច ហោតិ ជីវិតបរិយាទានញ្ចា’’តិ (បុ. ប. ១៦) វចនតោ តេសុ កិលេសបវត្តសីសានមេវ វសេន យោជនំ ករោន្តោ ‘‘ឯត្ថ ច បវត្តិសីស’’ន្តិអាទិមាហ.

តត្ថ បវត្តិសីសំ បវត្តតោ វុដ្ឋហន្តោ មគ្គោ ចុតិតោ ឧទ្ធំ អប្បវត្តិករណវសេន យទិបិ បរិយាទីយតិ, យាវ បន ចុតិ, តាវ បវត្តិសព្ភាវតោ ‘‘បវត្តិសីសំ ជីវិតិន្ទ្រិយំ ចុតិចិត្តំ ខេបេតី’’តិ អាហ. កិលេសបរិយាទានេន បន មគ្គចិត្តេន អត្តនោ អនន្តរំ វិយ និប្ផាទេតព្ពា បច្ចវេក្ខណវារា ច កិលេសបរិយាទានស្សេវ វារាតិ វត្តព្ពតំ អរហន្តិ. ‘‘វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតី’’តិ (ម. និ. ១.៧៨; សំ. និ. ៣.១២) វចនតោ បច្ចវេក្ខណបរិសមាបនេន កិលេសបរិយាទានំ សមាបិតំ នាម ហោតិ, តំ បន បរិសមាបនំ យទិ ចុតិចិត្តេន ហោតិ, តេនេវ ជីវិតបរិសមាបនញ្ច ហោតីតិ ឥមាយ វារចុតិសមតាយ កិលេសបរិយាទានជីវិតបរិយាទានានំ អបុព្ពាចរិមតា វេទិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ ឯកតោ ឧប្បាទោ នត្ថី’’តិអាទិមាហ. ទ្វិន្នំ ចិត្តានន្តិ ចុតិចិត្តមគ្គចិត្តានំ. តន្តិ បច្ចវេក្ខណំ បរិបុណ្ណជវនចិត្តានំ សត្តក្ខត្តុំ បវត្តិយា, អបរិបុណ្ណានំ វា បញ្ចក្ខត្តុំ បវត្តិយា. កិញ្ចាបិ ‘‘ឯកោ វា ទ្វេ វា’’តិ វុត្តំ យថា ‘‘ឯកំ វា ទ្វេ វា តទារម្មណចិត្តានី’’តិ, ហេដ្ឋិមន្តេន បន ទ្វេ បវត្តន្តិ.

ឧប្បាដេត្វាតិ ឧទ្ធរិត្វាតិ អត្ថោ. អនុបាទិសេសេនាតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានេន.

ធូមាយិតត្តន្តិ ធូមស្ស វិយ អយិតភាវំ បវត្តិអាការំ. ធូមសទិសា វលាហកា ធូមវលាហកា, តិមិរវលាហកា, យេ មហិកា ‘‘តិមិរ’’ន្តិ វុច្ចន្តិ. អប្បតិដ្ឋិតេនាតិ បតិដ្ឋំ អលភន្តេន. ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ឯតំ ករណវចនំ, អនុប្បត្តិធម្មេនាតិ អត្ថោ. សតិ ហិ ឧប្បាទេ បតិដ្ឋិតំ នាម សិយា, អដ្ឋកថាយំ បន យទេវ តស្ស វិញ្ញាណស្ស អប្បតិដ្ឋានការណំ, តទេវ បរិនិព្ពានការណន្តិ វុត្តំ ‘‘អប្បតិដ្ឋិតការណា’’តិ.

សោកេន ផុដ្ឋស្សាតិ ‘‘អផលោ វត មេ វាយាមោ ជាតោ’’តិ សោកេន អភិភូតស្ស. អភស្សថាតិ ពលវសោកាភិតុន្នស្ស សតិសម្មោសា សិថិលំ គហិតា ភស្សិ បតិតា សា កច្ឆា.

គោធិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. សត្តវស្សានុពន្ធសុត្តវណ្ណនា

១៦០. យស្មា កបិលវត្ថុតោ និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ មារោ ឱតារាបេក្ខោ លោកនាថំ អនុពន្ធិតុំ អារទ្ធោ, តស្មា វុត្តំ ‘‘បុរេ ពោធិយា ឆព្ពស្សានី’’តិ. អតិគហេត្វាតិ អនុគន្ត្វា តស្ស យថារុចិ បដិបត្តិំ អនុវត្តោ វិយ ហុត្វា.

អវជ្ឈាយន្តោតិ បជ្ឈាយន្តោ. ជិតោ វិត្តបរាជិតោ អសិ នុ. បមាណាតិក្កន្តន្តិ គរុតរំ.

ខនិត្វា ឧម្មូលេត្វា. កាមាសវាទីនិ បជហន្តោ អនាសវោ.

បេហីតិ អបេហិ. បារគាមិនោតិ បារង្គមនសីលា. តេកាលិកោ អយំ គាមិ-សទ្ទោតិ អាហ ‘‘យេបី’’តិអាទិ.

មារវិសូកានីតិ មារកណ្ដកានិ កណ្ដកសទិសានិ មារស្ស ទុរាចារានិ. វិរុទ្ធសេវិតានិ វិរោធវសេន តាសំយេវ វេវចនានិ. តានិ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘អប្បមាយូ’’តិអាទិ វុត្តំ. និព្ពេជនីយាតិ និព្ពេទទាយិកា. ឧក្កណ្ឋនីយាតិ ឧក្កណ្ឋវហា.

វិកប្បវសេន វេទិតព្ពោ ឱបម្មបរិកប្បវិសយត្តា តស្ស កិរិយាបទស្ស. តេនាហ ‘‘អនុបរិគច្ឆេយ្យា’’តិ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ មេទវណ្ណវត្ថុស្មិំ. មុទុន្តិ មុទុមធុរសំ វិន្ទេយ្យាម បដិលភេយ្យាម. អស្សាទោតិ អស្សាទេតព្ពោ.

សត្តវស្សានុពន្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. មារធីតុសុត្តវណ្ណនា

១៦១. ចិន្តេសីតិ សោកវសិកោ ហុត្វា ចិន្តយិ. គណិការហត្ថិនិយោតិ ទីបកករេណុយោ. ឯកសតំ ឯកសតន្តិ ឯកសតំ ឯកសតំ បច្ចេកំ សតំ សតន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឯកេកំ សតំ សតំ កត្វា’’តិ. កុមារិវណ្ណសតន្តិ កុមារិត្ថីនំ អត្តភាវានំ សតំ. តា កិរ បឋមំ កញ្ញារូបេន អត្តានំ ទស្សេសុំ. អនុបគតបុប្ផានញ្ហិ សមញ្ញា កញ្ញាតិ. បុន យថាវុត្តកុមារិរូបេន ឧបគតបុប្ផា ហិ កុមារី. បុន វធុការូបេន. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អវិជាតវណ្ណសត’’ន្តិ. តតិយវារេ យុវតិរូបេន. វិជាតា ហិ ឥត្ថី អនតិក្កន្តមជ្ឈិមវយា យុវតី. ឯត្តាវតា ពាលា តរុណី បោរីតិ តិវិធាសុ ឥត្ថីសុ បុរិមា ទ្វេ ទស្សិតា, បរិយោសានវារេសុ មនុស្សជាតិកានំ មនុស្សិត្ថិយោវ រុច្ចន្តីតិ តេន មនុស្សរូបេន តា អត្តានំ ទស្សេសុំ.

អត្ថស្ស បត្តិន្តិ ឯកន្តតោ ហិតានុប្បត្តិំ. ហទយស្ស សន្តិន្តិ បរមចិត្តុបសមំ. កិលេសសេនន្តិ កាមគុណសង្ខាតំ បឋមំ កិលេសសេនំ. សា ហិ កិលេសសេនា អច្ឆរាសង្ឃាតសភាវាបិ បដិបត្ថយមានា បិយាយិតព្ពឥច្ឆិតព្ពរូបភាវតោ បិយរូបសាតរូបា នាម អត្តនោ កិច្ចវសេន. ឯកោ អហំ ឈាយន្តោតិ គណសង្គណិកាយ កិលេសសង្គណិកាយ ច អភាវតោ ឯកោ អសហាយោ អហំ លក្ខណូបនិជ្ឈានេន និជ្ឈាយន្តោ. អនុពុជ្ឈិន្តិ អនុក្កមេន មគ្គបដិបាដិយា ពុជ្ឈិំ បដិពុជ្ឈិំ. តស្មាតិ យថាវុត្តវិវេកសុខសមធិគមនិមិត្តំ. អករណេនាតិ មិត្តសន្ថវស្ស អករណេន. សក្ខីតិ សក្ខិភាវោ.

កតមេន វិហារេនាតិ ឈានសមាបត្តីនំ កតមេន វិហារេន. ឥធ ទុតិយបទស្ស អត្ថោ វិស្សជ្ជនគាថាវណ្ណនាយមេវ អាវិ ភវិស្សតិ. អនាមន្តេន ‘‘តំ បុគ្គល’’ន្តិ សម្មុខា ឋិតម្បិ ភគវន្តំ អសម្មុខា វិយ កត្វា វទតិ, កថំ ត្វន្តិ អត្ថោ.

‘‘អវិតក្កឈាយី’’តិ វក្ខមានត្តា អយមេវេត្ថ កាយបស្សទ្ធិ វេទិតព្ពាតិ អាហ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេន អស្សាសបស្សាសកាយស្ស បស្សទ្ធត្តា បស្សទ្ធកាយោ’’តិ. បុញ្ញាភិសង្ខារាទិកេ កម្មាភិសង្ខារេ. កាមាលយាទីនំ អភាវតោ អនាលយោ. ន សរតីតិ ន សវតិ. រាគវសេន ហិ សត្តា សំសារមនុសវន្តិ. ន ថិនោតិ ន ថិនមិទ្ធចិត្តោ. មោហវសេន ហិ សត្តា ថិនមិទ្ធំ អាបជ្ជន្តីតិ. ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្សន្តិ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គេ (វិភ. ៨៤២, ៩៧៦) អាគតេសុ អដ្ឋសុ កិលេសសតេសុ អដ្ឋសតំ តណ្ហាវិចរិតានិ អបនេត្វា សេសា បញ្ញាសាធិកំ សតំ កិលេសា, តេ ព្រហ្មជាលេ (ទី. និ. ១.៣១) អាគតាហិ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋីហិ សហ បញ្ចបញ្ញាសាធិកំ សត្តសតំ ហោតិ; តា ច ឧប្បន្នានុប្បន្នភាវេន ទិគុណិតា ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្សំ ទសាធិកំ ហោតិ; តំ អប្បកំ បន ឩនមធិកំ វា គណនុបគំ ន ហោតីតិ ‘‘ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្ស’’ន្តិ វុត្តំ. ឥតរេសំ អតីតាទិភាវាមសនតោ អគ្គហណំ បហានស្ស អធិប្បេតត្តា. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន អភិធម្មដីកាយំ (ធ. ស. អនុដី. និទានកថាវណ្ណនា) វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ. បឋមបទេនាតិ ‘‘ន កុប្បតី’’តិ ឥមិនា បទេន. ទុតិយេនាតិ ‘‘ន សរតី’’តិ បទេន. តតិយេនាតិ ‘‘ន ថិនោ’’តិ បទេន. នីវរណប្បហានេន ខីណាសវតំ ទស្សេតិ, អនវសេសតោ នីវរណានំ អច្ចន្តប្បហានំ អធិប្បេតំ.

បញ្ចទ្វារិកកិលេសោឃំ តិណ្ណោតិ ឆន្នំ ទ្វារានំ វសេន បវត្តនកិលេសោឃំ តរិត្វា ឋិតោ. កាមោឃទិដ្ឋោឃភវោឃដ្ឋកិលេសភាវតោ ‘‘បញ្ចោឃគ្គហណេន វា បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ វេទិតព្ពានី’’តិ អាហ. រូបរាគាទយោ វិសេសតោ ន បញ្ចទ្វារិកាតិ វុត្តំ ‘‘ឆដ្ឋគ្គហណេន បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ វេទិតព្ពានី’’តិ.

មច្ចុរាជស្សាតិ សម្ពន្ធេ សាមិវចនន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘មច្ចុរាជស្ស ហត្ថតោ’’តិ អាហ. នយមានានន្តិ អនាទរេ សាមិវចនន្តិ កត្វា វុត្តំ ‘‘នយមានេសូ’’តិ.

ឩហច្ចាតិ ពុទ្ធំ និស្សាយ. ‘‘ឥទមវោចា’’តិ ទេសនំ និដ្ឋាបេត្វាតិ ឯតេន សំយុត្តេសុ អយំ និគមនបាឡិ, ហេដ្ឋា អនាគតនយត្តា បន កេសុចិ បោត្ថកេសុ ន លិខីយតីតិ ទស្សេតិ. ទទ្ទល្លមានាតិ ជជ្ជការស្ស ហិ ទទ្ទការំ កត្វា និទ្ទេសោ. តេនាហ ‘‘អតិវិយ ជលមានា’’តិ. នីហរីតិ តាសំ កាយវចីវិការំ ន មនសិករោន្តោ តិណាយបិ អមញ្ញមានោវ អនបេក្ខេនេវ នីហរិ. ផលតោ ភដ្ឋន្តិ ផលសិបាដិកតោ ភដ្ឋំ. កុណ្ឌតិណាទិគច្ឆតូលំ បោដកិតូលំ.

មារធីតុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

មារសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.