៥. ភិក្ខុនីសំយុត្តំ

១. អាឡវិកាសុត្តវណ្ណនា

១៦២. អាឡវិយំ ជាតាតិ អាឡវិយំ វិជាយិត្វា សំវឌ្ឍមានា. តេនាហ ‘‘អាឡវិនគរតោយេវ ច និក្ខម្ម បព្ពជិតា’’តិ. ធនំ សមាទបេត្វាតិ ចេតិយស្ស រាជា ឯកំ មុខំ, រាជបុត្តោ ឯកំ, អមច្ចានំ ជេដ្ឋកោ ហុត្វា សេនាបតិ ឯកំ, ជនបទានំ ជេដ្ឋកោ ហុត្វា សេដ្ឋិ ឯកន្តិ ឯវំ ចតូសុ មុខេសុ នវកម្មេ កយិរមានេ សេដ្ឋិនា គហិតមុខេ កម្មេ ឱលីយមានេ ឯកោ ឧបាសកោ អរិយសាវកោ បញ្ច សកដសតានិ យោជាបេត្វា ជនបទំ គន្ត្វា ‘‘យោ យំ ទាតុំ ឧស្សហតិ ហិរញ្ញំ វា សុវណ្ណំ វា សត្តវិធរតនំ វា ហរិតាលំ វា មនោសិលំ វា, សោ ធនំ ទេតូ’’តិ សមាទបេត្វា យថាលទ្ធំ បឋមំ កម្មដ្ឋានំ បេសេត្វា ‘‘នវកម្មំ និដ្ឋិត’’ន្តិ សុត្វា ឯកកំ អាគច្ឆន្តំ អន្តរាមគ្គេ ចោរា បលិពុន្ធិត្វា តតោ កិញ្ចិបិ ធនំ អលភន្តា ‘‘សចេ នំ មុញ្ចិស្សាម, អនត្ថំ នោ ករេយ្យា’’តិ ជីវិតា វោរោបេសុំ. អនបរាធេ អរិយសាវកេ អបរាធកា តេ ចោរា អន្ធា ជាតា, តស្មា តំ ឋានំ ‘‘អន្ធវន’’ន្តិ បញ្ញាយិត្ថាតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. ខីណាសវានំ យស្មា យត្ថ កត្ថចិ ចិត្តវិវេកោ ហោតិយេវ ឧបធិវិវេកស្ស សិទ្ធត្តា. តស្មា ‘‘កាយវិវេកត្ថិនី’’តិ វុត្តំ.

និស្សរណន្តិ និព្ពានំ សព្ពសង្ខតស្ស និស្សដត្តា. បច្ចវេក្ខណញាណេនាតិ បច្ចវេក្ខណញាណេន, បគេវ មគ្គផលញាណេហីតិ អធិប្បាយោ. និព្ពានបទន្តិ និព្ពានសង្ខាតំ ធម្មកោដ្ឋាសំ. វិនិវិជ្ឈនដ្ឋេនាតិ ហទយំ វិនិវិទ្ធេន ហទយម្ហិ វិជ្ឈិត្វា ទុក្ខុប្បាទនេន ខន្ធានំ ឯតេ បញ្ច កាមា សត្តិសូលសទិសា. អធិកុដ្ដនភណ្ឌិកាតិ អាឃាតនឃដិកា.

អាឡវិកាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សោមាសុត្តវណ្ណនា

១៦៣. ឋានន្តិ ឥស្សរិយដ្ឋានំ វិសយជ្ឈត្តំ. ទុប្បសហំ អកម្បិយភាវត្តា. ទ្វង្គុលបញ្ញាយាតិ ឯត្ថ ឥត្ថិយោ ហិ ទហរកុមារិកាកាលតោ បដ្ឋាយ ឱទនបចនវិធិំ អនុតិដ្ឋន្តិយោ ឧក្ខលិយំ ឧទកំ តាបេត្វា តណ្ឌុលេ បក្ខិបិត្វា អត្តនោ ពុទ្ធិយា តេសំ បាកកាលប្បមាណំ បរិច្ឆិន្ទិតុំ តានិ ទព្ពិយា ឧទ្ធរិត្វាបិ វណ្ណសណ្ឋានគ្គហណមត្តេន បក្កាបក្កភាវំ ជានិតុំ ន សក្កោន្តិ, កេវលំ បន ទ្វីហិ អង្គុលីហិ ឧប្បីឡិតកាលេ ឯវ ជានន្តិ, តស្មា ទ្វីហង្គុលិកេហិ ទុព្ពលបញ្ញត្តា ‘‘ទ្វង្គុលបញ្ញា’’តិ វុច្ចន្តិ. ផលសមាបត្តិញាណប្បវត្តិកិត្តនេន ចតូសុ សច្ចេសុ អសម្មោហវិហារោ ទីបិតោ ហោតីតិ អាហ ‘‘ញាណម្ហិ វត្តមានម្ហីតិ ផលសមាបត្តិញាណេ បវត្តមានេ’’តិ. វិបស្សន្តស្សាតិ អសម្មោហបដិវេធតោ វិសេសេន បស្សន្តស្ស ខន្ធបញ្ចកមេវ សច្ចាភិសមយតោ បុព្ពភាគេ វិបស្សន្តស្ស. អញ្ញំ វាតិ ឥត្ថិបុរិសតោ អញ្ញំ វា កិញ្ចិ វត្ថុំ. ‘‘អហំ អស្មី’’តិ មានទិដ្ឋិគាហតណ្ហាគាហវសេន គហិតវត្ថុស្មិំ យេវាតិ អាហ ‘‘អហំ អស្មីតិ តណ្ហាមានទិដ្ឋិវសេនា’’តិ.

សោមាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. កិសាគោតមីសុត្តវណ្ណនា

១៦៤. ‘‘កិសាគោតមី’’តិ ឯត្ថ កា បនាយំ កិសាគោតមី, កិស្ស អយំ ភិក្ខុនី ហុត្វា សមណធម្មំ មត្ថកំ បាបេសីតិ តមត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘បុព្ពេ កិរា’’តិអាទិមារទ្ធំ. អង្គារាវាតិ អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណអង្គារា ឯវ ជាតា. ទារុសាកន្តិ អទ្ធមាសកេន ទារុំ សាកញ្ច អាហរិស្សាមីតិ អន្តរាបណេ អន្តរវីថិំ គតា.

សិទ្ធត្ថកន្តិ សាសបំ. សាលាយន្តិ អនាថសាលាយំ. ខុរគ្គេយេវាតិ ខុរសិខេ ឯវ, កេសោរោហនក្ខណេ ឯវាតិ អត្ថោ.

ឯកមាសីតិ ឯត្ថ ម-ការោ បទសន្ធិករោ. សំហិតាវសេន ច បុរិមបទេ វា រស្សត្តំ. បរបទេ វា ទីឃត្តន្តិ អាហ ‘‘ឯកា អាសី’’តិ. ភាវនបុំសកមេតំ ‘‘ឯកមន្តំ និសីទី’’តិអាទីសុ វិយ. បុត្តមរណំ អន្តំ អតីតំ ឥទានិ បុត្តមរណស្ស អភាវតោ. តេនេវាហ ‘‘បុត្តមរណំ នាម នត្ថី’’តិ. បុរិសំ គវេសិតុន្តិ យថា មយ្ហំ បុរិសគវេសនា នាម សព្ពសោ នត្ថិ, តថា ឯវ បុត្តគវេសនាបិ នត្ថិ, តស្មា មេ បុត្តមរណំ ឯតទន្តំ, សព្ពេសុ ខន្ធាទីសុ ភវាទីសុ ច តណ្ហានន្ទិយា អភាវកថនេន សព្ពសត្តេសុ តណ្ហា សព្ពសោ វិសោសិតា, តស្សាយេវ ការកអវិជ្ជាក្ខន្ធោ បទាលិតោតិ អត្តនោ និក្កិលេសតំ បវេទេន្តី ថេរី សីហនាទំ នទីតិ.

កិសាគោតមីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. វិជយាសុត្តវណ្ណនា

១៦៥. បញ្ច អង្គានិ ឯតស្សាតិ បញ្ចង្គំ, បញ្ចង្គមេវ បញ្ចង្គិកំ, តេន បញ្ចង្គិកេន. អាតតន្តិអាទីសុ អាតតំ នាម ចម្មបរិយោនទ្ធេសុ ភេរិអាទីសុ ឯកតលំ តូរិយំ. វិតតំ នាម ឧភយតលំ. អាតតវិតតំ នាម តន្តិពទ្ធវីណាទិ. សុសិរំ វំសាទិ. ឃនំ សម្មាទិ. តតអាទិវិសេសោបិ អាតតមេវាតិ ‘‘ចម្មបរិយោនទ្ធេសូ’’តិ វិសេសនំ. ឯកតលំ កុម្ភថូណទទ្ទរាទិ. ឧភយតលំ ភេរិមុទិង្គាទិ. ចម្មបរិយោនទ្ធំ សេសំ តន្តិពទ្ធំ សព្ពំ អាតតវិតតំ នាម, គោមុខីអាទីនម្បិ ឯត្ថេវ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. វំសាទីតិ អាទិសទ្ទេន សង្ខសិង្គានម្បិ សង្គហោ. សម្មតាឡ-កំសតាឡ-សិលាតាឡ-សលាកតាឡាទិ សម្មាទិ នាម. តត្ថ សម្មតាឡំ នាម ទណ្ឌមយតាឡំ, កំសមយតាឡំ កំសតាឡំ, សិលាយំ អយោបត្តេន ច តាឡនតាឡំ. សព្ពេ កាមគុណេ. ឧគ្ឃរិតបគ្ឃរិតដ្ឋេនាតិ ឧបរិ ឃរណេន ច វិស្សន្ទនេន ច. ឯវន្តិ ‘‘ឥមិនា បូតិកាយេនា’’តិ. អរូបដ្ឋាយិនោតិ សត្តាធិដ្ឋានេនាយំ ធម្មទេសនាតិ អាហ ‘‘សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ រូបារូបភវេសូ’’តិ. តេសំ ទ្វិន្នំ រូបារូបភវានំ គហិតត្តា. ភវភាវសាមញ្ញតោ, តទធិដ្ឋានតោ គហិតេ កាមភវេ. អវិជ្ជាតមោ វិហតោ អគ្គមគ្គេន សមុគ្ឃាតិតត្តា.

វិជយាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ឧប្បលវណ្ណាសុត្តវណ្ណនា

១៦៦. អគ្គតោ បដ្ឋាយាតិ សព្ពអគ្គតោ បភុតិ យាវ មូលា អន្តរាយុត្តំ សម្មទេវ បុប្ផិតំ សាលរុក្ខំ. វណ្ណធាតុសីសេន វណ្ណធាតុសម្បន្នំ ទុតិយំ ភិក្ខុនិំ វទតីតិ អាហ ‘‘តយា សទិសា អញ្ញា ភិក្ខុនី នត្ថី’’តិ. បខុមសីសេន អក្ខិភណ្ឌំ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘បខុមន្តរិកាយន្តិ ទ្វិន្នំ អក្ខីនំ មជ្ឈេ’’តិ. នាសវំសេតិ នាសវំសមូលេ. ‘‘ន បស្សសី’’តិ វត្វា អទស្សនេ ការណំ អាហ ‘‘វសីភូតម្ហី’’តិ.

ឧប្បលវណ្ណាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចាលាសុត្តវណ្ណនា

១៦៧. ឥទន្តិ ឥទំ ទស្សនំ. គាហាបេសីតិ សមាទាបេសិ ‘‘ជាតិំ មា រោចា’’តិ. អញ្ញន្តិ ពន្ធវធតោ អញ្ញំ ឆេទនាទិំ. និវេសេសីតិ បវិសាបេសិ.

ចាលាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ឧបចាលាសុត្តវណ្ណនា

១៦៨. បុនប្បុនំ…បេ… អាគច្ឆន្តិ ការណស្ស អសមូហតត្តា. សន្តាបិតោ កិលេសសន្តាបេហិ. អគតីតិ អវិសយោ.

ឧបចាលាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. សីសុបចាលាសុត្តវណ្ណនា

១៦៩. សមណិសទិសាតិ សមណលិង្គស្ស ធារណេន សមណិសទិសា, កស្សចិបិ បាសណ្ឌស្ស អរុច្ចនតោ មោនមគ្គស្ស អប្បដិបជ្ជនតោ តវ សមណិភាវំ នានុបស្សាមីតិ អធិប្បាយោ. បាសំ ឌេន្តីតិ បាសំ សជ្ជេន្តិ, យថា តត្ថ ទិដ្ឋិបាសេ សត្តានំ ចិត្តំ បដិមុក្កំ ហោតិ, ឯវំ សជ្ជេន្តីតិ អត្ថោ. តថាភូតា ច តេ សត្តានំ ចិត្តេ ខិត្តា វិយ ហោន្តីតិ អាហ ‘‘ចិត្តេសុ ទិដ្ឋិបាសំ ខិបន្តីតិ អត្ថោ’’តិ. បាសេ មោចេតីតិ ទិដ្ឋិបាសេ សត្តានំ ចិត្តសន្តានតោ នីហរតិ ធម្មសុធម្មតាយ. តស្មាតិ បាសមោចនតោ បាសណ្ឌោតិ ន វុច្ចតិ. ‘‘ឥតោ ពហិទ្ធាយេវ បាសណ្ឌា ហោន្តី’’តិ វុត្តស្ស អត្ថស្ស និគមនំ. ឯវញ្ច កត្វា សព្ពេបិ ពាហិរកសមយេ សន្ធាយ ចូឡសីហនាទសុត្តេ ‘‘ឆន្នវុតិ បាសណ្ឌា’’តិ វុត្តំ. បសីទន្តីតិ ទិដ្ឋិបង្កេ សំសារបង្កេ ច បការេហិ អគាធា ឱសីទន្តិ.

អភិភវិត្វាតិ សព្ពសំកិលេសប្បហានេន អភិភុយ្យ អតិក្កមិត្វា. អជិតោតិ អជិនិ អវិជយត្តា. សព្ពានិ អកុសលកម្មានិ កុសលកម្មានិ ច ខីណានិ ឯត្ថាតិ សព្ពកម្មក្ខយោ, អរហត្តំ. ឧបធយោ សម្មទេវ ខីយន្តិ ឯត្ថាតិ ឧបធិសង្ខយោ, និព្ពានំ.

សីសុបចាលាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. សេលាសុត្តវណ្ណនា

១៧០. កេនិទំ បកតំ ពិម្ពន្តិ ឥទំ អត្តភាវសញ្ញិតំ ពិម្ពំ ព្រហ្មា-វិសណុបុរិស-បជាបតិអាទីសុ កេន កតំ និម្មិតំ និព្ពត្តិតន្តិ កត្តព្ពមោហំ នាម កាតុកាមោ បុច្ឆតិ. អឃន្តិ អឃវត្ថុ. តេនាហ ‘‘ទុក្ខបតិដ្ឋានត្តា’’តិ. ហេតុនិរោធេនាតិ តណ្ហាសង្ខតស្ស ហេតុនោ អនុប្បាទនិរោធេន. បច្ចយវេកល្លេនាតិ តទវសិដ្ឋកិលេសាភិសង្ខារាទិបច្ចយស្ស វេកល្លភាវេន, អបច្ចយភាវូបគមនេនាតិ អត្ថោ.

សេលាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. វជិរាសុត្តវណ្ណនា

១៧១. សុទ្ធសង្ខារបុញ្ជេតិ រូបារូបវិភាគេ កិលេសសង្ខារសមូហេ. បរមត្ថតោតិ សភាវេន. យថា ន ហិ សត្តសញ្ញិតសង្ខារបុញ្ជោ នាម បរមត្ថតោ ឧបលព្ភតិ, ឯវំ តព្ពិនិមុត្តោ នាម កោចិ ន ឧបលព្ភតិ អវិជ្ជមានត្តា. វិជ្ជមានេសូតិ យថាបច្ចយសម្បត្តិយា លព្ភមានេសុ. តេនាការេនាតិ ឥត្ថិបុរិសាទិអាការេន. វវត្ថិតេសូតិ បច្ចេកំ បច្ចយវិសេសសមុដ្ឋិតំ សណ្ឋានវិសេសំ ឧបាទាយ ‘‘បុរិសោ ហត្ថី អស្សោ’’តិអាទិនា អភិសង្គតោ បវត្តេសុ. សម្មុតីតិ សត្តោតិ វោហារោ. តេនាហ ‘‘សមញ្ញាមត្តមេវា’’តិ. បញ្ចក្ខន្ធទុក្ខន្តិ បញ្ចក្ខន្ធសញ្ញិតំ ទុក្ខំ. វុត្តំ ហេតំ ភគវតា ‘‘សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខា’’តិ (ទី. និ. ២.៣៨៧; ម. និ. ១.១២០; ៣.៣៧៣; វិភ. ២០២) អញ្ញោ នេវ សម្ភោតិ យថាវុត្តទុក្ខតោ អញ្ញស្ស សង្ខតធម្មស្ស អភាវតោ. ន និរុជ្ឈតីតិ តតោ អញ្ញំ ន និរុជ្ឈតិ, ឧប្បាទតោ ហោតិ និរោធោតិ.

វជិរាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ភិក្ខុនីសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.