៥. ឧជ្ឈានសញ្ញិសុត្តវណ្ណនា

៣៥. ឧជ្ឈានវសេន បវត្តា សញ្ញា ឯតេសំ អត្ថិ, ឧជ្ឈានវសេន វា សញ្ជានន្តីតិ ឧជ្ឈានសញ្ញី. ការយេតិ កតានំ បរិយន្តំ ការយេតិ អត្ថោ. បរិយន្តការិតន្តិ បរិច្ឆិន្នការិតំ បរិមិតវចនន្តិ អត្ថោ. បំសុកូលាទិបដិបក្ខនយេន បត្តុណ្ណទុកុលាទិ វុត្តំ. នាមំ គហិតន្តិ ឯតេន ‘‘ឧជ្ឈានសញ្ញិកា’’តិ ឯត្ថ ក-សទ្ទោ សញ្ញាយន្តិ ទស្សេតិ.

អញ្ញេនាការេន ភូតន្តិ អត្តនា បវេទិយមានាការតោ អញ្ញេន អសុទ្ធេន អាការេន វិជ្ជមានំ ឧបលព្ភមានំ អត្តានំ. វញ្ចេត្វាតិ បលម្ភេត្វា. តស្ស កុហកស្ស. តំ ចតុន្នំ បច្ចយានំ បរិភុញ្ជនំ. បរិជានន្តីតិ តស្ស បដិបត្តិំ បរិច្ឆិជ្ជ ជានន្តិ. ការកោតិ សម្មាបដិបត្តិយា កត្តា, សម្មាបដិបជ្ជិតាតិ អត្ថោ.

ឥទន្តិ លិង្គវិបល្លាសេន វុត្តំ, អយន្តិ អត្ថោ. ធម្មានុធម្មបដិបទាតិ និព្ពានធម្មស្ស អនុច្ឆវិកតាយ អនុធម្មភូតា បដិបទា. បដិបក្ខវិធមនេ អសិថិលតាយ ទឡ្ហា. ភាសិតមត្តេន ច សវនមត្តេន ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ វិសេសនិវត្តិអត្ថោ. តេន ភាសិតស្ស សុតស្ស ច សម្មាបដិបត្តិវិសេសំ និវត្តេតិ. លោកបរិយាយន្តិ លោកស្ស បរិវិធមនំ ឧប្បាទនិរោធវសេន សង្ខារានំ បរាវុត្តិំ. តេនាហ ‘‘សង្ខារលោកស្ស ឧទយព្ពយ’’ន្តិ. ស្វាយមត្ថោ សច្ចបដិវេធេនេវ ហោតីតិ អាហ ‘‘ចតុសច្ចធម្មញ្ច អញ្ញាយា’’តិ. ឯវំ ន កុព្ពន្តីតិ អត្តនិ វិជ្ជមានម្បិ គុណំ អនាវីករោន្តោ ‘‘យថា តុម្ហេ វទថ, ឯវំ ន កុព្ពន្តី’’តិ អវិជ្ជមានតំ ព្យាករោតីតិ អត្ថោ.

អការកមេវាតិ ទោសំ អការកមេវ. អច្ចយស្ស បដិគ្គណ្ហនំ នាម អធិវាសនំ, ឯវំ សោ ទេសកេន ទេសិយមានោ តតោ វិគតោ នាម ហោតិ. តេនាហ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតូតិ ខមតូ’’តិ.

សភាវេនាតិ សភាវតោ. ឯកសទិសន្តិ បរេសំ ចិត្តាចារំ ជានន្តម្បិ អជានន្តេហិ សហ ឯកសទិសំ ករោន្តា. បរតោតិ បច្ឆា. កថាយ ឧប្បន្នាយាតិ ‘‘កស្សច្ចយា ន វិជ្ជន្តី’’តិអាទិកថាយ បវត្តមានាយ ‘‘តថាគតស្ស ពុទ្ធស្សា’’តិអាទិនា ពុទ្ធពលំ ពុទ្ធានុភាវំ ទីបេត្វា. ខមិស្សាមីតិ អច្ចយទេសនំ បដិគ្គណ្ហិស្សាមិ. តប្បដិគ្គហោ ហិ ឥធ ខមនន្តិ អធិប្បេតំ, សត្ថា បន សព្ពកាលំ ខមោ ឯវ.

កោបោ អន្តរេ ចិត្តេ ឯតស្សាតិ កោបន្តរោ. ទោសោ គរុ គរុកាតព្ពោ អស្សាតិ ទោសគរុ. ‘‘បដិមុច្ចតី’’តិ វា បាឋោ, អយមេវ អត្ថោ. អច្ចាយិកកម្មន្តិ សហសា អនុបធារេត្វា កិរិយា. នោ ចិធាតិ នោ ចេ ឥធ. ឥធាតិ និបាតមត្តំ. អបគតំ អបនីតំ. ទោសោ នោ ចេ សិយា, តេន បរិយាយេន យទិ អបរាធោ នាម ន ភវេយ្យាតិ. ន សម្មេយ្យុំ ន វូបសមេយ្យុំ. កុសលោតិ អនវជ្ជោ.

ធីរោ សតោតិ បទទ្វយេន វដ្ដឆិន្ទំ អាហ. កោ និច្ចមេវ បណ្ឌិតោ នាមាតិ អត្ថោតិ ‘‘កស្សច្ចយា’’តិអាទិកាយ បុច្ឆាគាថាយ អត្ថោ. ទីឃមជ្ឈិមសំវណ្ណនាសុ តថាគត-សទ្ទោ វិត្ថារតោ សំវណ្ណិតោតិ អាហ ‘‘ឯវមាទីហិ ការណេហិ តថាគតស្សា’’តិ. ពុទ្ធត្តាទីហីតិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘ពោធេតា បជាយា’’តិអាទិនា (មហានិ. ១៩២; ចូឡនិ. បារាយនត្ថុតិគាថានិទ្ទេស ៩៧) និទ្ទេសេ អាគតការណានិ សង្គយ្ហន្តិ. វិមោក្ខំ វុច្ចតិ អរិយមគ្គោ, តស្ស អន្តោ អគ្គផលំ, តត្ថ ភវា បណ្ណត្តិ, តស្សា វសេន. ឯវំ ពុទ្ធពលំ ទីបេតិ. ឥទានិ ខិត្តំ សង្ខេបេន សំហរាបិតំ ហោតីតិ ទស្សេតិ.

ឧជ្ឈានសញ្ញិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.