បឋមគាថាសង្គណិកំ

សត្តនគរេសុ បញ្ញត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣៥. ឯកំសន្តិ ឯត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ អាហ ‘‘ឯកស្មិំ អំសេ’’តិ. ទសនខសមោធានសមុជ្ជលន្តិ ទសន្នំ នខានំ សមូហេន សុដ្ឋុ ឧជ្ជលំ. ឯត្ថ ‘‘សមុជ្ជល’’ន្តិ ឥមិនា អញ្ជលិន្តិ បទស្ស អាទរេន, អភិមុខំ វា ជលតិ ទិព្ពតីតិ អញ្ជលីតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. អាសីសមានរូបោវាតិ ឯត្ថ អាសីសមានរូបោ ឯវាតិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘បច្ចាសីសមានរូបោ វិយា’’តិ. ឯត្ថ ‘‘វិយា’’តិ ឥមិនា ‘‘អាសីសមានោ ឥវា’’តិ បទវិភាគំ កត្វា ឥវសទ្ទោ ឧបមត្ថជោតកោតិ ទស្សេតិ. កិស្សាតិ ឯត្ថ ករណត្ថេ ឆដ្ឋីវិភត្តិ ហោតីតិ អាហ ‘‘កេន ការណេនា’’តិ. ឥធាតិ មម និសិន្នដ្ឋានំ. ‘‘អាគតោ’’តិ ឥមិនា ឥធមាគតោតិ ឯត្ថ មការោ បទសន្ធិករមត្តោតិ ទស្សេតិ. អស្សាតិ ឧបាលិស្ស វិស្សជ្ជេសីតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ បញ្ហេសុ. ឥតីតិ ឯវំ.

តត្ថាតិ វិស្សជ្ជនេ. ភទ្ទកោ តេ ឧម្មង្គោតិ ឯត្ថ ឧម្មង្គសទ្ទោ បញ្ហវាចកោតិ អាហ ‘‘ភទ្ទកា តេ បញ្ហា’’តិ. តត្ថ តេតិ តវ. កស្មា បញ្ហា ‘‘ឧម្មង្គោ’’តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘បញ្ចា ហី’’តិអាទិ. ហិ យស្មា ឧម្មង្គោតិ វុច្ចតិ, តស្មា បញ្ហា ឧម្មង្គោ នាមាតិ យោជនា. ‘‘ឧម្មុជ្ជិត្វា ឋិតត្តា’’តិ ឥមិនា ឧម្មុជ្ជតីតិ ឧម្មង្គោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. មុជធាតុ ឧការស្ស អការោ, អវិជ្ជន្ធការសង្ខាតា ឧទកតោ ឧម្មុជ្ជតីតិ អត្ថោ. ‘‘តគ្ឃា’’តិ និបាតស្ស តស្មា ការណាតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ. ‘‘សម្បដិច្ឆនត្ថេ’’តិ ឥមិនា តគ្ឃសទ្ទោ សាធុអត្ថោតិ ទស្សេតិ, តគ្ឃ សាធូតិ អត្ថោ. តីណិយេវាតិ ‘‘សមាទហិត្វា វិសិព្ពេន្តី’’តិ ឯកំ, ‘‘សាមិសេនា’’តិ ឯកំ, ‘‘សសិត្ថក’’ន្តិ ឯកន្តិ ឥមានិ តីណិយេវ.

ចតុវិបត្តិវណ្ណនា

៣៣៦. យំ តំ បុច្ឆិម្ហាតិ ឯត្ថ និគ្គហិតតោ បរំ អការលោបោតិ អាហ ‘‘យំ តំ អបុច្ឆិម្ហា’’តិ. តត្ថ យន្តិ បញ្ហំ. តន្តិ តុវំ. ‘‘ត្វ’’ន្តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ. តំ តទេវាតិ តំ តំ ឯវ បញ្ហំ. អញ្ញថាតិ អញ្ញំ អាការំ.

យេ ទុដ្ឋុល្លា សា សីលវិបត្តីតិ ឯត្ថ ននុ សីលវិបត្តិំ បុច្ឆន្តោ បញ្ហោ នត្ថិ, កស្មា បន ‘‘សា សីលវិបត្តី’’តិ វិស្សជ្ជនំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘កិញ្ចាបី’’តិអាទិ. ឯតន្តិ ‘‘យេ ទុដ្ឋុល្លា សា សីលវិបត្តី’’តិ វចនំ. តមេវត្ថំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘ចតូសុ ហី’’តិអាទិ. វត្វាតិ សំខេបេន វត្វា.

តិស្សន្នំ វិបត្តីនន្តិ សីលវិបត្តិតោ អវសេសានំ តិស្សន្នំ វិបត្តីនំ. តត្ថាតិ ‘‘ថុល្លច្ចយ’’ន្តិអាទិវចនេ.

‘‘អព្ភាចិក្ខន្តី’’តិ បទស្ស កត្តារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វទន្តា’’តិ. ‘‘តថាហ’’ន្តិអាទិនា វទនាការំ ទស្សេតិ.

‘‘អយំ ឆហី’’តិ ឥមិនា អយំ សាតិ ឯត្ថ សាសទ្ទោ បទាលង្ការោតិ ទស្សេតិ. ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន ‘‘ថុល្លច្ចយ’’ន្តិអាទិវចនមត្តេន. វិស្សជ្ជិតំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

ឆេទនកាទិវណ្ណនា

៣៣៧. កតិ ឆេទនកានីតិអាទិបុច្ឆានំ អនុសន្ធិបុច្ឆាភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. បុច្ឆា ហិ អនុសន្ធិអននុសន្ធិវសេន ទុវិធា. តត្ថ វិស្សជ្ជនេន អនុសន្ធិវសេន បុច្ឆា អនុសន្ធិបុច្ឆា នាម, វិស្សជ្ជនមនបេក្ខិត្វា យថាកាមបុច្ឆា អននុសន្ធិបុច្ឆា នាម. តាសំ វិត្ថារោ នេត្តិអដ្ឋកថាទីសុ គហេតព្ពោ. ឥធាបិ ‘‘ឯកាទស យាវតតិយកា’’តិ វិស្សជ្ជនេន អនុសន្ធានត្តា អនុសន្ធិបុច្ឆា នាម. យស្មា បន វិស្សជ្ជិតោតិ សម្ពន្ធោ. សង្ខាវសេនាតិ ឯកាទសា’’តិ សង្ខាយ សត្តិយា, អាយត្តេន វា. សង្ខានុសន្ធិវសេនេវាតិ ‘‘កតី’’តិ សង្ខាយ អនុសន្ធិវសេន ឯវ. តេសន្តិ បញ្ហានំ. តត្ថាតិ ‘‘ឆ ឆេទនកានី’’តិអាទិបាឋេ. ឥទមេវាតិ ឥទំ ឯវ វចនំ. អបុព្ពន្តិ បុព្ពេ ន វុត្តំ, អបោរាណំ នវន្តិ អត្ថោ. យំ បនេតន្តិ យំ បន ឯតំ វចនំ. ‘‘សោឡសា’’តិ ឥមិនា សោទសាតិ ឯត្ថ ទការស្ស ឡការំ កត្វា ‘‘សោឡសា’’តិ បាឋោបិ យុជ្ជតីតិ ទស្សេតិ. ជានន្តិ បញ្ញត្តាតិ ឯត្ថ ‘‘ឯវំ វត្វា’’តិ បាឋសេសំ អជ្ឈាហរិត្វា យោជេតព្ពភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ជាន’’ន្តិ ឯវំ វត្វា បញ្ញត្តា’’តិ. តេតិ ‘‘ជាន’’ន្តិ បញ្ញត្តា សិក្ខាបទាតិ អត្ថោ. ឯវន្តិ វក្ខមាននយេន. បវិសេយ្យាតីតិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទោ បរិសមានត្ថោ. ឥតិ វេទិតព្ពោតិ យោជនា.

អសាធារណាទិវណ្ណនា

៣៣៨. បុរិម បញ្ហន្តិ ‘‘កតិ ឆេទនកានី’’តិអាទិបញ្ហានំ បុរេ វុត្តំ បញ្ហំ. តត្ថាតិ ‘‘វីសំ ទ្វេ សតានី’’តិអាទិបាឋេ. ‘‘ទ្វេអនិយតេហី’’តិ បទស្ស អសមាហារទិគុវាក្យំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទ្វីហិ អនិយតេហី’’តិ. ‘‘សទ្ធិ’’ន្តិ ឥមិនា សហាទិយោគេ ករណវចនន្តិ ទស្សេតិ.

គាថាយំ ‘‘ធោវនញ្ច សិក្ខាបទ’’ន្តិអាទិនា យោជនា កាតព្ពា. ទ្វេ លោមាតិ ទ្វេ ឯឡកលោមសិក្ខាបទានិ.

‘‘សកលោ’’តិអាទិកាយ អឌ្ឍតេយ្យគាថាយ យោជនា សុវិញ្ញេយ្យាវ.

សង្ឃម្ហា ទស និស្សរេតិ ឯត្ថ ‘‘សង្ឃម្ហា និស្សារីយតី’’តិ (បាចិ. ៦៨០, ៧៣០) ឯវំ វុត្តា ទសាតិ យោជនានយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សង្ឃម្ហា និស្សារីយតី’’តិអាទិ. តត្ថាតិ ភិក្ខុនិវិភង្គេ. តថាតិ យថា ខុទ្ទកា, តថាតិ អត្ថោ. ឥតីតិ ឯវំ.

តេសន្តិ បារាជិកានំ. កណ្ហសប្បាទយោ ទុរាសទា វិយ ទុរាសទា ហោន្តីតិ យោជនា. ‘‘ទុរូបគមនាតិ ឥមិនា សទធាតុយា គត្យត្ថំ ទស្សេតិ. ទុរាសជ្ជនាតិ ទុក្ខេន អាសជ្ជិតព្ពា, អាសជ្ជិតុំ ន សុករាតិ អត្ថោ. សមូបមាតិ សមឧបមា. សមូបមាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យថា’’តិអាទិ.

សាធារណន្តិ អដ្ឋហិ បារាជិកេហិ សាធារណំ. ឯកេកស្ស បារាជិកស្សាតិ សម្ពន្ធោ. អវិរូឡ្ហី ភវន្តិ តេតិ ឯត្ថ ឧបមានោបមេយ្យានំ បាកដភាវំ កត្វា យោជនានយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យថា ឯតេ’’តិអាទិ. អវិរូឡ្ហិធម្មាតិ អវិរូឡ្ហីសភាវា. បកតិសីលភាវេនាតិ បកតិយា សីលវន្តភាវេន, ‘‘បកតិសីលាភាវេនា’’តិបិ បាឋោ, បកតិសីលស្ស អភាវេន, អភាវហេតូតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន ‘‘អដ្ឋេវ បារាជិកា’’តិអាទិវចនមត្តេន, ទស្សិតំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. វិភត្តិយោតិ បារាជិកាទិវសេន វិភជិតព្ពាតិ វិភត្តិយោតិ. តត្ថាតិ ‘‘តេវីសតិ សង្ឃាទិសេសា’’តិអាទិបាឋេ. សព្ពសង្គាហិកវចនន្តិ សព្ពេសំ តិណ្ណំ សមថានំ, សព្ពាសំ វា អាបត្តីនំ សមថានំ សង្គាហិកវចនំ. ‘‘ទ្វីហិ សមថេហី’’តិ សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ចាតិ ទ្វីហិ សមថេហិ.

ឯតន្តិ ‘‘ទ្វេ ឧបោសថា ទ្វេ បវារណា’’តិ វចនំ. វិភជនានីតិ វិភជិតព្ពានំ វិភជនកិរិយាយ អវិនាភាវតោ ភាវវសេន វុត្តំ, តស្មា វិភជិតព្ពាតិ វិភត្តិយោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. អបរាបិ ឥមា វិភត្តិយោ ហោន្តីតិ យោជនា. ហេដ្ឋា វុត្តស្ស ‘‘វិភត្តិមត្តទស្សនេនេវ ចេតំ វុត្តំ, ន សមថេហិ វូបសមនវសេនា’’តិ វចនស្ស អត្ថនយតោ អញ្ញំ អត្ថនយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថវា’’តិអាទិ, ‘‘ឥមាបិ វិភត្តិយោ’’តិ បទំ ‘‘និស្សាយា’’តិ បទេ អវុត្តកម្មំ. និស្សាយ អាបជ្ជន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តាតិ អាបត្តិយោ. វុត្តប្បការេហេវាតិ តីហិ សមថេហីតិ វុត្តបការេហេវ. តំមូលិកានន្តិ តេ ឯវ ឧបោសថាទយោ មូលមេតាសន្តិ តំមូលិកា, តាសំ. ឥមិនា ការិយូបចារេន វុត្តនយំ ទស្សេតិ. តា វិភត្តិយោតិ ឧបោសថាទិវិភត្តិយោ.

បារាជិកាទិអាបត្តិវណ្ណនា

៣៣៩. ឯវំ វិស្សជ្ជេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. យទិទំ អាបត្តិបារាជិកំ នាមាតិ យោជនា. អាបត្តិបារាជិកន្តិ អាបត្តិសង្ខាតំ បារាជិកំ. ‘‘បរាជយមាបន្នោ’’តិ ឥមិនា សាសនតោ បុគ្គលំ បរាជេតីតិ បារាជិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ណ្យបច្ចយោ ហេតុកត្វត្ថវាចកោ, យការស្ស កការោ. ចុតោតិ ចវកោ. បរទ្ធោតិ វិរទ្ធោ. ភដ្ឋោតិ បតិតោ. និរង្កតោតិ សង្ឃម្ហា អបសារិតោ. អនីហតេ តស្មិំ បុគ្គលេតិ តស្មិំ បុគ្គលេ សង្ឃម្ហា នីហរិត្វា ន ហរិតេ, អនបនីតេតិ អត្ថោ. ‘‘ឧបោសថបវារណាទិភេទោ’’តិ ឥមិនា សំវាសសរូបំ ទស្សេតិ. ព្យញ្ជនេ អាទរមកត្វា ‘‘ឯតំ អាបត្តី’’តិ វុត្តំ. អយំ ហីតិ អយំ ឯវំ វក្ខមានោ. ឯត្ថាតិ គាថាយំ. តេន តស្មាតិ ឯត្ថ ‘‘តស្មា’’តិ បទេន ‘‘តេនា’’តិ បទស្ស ការណត្ថំ ទស្សេតិ.

ឯត្ថាតិ ទុតិយគាថាយំ. អាទិម្ហិ ចេវ ឥច្ឆិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. ឯត្ថាតិ បរិវាសទានាទីសុ ចតូសុ កម្មេសុ. ‘‘សង្ឃោ’’តិអាទិវចនត្ថោ តិបទភិន្នាធិករណពាហិរត្ថសមាសោ ហោតិ, ចេវសទ្ទចសទ្ទេហិ អាទិសេសបទានំ ឧភយបទត្ថបធានភាវំ ទស្សេតិ, ‘‘ឥច្ឆិតព្ពោ’’តិ បទំ ការកានំ កិរិយាបេក្ខត្តា កិរិយត្ថាយ បក្ខិត្តំ. អស្សាតិ អាបត្តិយា, ឥមិនា អញ្ញបទំ ទស្សេតិ. ឥច្ឆិតព្ពត្ថេ អបច្ចយំ កត្វា តទ្ធិតន្តិបិ វទន្តិ. លហុកនយោ បនេស. អយំ បនេត្ថ គរុកនយោ – អាទិ ច សេសោ ច អាទិសេសា, សង្ឃោ អាទិសេសេសុ អស្សា ឥច្ឆិតព្ពោតិ សង្ឃាទិសេសោតិ.

អនេកំសិកតំ បទន្តិ ឯត្ថ បទន្តិ សិក្ខាបទំ. អនេកំសេន កតំ អនេកំសិកតន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា ឥទំ សិក្ខាបទំ អនេកំសេន កត’’ន្តិ. យស្មា កតំ, តស្មា អនិយតោតិ បវុច្ចតីតិ យោជនា. តត្ថាតិ អនិយតេ. យត្ថាតិ សិក្ខាបទេ. សោបីតិ សិក្ខាបទធម្មោបិ.

អច្ចយេសូតិ ទោសេសុ. តេ ហិ និទ្ទោសំ អតិក្កម្ម អយន្តិ គច្ឆន្តិ បវត្តន្តីតិ អច្ចយាតិ វុច្ចន្តិ. តេនាតិ អច្ចយេន. ថូលោតិ ឱឡារិកោ. ‘‘ថូលត្តា’’តិ ឥមិនា ‘‘តេនេត’’ន្តិ ឯត្ថ តេនសទ្ទស្ស ការណត្ថំ ទស្សេតិ. អច្ចយស្ស ថូលត្តាតិ សម្ពន្ធោ. ឯតន្តិ អាបត្តិធម្មំ. ឥមាយ គាថាយ អញ្ញេសំ លហុកាបត្តីនំ ថូលោ អច្ចយោ ថុល្លច្ចយោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ទ្វេភាវេ សតិ សំយោគបរត្តា រស្សោ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘និស្សជ្ជិត្វា ទេសេតព្ពតោ’’តិ ឥមិនា និស្សជ្ជនំ និស្សគ្គោ, អាបត្តិទេសនតោ បុព្ពភាគេ កត្តព្ពស្ស វិនយកម្មស្សេតមធិវចនំ, សោ ឯតស្សត្ថីតិ និស្សគ្គិយន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

កុសលធម្មសទ្ទេន កុសលចិត្តមេវ គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘កុសលធម្មសង្ខាតំ កុសលចិត្ត’’ន្តិ. ‘‘កុសលចិត្តំ បាតេតី’’តិ ឥមិនា ចិត្តំ បាតេតីតិ បាចិត្តិយន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ឯត្ថ ‘‘ចិត្តបាតិយ’’ន្តិ វត្តព្ពេ បទវិបរិយាយំ កត្វា, តការស្ស ច លោបំ កត្វា ‘‘បាចិត្តិយ’’ន្តិ វុត្តំ. អចិន្តេយ្យោ ហិ បាឡិនយោ. ណ្យបច្ចយោ ហេតុកត្វត្ថវាចកោ. ននុ ‘‘បាតេតិ កុសលំ ធម្ម’’ន្តិ ឥមិនាវ ‘‘បាចិត្តិយ’’ន្តិ បទស្ស និព្ពចនំ សិទ្ធំ, កស្មា បន ‘‘អបរជ្ឈតិ ចិត្តសម្មោហនដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘យំ បនា’’តិអាទិ. យស្មា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

បាដិទេសនីយាសុ និព្ពចនមេវ អទស្សេត្វា កស្មា ‘‘ភិក្ខុ អញ្ញាតកោ សន្តោ’’តិអាទិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘វុត្តគារយ្ហភាវការណទស្សនត្ថមេវា’’តិ. ‘‘បដិទេសេតព្ពតោ’’តិ ឥមិនា អញ្ញាបត្តិទេសនានយតោ ‘‘គារយ្ហ’’ន្តិអាទិនា បដិ វិសុំ វត្វា ទេសេតព្ពាតិ បាដិទេសនីយាតិ និព្ពចនំ ទស្សេតិ.

ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ ទុសទ្ទោ ទុដ្ឋុអត្ថោ ច វិរូបត្ថោ ច ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទុដ្ឋុ កតំ, វិរូបំ វា កត’’ន្តិ. តន្តិ កម្មំ. តំ បនេតន្តិ ទុក្កដំ, ខលិតន្តិ សម្ពន្ធោ. អស្សាតិ ទុក្កដស្ស. តស្សត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ហីតិ វិត្ថារោ. យំ បាបន្តិ យោជនា. យទីតិ អថ. យទិសទ្ទោ ហិ អថបរិយាយោ. ឥទម្បីតិ ឥទម្បិ កម្មំ, បាបន្តិ សម្ពន្ធោ.

‘‘លបិត’’ន្តិ ឥមិនា ទុរាភដ្ឋន្តិ ឯត្ថ ភាសធាតុយា កថនត្ថំ ទស្សេតិ. យន្តិ វចនំ. កិញ្ច ភិយ្យោតិ តតោ អតិរេកំ កថេតព្ពវចនំ កិញ្ចាតិ អត្ថោ. សំកិលិដ្ឋញ្ច យំ បទន្តិ ឯត្ថ ចការោ បិសទ្ទត្ថោ ‘‘បទ’’ន្តិ ឯត្ថ យោជេតព្ពោ, យំសទ្ទោ ការណត្ថោតិ អាហ ‘‘សំកិលិដ្ឋំ យស្មា តម្បិ បទ’’ន្តិ. តម្បិ បទន្តិ តម្បិ វចនំ. បទសទ្ទោ ហិ វចនវាចកោ. តម្បិ វចនំ យស្មា សំកិលិដ្ឋំ ហោតីតិ យោជនា. កថំ សំកិលិដ្ឋំ ហោតីតិ យោជនា. ‘‘យស្មា’’តិ បទេន យំសទ្ទោ ការណត្ថោតិ ទស្សេតិ. នន្តិ បទំ. ‘‘ឯតំ ឥតិ វុច្ចតី’’តិ សំវណ្ណេតព្ពបទំ. ‘‘ទុព្ភាសិតន្តិ ឯតំ វុច្ចតី’’តិ សំវណ្ណនាបទំ. ឯតន្តិ ឯតំ បទំ, ឯតំ វចនន្តិ អត្ថោ.

ឯត្ថាតិ សេខិយគាថាយ. ឥទន្តិ អាបត្តីនំ និព្ពចនទីបកំ វចនំ, វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. កស្ស ទីបនត្ថំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘សង្គហិតស្ស អត្ថស្ស ទីបនត្ថ’’ន្តិ.

តត្ថាតិ ‘‘ឆន្នមតិវស្សតី’’តិអាទិវចនេ. គេហន្តិ បកតិគេហំ. ឥទំ បន គេហន្តិ យោជនា. វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘មូលាបត្តិញ្ហី’’តិអាទិ. ‘‘អវិវដ’’ន្តិ វត្វា តស្សត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សុច្ឆន្ន’’ន្តិ. វិវដន្តិ អច្ឆន្នំ. នាតិវស្សនភាវំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘មូលាបត្តិញ្ហី’’តិអាទិ. វិវរន្តោ ភិក្ខុ នាបជ្ជតីតិ សម្ពន្ធោ. សុទ្ធន្តេតិ សុទ្ធកោដ្ឋាសេ. ‘‘តស្មា’’តិ ច ‘‘តេនា’’តិ ច យេភុយ្យេន អត្ថតោ ឯកំ, តស្មា វុត្តំ ‘‘តេន ការណេនា’’តិ. ឯវញ្ចេតំ វិវដន្តិ ឯវំ ឯតំ ឆន្នំ ចេ វិវដន្តិ យោជនា.

បរិបាតិយមានានន្តិ អភិភូយមានានំ. ‘‘រុក្ខាទិគហនំ អរញ្ញ’’ន្តិ ឥមិនា បវនន្តិ បទស្ស អរញ្ញបរិយាយតំ ទស្សេតិ. គតិសទ្ទស្ស ភវភេទាទិអត្ថំ បដិក្ខិបិត្វា បដិស្សរណត្ថេ ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិស្សរណំ ហោតី’’តិ. តន្តិ បវនំ. តេតិ មិគា. ‘‘អស្សសន្តី’’តិ បទេន ‘‘បស្សសន្តី’’តិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោ អវិនាភាវតោ, អានាបានំ ករោន្តីតិ អត្ថោ. អាកាសោតិ អជដាកាសោ. បក្ខីនន្តិ វិហង្គមានំ. ‘‘សព្ពេសំ សង្ខតធម្មាន’’ន្តិ ឥមិនា ធម្មានន្តិ ឯត្ថ សង្ខតធម្មោយេវ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ. ‘‘វិនាសោវា’’តិ ឥមិនា វិភវសទ្ទោ វិនាសវាចកោតិ ទស្សេតិ. តេសន្តិ សព្ពេសម្បិ សង្ខតធម្មានំ. គតីតិ បតិដ្ឋា. កស្មា វិភវោ ធម្មានំ គតិ ហោតីតិ អាហ ‘‘ន ហី’’តិអាទិ. ហីតិ យស្មា. តេតិ សព្ពេបិ សង្ខតធម្មា. វិនាសន្តិ វិភវំ. សុចិរម្បីតិ អសីតិវស្សាទិកាលម្បិ. និព្ពានំ អរហតោ គតីតិ សំវណ្ណេតព្ពបទំ. ‘‘ខីណាសវស្សា’’តិ ឥមិនា អរហតោតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតូ’’តិ ឥមិនា ‘‘និព្ពាន’’ន្តិ បទស្ស ឥធ អធិប្បេតនិព្ពានំ ទស្សេតិ. គាថាយ តេ តេ អត្ថា សំគហេត្វា គណិយន្តិ ឯត្ថាតិ គាថាសង្គណិកំ.

ឥតិ បឋមគាថាសង្គណិកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.