បញ្ចវគ្គោ

កម្មវគ្គវណ្ណនា

៤៨២. កម្មវគ្គេ ‘‘គណនបរិច្ឆេទវចន’’ន្តិ ឥមិនា ន បមាណវចនន្តិ ទស្សេតិ. ឥមិនា កម្មានំ តតោ ឩនាតិរេកភាវំ និវារេតិ. គណិយតេ គណនំ, បរិច្ឆិជ្ជតិ អនេនាតិ បរិច្ឆេទោ, គណនស្ស បរិច្ឆេទោ គណនបរិច្ឆេទោ. អថ វា គណិយតិ អនេនាតិ គណនំ, តមេវ បរិច្ឆេទោ គណនបរិច្ឆេទោ, សោយេវ វចនំ គណនបរិច្ឆេទវចនំ. អបលោកនកម្មំ នាមាតិ កត្តព្ពំ កម្មន្តិ សម្ពន្ធោ. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘សីមដ្ឋកសង្ឃំ សោធេត្វា ឆន្ទារហានំ ឆន្ទំ អាហរិត្វា’’តិ វុត្តេន ឯវ នយេន.

តត្ថាតិ ចតូសុ កម្មេសុ, ញត្តិទុតិយកម្មំ បន អត្ថីតិ សម្ពន្ធោ.

តត្ថាតិ ទ្វីសុ កម្មេសុ. អវសេសាតិ ឆហិ កម្មេហិ អវសេសា. យទិ បរិវត្តេត្វា កតំ ទឡ្ហីកម្មំ ន ហោតិ, ឯវំ សតិ ទឡ្ហីកម្មត្ថាយ កិន្តិ កាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘អក្ខរបរិហីនំ វា បទបរិហីនំ វា’’តិ ឥទំ អក្ខរបទានំ គឡិតំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘ទុរុត្តបទំ វា’’តិ ឥទំ សិថិលធនិតាទិអបរិបុណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯត្ថ ‘‘ទុរុត្តក្ខរំ វា’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ. ឥទន្តិ បុនប្បុនំ វចនំ. កម្មំ ហុត្វាតិ សុកម្មំ ហុត្វា.

៤៨៣. សម្មុខាករណីយអសម្មុខាករណីយេសុ អសម្មុខាករណីយានិ អប្បកត្តា បឋមំ ទស្សេត្វា សេសានំ សម្មុខាករណីយភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ ទ្វីសុ, អសម្មុខាករណីយំ នាម អដ្ឋវិធំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ តេសុ ខន្ធកេសុ. ‘‘សុកតំ ហោតី’’តិ វចនសាមត្ថិយតោ សម្មុខាកតម្បិ សុកតំ ហោតីតិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោ.

សេសានីតិ អដ្ឋកម្មេហិ សេសានិ. ឯតានីតិ កម្មានិ. វត្ថុវិបន្នានីតិ វត្ថុនា វិបន្នានិ.

តេសម្បីតិ បដិបុច្ឆាករណីយានម្បិ. ឯត្ថាតិ ‘‘បដិបុច្ឆាករណីយ’’ន្តិ បទេ. ‘‘បុច្ឆិត្វា’’តិ ឥមិនា បដិបុច្ឆាតិ បទស្ស ត្វាបច្ចយន្តភាវំ ទស្សេតិ. ‘‘កាតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា ករណីយន្តិ ឯត្ថ អនីយសទ្ទស្ស កម្មត្ថភាវំ ទស្សេតិ. យថាទិន្នាយាហិ ចុទិតកេន យថាទិន្នាយ. វិប្បលបន្តស្សាតិ វិការេន យំ វា តំ វា វចនំ បលបន្តស្ស ចុទិតកស្សាតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ‘‘តជ្ជនីយកម្មារហស្សា’’តិអាទីសុ.

អនុបោសថទិវសេតិ ឧបោសថទិវសតោ អញ្ញស្មិំ ទិវសេ. តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបោសថទិវសោ នាមា’’តិអាទិ. កត្តិកមាសន្តិ បច្ឆិមកត្តិកមាសំ. តស្ស បវារណមាសត្តា ‘‘ឋបេត្វា’’តិ វុត្តំ. សាមគ្គិទិវសោ ច យថាវុត្តា ចាតុទ្ទសបន្នរសា ច ឧបោសថទិវសោ នាមាតិ យោជនា. យត្រហីតិ យស្មិំ បន វិហារេ, ឋបេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. អន្តរាតិ ចាតុទ្ទសីបន្នរសីនំ មជ្ឈេ.

បច្ចុក្កឌ្ឍិត្វា ឋបិតទិវសោតិ បច្ឆា ឧបរិ កឌ្ឍិត្វា ឋបិតំ កត្តិកកាឡបក្ខចាតុទ្ទសិំ វា បញ្ចទសិំ វា សន្ធាយ វុត្តំ. ឥធាបីតិ អបវារណាយ បវារណដ្ឋានេបិ. បាឡិយមាគតនយតោ អញ្ញម្បិ នយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបិចា’’តិអាទិ. អន្តិមវត្ថុន្តិ បារាជិកវត្ថុំ. យស្សាតិ បុគ្គលស្ស. ឥមិនា កម្មារហោ បុគ្គលោ វត្ថុ នាមាតិ ទស្សេតិ.

៤៨៤. ទព្ពស្ស អគ្គណ្ហនំ វត្ថុអបរាមសនំ នាម ន ហោតិ, អថ ខោ នាមស្ស អគ្គណ្ហនមេវាតិ អាហ ‘‘តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតី’’តិ. អបរាមសនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុណាតុ មេ’’តិអាទិ.

បុគ្គលំ ន បរាមសតីតិ ឯត្ថ បុគ្គលោ នាម ឧបជ្ឈាយោតិ អាហ ‘‘យោ ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ឧបជ្ឈាយោ’’តិ. តន្តិ ឧបជ្ឈាយំ.

សព្ពេន សព្ពន្តិ សព្ពថា សព្ពំ, និបាតសមុទាយោយំ, សព្ពេន វា អាការេន សព្ពំ ញត្តិន្តិ យោជនា.

ញត្តិកម្មេ បឋមំ កម្មំ កត្វា បច្ឆា ញត្តិដ្ឋបនម្បិ បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិយេវ នាម. ឥតិ ឥមេហីតិអាទិ និគមនំ.

៤៨៥. ‘‘វុត្តនយេនេវា’’តិ អតិទិសិត្វាបិ ញត្តិកម្មវាចានំ អសទិសត្តា អបរាមសនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯវំ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ នេសន្តិ វត្ថុសង្ឃបុគ្គលានំ, បឋមានុស្សាវនេ វា ទុតិយតតិយានុស្សាវនាសុ វា វត្តព្ពេ វទន្តោតិ សម្ពន្ធោ.

សាវនំ ហាបេតីតិ ឯត្ថ អនុសទ្ទោ លោបោតិ អាហ ‘‘អនុស្សាវនំ ន ករោតី’’តិ. ‘‘សាវនំ ហាបេតី’’តិ ឯត្ថ ន កេវលំ សព្ពេន សព្ពំ អនុស្សាវនំ អករោន្តោយេវ សាវនំ ហាបេតិ នាម, អថ ខោ អនុស្សាវនាយ ទុរុត្តឆឌ្ឌនម្បិ ហាបេតិយេវ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យោបី’’តិអាទិ. ‘‘សកិមេវ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា’’តិ ឥមិនា តិក្ខត្តុំ អបរិបូរេន្តោយេវ សាវនំ ហាបេតិ នាមាតិ ទស្សេតិ. ឥមស្ស វចនស្ស សាមត្ថិយតោ ញត្តិទុតិយកម្មេ ឯកក្ខត្តុតោ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេ តិក្ខត្តុតោ អតិរេកំ កម្មវាចំ ករោន្តោ ន ហាបេតីតិ ញាយតិ.

‘‘ឆឌ្ឌេតី’’តិ ឯត្ថ ឆឌ្ឌនស្ស បទក្ខរានំ គឡិតភាវេន បាកដត្តា តំ អទស្សេត្វា ‘‘ទុរុត្តំ ករោតី’’តិ ឯត្ថ ទុរុត្តមេវ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទុរុត្តំ ករោតីតិ ឯត្ថ បនា’’តិអាទិ. ករោន្តេន ភិក្ខុនា ឧបលក្ខេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ.

‘‘សិថិល…បេ… បភេទោ’’តិ យ្វាយំ ព្យញ្ជនប្បភេទោ វុត្តោ, អយំ ព្យញ្ជនប្បភេទោតិ យោជនា. គាថាយំ ទសធាតិ ទសប្បការេន. ព្យញ្ជនពុទ្ធិយាតិ វទ្ធេតីតិ ពុទ្ធិ, ព្យញ្ជនមេវ អក្ខរមេវ សិថិលាទិវសេន ទសធា ពុទ្ធិ ព្យញ្ជនពុទ្ធិ, តាយ. ឯត្ថ ‘‘ទសធា’’តិ បទេន ‘‘ព្យញ្ជនពុទ្ធី’’តិ សមាសបទស្ស អន្តរេ ទសធាសទ្ទស្ស លោបំ ទស្សេតិ ‘‘កម្មជំ ឯវា’’តិអាទីសុ (វិសុទ្ធិ. ២.៤៥០; វិសុទ្ធិ. មហាដិ. ២.៤៥០) វិយ. ឯត្ថ ហិ ឯវសទ្ទេន កម្មេន ឯវ ជាតំ កម្មជន្តិ សមាសំ កត្វា សមាសមជ្ឈេ ឯវសទ្ទលោបំ ទស្សេតិ. បភេទោតិ វិសេសោ. អយំ បនេត្ថ យោជនា – សិថិលញ្ច ធនិតញ្ច ទីឃញ្ច រស្សញ្ច គរុកញ្ច លហុកញ្ច និគ្គហិតញ្ច សម្ពន្ធញ្ច វវត្ថិតញ្ច វិមុត្តញ្ចាតិ ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយាវ បភេទោ វិសេសោ ញាតព្ពោតិ. ‘‘សិថិល’’ន្តិ អាទីនិ ទស បទានិ ‘‘អក្ខរំ បទំ ព្យញ្ជន’’ន្តិ នបុំសកលិង្គវសេន វុត្តបាឋំនិស្សាយ វុត្តានីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

គាថាយ វិត្ថារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯត្ថ ហី’’តិអាទិ. អគាឡ្ហេន វចីបយោគេន វត្តព្ពំ អក្ខរំ សិថិលំ. គាឡ្ហេន វចីបយោគេន វត្តព្ពំ អក្ខរំ ធនិតំ. តេស្វេវាតិ បញ្ចសុ ឯវ វគ្គេសុ. ន កេវលំ ទីឃមេវ គរុកំ នាម, អថ ខោ សំយោគបរម្បីតិ អាហ ‘‘យំ វា’’តិអាទិ. យំ អក្ខរំ សំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ, តម្បិ គរុកំ នាមាតិ យោជនា. សំយោគោ បរោ យស្ស អក្ខរស្សាតិ សំយោគបរំ. ‘‘សំយោគបទ’’ន្តិបិ បាឋោ. យំ អសំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ, តម្បិ លហុកំ នាមាតិ យោជនា. យំ សានុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពំ, តំ និគ្គហិតំ នាមាតិ យោជនា. និគ្គហេត្វាតិ និគ្គហិតំ នាម អត្ថតោ ឋានករណានំ អវិស្សជ្ជនំ អមុញ្ចនន្តិ អាហ ‘‘អវិស្សជ្ជេត្វា’’តិ. យំ សម្ពន្ធិត្វា វុច្ចតិ, តំ សម្ពន្ធំ នាមាតិ យោជនា. យំ អសម្ពន្ធំ កត្វា វុច្ចតិ, តំ វវត្ថិតំ នាមាតិ យោជនា. យំ អនិគ្គហេត្វា វុច្ចតិ, តំ វិមុត្តំ នាមាតិ យោជនា. អនិគ្គហេត្វាតិ អនិគ្គហំ នាម អត្ថតោ វិស្សជ្ជនន្តិ អាហ ‘‘វិស្សជ្ជេត្វា’’តិ.

ឯវំ ព្យញ្ជនពុទ្ធិវិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កម្មវាចាយ ឧច្ចារណវិសេសំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ តាសុ ទសសុ ព្យញ្ជនពុទ្ធីសុ. តថាសទ្ទេន តការស្ស ថការករណញ្ច សិថិលស្ស ធនិតករណញ្ច អតិទិសតិ, តថា ‘‘បត្តកល្លំ ឯសា ញត្តី’’តិអាទិវចនញ្ច សិថិលស្ស ធនិតករណំ នាមាតិ យោជនា.

ឥតីតិ ឯវំ. សិថិលេ កត្តព្ពេ ធនិតំ ករោតីតិ សម្ពន្ធោ. ចត្តារិ ព្យញ្ជនានីតិ ចត្តារិ អក្ខរានិ. ព្យញ្ជនសទ្ទោ ហិ ឥធ អក្ខរវាចកោ. ចតស្សន្នំ ព្យញ្ជនពុទ្ធីនំ កម្មទូសនំ ទស្សេត្វា ឥតរាសំ អទូសនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥតរេសុ បនា’’តិអាទិ. អនុក្កមាគតន្តិ អរិយេហិ ឱតរិត្វា អនុក្កមេន អាគតំ. បវេណិន្តិ សន្តតិំ. វិនាសេត្វា វុត្តេ កិំ កម្មវាចាកោបោ ហោតីតិ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. ន កុប្បតីតិ ន នស្សតិ. កស្មា បន កម្មវាចា ន កុប្បតិ, ននុ កម្មំ កោបេន្តី កម្មវាចា កុប្បតីតិ អាហ ‘‘ឥមានិ ហី’’តិអាទិ. ហិ យស្មា ន កោបេន្តិ, តស្មា កម្មវាចា ន កុប្បតីតិ យោជនា.

យំ បន វចនំ សុត្តន្តិកត្ថេរា វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. កច្ចាយនាទិសុត្តន្តំ ករោន្តីតិ សុត្តន្តិកា, កច្ចាយនាទយោ, សុត្តន្តិកា ច តេ ថេរា ចេតិ សុត្តន្តិកត្ថេរា. ន វដ្ដតីតិ អក្ខរវិការោ ន វដ្ដតិ. វិនយធរេន កម្មវាចា កាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. យថាបាឡិយាតិ ភគវតា យថាវុត្តាយ បាឡិយា. ព្យញ្ជននិរុត្តិយាតិ ព្យញ្ជននិរុត្តិយំ. ឥតរថាតិ វុត្តទោសបរិហរណតោ អញ្ញេន បការេន.

អកាលេ វា សាវេតីតិ ឯត្ថ អកាលោ នាម អនោកាសោតិ អាហ ‘‘អនោកាសេ’’តិ. អនោកាសោ នាម ញត្តិអនុស្សាវនានំ បុព្ពាបរវិតថន្តិ អាហ ‘‘ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា’’តិអាទិ. បឋមំយេវ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា បឋមំយេវ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វាតិ យោជនា. ‘‘បឋមំយេវា’’តិ ហិ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ. ឥតីតិអាទិ និគមនំ.

៤៨៦. យា ឯកវីសតិ ភិក្ខូ ន គណ្ហាតិ, អយំ អតិខុទ្ទកសីមា នាមាតិ យោជនា. ឯកវីសតិ ភិក្ខូតិ អព្ភានកម្មេ កម្មារហេន សទ្ធិំ ឯកវីសតិ ភិក្ខូ. យត្ថ សីមាយំ និសីទិតុំ ន សក្កោន្តិ, អយំ អតិខុទ្ទកសីមា នាមាតិ យោជនា. និសីទិតុន្តិ អញ្ញមញ្ញស្ស ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា បរិមណ្ឌលាការេន និសីទិតុំ. តត្ថាតិ អតិខុទ្ទកេ. ឯត្ថាតិ សេសសីមាសុ. យា សម្មតា ហោតិ, អយំ អតិមហតី នាមាតិ យោជនា. កេសគ្គមត្តេនាបីតិ បិសទ្ទោ តតោ អតិរេកេន បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. អឃដិតំ អសម្ពន្ធំ និមិត្តំ ឥមិស្សាតិ អឃដិតនិមិត្តា. ខណ្ឌនិមិត្តភាវំ អខណ្ឌនិមិត្តទស្សនេន បាកដំ ករោន្តោ អាហ ‘‘បុរត្ថិមាយា’’តិអាទិ. បុព្ពកិត្តិតន្តិ បឋមកិត្តិតំ. តត្ថេវាតិ ឧត្តរាយ ឯវ ទិសាយ. អបរាបីតិ បិសទ្ទោ ទុតិយត្ថសម្បិណ្ឌនត្ថោ. យា សម្មតា ហោតិ, ខណ្ឌនិមិត្តា នាមាតិ យោជនា. អនិមិត្តុបគន្តិ យថាភូតកថនវិសេសនមេវ, ន ព្យវច្ឆេទវិសេសនំ តចសារាទិគ្គហណេន អនិមិត្តុបគភាវស្ស បាកដត្តា. អន្តរាតិ មជ្ឈេ. យា សម្មតា ហោតិ, សា ឆាយានិមិត្តា នាម, អនិមិត្តា នាមាតិ យោជនា.

ពហិ ឋិតោ ហុត្វា សម្មន្នតីតិ យោជនា. និមិត្តានិ បន ពហិ ឋត្វាបិ កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ សម្មតាបីតិ បិសទ្ទោ អសម្មតា បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. សីមាយ សីមន្តិ បទានំ សម្ពន្ធាបេក្ខត្តា, តស្ស ច អសមានភាវតោ តេសំ វិសុំ វិសុំ សម្ពន្ធំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ សីមាយ បរេសំ សីម’’ន្តិ. សម្ភិន្ទតីតិ សម្ពន្ធំ ករោតិ. ឯត្ថ ហិ ភិទិធាតុ ទ្វិធាករណត្ថវាចកោ, ធាត្វត្ថពាធកេន សំត្យូបសគ្គេន សម្ពន្ធវាចកោ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តត្ថាតិ តាសុ ទ្វីសុ សីមាសុ. ឥតីតិ ឯវំ. តាសូតិ សីមាសុ.

៤៨៧-៨. យម្បិ កម្មប្បត្តឆន្ទារហលក្ខណន្តិ យោជនា. តត្ថាតិ តស្សំ បរិសតោ កម្មវិបត្តិយំ. តម្បីតិ កម្មប្បត្តឆន្ទារហលក្ខណម្បិ, វុត្តមេវាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ ‘‘ចត្តារោ ភិក្ខូ បកតត្តា កម្មប្បត្តា’’តិ បាឋេ. អនុក្ខិត្តាតិ សង្ឃេន ឧក្ខេបនីយកម្មស្ស អកតត្តា អនុក្ខិត្តា. បរិសុទ្ធសីលាតិ បារាជិកំ អនជ្ឈាបន្នត្តា បរិសុទ្ធសីលា. ឥមេហិ បទេហិ បកតិ អត្តា សភាវោ ឯតេសន្តិ បកតត្តាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘កម្មស្ស អរហា’’តិ ឥមិនា ‘‘កម្មប្បត្តា’’តិ បទស្ស ឆដ្ឋីសមាសញ្ច បត្តសទ្ទស្ស អរហអនុច្ឆវិកត្ថភាវញ្ច ទស្សេតិ. តេហីតិ ចតូហិ បកតត្តេហិ. ឯតីតិ អាគច្ឆតិ. អវសេសាតិ ចតូហិ បកតត្តេហិ អវសេសា. យស្ស បនាតិ បុគ្គលស្ស បន. កម្មារហោតិ កម្មស្ស អរហោ.

៤៨៩. ឯត្ថាតិ បណ្ឌកាទីនំ អវត្ថុភាវទស្សនដ្ឋានេ.

អបលោកនកម្មកថា

៤៩៥-៦. តត្ថាតិ ចតូសុ កម្មេសុ. ឯត្ថាតិ ឱសារណាទិបាឋេ. បទសិលិដ្ឋតាយាតិ លោកេ បទានំ សិលិដ្ឋភាវតោ. តត្ថាតិ ឱសារណាទីសុ បញ្ចសុ. កណ្ដកសាមណេរស្ស យា សា ទណ្ឌកម្មនាសនា អត្ថិ, សា និស្សារណាតិ យោជនា. ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតី’’តិ វត្វា តមេវត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ’’តិ វុត្តំ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហិ លិង្គនាសនាយ ការណំ ហោតិ. សោតិ សាមណេរោ, ‘‘និស្សជ្ជាបេតព្ពោ’’តិ បទេ ការិតកម្មំ, វុត្តកម្មំ វា. តំ លទ្ធិន្តិ ធាតុកម្មំ, អវុត្តកម្មំ វា. កិន្តិ កាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘ឯវញ្ច បន កម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ.

កាតព្ពាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សង្ឃំ ភន្តេ’’តិអាទិ. យំ សហសេយ្យំ លភន្តីតិ យោជនា. តស្សាតិ សហសេយ្យស្ស. អលាភាយាតិ អលាភត្ថាយ. ‘‘ចរ បិរេ វិនស្សា’’តិ ឥមិនា និស្សារណាការំ ទស្សេតិ. អត្ថោ បនស្ស ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ.

សោតិ សមណេរោ, ឱសារេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ.

ស្វាយន្តិ សោ អយំ សាមណេរោ, អច្ចយំ ទេសេតីតិ សម្ពន្ធោ. សោរតោតិ សុន្ទរលទ្ធិយំ រតោ, ទុលទ្ធិតោ វា សុដ្ឋុ ឱរតោ. យថា បុរេតិ យថា បុព្ពេ រុច្ចតិ, តថាតិ យោជនា. កាយសម្ភោគសាមគ្គិទានន្តិ កាយេន ច សម្ភោគេន ច សាមគ្គិយា ទានំ.

ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. យស្មា បន ព្រហ្មទណ្ឌោ បញ្ចសតិកក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៤៤៥) ឆន្នស្សេវ បញ្ញត្តោ, តស្មា តស្សេវ ទាតព្ពោតិ អាហ ‘‘ន កេវល’’ន្តិអាទិ. ឯសាតិ ព្រហ្មទណ្ឌោ, អញ្ញោបិ យោ ភិក្ខុ វិហរតិ, តស្សបិ ទាតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. កិន្តិ ទាតព្ពោតិ អាហ ‘‘ឯវញ្ច បន ទាតព្ពោ’’តិ. ទាតព្ពាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សង្ឃមជ្ឈេ’’តិអាទិ.

យំ វចនំ ឥច្ឆេយ្យ, តំ វចនន្តិ យោជនា. ខមាបេន្តស្សាតិ សង្ឃំ ខមាបេន្តស្ស តស្ស ភិក្ខុស្សាតិ យោជនា.

បដិសង្ខាតិ បដិសង្ខាយ, ញាណេន បច្ចវេក្ខិត្វាតិ អត្ថោ.

យន្តិ អវន្ទិយកម្មំ, អនុញ្ញាតន្តិ សម្ពន្ធោ. កេន អនុញ្ញាតន្តិ អាហ ‘‘ភគវតា’’តិ. កិស្មិំ ខន្ធកេ អនុញ្ញាតន្តិ អាហ ‘‘ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេ’’តិ. កេសុ វត្ថូសុ អនុញ្ញាតន្តិ អាហ ‘‘តេន ខោ បន…បេ… ឥមេសុ វត្ថូសូ’’តិ (ចូឡវ. ៤១១). កិំ កត្វា អនុញ្ញាតន្តិ អាហ ‘‘ទុក្កដំ បញ្ញបេត្វា’’តិ. កិន្តិ អនុញ្ញាតន្តិ អាហ ‘‘អនុជានាមិ…បេ… កាតព្ពោ’’តិ. តស្សាតិ អវន្ទិយស្ស. ‘‘ន ឱសារណាទីនី’’តិ ឥមិនា ឯវសទ្ទស្ស ឆឌ្ឌេតព្ពត្ថំ ទស្សេតិ. តស្សាតិ កម្មលក្ខណភូតស្ស អវន្ទិយស្ស. តត្ថេវាតិ ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេយេវ. នន្តិ កម្មលក្ខណំ. ឥធាបីតិ បរិវារេ កម្មវគ្គេបិ.

អបាសាទិកន្តិ អបសាទាវហំ, អបសាទជនកំ វា.

តតោតិ អវន្ទិយករណតោ. ឥមន្តិ ភិក្ខុំ. វន្ទិយន្តិ វន្ទិតព្ពំ, វន្ទនំ វា.

ឯត្ថាតិ អបលោកនកម្មេ, ភិក្ខុនិសង្ឃមូលកំ កត្វា បញ្ញត្តន្តិ យោជនា. ភិក្ខុសង្ឃស្សាបីតិ បិសទ្ទោ ន ភិក្ខុនិសង្ឃស្សេវាតិ ទស្សេតិ. បនសទ្ទោ សម្ភាវនត្ថោ, តថា ភិក្ខុនិសង្ឃមូលកំ បញ្ញត្តម្បីតិ អត្ថោ, លភិតព្ពភាវំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យំ ហី’’តិអាទិ. យំ អបលោកនកម្មំ ករោតីតិ យោជនា. អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកេន បន ទាតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. តេសន្តិ សូចិអាទីនំ. សោយេវាតិ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកោយេវ. តតោតិ អប្បមត្តកតោ. តត្ថាតិ សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១). វុត្តប្បការំ គិលានភេសជ្ជម្បីតិ សម្ពន្ធោ. យោបិ ចាតិ ភិក្ខុបិ ច ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. តស្ស ទាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. តត្រុប្បាទតោតិ តស្មិំ មហាវាសេ ឧប្បាទបច្ចយតោ, គហេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘បេសលស្សា’’តិអាទិនា ទុស្សីលាទីនំ ទាតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ.

ជគ្គាបេតុំ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ អបុច្ឆិត្វា ជគ្គាបេតុំ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘អយំ ភិក្ខូ’’តិអាទិ. ឱទិស្សាតិ ឧទ្ទិសិត្វា.

អាសនឃរំ វាតិ បដិមាឃរំ វា, ការកោ មនុស្សោតិ សម្ពន្ធោ. ឧបនិក្ខេបតោ គហេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃិកេនបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ ចេតិយស្ស ឧបនិក្ខេបេនេវ, អថ ខោ សង្ឃិកេនបីតិ ទស្សេតិ.

យាបនមត្តំ អលភន្តេហិ ករោន្តេហីតិ យោជនា, បរិភុញ្ជន្តេហិ ហុត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘វត្តំ ករោមា’’តិអាទិនា ‘‘យាបនមត្ត’’ន្តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. វិហារេ រោបិតា យេ ផលរុក្ខាតិ យោជនា. យេសន្តិ រុក្ខានំ. តេសូតិ រុក្ខេសុ. យេ បនាតិ រុក្ខា បន, អបរិគ្គហិតា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តំ បនាតិ អបលោកនកម្មំ បន. សលាកំ គណ្ហន្តិ ឯត្ថាតិ សលាកគ្គំ, ឋានំ. ‘‘យាគគ្គភត្តគ្គ’’ឥតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ឧបោសថគ្គេតិ ឧបោសថស្ស គហណដ្ឋានេ, ឧបោសថគេហេតិ អត្ថោ. តត្ថាតិ ឧបោសថគ្គេ. តន្តិ អបលោកនកម្មំ.

យំ មូលតចបត្តអង្កុរបុប្ផផលខាទនីយាទីតិ យោជនា. អន្តោសីមាយាតិ អន្តោ ឧបចារសីមាយ.

សុកតមេវាតិ សង្ឃេន កតមេវ. ឧបោសថទិវសេតិ និទស្សនមត្តំ យស្មិំ កស្មិំចិ ទិវសេបិ កតត្តា.

ផលវារេនាតិ រុក្ខានំ ផលគហណវារេន. រុក្ខា ធរន្តីតិ រុក្ខា តិដ្ឋន្តិ, សំវិជ្ជន្តិ វា. យេហីតិ ភិក្ខូហិ រោបិតា, ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. សា ឯវ កតិកាតិ បុព្ពេ កតា សា ឯវ កតិកា, អញ្ញា កតិកា ន កាតព្ពាតិ អធិប្បាយោ.

អញ្ញស្មិំ វិហារេតិ រុក្ខានំ ឋិតវិហារតោ អញ្ញស្មិំ វិហារេ. តេសន្តិ រុក្ខានំ, សាមីតិ សម្ពន្ធោ. យេបីតិ រុក្ខាបិ, រោបិតាតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញតោ ឋានតោតិ យោជនា. តេសូតិ រុក្ខេសុ. ឯត្ថាតិ វិហារេ. តេហិ បនាតិ បរិវេណសាមិកេហិ ភិក្ខូហិ បន. ទសភាគន្តិ ទសមភាគំ. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា ទសភាគំ ទត្វាតិ អត្ថំ អតិទិសតិ.

សម្ភាវនីយភិក្ខុនោតិ សីលសុតាទីហិ សម្ភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ. តត្ថាតិ បោរាណវិហារេ. មូលេតិ បុព្ពេ, អាទិកាលេតិ អត្ថោ. និក្កុក្កុច្ចេនាតិ ‘‘អភាជិតមិទ’’ន្តិ កុក្កុច្ចវិរហេន. ខិយ្យនមត្តមេវ តន្តិ តំ ខិយ្យនំ ខិយ្យនមត្តមេវ, ន សាមណេរានំ ខិយ្យនំ រុហតីតិ អត្ថោ.

បនសរុក្ខន្តិ កណ្ដកីផលរុក្ខំ. អយំ សាមីចីតិ អយំ ភាជេត្វា ខាទនំ អនុធម្មតា. ខាយិតន្តិ ខាទិតំ. ទ្វិន្នំ តិណ្ណំ កតិកបដិប្បស្សម្ភនំ នយេន ញាតុំ សក្កុណេយ្យត្តា តំ អទស្សេត្វា ឯកស្សេវ កតិកបដិប្បស្សម្ភនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកភិក្ខុកេ បនា’’តិអាទិ. បុរិមកតិកាតិ ‘‘យថាសុខំ បរិភុញ្ជិតុំ រុច្ចតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦) បុរេ កតា កតិកា. តេសន្តិ សាមណេរានំ, ផាតិកម្មន្តិ សម្ពន្ធោ. ភាជេត្វាតិ សាមណេរានំ ភាជេត្វា. ឥមិនា សាមណេរានំ ផាតិកម្មំ ន ទាតព្ពម្បិ ភាគំ ភាជេតព្ពន្តិ ទស្សេតិ.

សាមន្តគាមេហីតិ អាសន្នគាមេហិ, អាគន្ត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ឯកំ អម្ពំ ឯកំ លពុជន្តិ យោជនា. អទិយ្យមានេ ទោសេ ទស្សិតេ ទិយ្យមានេ អានិសំសម្បិ អត្ថតោ ញាតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អទិយ្យមានេ ហី’’តិអាទិ.

គណ្ហន្តានំ មនុស្សានន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ កតិកវត្តដ្ឋបនតោ. ន វត្តព្ពាតិ ផលទានកុលទូសកត្តា ន វត្តព្ពា. កិន្តិ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘នាឡិកេរាទីនី’’តិអាទិ. អនុវិចរិត្វាតិ បទានមនុក្កមេន វិចរិត្វា. ឧបឌ្ឍភាគោតិ ភិក្ខូនំ លទ្ធភាគតោ ឧបឌ្ឍោ ភាគោ. អបលោកេត្វាតិ សង្ឃំ អាបុច្ឆិត្វា.

មគ្គគមិយសត្ថវាហោតិ មគ្គំ គមិកោ សត្ថវាហោ. សោតិ ពលក្ការេន គហេត្វា ខាទន្តោ. ឆាយាទីនន្តិអាទិសទ្ទេន អារាមវនានិ សង្គហេតព្ពានិ. សចេ អត្ថីតិ សចេ អត្ថោ អត្ថិ. ផលភរិតាតិ ផលេន បរិបុណ្ណា. ‘‘ផលភារិតា’’តិបិ បាឋោ. ផលសង្ខាតេន ភារេន សមន្នាគតាតិ អត្ថោ. អបច្ចាសីសន្តេនាតិ តេសំ សន្តិកា ទានបដិទានំ អបច្ចាសីសន្តេន. បុព្ពេ វុត្តមេវាតិ បុព្ពេ សង្ឃិកដ្ឋានេ ‘‘កុទ្ធោ ហិ សោ’’តិអាទិនា វុត្តមេវ. ឯត្ថាតិ បុគ្គលិកដ្ឋានេ.

តន្តិ ផលារាមំ. សោតិ បដិពលោ ភិក្ខុ. ភារិយំ កម្មន្តិ ជគ្គនកម្មំ ភារិយំ. ឯត្តកេនាតិ តតិយភាគឧបឌ្ឍភាគមត្តេន. សព្ពំ ផលារាមន្តិ សម្ពន្ធោ. មូលភាគន្តិ បឋមភាគំ. ‘‘ទសភាគមត្ត’’ន្តិ ឥមិនា តទត្ថំ ទស្សេតិ. ទត្វាតិ សង្ឃស្ស ទត្វា. សោតិ ភិក្ខុ. អកតាវាសន្តិ បុព្ពេ អកតំ នវំ សេនាសនំ. អារាមន្តិ សង្ឃស្ស អារាមំ. តេហិបីតិ និស្សិតកេហិបិ. បិសទ្ទោ អាចរិយំ អបេក្ខតិ. តេសន្តិ និស្សិតកានំ. ជគ្គិតកាលេតិ ជគ្គិតានំ រុក្ខានំ បុប្ផផលភរិតកាលេ. ជគ្គនកាលេតិ ជគ្គនមត្តកាលេ, ជគ្គនមត្តមេវ, ន ជគ្គនការណា កិញ្ចិ បុប្ផំ វា ផលំ វា ហោតិ, តស្មិំ កាលេតិ អត្ថោ. ‘‘ពហុ’’ន្តិអាទិនា វារេតព្ពាការំ ទស្សេតិ.

ផាតិកម្មេន ជគ្គន្តោ ន អត្ថីតិ យោជនា. អនាបុច្ឆិត្វាវាតិ សង្ឃំ អនបលោកេត្វាវ. ឥតីតិ ឯវំ.

ញត្តិកម្មដ្ឋានភេទេ បន ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ឱសារេតិ សង្ឃមជ្ឈំ បវេសេតិ ឥមាយ ញត្តិយាតិ ឱសារណា.

និស្សារិយតិ សង្ឃតោ ពហិ ករិយតិ ឥមាយាតិ និស្សារណា. ញត្តិ ឧបោសថោ នាមាតិ ឥទំ ការណូបចារវសេន វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ឧបោសថកម្មវសេន ឋបិតា’’តិ. ឯសេវ នយោ ញត្តិបវារណា នាមាតិ ឯត្ថាបិ.

អនុសាសេយ្យាតិអាទិនា បឋមបុរិសឯយ្យវិភត្តិវសេន ឋបិតា ញត្តិ អត្តនា បរំ សម្មនិតុំ ឋបិតា ញត្តិ នាម. អនុសាសេយ្យន្តិអាទិនា ឧត្តមបុរិសឯយ្យំវិភត្តិវសេន ឋបិតា ញត្តិ អត្តនាវ អត្តានំ សម្មនិតុំ ឋបិតា ញត្តិ នាម. អត្តនាវ អត្តា វា បរោ វា សម្មនិយតិ ឥមាយ ញត្តិយាតិ សម្មុតិ. និស្សដ្ឋបត្តចីវរាទីនិ ទីយន្តិ អនេនាតិ ទានំ, ញត្តិ. វច្ចំ អនបេក្ខិត្វា វាចកស្ស និយតនបុំសកលិង្គត្តា នបុំសកលិង្គវសេន វុត្តំ.

អាបត្តិ បដិគ្គណ្ហិយតិ អនេនាតិ បដិគ្គហោ.

បដិមុខំ ឧបរិ កឌ្ឍិយតិ ឥមាយាតិ បច្ចុក្កឌ្ឍនា.

កម្មមេវាតិ លក្ខិយតិ អនេនាតិ កម្មលក្ខណំ.

‘‘តថា’’តិ បទេន ‘‘កម្មលក្ខណំ នាមា’’តិ បទំ អតិទិសតិ. តតោតិ សព្ពសង្គាហិកញត្តិតោ. បរា ទ្វេ ញត្តិយោ កម្មលក្ខណំ នាមាតិ យោជនា. ឥតីតិអាទិ និគមនំ.

ញត្តិទុតិយកម្មដ្ឋានភេទេ ឱសារណាទីនំ វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វឌ្ឍស្ស លិច្ឆវិនោ’’តិអាទិ. សីមាសម្មុតិ ចាតិអាទិនា យោជនា កាតព្ពា.

យា បន ទ្វេ ញត្តិទុតិយកម្មវាចា វុត្តាតិ យោជនា. ឥតីតិអាទិ និគមនំ.

ញត្តិចតុត្ថកម្មដ្ឋានភេទេ យោជនានយោ បាកដោយេវ.

៤៩៧. ចតុវគ្គករណេ កម្មេតិអាទិកាយ ទេសនាយ សម្ពន្ធំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥតិ កម្មានិ ចា’’តិអាទិ. តត្ថ ឥតីតិ ឯវំ ទស្សេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. តស្សត្ថោតិ តស្ស ‘‘ចតុវគ្គករណេ កម្មេ’’តិអាទិវចនស្ស អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ.

ឥតិ កម្មវគ្គវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

អត្ថវសវគ្គាទិវណ្ណនា

៤៩៨. ឯវំ កម្មវគ្គវណ្ណនំ ទស្សេត្វា តស្សានន្តរេ វុត្តាយ ‘‘ទ្វេ អត្ថវសេ បដិច្ចា’’តិអាទិកាយ ទេសនាយ អនុសន្ធិំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥទានី’’តិអាទិ, ឥទានិ អារទ្ធន្តិ សម្ពន្ធោ. យានិ តានិ សិក្ខាបទានីតិ យោជនា. ទិដ្ឋធម្មិកវេរានន្តិ ទិដ្ឋធម្មេ បវត្តត្តា ច វិរមិតព្ពត្តា ច ទិដ្ឋធម្មិកានំ វេរានំ. សំវរាយាតិ ឯត្ថ សំបុព្ពោ វរធាតុ បិទហនត្ថោ, អាយសទ្ទោ ច តទត្ថោតិ អាហ ‘‘បិទហនត្ថាយា’’តិ. វិបាកទុក្ខសង្ខាតានន្តិ បាណាតិបាតាទីនំ វិបាកភូតានំ ទុក្ខសង្ខាតានំ. សម្បរាយិកានន្តិ សម្បរាយេ បវត្តានំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តានិសំសដ្ឋានេ. ‘‘វជ្ជនីយភាវតោ’’តិ ឥមិនា វជ្ជេតព្ពានីតិ វជ្ជានីតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ភាយន្តិ ឯតេហីតិ ភយានិ. អក្ខមដ្ឋេនាតិ អសហណីយដ្ឋេន. ‘‘អកុសលានីតិ វុច្ចន្តី’’តិ ឥមិនា វិបាកទុក្ខានិ ផលូបចារេន អកុសលានិ នាមាតិ ទស្សេតិ. គណពន្ធភេទនត្ថាយ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ ឯវមេវ បាឋោ. បោត្ថកេសុ បន ‘‘គណភោជនសិក្ខាបទំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ បាឋោ លិខិតោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ អត្ថវសវគ្គេ. យន្តិ វចនំ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ វគ្គេ.

ឥតិ អត្ថវសវគ្គវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

៤៩៩. វត្តេសុ វត្តមានោ បុគ្គលោ ឱសារីយតិ អនេនាតិ ឱសារណីយំ, កម្មំ. តេន វុត្តំ ‘‘យេន កម្មេន ឱសារីយតិ, តំ កម្មំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ. ‘‘យេន កម្មេនា’’តិអាទិនា ភណ្ឌនការកាទយោ និស្សារីយន្តិ អនេន កម្មេនាតិ និស្សារណីយន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

៥០០. សត្តាបត្តិក្ខន្ធា បញ្ញត្តំ នាមាតិ សម្ពន្ធោ. អន្តរាតិ កកុសន្ធាទីនំ តិណ្ណំ ពុទ្ធានញ្ច អម្ហាកំ ភគវតោ ច អន្តរេ. ‘‘សិក្ខាបទេ’’តិ ឥមិនា ‘‘អបញ្ញត្តេ’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. មក្កដីវត្ថុអាទិវិនីតកថា អនុបញ្ញត្តំ នាមាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘សិក្ខាបទេ’’តិ ឥមិនា ‘‘បញ្ញត្តេ’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ អានិសំសវគ្គេ.

ឥតិ អានិសំសវគ្គវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

៥០១. សព្ពសិក្ខាបទានំ សង្គហន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ ‘‘នវ សង្គហា’’តិអាទិបាឋេ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘វត្ថុនា សង្គហោ’’តិ ឥមិនា ‘‘វត្ថុស្មិំ, វត្ថូនំ សង្គហោ’’តិ អត្ថំ និវារេតិ. ឯត្ថាតិ ‘‘វត្ថុសង្គហោ’’តិអាទិបាឋេ. ហីតិ វិត្ថារោ. យស្មា នត្ថីតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពានីតិ សិក្ខាបទានិ. ‘‘សង្គហិតានី’’តិ ឥមិនា សង្គហិតព្ពោតិ សង្គហោតិ និព្ពចនំ ទស្សេតិ. ឯវំ តាវាតិអាទិ និគមនំ.

យស្មា បន សង្គហិតាតិ សម្ពន្ធោ.

ឯវមេត្ថាតិអាទិនា ខន្ធសមុដ្ឋានអធិករណសមថេ សម្បិណ្ឌេត្វា និគមនំ ទស្សេតិ. ឯត្ថាតិ សង្គហវគ្គេ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

នវសង្គហិតវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

និដ្ឋិតាតិ និដ្ឋំ និប្ផត្តិំ ឥតា គតាតិ និដ្ឋិតា, អថ វា និដ្ឋេ និប្ផត្តិយំ ឥតា ឋិតាតិ និដ្ឋិតា. ចសទ្ទោ អវធារណត្ថោ, និដ្ឋិតា ឯវាតិ ហិ អត្ថោ. អនុត្តានត្ថបទវណ្ណនាតិ អនុត្តានានំ អត្ថវន្តបទានំ, អត្ថានញ្ច បទានញ្ច វណ្ណនា.

ឥតិ បរិវារវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច បាចិត្យាទិវណ្ណនាយ យោជនាតិ.

ជាទិលញ្ឆិតនាមេននេកានំ វាចិតោ មយា;

បរិវារវិនយស្ស, សមត្តោ យោជនានយោ.

និគមនកថាវណ្ណនា

ឯវំ វិនយសំវណ្ណនំ កត្វា ឥទានិ តំ និគមេន្តោ អាហ ‘‘ឯត្តាវតា’’តិអាទិ. តត្ថ ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន ‘‘យោ កប្បកោដីហិបិ អប្បមេយ្យ’’ន្តិអាទិវចនតោ (បារា. អដ្ឋ. ១.គន្ថារម្ភកថា) បដ្ឋាយ ‘‘នវសង្គហិតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា’’តិ វចនបរិយោសានានំ អក្ខរបទព្យញ្ជនានំ សមុទាយភូតេន វចនក្កមេន, សមត្តាតិ សម្ពន្ធោ.

ឧភតោវិភង្គខន្ធកបរិវារវិភត្តិទេសនន្តិ ឧភតោវិភង្គេន ច ខន្ធកេន ច បរិវារេន ច វិភជិតព្ពទេសនំ វិនយបិដកន្តិ សម្ពន្ធោ. នាថោតិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ ហិតបដិបត្តិំ យាចនដ្ឋេន ច កិលេសានំ ឧបតាបនដ្ឋេន ច វេនេយ្យានំ ហិតសុខំ អាសីសនដ្ឋេន ច ចិត្តិស្សរិយដ្ឋេន ច នាថោ. វេនេយ្យន្តិ វិនេតព្ពដ្ឋេន វេនេយ្យំ. ជិនោតិ បញ្ចមារានំ ជិតដ្ឋេន ជិនោ. អយំ បនេត្ថ យោជនា – នាថោ វេនេយ្យំ វិនេន្តោ ជិនោ ឧភតោវិភង្គខន្ធកបរិវារវិភត្តិទេសនំ យំ វិនយបិដកំ អាហាតិ.

សមធិកសត្តវីសតិសហស្សមត្តេនាតិ សហ អធិកេន សត្តសហស្សប្បមាណេន ច វីសតិសហស្សប្បមាណេន ច គន្ថេនាតិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ វិនយបិដកស្ស. សមន្តបាសាទិកាតិ សមន្តតោ បសាទំ វហិកា, ជនិកា វា. តត្រាយំ យោជនា – តស្ស សមធិកសត្តវីសតិសហស្សមត្តេន គន្ថេន សមន្តបាសាទិកា នាម សំវណ្ណនា សមត្តាតិ.

តត្រិទន្តិ តត្រ ឥទំ. ‘‘តត្រា’’តិ បទំ បុរិមវចនាបេក្ខំ. តត្រ ‘‘សមន្តបាសាទិកា នាមា’’តិ វចនេតិ ហិ អត្ថោ. សមន្តបាសាទិកត្តស្មិន្តិ បច្ចត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ ហោតិ ‘‘ឥទម្បិ សីលស្មិ’’ន្តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.១៩៤ អាទយោ) វិយ, សមន្តបាសាទិកត្តន្តិ អត្ថោ. អយំ បនេត្ថ យោជនាតត្រ ‘‘សមន្តបាសាទិកា នាមា’’តិ វចនេ សមន្តបាសាទិកាយ ឥទំ សមន្តបាសាទិកត្តំ ហោតីតិ អយំ សមន្តបាសាទិកភាវោតិ អត្ថោ.

អាចរិយបរំបរតោតិអាទីសុ គាថាសុ វុត្តំ នវវិធំ វិសេសនបទំ ‘‘ន ទិស្សតី’’តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. សម្បស្សតន្តិ សម្មា បស្សន្តានំ វិញ្ញូនន្តិ សម្ពន្ធោ. យតោតិ យស្មា, ន ទិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ សំវណ្ណនាយំ. សមន្តបាសាទិកាត្វេវាតិ សមន្តបាសាទិកា ឥតិ ឯវ នាម. វិនយស្សាតិ វិនយបិដកស្ស. វិនេយ្យទមនកុសលេនាតិ វិនេយ្យានំ ទមនេ ឆេកេន. លោកនាថេនាតិ លោកានំ នាថេន. លោកមនុកម្បមានេនាតិ លោកំ អនុកម្បមានេន. អយញ្ហេត្ថ យោជនា – អាចរិយបរំបរតោ…បេ… វិភង្គនយភេទទស្សនតោ សម្បស្សតំ វិញ្ញូនំ ឯត្ថ កិញ្ចិ អបាសាទិកំ យតោ ន ទិស្សតិ, តស្មា វិនេយ្យទមនកុសលេន លោកនាថេន លោកមនុកម្បមានេន ភគវតា វុត្តស្ស វិនយស្ស អយំ សមន្តបាសាទិកាត្វេវ សំវណ្ណនា បវត្តាតិ.

តិស្សោបិ ឥមា សីហឡដ្ឋកថាយោ សុត្វាតិ សម្ពន្ធោ. កស្ស សន្តិកេ សុតន្តិ អាហ ‘‘ពុទ្ធមិត្តោ…បេ… សន្តិកេ’’តិ. ‘‘ពុទ្ធមិត្តោ’’តិ នាមេន វិស្សុតស្ស យសស្សិនោ វិនយញ្ញុស្ស ធីរស្ស ថេរស្ស សន្តិកេ សុត្វាតិ យោជនា. ‘‘សុត្វា’’តិ បទំ ‘‘អារទ្ធា’’តិ បទេ បុព្ពកាលកិរិយាវិសេសនំ.

មហាមេឃវនុយ្យានេ ភូមិភាគេ បតិដ្ឋិតោ សត្ថុ មហាពោធិវិភូសិតោ យោ មហាវិហារោ អត្ថីតិ យោជនា.

តស្ស មហាវិហារស្ស ទក្ខិណេ ទិសាភាគេ បធានឃរំ បធានឃរនាមកំ ឧត្តមំ សុចិចារិត្តសីលេន ភិក្ខុសង្ឃេន សេវិតំ យំ បរិវេណំ អត្ថិ, តត្ថ ការយីតិ យោជនា.

កោនាមោ ការយីតិ អាហ ‘‘ឧឡារកុលសម្ភូតោ…បេ… វិស្សុតោ’’តិ. តត្ថ ឧឡារកុលសម្ភូតោ សង្ឃុបដ្ឋាយកោ សទា អនាកុលាយ សទ្ធាយ រតនត្តយេ បសន្នោ ‘‘មហានិគមសាមី’’តិ វិស្សុតោ ឧបាសកោ ការយីតិ សម្ពន្ធោ.

កំ ការយីតិ អាហ ‘‘ចារុ…បេ… សម្បន្នសលិលាសយ’’ន្តិ. តត្ថ ចារុបាការសំចិតំ សោភេន បាការេន សុដ្ឋុ ចិតំ ចិនិតំ មនោរមំ សីតច្ឆាយតរូបេតំ សីតច្ឆាយេន រុក្ខេន ឧបេតំ សម្បន្នសលិលាសយំ មធុរជលាធារំ យំ បាសាទំ ការយីតិ យោជនា. មហានិគមសាមិនោ តត្រ បាសាទេ វសតាមយាតិ សម្ពន្ធោ.

កំ ឧទ្ទិសិត្វា កីទិសា កា អារទ្ធាតិ អាហ ‘‘សុចិសីលសមាចារំ…បេ… វិនយវណ្ណនា’’តិ. តត្ថ សុចិសីលសមាចារំ ពុទ្ធសិរិវ្ហយំ ថេរំ ឧទ្ទិសិត្វា ឥទ្ធា អត្ថវិនិច្ឆយាទីហិ បរិបុណ្ណា យា វិនយវណ្ណនា អារទ្ធាតិ យោជនា.

កិំនាមស្ស រញ្ញោ កតមេ សំវច្ឆរេ អារទ្ធា, កិស្មិំ កាលេ បរិនិដ្ឋិតាតិ អាហ ‘‘បាលយន្តស្ស…បេ… បរិនិដ្ឋិតា’’តិ. តត្ថ សកលំ លង្កាទីបំ និរព្ពុទំ កត្វាតិ សម្ពន្ធោ. បាលយន្តស្ស សិរិនិវាសស្ស សិរិបាលយសស្សិនោ រញ្ញោ ជយសំវច្ឆរេតិ សម្ពន្ធោ. សមវីសតិមេ ខេមេ ជយសំវច្ឆរេ អយំ វិនយសំវណ្ណនា អារទ្ធា, ឯកវីសម្ហិ រញ្ញោ ឯកវីសតិមេ សំវច្ឆរេ សម្បត្តេ សតិ បរិនិដ្ឋិតាតិ យោជនា.

យថា អត្តនោ សំវណ្ណនា និរុបទ្ទវា សីឃំ និដ្ឋំ ឧបគតា, ឯវំ លោកស្ស ធម្មូបសំហិតា សីឃំ គច្ឆន្តូតិ អាសីសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបទ្ទវាកុលេ’’តិអាទិ. តត្ថ ឧបទ្ទវាកុលេ ឧបទ្ទវេហិ អាកុលេ លោកេ សត្តលោកេ និរុបទ្ទវតោ ឧបទ្ទវវិរហតោ យថា អយំ វិនយសំវណ្ណនា ឯកសំវច្ឆរេនេវ និដ្ឋំ ឧបាគតា, ឯវំ សព្ពស្ស លោកស្ស អារទ្ធា សព្ពេបិ ធម្មូបសំហិតា អត្ថា និរុបទ្ទវា សីឃំ និដ្ឋំ គច្ឆន្តូតិ យោជនា.

អត្តនា សមាចិតស្ស បុញ្ញស្ស ឥច្ឆិតត្ថេ បរិណាមនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចិរដ្ឋិតត្ថំ ធម្មស្សា’’តិអាទិ. តត្ថ ធម្មស្ស ចិរដ្ឋិតត្ថំ ឥមំ វិនយសំវណ្ណនំ ករោន្តេន សទ្ធម្មពហុមានេន មយា យញ្ច បុញ្ញំ សមាចិតំ, សព្ពស្ស តស្ស បុញ្ញស្ស អានុភាវេន សព្ពេបិ បាណិនោ ធម្មរាជស្ស ភគវតោ សទ្ធម្មរសសេវិនោ ភវន្តុ.

សទ្ធម្មោ ចិរំ តិដ្ឋតុ, ទេវោ កាលេ វស្សំ វស្សន្តោ ចិរំ បជំ សត្តសមូហំ តប្បេតុ. រាជា ធម្មេន មេទនិំ រក្ខតូតិ យោជនា. ឥតិសទ្ទោ បរិសមាបនត្ថោ. ឥតិ បរិនិដ្ឋំ សុដ្ឋុ អាបនំ ទដ្ឋព្ពន្តីតិ អត្ថោ.

សទ្ធា ច ពុទ្ធិ ច វីរិយញ្ច សទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, វិសុទ្ធានិ ច តានិ សទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ ចេតិ វិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, បរមានិ ច តានិ វិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ ចេតិ បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, តេហិ បរិមណ្ឌិតោ បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយបដិមណ្ឌិតោ, តេន, ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. សីលញ្ច អាចារោ ច អជ្ជវញ្ច មទ្ទវញ្ច សីលាចារជ្ជវមទ្ទវានិ, តានិ អាទីនិ យេសំ តេតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទយោ, អាទិសទ្ទេន ខន្តិសោរច្ចាទយោ សង្គណ្ហាតិ, តេយេវ គុណាតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណា, តេសំ សមុទយោតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយោ, តេន សមុទិតោ សុដ្ឋុ បាកដោតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយសមុទិតោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ.

សកសមយោ ច សមយន្តរោ ច សកសមយសមយន្តរា, តេយេវ បន គហនសទិសត្តា គហនន្តិ សកសមយសមយន្តរគហនំ, តស្ស អជ្ឈោគាហណំ សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហណំ, តស្មិំ សមត្ថោ សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហណសមត្ថោ. តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. វិសេសេន អញ្ជតិ បាកដំ ករោតីតិ វិយត្តោ, បុគ្គលោ, វិយត្តស្ស ឥទំ វេយ្យត្តិយំ, សតិ. បញ្ញា ច វេយ្យត្តិយញ្ច បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ, តេន សមន្នាគតេនាតិ សម្ពន្ធោ. សមន្នាគតេន ថេរេនាតិ យោជនា.

តីណិ បិដកានីតិ តិបិដកំ, តមេវ បរិយាបុណិតព្ពត្តា បរិយត្តីតិ តិបិដកបរិយត្តិ, តស្ស បភេទោ ឯត្ថ សត្ថុសាសនេតិ តិបិដកបរិយត្តិបភេទំ, តស្មិំ. សហ អដ្ឋកថាយាតិ សាដ្ឋកថំ, សត្ថុ សាសនំ, តស្មិំ សត្ថុសាសនេតិ សម្ពន្ធោ. សត្ថុនោ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធវសេន តិវិធំ សាសនំ សត្ថុសាសនំ, ព្យាសោបិ យុជ្ជតេវ, តស្មិំ សត្ថុសាសនេ ‘‘អប្បដិហត’’ឥតិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. អប្បដិហតំ ញាណំ អប្បដិហតញាណំ, ឥទំ តស្មិំ វិនយសំវណ្ណនាកាលេ ថេរស្ស បដិវេធញាណាភាវតោ សុតមយចិន្តាមយញាណំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អប្បដិហតញាណស្ស បភាវោ ឯតស្សាតិ អប្បដិហតញាណបភាវោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. មហន្តំ វេយ្យាករណមេតស្សាតិ មហាវេយ្យាករណោ, ឥមិនា សិក្ខានិរុត្តិអាទីហិ ឆឡង្គេ មហន្តវេយ្យាករណេ ថេរស្ស អប្បដិហតញាណបភាវតំ ទស្សេតិ, តេន មហាវេយ្យាករណេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ.

ករណំ វុច្ចតិ ឋានំ ករិយតិ ឧច្ចារិយតិ ឯត្ថ, ឯតេនាតិ វា វចនត្ថេន, ករណស្ស សម្បត្តិ ករណសម្បត្តិ, តាយ ជនិតំ ករណសម្បត្តិជនិតំ. សុខេន ថេរមុខតោ វិនិគ្គតំ សុខវិនិគ្គតំ, ករណសម្បត្តិជនិតេន ហេតុភូតេន សុខវិនិគ្គតំ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតំ. មធុរវចនញ្ច ឧទារវចនញ្ច មធុរោទារវចនំ, បុព្ពបទេ ឧត្តរបទលោបោ, ឥមិនា កេដុភបករណេ (សុពោធាលំការេ ១២៧-១៤២ គាថាសុ) វុត្តេសុ ទសសុ សទ្ទគុណេសុ មធុរតាគុណេន ច ឧទារតាគុណេន ច សមន្នាគតភាវំ ទស្សេតិ. ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតញ្ច តំ មធុរោទារវចនញ្ចេតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ. អថ វា ករណសម្បត្តិជនិតញ្ច តំ សុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនញ្ចេតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ. ឯលំ វុច្ចតិ ទុរុត្តទោសោ, នត្ថិ ឯលមេតស្សាតិ នេលា, សោយេវ វណ្ណោ នេលវណ្ណោ, តេន យុត្តំ នេលវណ្ណយុត្តំ, ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ នេលវណ្ណយុត្តមេតស្សាតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចននេលវណ្ណយុត្តោ, ថេរោ. វិសេសនបរបទសមាសោ, នេលវណ្ណយុត្តករណសម្បត្តិ ជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនោតិ ហិ អត្ថោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. យុត្តញ្ច បរិសាយ សោតេន អនុរូបត្តា, មុត្តញ្ច បរិសាយ វិសារទត្តាតិ យុត្តមុត្តំ, វចនំ, តំ វទតិ សីលេនាតិ យុត្តមុត្តវាទី, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ.

កម្មសស្សតឧច្ឆេទឥស្សរនិម្មានាទិវសេន នានា វាទា ឯតេសន្តិ វាទិនោ, នានាវាទា ជនា, វាទីនំ, វាទីសុ វា វរោ កម្មកិរិយវាទត្តាតិ វាទិវរោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. បាឡិយា អត្ថំ វណ្ណេតុំ សមត្ថត្តា មហន្តោ កវិ មហាកវិ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ.

អត្ថធម្មនិរុត្តិបដិភានវសេន បភិន្នាយ បដិសម្ភិទាយ បរិវារិតោតិ បភិន្នបដិសម្ភិទាបរិវារោ, តស្មិំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេតិ សម្ពន្ធោ. ឆ អភិញ្ញា ច បដិសម្ភិទា ច ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទា, តា អាទយោ យេសំ តេតិ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទយោ, អាទិសទ្ទេន តេវិជ្ជាទយោ សង្គណ្ហាតិ. ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទយោ បភេទា ឯតស្សាតិ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទោ, សោយេវ គុណោ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទគុណោ, តេន បដិមណ្ឌិតោ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទគុណបដិមណ្ឌិតោ, តស្មិំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេតិ សម្ពន្ធោ. ឧត្តរិមនុស្សានំ ឈានលាភិអាទីនំ ធម្មោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ, អថ វា មនុស្សានំ កុសលកម្មបថសង្ខាតធម្មតោ ឧត្តរីតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ, ឈានាទិធម្មោ, តស្មិំ, ‘‘សុប្បតិដ្ឋិត’’ ឥតិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. សុប្បតិដ្ឋិតា ពុទ្ធិ ឯតេសន្តិ សុប្បតិដ្ឋិតពុទ្ធិនោ, តេសំ ថេរានន្តិ សម្ពន្ធោ. ថេរានំ វំសេ បការេន ទិប្បន្តិ, បទីបោ វិយាតិ វា ថេរវំសប្បទីបា, តេសំ. ថិរោ សីលសមាធិបញ្ញាសង្ខាតោ គុណោ ឯតេសមត្ថីតិ ថេរា, តេសំ, វំសាលង្ការភូតេនាតិ សម្ពន្ធោ. មហាវិហារេ វសនសីលា វសនធម្មា, វសនេ សាធុការីតិ វា មហាវិហារវាសិនោ, តេសំ, ថេរានន្តិ សម្ពន្ធោ. វំសេ អលង្ការោ, វំសស្ស វាតិ វំសាលង្ការោ, សោ ហុត្វា ភូតោ, វំសាលង្ការភាវំ វា បត្តោតិ វំសាលង្ការភូតោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ.

វិបុលា ច សា វិសុទ្ធា ចេតិ វិបុលវិសុទ្ធា, វិសេសនោភយបទោ, វិបុលវិសុទ្ធា ពុទ្ធិ ឯតស្សាតិ វិបុលវិសុទ្ធពុទ្ធិ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ. នាមមេវ នាមធេយ្យំ, គហិតំ នាមធេយ្យមេតស្សាតិ គហិតនាមធេយ្យោ, តេន ថេរេន កតា សមន្តបាសាទិកា នាម អយំ វិនយសំវណ្ណនា តិដ្ឋតូតិ សម្ពន្ធោ.

សុទ្ធចិត្តស្ស តាទិនោ លោកជេដ្ឋស្ស មហេសិនោ ‘‘ពុទ្ធោ’’តិ នាមម្បិ យាវ លោកម្ហិ បវត្តតិ, តាវ លោកនិត្ថរណេសីនំ កុលបុត្តានំ សីលវិសុទ្ធាយ នយំ ទស្សេន្តី លោកស្មិំ តិដ្ឋតូតិ យោជនា.

ឥតិ និគមនស្ស អត្ថយោជនា សមត្តា.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

រតនបុណ្ណនាមស្ស, បុរស្ស រាជធានិយា;

ទក្ខិណេ មុនិរូបស្ស, ឦសំបាចីននិស្សិតេ.

យោ វិហារោ សបាសាទោ, ការិតោ រាជទេវិយា;

យា វសតា មយា តត្រ, កតា បាចិត្យាទិយោជនា.

មាបិតរត្នបុណ្ណស្ស, សត្តរសេវ រាជិនោ;

ជយវស្សេដ្ឋារសម្ហិ, សម្បត្តេយំ សុនិដ្ឋិតា.

‘‘រតនបុណ្ណា’’តិវ្ហយស្ស រាជធានីនគរស្ស ទក្ខិណស្មិំ ទិសាភាគេ បញ្ចយោជនប្បមាណេ ឋានេ ទ្វីហិ មហាតឡាកេហិ សុសោភិតស្ស មិធិលនាមនគរស្ស បុរត្ថិមស្មិំ ទិសាភាគេ ទិយឌ្ឍគាវុតប្បមាណេ ឋានេ អនេកតាលបន្តីហិ សុសោភិតោ ចតុន្នំ កុលានំ រមណីយភូតោ ‘‘កផ្រូ’’ ឥតិ វោហរិតោ យោ សោ មហាគាមោ បតិដ្ឋិតោ, តត្ថ បដិសន្ធិយា ជាតេន សីលាទិគុណេហិ បសំសិតេន ‘‘ជាគរោ’’តិ គរូហិ គហិតនាមធេយ្យេន តិក្ខត្តុំ រាជូហិ រាជមុទ្ទិនា លញ្ឆិតេន មេ កតាយំ បាចិត្យាទិវណ្ណនាយ យោជនា សម្បត្តេ ជិនចក្កេ តេរសាធិកចតុវស្សសតាធិកំ ទ្វិសហស្សំ, សក្ករាជេ បន ឯកតិំសាធិកទ្វិវស្សសតាធិកំ សហស្សំ គិម្ហានេ ជេដ្ឋមាសេ ជុណ្ហបក្ខស្ស បញ្ចមេ សុក្កវារេ និដ្ឋំ បត្តា អនាយាសេនាតិ.

យោជនាយ ឥមិស្សាហំ, រចនស្សានុភាវតោ;

ភវេយ្យានេកជាតីសុ, បិដកត្តយធារកោ.

កុសលោ ចុភយត្ថេសុ, បរិសាសុ វិសារទោ;

សមិជ្ឈន្តុ សុសង្កប្បា, មយ្ហញ្ច សព្ពបាណិនំ.

វប្បាទិមនតិក្កម្ម, សម្មា ទេវោ បវស្សតុ;

អត្តជមិវ រក្ខន្តុ, រាជានោ ចាបិ មេទិនិន្តិ.

ឥតិ ភទន្តជាគរត្ថេរេន កតា

បាចិត្យាទិវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.