សេទមោចិកគាថា

(១) អវិប្បវាសបញ្ហាវណ្ណនា

៤៧៩. សេទមោចិកគាថាសូតិ អធិប្បាយត្ថស្ស គម្ភីរត្តា តំ ចិន្តេន្តានំ វិនយធរានំ កាយេ សេទំ មោចេតីតិ សេទមោចិកា, សាយេវ គាថា សេទមោចិកគាថា, តាសុ. ‘‘អកប្បិយសម្ភោគោ ន លព្ភតី’’តិ ឥមិនា កប្បិយសម្ភោគោ លព្ភតីតិ ទស្សេតិ. កប្បិយសម្ភោគំ ទស្សេតុំ ‘‘នហាបនភោជនាទី’’តិ វុត្តំ. អនាបត្តីតិ មាតុភិក្ខុនិយា អនាបត្តិ. ឯសា បញ្ហាតិ ឯត្ថ បញ្ហសទ្ទោ សភាវតិលិង្គោតិ សទ្ទសត្ថេសុ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៦ ហការន្តធាតុ; អភិធានប្បទីបិកាយំ ១១៥ គាថាយំ) វុត្តោ, ឥធ ឥត្ថិលិង្គវសេន វុត្តោ. ‘‘បណ្ឌិតេហី’’តិ ឥមិនា កុសលស្ស ការណំ ទស្សេតិ, បណ្ឌិតត្តា កុសលោតិ អធិប្បាយោ. អស្សាតិ បញ្ហាយ. ឯតន្តិ វិស្សជ្ជនំ. អស្សាតិ គាថាយ.

ឯកាទស វិវជ្ជិយាតិ អវិភត្តិកនិទ្ទេសោ, ឯកាទស វិវជ្ជិយេតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘យេ’’តិអាទិ. តេបីតិ បិសទ្ទោ គាថាយំ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋគម្យមានភាវំ ទស្សេតិ.

អយន្តិ ន្ហាបិតបុព្ពកោ ភិក្ខុ. និម្មិតពុទ្ធន្តិ ពុទ្ធេន និម្មិតំ ពុទ្ធរូបំ.

វិវជ្ជិយាតិ ឯត្ថ យការោ ត្វាបច្ចយស្ស ការិយោតិ អាហ ‘‘វិវជ្ជេត្វា’’តិ. អសីសកំ យំ តំ កពន្ធំ អត្ថីតិ យោជនា. អសីសកត្តា កេន សរីរេន ជីវិតំ ពន្ធតីតិ កពន្ធោ. យស្សាតិ កពន្ធស្ស.

ហីតិ សច្ចំ. តេតិ អភព្ពបុគ្គលា.

វាចាតិ ឯត្ថ យការលោបោតិ អាហ ‘‘វាចាយា’’តិ. ឥតិ មេតិ ឯវំ មម. ឯវំ វទមានេ មម វចនន្តិ យោជនា. អថវា ឥតិមេតិ ឯវំ ឥមេ, ឯវំ វទមានេ ឥមេ ជនាតិ យោជនា. សទ្ទម្បីតិ ឥមិនា គិរសទ្ទោ សទ្ទបរិយាយោតិ ទស្សេតិ. ហីតិ សច្ចំ. តុណ្ហីភូតស្ស និសិន្នស្ស តស្ស ភិក្ខុនោតិ យោជនា. យទិ មនោទ្វារេ អាបត្តិ នាម នត្ថិ, ឯវំ សតិ កស្មា អាបជ្ជេយ្យ វាចសិកន្តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. តេនាតិ តស្មា. អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស.

សាតិ ភិក្ខុនី, អាបជ្ជតីតិ សម្ពន្ធោ. វុត្តប្បការន្តិ ‘‘គាមន្តរបរិយាបន្ន’’ន្តិ វុត្តប្បការំ.

តាសូតិ ទ្វីសុ ភិក្ខុនីសុ.

ចតុរោ ជនាតិ ឯត្ថ ចតុន្នំ ជនានំ សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អាចរិយោ ច តយោ ច អន្តេវាសិកា’’តិ. សាហត្ថិកាតិ សហត្ថា អវហរិតា. អាណត្តិយាបីតិ អាណត្តេន អវហរិតាបិ. ឥតរេសន្តិ អន្តេវាសិកានំ, ឯកេកោ មាសកោតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ បរិវារេ សេទមោចិកគាថាយំ.

(២) បារាជិកាទិបញ្ហាវណ្ណនា

៤៨០. សន្ថតបេយ្យាលញ្ចាតិ បឋមបារាជិកវិភង្គេ (បារា. ៦៥) វុត្តំ សន្ថតបេយ្យាលញ្ច.

លិង្គបរិវត្តំ សន្ធាយាតិ សតិ លិង្គេ បរិវត្តេ បដិគ្គហណស្ស វិជហនំ សន្ធាយ វុត្តំ.

យោតិ ភិក្ខុ, បរិណាមេតីតិ សម្ពន្ធោ. អត្តនោ អត្ថាយាតិ យោជនា.

អស្សាតិ គាថាយ. កាកឧហទន្តិ កាកេហិ ករីសុស្សគ្គំ. កទ្ទមមក្ខិតន្តិ កទ្ទមេន មក្ខិតំ. កាយគតានេវ ហុត្វាតិ សម្ពន្ធោ.

ហីតិ វិត្ថារោ. អនរិយំ តំ ឥត្ថិំ វា តំ បុរិសំ វា ហនេយ្យាតិ យោជនា. លិង្គបរិវត្តេន ហេតុភូតេន ឥត្ថិភូតំ, បុរិសភូតញ្ចាតិ សម្ពន្ធោ. ឥត្ថិភូតន្តិ ច ឥត្ថី ហុត្វា ភូតំ, ឥត្ថិភាវំ វា បត្តំ.

មិគសិង្គតាបសសីហកុមារាទីនំ តិរច្ឆានគតមាតាបិតរោ វិយាតិ យោជនា. មិគសិង្គតាបសោតិ មិគសិង្គនាមកោ (ជា. អដ្ឋ. ៥.១៧.៩៦ អាទយោ) តាបសោ. សីហកុមារោតិ សីហពាហុកុមារោ. អាទិសទ្ទេន ភូរិទត្តាទយោ សង្គណ្ហាតិ.

កុរុន្ទិយំ អាគតន្តិ សម្ពន្ធោ.

‘‘សច្ចំ ភណន្តោតិ គាថាយា’’តិ បទំ ‘‘សច្ចំ ភាសតោ លហុកាបត្តិ ហោតី’’តិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. ‘‘សច្ចំ ភណន្តោ’’តិ គាថាយ ឥតិ អត្ថោតិ យោជនា.

(៣) បាចិត្តិយាទិបញ្ហាវណ្ណនា

៤៨១. សលាកំ ទេន្តស្ស អស្ស ភិក្ខុស្ស ឆេជ្ជំ ហោតីតិ យោជនា. ‘‘បារាជិកំ ហោតី’’តិ ឥមិនា ហោតិឆេជ្ជន្តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ.

សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធសទិសំ រុក្ខមូលំ, តមេវ វា គហេតព្ពំ.

តិស្សិត្ថិយោតិ ឯត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនំ, បច្ចត្តវចនំ វាតិ អាហ ‘‘តាសុបី’’តិ. ‘‘យំ តំ មេថុនំ នាម ត’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘មេថុនំ យំ ត’’ន្តិ បទានំ សមានាធិករណភាវំ ទស្សេតិ. ‘‘ន សេវតី’’តិ ឥមិនា ន សេវេតិ ឯត្ថ តិការស្ស ឯការាទេសភាវំ (ជា. អដ្ឋ. ៤.១១.៧៦ បុត្តោ វា បិតរំ យាចេ វិយ) ទស្សេតិ. តយោ បុរិសេតិ ឯត្ថ ‘‘ឧបគន្ត្វា’’តិ បទំ អជ្ឈាហរិត្វា សម្ពន្ធិតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ‘‘តយោ បុរិសេបិ ឧបគន្ត្វា’’តិ. ឥមិនា តយោ បុរិសេតិ ឯត្ថ ឧបយោគត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ ទស្សេតិ. បុរិមនយំ គហេត្វា ឯត្ថាបិ ‘‘តីសុ បុរិសេសូ’’តិ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ អត្ថោបិ យុជ្ជតេវ. ឥមំ នយំ គហេត្វា បុរិមបទេបិ តិស្សិត្ថិយោ ឧបគន្ត្វាតិ ឧបយោគត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ អត្ថោបិ យុជ្ជតេវ. តស្មា តេ ទ្វេ នយា អញ្ញមញ្ញោបទេសទាយកនយា នាមាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘ឧភតោព្យញ្ជនសង្ខាតេ’’តិ ឥមិនា អនរិយសទ្ទេន ឧភតោព្យញ្ជនោវ ឥធ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ. ‘‘នាចរតី’’តិ ឥមិនា ន ចាចរេតិ ឯត្ថាបិ តិសទ្ទស្ស ឯការាទេសភាវមេវ ទស្សេតិ. មេថុនធម្មស្ស បុព្ពភាគំ កាយសំសគ្គំ អាបជ្ជិតុំ វាយមន្តិយា តស្សា ភិក្ខុនិយាតិ យោជនា.

អស្សាតិ គាថាយ, តិត្ថិយោ អារាធកោ ហោតីតិ យោជនា. តត្ថេវាតិ តិត្ថិយវត្តេ ឯវ. អស្សាតិ តិត្ថិយស្ស. តមេវាតិ តិត្ថិយវត្តមេវ.

សង្ឃាទិសេសន្តិអាទិគាថា វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ. តន្តិ អជ្ឈោហរណំ.

អាកាសគតំ សាមណេរន្តិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃេនបីតិ បិសទ្ទោ ន កម្មារហេនេវាតិ ទស្សេតិ. ‘‘ន កាតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា សង្ឃោបិ កម្មារហោបិ ភូមិគតោវ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ.

អស្សាតិ គាថាយ វិនិច្ឆយោតិ សម្ពន្ធោ.

‘‘ន ទេតិ, ន បដិគ្គណ្ហាតី’’តិ កិរិយាបទានំ កត្តារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘នាបិ ឧយ្យោជិកា’’តិអាទិ. តស្សាតិ អវស្សុតបុរិសស្ស. ‘‘ការណេនា’’តិ ឥមិនា តេនាតិ បទស្ស ការណត្ថំ ទស្សេតិ. ឯវសទ្ទោ បន សម្ភវវសេន យោជិតោ, ន អញ្ញេន ការណេនាតិ អត្ថោ, អវស្សុតស្ស បុរិសស្សាតិ សម្ពន្ធោ. គហណេតិ ឧយ្យោជិតាយ គហណេ. តញ្ច បរិភោគបច្ចយាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ, បរិភោគស្ស ច សម្ពន្ធំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តញ្ច បនា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘អាបត្តិ’’ន្តិ ឥមិនា តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ‘‘តស្សា ឧយ្យោជិតាយា’’តិ ឥមិនា បរិភោគស្ស សម្ពន្ធំ ទស្សេតិ. តស្សាតិ ឧយ្យោជិតាយ.

សត្តរសកេសុ សង្ឃាទិសេសេសូតិ សម្ពន្ធោ. វជ្ជំ ន ផុសតីតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អញ្ញំ នវំ អាបត្តិ’’ន្តិ.

ឥតិ សេទមោចិកគាថាវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.