អបរទុតិយគាថាសង្គណិកំ

(១) កាយិកាទិអាបត្តិវណ្ណនា

៤៧៤. ឆ អាបត្តិយោ កាយិកាតិ ឯត្ថ ឆ អាបត្តិយោ នាម កាតិ អាហ ‘‘អន្តរបេយ្យាលេ’’តិអាទិ. អន្តរបេយ្យាលេ វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘កាយទ្វារេ សមុដ្ឋិតត្តា’’តិ ឥមិនា កាយេ សមុដ្ឋន្តីតិ កាយិកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. តស្មិំយេវ អន្តរបេយ្យាលេ វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘វជ្ជបដិច្ឆាទិកាយា’’តិអាទិនា ឆាទេន្តស្ស តិស្សោតិ ឯត្ថ តិណ្ណំ សរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘ភិក្ខុនិយា’’តិអាទិនា បញ្ច សំសគ្គបច្ចយាតិ ឯត្ថ បញ្ចន្នំ សរូបំ ទស្សេតិ.

‘‘ឯករត្ត’’ឥតិអាទិនា អរុណុគ្គេ តិស្សោតិ ឯត្ថ តិណ្ណំ សរូបំ ទស្សេតិ. ទ្វេ យាវតតិយកាតិ សំវណ្ណេតព្ពេន ‘‘ឯកាទស យាវតតិយកា នាមា’’តិ សំវណ្ណនាយ វិរុទ្ធភាវំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘បញ្ញត្តិវសេន បនា’’តិអាទិ. ‘‘ឥមស្មិំ សាសនេ’’តិ ឥមិនា ឯត្ថសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ឯកេន សព្ពសង្គហោតិ ឯត្ថ ឯកោ នាម កោ, សព្ពានិ នាម កានីតិ អាហ ‘‘យស្ស សិយា’’តិអាទិ. ‘‘និទានុទ្ទេសេនា’’តិ ឥមិនា ឯកស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘សិក្ខាបទានញ្ច បាតិមោក្ខុទ្ទេសានញ្ចា’’តិ ឥមេហិ បទេហិ សព្ពសរូបំ ទស្សេតិ. សង្គហ សទ្ទេន កម្មឆដ្ឋីសមាសោ.

‘‘វជ្ជបដិច្ឆាទិកាយា’’តិអាទិនា ទ្វេ ទុដ្ឋុល្លច្ឆាទនាតិ ឯត្ថ ទ្វិន្នំ សរូបំ ទស្សេតិ.

‘‘ភិក្ខុ ភិក្ខុនិយា’’តិអាទិនា គាមន្តរេ ចតស្សោតិ ឯត្ថ ចតស្សន្នំ សរូបំ ទស្សេតិ. បុន ‘‘ភិក្ខុ ភិក្ខុនិយា’’តិអាទិនា ចេតស្សា នទិបារបច្ចយាតិ ឯត្ថ ចតស្សន្នមេវ សរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘ចីវរទានេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ ឥមិនា បាចិត្តិយភាវេន សទិសត្តា សង្ខ្យាវិសេសោ ន កាតព្ពោតិ ទស្សេតិ.

(២) ទេសនាគាមិនិយាទិវណ្ណនា

៤៧៥. ឯកេត្ថាតិ ឯត្ថសទ្ទោ សាសនវិសយោ.

ឯកសិក្ខាបទម្បិ នត្ថីតិ បិសទ្ទោ ពហុសិក្ខាបទានិ បន បគេវាតិ ច អាបត្តិ បន បគេវាតិ ច អាបត្តីបិ នត្ថីតិ ច អត្ថំ ទស្សេតិ.

‘‘សកលេបិ វិនយេ’’តិ ឥមិនា ទ្វេត្ថាតិ បាឋេ ឯត្ថសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ឧភិន្នន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ. អញ្ញថា បន កិត្តកា បឋមាបត្តិកាតិ អាហ ‘‘ឥតរថា បនា’’តិអាទិ. តត្ថ ឥតរថាតិ បញ្ញត្តិតោ អញ្ញេន បការេន. កម្មញ្ចាតិ កម្មញត្តិ ច. កម្មបាទិកា ចាតិ កម្មបាទញត្តិ ច. នវសុ ឋានេសូតិ ឱសារណាទីសុ នវសុ ឋានេសុ. ទ្វីសូតិ ញត្តិទុតិយ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេសុ.

វជ្ជបដិច្ឆាទិកាយ បារាជិកំ, ឧក្ខិត្តានុវត្តិកាយ បារាជិកំ, អដ្ឋវត្ថុកាយ បារាជិកន្តិ ឥតិ ឥមេ តយោតិ យោជនា. ការណភូតេនាតិ ហេតុភូតេន, ‘‘ករណភូតេនា’’តិបិ បាឋោ, សាធកតមសត្តិភូតេនាតិ អត្ថោ.

តេសន្តិ អទ្ធានហីនាទីនំ. ឯត្ថាតិ ‘‘តយោ បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា’’តិ បាឋេ, ឯតេសុ អង្គហីនាទីសុ វា. យោតិ បុគ្គលោ. អបរិបូរោ ន យាចតីតិ សម្ពន្ធោ. មាតុឃាតកាទយោ ករណទុក្កដកា ចាតិ យោជនា. តត្ថាតិ តេសុ ញត្តិកប្បនាទីសុ. ញត្តិកប្បនាតិ ញត្តិវិធិ. វិប្បកតបច្ចត្តន្តិ វិប្បកតំ បច្ចត្តំ. អតីតករណន្តិ អតីតស្ស ករណំ. វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘វត្ថុសម្បន្នំ ហី’’តិអាទិ. តយោ កម្មាន សង្គហាតិ ឯត្ថ ឆន្ទភេទរក្ខនត្ថាយ នការេ និគ្គហិតលោបោ. នាសិតកាតិ នាសេតព្ពា បុគ្គលា, នាសិតព្ពាតិ នាសិតា, នាសិតា ឯវ នាសិតកា. តិណ្ណំ ជនានន្តិ តិណ្ណំ ឧបសម្បទាបេក្ខជនានំ ឯកូបជ្ឈាយេន នានាចរិយេន ហុត្វាតិ យោជនា. ឯកានុស្សាវនាតិ ឯកតោ អនុស្សាវនា.

បាទោ នាម កហាបណស្ស ចតុត្ថភាគោ. មាសកោ នាម បាទស្ស បញ្ចមភាគោ. បារាជិកន្តិ វនប្បតិំ ឆិន្ទន្តស្ស ទុតិយបារាជិកំ (បារា. ១១០). អនោទិស្សាតិ ‘‘មនុស្សោ មរតូ’’តិអាទិនា ន ឧទ្ទិសិត្វា. តេនាតិ វិសេន.

ភិក្ខុនោវាទកវគ្គស្មិន្តិ សាមញ្ញាធារោ. ទសសុ សិក្ខាបទេសូតិ វិសេសាធារោ. បឋមសិក្ខាបទម្ហិយេវាតិ ទសសុ សិក្ខាបទេសុ បឋមសិក្ខាបទម្ហិយេវ. ឧបសម្បន្នាយ ភិក្ខុនិយាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អាបត្តិ ហោតី’’តិ ឥមិនា ‘‘ចីវរេនា’’តិ បទស្ស សម្ពន្ធដ្ឋានំ ទស្សេតិ.

‘‘ចតស្សោ ឯវា’’តិ ឥមិនា តត្តិកាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. តា ចតស្សោ បរិមាណា យាសំ អាបត្តីនន្តិ តត្តិកា. និបន្នស្សាបិ តត្តិកាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. សាតិ ភិក្ខុនី.

(៣) បាចិត្តិយវណ្ណនា

៤៧៦. បញ្ច ភេសជ្ជានីតិ សព្ពិអាទីនិ បញ្ច ភេសជ្ជានិ. ឥមំ អាបត្តិន្តិ សម្ពន្ធោ. បច្ឆា អាបន្នោតិ យោជនា.

ឯកំ កពឡន្តិ ឯកំ អាលោបំ, តុម្ហមូលេតិ តុម្ហំ សន្តិកេ.

យថាវត្ថុកន្តិ វត្ថុអនុលោមំ, អាបត្តិយោ ទេសិតាវ ហោន្តីតិ យោជនា.

កោកាលិកាទីនន្តិអាទិសទ្ទេន កដមោទកតិស្សកាទយោ (បារា. ៤១៧) សង្គណ្ហាតិ. បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ បាចិត្តិយញ្ច ចណ្ឌកាឡិកាយ ភិក្ខុនិយា បាចិត្តិយញ្ចាតិ យោជនា. បយុត្តវាចាបច្ចយាតិ វិញ្ញត្តិនិមិត្តាទីហិ បការេន យុត្តាយ វាចាយ បច្ចយា. អាបត្តិ បារាជិកស្សាតិ បារាជិកស្ស អាបជ្ជនំ. អថវា បារាជិកស្សាតិ អស្ស ភិក្ខុស្ស បារាជិកា អាបត្តិ ហោតីតិ វា បារាជិកា អាបត្តិ អស្ស ភវតីតិ វា យោជនា កាតព្ពា. ឥតីតិ ឥមា ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតីតិ យោជនា.

ភោជនំ គហេត្វា អជ្ឈោហរមានាតិ សម្ពន្ធោ. តថេវាតិ យថា ខាទនេ, តថេវ មំសំ លសុណំ អជ្ឈោហរមានាតិ យោជនា. ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ ច ‘‘អកប្បិយមំស’’ន្តិ ច បទានិ ‘‘អជ្ឈោហរមានា’’តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពានិ.

បញ្ច ឋានានីតិ បញ្ច អាបត្តិសង្ខាតានិ ឋានានិ. តត្ថាតិ បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ. ទ្វិន្នន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ. តេសន្តិ សិក្ខមានាទីនំ. បញ្ចន្នមេវាតិ សហធម្មិកានំយេវ. វិនិច្ឆយវោហារោតិ វិនិច្ឆយវចនំ. ឥមិនា ចត្តារិ អធិករណានិ បដិក្ខិបតិ. អឌ្ឌកម្មំ នាមាតិ អភិយុញ្ជន្តានំ កម្មំ នាម.

‘‘សហធម្មិកាន’’ន្តិ ឥមិនា បញ្ជន្នំ វិនិច្ឆយោតិ ឯត្ថ បញ្ចសរូបំ ទស្សេតិ. សោភណភាវំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘កតវីតិក្កមោ ហី’’តិអាទិ. អព្ភុណ្ហសីលោតិ អភិនវុប្បន្នសីលោ. អព្ភុណ្ហសីលោ នាម អត្ថតោ បាកតិកសីលោតិ អាហ ‘‘បាកតិកោ’’តិ, បកតិសីលេន និយុត្តោតិ អត្ថោ.

‘‘កាយទ្វារសម្ភវា’’តិ ឥមិនា កាយិកាតិ បទស្ស តទ្ធិតភាវំ ទស្សេតិ. មុខំ ឱលោកេតព្ពន្តិ ឯត្ថ វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ.

ចតុន្នំ ទេសនាយ ចាតិ ឯត្ថ ‘‘ទេសនាយា’’តិ បទំ អាទិបទលោបន្តិ អាហ ‘‘អច្ចយទេសនាយា’’តិ. សាតិ អច្ចយទេសនា. អភិនិលីយិត្វា ធនុនា មារេន្តីតិ អភិមារា.

ឆេជ្ជំ ហោតីតិ ឯត្ថ ឆេជ្ជំ នាម បារាជិកាបជ្ជនមេវាតិ អាហ ‘‘ទេវទត្តោ វិយ បារាជិកំ អាបជ្ជតី’’តិ. ឥមា បន អាបត្តិយោតិ បារាជិកថុល្លច្ចយាបត្តិយោ.

(៤) អវន្ទនីយបុគ្គលាទិវណ្ណនា

៤៧៧. តេសន្តិ ទសន្នំ បុគ្គលានំ. ‘‘សទ្ធិ’’ន្តិ ឥមិនា សាមីចេនាតិ ឯត្ថ សហត្ថេ ករណវចនន្តិ ទស្សេតិ. សាមីចេនាតិ ច សាមីចិនា កត្តព្ពំ សាមីចំ កម្មំ, តេន សាមីចេន. ទស ចីវរធារណាតិ បទស្ស សមាសភាវំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ទស ទិវសានិ អតិរេកចីវរស្ស ធារណា’’តិ.

កតិសតន្តិអាទីសុ ទ្វីសុ គាថាបាទេសុ ចតូសុ វិភត្យន្តបទេសុ បុរិមំ បុរិមេន, បច្ឆិមញ្ច បច្ឆិមេន យថាក្កមំ យោជេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កតិសតំ អាបត្តិយោ រត្តិសតំ ឆាទយិត្វានា’’តិ. បច្ឆិមគាថាយ បុព្ពឌ្ឍេបិ ឯសេវ នយោ. អយំ ហីតិ អយំ ឯវ វក្ខមានោ. ឯត្ថាតិ គាថាយំ. យោតិ ភិក្ខុ, បដិច្ឆាទេតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥតីតិ អយំ សង្ខេបត្ថោ.

ហេដ្ឋា វុត្តេសុ ចតូសុ ចតុក្កេសុ ធម្មេន សមគ្គំ អបនេត្វា ទ្វាទស កម្មទោសា វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អធម្មេន វគ្គកម្មំ, អធម្មេន សមគ្គកម្មន្តិ យោជេតព្ពំ.

ឯត្ថាតិ ឆសុ កម្មេសុ. ឯតទេវាតិ ធម្មេន សមគ្គកម្មមេវ.

យំ ទេសិតាតិ ឯត្ថ យំសទ្ទោ វចនវិបល្លាសោតិ អាហ ‘‘យានិ ទេសិតានី’’តិ. ‘‘ទេសិតានី’’តិ ឥមិនា ទេសិតាតិ ឯត្ថ និការស្ស អាការាទេសភាវំ ទស្សេតិ. ‘‘បរិយន្តបរិច្ឆេទភាវរហិតត្តា’’តិ ឥមិនា នត្ថិ អន្តំ បរិយន្តមេតស្សាតិ អនន្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. តន្តិ និព្ពានំ, ជិតន្តិ សម្ពន្ធោ. កេន កំ កិន្តិ កត្វា ជិតន្តិ អាហ ‘‘ភគវតា កិលេសគណំ អភិមទ្ទិត្វា’’តិ. កេន កំ កិន្តិ កត្វា កិំ ជិតំ វិយាតិ អាហ ‘‘រញ្ញា សបត្តគណំ អភិមទ្ទិត្វា រជ្ជំ វិយា’’តិ. តត្ថ ‘‘រញ្ញា’’តិ ឥមិនា ‘‘កេនា’’តិ បុច្ឆំ វិស្សជ្ជេសិ. ‘‘សបត្តគណ’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘ក’’ន្តិ បុច្ឆំ វិស្សជ្ជេសិ. ‘‘អភិមទ្ទិត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘កិន្តិ កត្វា’’តិ បុច្ឆំ វិស្សជ្ជេសិ. ‘‘រជ្ជ’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘កិ’’ន្តិ បុច្ឆំ វិស្សជ្ជេសិ. សបត្តគណន្តិ វេរិគណំ. អយំ បនេត្ថ យោជនា – រញ្ញា សបត្តគណំ អភិមទ្ទិត្វា រជ្ជំ រាជភាវំ ជិតំ វិយ, ភគវតា កិលេសគណំ អភិមទ្ទិត្វា និព្ពានំ ជិតន្តិ. ស្វេវាតិ ភគវា ឯវ. ‘‘និព្ពិការតាយា’’តិ ឥមិនា តាទិសទ្ទោ និព្ពិការត្ថវាចកោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោតិ ទស្សេតិ. ‘‘វិវេកបញ្ចក’’ន្តិ ឥមិនា កាយចិត្តឧបធិវសេន វិវេកត្តយម្បិ គហេតព្ពំ វិវេកភាវេន សមានត្តា. តេន ភគវតាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘យានិ សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធានី’’តិ ឥមិនា ឯកេត្ថាតិ ឯត្ថ ឯកសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. តត្ថាតិ សត្តសុ អាបត្តិក្ខន្ធេសុ. ឯត្ថ បនាតិ សមថេសុ បន. ហីតិ សច្ចំ. តស្សាតិ សម្មុខាវិនយស្ស. អដ្ឋកថាសូតិ សព្ពអដ្ឋកថាសុ. មយំ បនាតិ សង្គហការកា អម្ហេ បន, ពុទ្ធឃោសនាមកា មយំ បនាតិ អត្ថោ, រោចយាមាតិ សម្ពន្ធោ. កស្ស កិមត្ថំ គហេត្វា រោចេសីតិ អាហ ‘‘វិនាតិ និបាតស្ស បដិសេធនមត្ថមត្ត’’ន្តិ. ‘‘វិនាតិ និបាតស្សា’’តិ បទំ ‘‘អត្ថមត្ត’’ន្តិ បទេ វាចកសម្ពន្ធោ. អត្តនោ សាធ្យវចនំ ពុទ្ធវចនសង្ខាតេន សាធកវចនេន សាធេន្តោ អាហ ‘‘វុត្តម្បិ ចេត’’ន្តិអាទិ.

អដ្ឋារស អដ្ឋកានីតិ អធម្មទិដ្ឋិភេទ, ធម្មទិដ្ឋិភេទ, វេមតិកភេទេសុ តីសុ ឯកមេកំ មូលំ កត្វា តយោ តយោ មូលិំ កត្វា នវ ហោន្តិ, តេសុ ធម្មទិដ្ឋិភេទេសុ ធម្មទិដ្ឋិភេទំ អបនេត្វា អដ្ឋ ហោន្តិ, តានិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូសុ យោជេត្វា អដ្ឋារស អដ្ឋកានិ ហោន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឆឩនទិយឌ្ឍសតន្តិ ចតុចត្តាលីសាធិកំ សតន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

ឯកេកវត្ថុស្មិន្តិ អដ្ឋារសសុ ភេទករវត្ថូសុ ឯកេកស្មិំ វត្ថុស្មិំ.

ឥតិ គាថាសង្គណិកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.