កថិនភេទំ

កថិនអត្ថតាទិវណ្ណនា

៤០៣. កថិនេ ខន្ធកេតិ កថិនក្ខន្ធកេ. បុព្ពេតិ កថិនក្ខន្ធកេ.

៤០៤. បយោគស្សាតិ ឯត្ថ បយោគោ នាម កោតិ អាហ ‘‘ចីវរធោវនាទិនោ’’តិអាទិ. ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន វិចារណឆេទនពទ្ធនសិព្ពនរជនកប្បពិន្ទុអាទិយនានិ ឆ បុព្ពករណានិ សង្គណ្ហាតិ. ឧទកាហរណាទិកោ យោ បយោគោ ករីយតីតិ យោជនា. អនន្តរោ នាម អតីតានន្តរអនាគតានន្តរវសេន ទុវិធោ, ឥធ អនាគតានន្តរោយេវ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘អនាគតវសេនា’’តិ. ឧទកាហរណាទិបយោគេ ហិ ឧប្បន្នេ បច្ឆា ធោវនាទិបុព្ពករណស្ស ឧប្បត្តិតោ តប្បយោគស្ស អនាគតវសេនេវ បច្ចយោ. សមនន្តរបច្ចយេនាតិ ឯត្ថ សំសទ្ទោ សុដ្ឋុអត្ថោតិ អាហ ‘‘សុដ្ឋុ អនន្តរបច្ចយេនា’’តិ. ‘‘អាសន្នតរ’’ន្តិ ឥមិនា សុដ្ឋុភាវំ ទស្សេតិ. ‘‘បយោគស្សា’’តិ បទំ ‘‘អាធារភាវ’’ន្តិ បទេ សាមី, ‘‘បច្ចយា ហោន្តី’’តិ បទេ សម្បទានំ. ‘‘និស្សយ’’ន្តិ បទំ ‘‘អាធារភាវ’’ន្តិ បទេន សំវណ្ណេតិ. ‘‘ឧបេតេនា’’តិ ឥមិនា ឧបសទ្ទស្ស ឧបគមនត្ថំ ទស្សេតិ, ពលវត្ថំ បដិក្ខិបតិ. បឋមន្តិ បយោគតោ, បយោគស្ស វា តាវ. ឥមិនា បុរេជាតបច្ចយេនាតិ ឯត្ថ បុរេសទ្ទោ បឋមត្ថោតិ ទស្សេតិ. បច្ឆាតិ បយោគតោ, បយោគស្ស វា បរំ. អបុព្ពំ អចរិមន្តិ ឯកបហារេន. ឥមិនា សហជាតសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ.

ឯវំ បុច្ឆិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. យន្តិ ធម្មជាតំ. ឥទានិ អាហាតិ សម្ពន្ធោ. យស្សាតិ បយោគាទិកស្ស. តទេវាតិ ធម្មជាតមេវ. តស្សាតិ ‘‘បុព្ពករណំ បយោគស្សា’’តិអាទិវចនស្ស អត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘បយោគស្ស កតមេ ធម្មា’’តិអាទិ យំ វចនំ វុត្តំ, តត្ថ វិស្សជ្ជនំ មយា វុច្ចតេតិ យោជនា. ឥមិនា បាឡិយំ អជ្ឈាហរិត្វា យោជេតព្ពភាវំ ទស្សេតិ. ចតូហិ បច្ចយេហិ បច្ចយាការំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘បយោគស្ស ហី’’តិអាទិ. បយោគស្ស បុព្ពករណំ បច្ចយោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧទ្ទិដ្ឋធម្មេសូតិ ‘‘អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិអាទិនា ឧទ្ទិដ្ឋេសុ ធម្មេសុ បុរេជាតបច្ចយោ បនេសាតិ សម្ពន្ធោ. អថ វា ឧទ្ទិដ្ឋធម្មេសូតិ បុព្ពករណវសេន ឧទ្ទិដ្ឋេសុ ធោវនាទិធម្មេសុ ឯកធម្មម្បីតិ សម្ពន្ធោ. ន លភតីតិ ឧទកាហរណាទិបយោគស្ស បុព្ពេ ន លភតិ. អយន្តិ ឧទកាហរណាទិបយោគោ. បច្ឆាជាតបច្ចយំ បន លភតីតិ ឧទកាហរណាទិបយោគោ បច្ឆាជាតបច្ចយំ លភតិ. កស្មា លភតីតិ អាហ ‘‘បច្ឆា ឧប្បជ្ជនកស្ស ហី’’តិអាទិ. បច្ឆាតិ បយោគស្ស, បយោគតោ វា បរំ. ហិ យស្មា កយិរតិ, តស្មា លភតីតិ យោជនា. សហជាតបច្ចយំ បន ន លភតីតិ សម្ពន្ធោ. មាតិកាបលិពោធានិសំសសង្ខាតេតិ អដ្ឋមាតិកាទ្វេបលិពោធបញ្ចានិសំសសង្ខាតេ. អញ្ញោតិ បន្នរសហិ ធម្មេហិ អញ្ញោ. បយោគាទីសូតិអាទិសទ្ទេន បុព្ពករណបច្ចុទ្ធារអធិដ្ឋានានិ សង្គណ្ហាតិ. ឯតេនុបាយេនាតិ ឯតេន យថាវុត្តឧបាយេន.

បុព្ពករណនិទានាទិវិភាគវណ្ណនា

៤០៦-៧. ទ្វិក្ខត្តុំ បុច្ឆិតត្តា ‘‘បុច្ឆាទ្វយ’’ន្តិ វុត្តំ. ហេតុបច្ចយានំ សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឆ ចីវរានី’’តិ. កស្មា វេទិតព្ពានីតិ អាហ ‘‘បុព្ពបយោគាទីនញ្ហី’’តិអាទិ. ហីតិ យស្មា. តានិយេវាតិ ឆ ចីវរានិ ឯវ. ឯវសទ្ទោ បច្ឆាបិ យោជេតព្ពោ, តានិ ឯវាតិ អត្ថោ. ហីតិ សច្ចំ, បុព្ពករណាទីនិ ន អត្ថីតិ យោជនា.

៤០៨. ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា’’តិអាទិនា វចីភេទាការំ ទស្សេតិ. កថិនត្ថារកេន យស្មា បច្ចុទ្ធារោ ច អធិដ្ឋានញ្ច ករីយតិ, តស្មា កិរិយាតិ វុច្ចតិ. តេន វុត្តំ ‘‘បច្ចុទ្ធារោ ចេវ អធិដ្ឋានញ្ចា’’តិ.

៤១១. វត្ថុវិបន្នាទីនំ សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អកប្បិយទុស្សំ ហោតី’’តិអាទិ. វិនាសំ, វិការំ វា បជ្ជតីតិ វិបន្នំ, វត្ថុមេវ វិបន្នំ វត្ថុវិបន្នំ.

កថិនាទិជានិតព្ពវិភាគវណ្ណនា

៤១២. តេសញ្ញេវ ធម្មានន្តិ ឯត្ថ ធម្មានំ សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យេសុ រូបាទិធម្មេសូ’’តិ. តត្ថ រូបាទិធម្មេសូតិ វណ្ណគន្ធាទីសុ សុទ្ធដ្ឋករូបកលាបធម្មេសុ. សតីតិ សន្តេសុ. តេសន្តិ រូបាទីនំ ធម្មានំ. ‘‘សមោធាន’’ន្តិ ឥមិនា សង្គហោតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘មិស្សីភាវោ’’តិ ឥមិនា សមវាយោតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. អវយវធម្មានំ សំ ឯកភាវស្ស គហណំ សង្គហោ. អវយវធម្មានំ សមំ អយនំ បវត្តនំ សមវាយោ. ពហូសុ ធម្មេសូតិ ពហូសុ បរមត្ថបញ្ញត្តិធម្មេសុ. នាមមត្តន្តិ នាមបញ្ញត្តិមត្តំ. បុព្ពេតិ កថិនក្ខន្ធកេ.

‘‘ការណេហី’’តិ ឥមិនា អាការសទ្ទោ ការណត្ថោតិ ទស្សេតិ. យន្តិ វចនំ.

៤១៦. ឧប្បជ្ជន្តីតិ កថិនុទ្ធារា ឧប្បជ្ជន្តិ. កិន្តិ កិំ អត្ថជាតំ. សព្ពេបិ កថិនុទ្ធារាតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឯត្ថាតិ កថិនុទ្ធារេសុ. បុរិមា ទ្វេតិ អន្តរុព្ភារសហុព្ភារវសេន បុរិមា ទ្វេ. ឯតេសញ្ចាតិ បុរិមានំ ទ្វិន្នញ្ច. ឥតរេតិ អវសេសា កថិនុទ្ធារា. តេសុបីតិ ឥតរេសុ កថិនុទ្ធារេសុ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ កថិនវិនិច្ឆយេ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

បញ្ញត្តិវគ្គវណ្ណនាយ

យោជនា សមត្តា.