៧. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកំ

ឆសក្យបព្ពជ្ជាកថា

៣៣០. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតាតិ ឯត្ថ អភិបុព្ពោ ញាតសទ្ទោ បាកដត្ថោតិ អាហ ‘‘បាកដា បាកដា’’តិ. កាឡុទាយិប្បភូតយោតិ កាឡុទាយិអាទយោ. បរិវារេហិ សទ្ធិំ ទស ទូតា ច អញ្ញេ ច ពហូ ជនា សក្យកុមារា នាមាតិ យោជនា. អម្ហេសូតិ សក្យកុលសង្ខាតេសុ អម្ហេសុ, និទ្ធារណេ ភុម្មំ. ឥមិនា បាឋសេសំ ទស្សេតិ. ‘‘កុលតោ’’តិ ឥមិនា ‘‘កុលា’’តិ ឯត្ថ និស្សក្កត្ថេ និស្សក្កវចនន្តិ ទស្សេតិ. ឃរាវាសត្ថន្តិ ឯត្ថ ឃរេ អាវសន្តានំ មនុស្សានំ កិច្ចន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឃរាវាសេ យ’’ន្តិអាទិ. តត្ថ យន្តិ យំកិញ្ចិ. ឧទកំ និន្នេតព្ពន្តិ ឯត្ថ ឧទកំ នីហរិត្វា នេតព្ពំ អបនេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យថា ឧទកំ សព្ពដ្ឋានេសុ សុសំ ហោតី’’តិ. សុសន្តិ សុក្ខំ. តិណានីតិ សស្សទូសកានិ តិណានិ. ‘‘ឧទ្ធរិតព្ពានី’’តិ ឥមិនា និទ្ធាបេតព្ពន្តិ ឯត្ថ ធុធាតុយា បប្ផោដនធំសនត្ថេ ទស្សេតិ. ភុសាតិ សស្សនាឡទណ្ឌា, តេហិ មិស្សា បលាលា ភុសិកា. ឱផុណាបេតព្ពន្តិ ឯត្ថ ផុណធាតុយា អវកិរណត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបនេតព្ព’’ន្តិ. ត្វញ្ញេវ ឃរាវាសត្ថេន ឧបជានាតិ ឯត្ថ ឃរាវាសត្ថេនាតិ ឧបយោគត្ថេ ករណវចនំ. ឧបជានាតិ ឧបត្យូបសគ្គោ ធាត្វត្ថានុវត្តកោ, ហិវិភត្តិ ច លោបោ ហោតិ, តេន វុត្តំ ‘‘ត្វញ្ញេវ ឃរាវាសត្ថំ ជានាហី’’តិ. អហន្តិ ភទ្ទិយកុមារនាមកោ អហំ. តយាតិ អនុរុទ្ធកុមារនាមកេន តយា. ‘‘សទ្ធិំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ ឥមិនា បាឋសេសំ ទស្សេតិ. សេសន្តិ ‘‘សទ្ធិំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ វចនំ.

៣៣១. និប្បាតិតាតិ ឯត្ថ និក្ខមិត្វា គមាបិតាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘និក្ខាមិតា’’តិ. មានស្សិនោតិ ឯត្ថ មានំ សយន្តិ និស្សយន្តីតិ មានស្សិនោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មានស្សយិនោ’’តិ.

៣៣២. យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបាតិ ឯត្ថ អន្តរសទ្ទោ ចិត្តវាចកោ, តោបច្ចយោ ច សត្តម្យត្ថវាចកោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្ស ចិត្តេ’’តិ. កស្មា កោបា ន សន្តីតិ អាហ ‘‘តតិយមគ្គេន សមូហតត្តា’’តិ. អនាគាមិមគ្គេន ទោសស្ស សមូហតត្តា យស្ស ខីណាសវស្ស ចិត្តេ កោបា ន សន្តីតិ អធិប្បាយោ. ឥតិ ភវាភវតញ្ច វីតិវត្តោតិ ឯត្ថ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. តត្ថ យស្មា បន វុច្ចតិ, តស្មា ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ យោជនា. វិភវោតិ បាបំ វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. ននុ បាឡិយំ ‘‘វិភវោ’’តិ នត្ថិ, ‘‘អភវោ’’តិ ឯវ អត្ថិ, អថ កស្មា ‘‘វិភវោតិ អភវោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘វិភវោតិ ច អភវោតិ ច អត្ថតោ ឯកមេវា’’តិ. ឥមិនា សទ្ទតោយេវ នានន្តិ ទស្សេតិ. យា ឯសា ភវាភវតា វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អនេកប្បការា’’តិ ឥមិនា ឥតិសទ្ទស្ស បការត្ថំ ទស្សេតិ. ចតូហិបិ មគ្គេហិ វីតិវត្តោតិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ ខីណាសវស្ស.

៣៣៣. អហិមេខលិកាតិ មេខលា វិយ មេខលិកា, អហិមេវ មេខលិកា អហិមេខលិកា. តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អហិំ កដិយំ ពន្ធិត្វា’’តិ.

៣៣៤. សម្មន្នតីតិ ឯត្ថ ‘‘សម្មានេតី’’តិ ចុរាទិគណិកធាតុវសេន វត្តព្ពេ ទិវាទិគណិកធាតុវសេន វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សម្មានេតី’’តិ. អចិន្តេយ្យោ ហិ បាឡិនយោ. សម្មានេតីតិ សម្មានំ ករោតិ. យន្តិ កម្មំ. សោតិ សត្ថា. ឥមិនា យំ តុមោតិ ឯត្ថ តុមោតិ រុឡ្ហីសទ្ទោ ឥធ ‘‘សោ’’តិ សព្ពនាមសទ្ទេន សទិសត្ថោតិ ទស្សេតិ.

បកាសនីយកម្មាទិកថា

៣៣៦. ‘‘ខេឡសទិសា’’តិ ឥមិនា មិច្ឆាជីវេន ឧប្បន្នបច្ចយានំ សទិសូបចារេន ខេឡភាវំ ទស្សេតិ. តស្មា ខេឡា វិយាតិ ខេឡោ, មិច្ឆាជីវបច្ចយា, ខេឡេ អសតិ ភក្ខតិ អជ្ឈោហរតីតិ ខេឡាសកោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. ឯតរហិ បាឡិយំ, អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘ខេឡាបកស្សា’’តិ ឱដ្ឋជេន បឋមក្ខរេន បាឋោ អត្ថិ.

៣៤០. បត្ថទ្ធេនាតិ ឯត្ថ ភូសោ ថទ្ធោ បត្ថទ្ធោ, ពាឡ្ហថទ្ធោតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘និច្ចលេនា’’តិ. បោត្ថករូបសទិសេនាតិ ឯត្ថ បោត្ថករូបំ នាម វត្ថទន្តាទិមយំ, តេន សទិសោ បោត្ថករូបសទិសោ, តេន.

៣៤២. រាជញាតកា នាមាតិ ឯត្ថ រញ្ញា ជានិយន្តិ ‘‘អម្ហាកំ គរូ’’តិ រាជញាតា, តេយេវ រាជញាតកាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. តទត្ថំ អធិប្បាយេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘រាជា អម្ហេ ជានាតី’’តិអាទិ. បហដ្ឋកណ្ណវាលោតិ បហដ្ឋោ កណ្ណោ ច វាលោ ច ឯតស្សាតិ បហដ្ឋកណ្ណវាលោ. ពន្ធនិច្ចលេតិ រជ្ជុវល្លីហិ ពន្ធោ វិយ និច្ចលេ, បហដ្ឋកណ្ណវាលេតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘កត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘អភិធាវី’’តិ បទេ កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ.

ទុក្ខញ្ហិ កុញ្ជរ នាគមាសទោតិ ឯត្ថ កុញ្ជរសទ្ទស្ស អាមន្តនបទភាវំ អាវិករោន្តោ អាហ ‘‘ភោ កុញ្ជរា’’តិ. នាគសទ្ទស្ស អហិនាគហត្ថិនាគេសុ បវត្តនតោ វុត្តំ ‘‘ពុទ្ធនាគ’’ន្តិ. អាសទោតិ បទស្ស អាកោធេន សទនំ ឧបគមនំ អាសទោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វធកចិត្តេន ឧបគមនំ នាមា’’តិ. ទុក្ខន្តិ ឯតរហិ ច អាយតិញ្ច ទុក្ខការណំ. ទុក្ខំ ហីតិ ហិសទ្ទោ បទបូរណមត្តំ, អថ វា ទុក្ខមេវាតិ អត្ថោ. ‘‘ពុទ្ធនាគំ ឃាតកស្សា’’តិ ឥមិនា នាគំ ហនតីតិ នាគហតោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

បដិកុដិយោវ ឱសក្កីតិ ឯត្ថ តថាគតស្ស បដិមុខំ កុដេន គមនមេតស្សាតិ បដិកុដិយោ, បដិកុដិយោ ឯវ ហុត្វា ឱសក្កីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តថាគតាភិមុខោយេវ បិដ្ឋិមេហិ បាទេហិ ឱសក្កី’’តិ. ‘‘ន ជានាតី’’តិ ឥមិនា លក្ខ ទស្សនង្កេសូតិ ធាតុបាឋេសុ (បាណិនី ១៥៣៩ សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៨ ទការន្តធាតុ) វុត្តេសុ អត្ថេសុ ឥធ ទស្សនត្ថោតិ ទស្សេតិ. ន លក្ខិតព្ពោតិ អញ្ញេហិ សប្បុរិសេហិ ន លក្ខិតព្ពោតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ណ្យបច្ចយោ កត្តុកម្មេសុ ហោតិ, យការស្ស កការំ កត្វា អលក្ខិកោតិ វុត្តំ.

៣៤៣. ‘‘ភុញ្ជិតព្ពភោជន’’ន្តិ ឥមិនា តិកភោជនន្តិ ឯត្ថ យុបច្ចយស្ស កម្មត្ថភាវំ ទស្សេតិ. តន្តិ តិកភោជនំ. យថាធម្មោតិ ‘‘គណភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២០៩) វុត្តាយ មាតិកាវិភង្គបាឡិយា អនុរូបំ. បញ្ចវត្ថុយាចនកថាតិ បញ្ច វត្ថូនិ យាចនស្ស កថា. អាយុកប្បន្តិ អវីចិមហានិរយេ អាយុកប្បំ សន្ធាយ វុត្តំ. អវីចិមហានិរយេ អាយុកប្បោ នាម ឯកោ អន្តរកប្បោតិ ជិនាលង្ការដីកាទីសុ (មិ. ប. ៤.១.៣; កថា. អដ្ឋ. ៦៥៤-៦៥៧; ឥតិវុ. អដ្ឋ. ១៨; សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៣៤៣; អ. និ. ដី. ៣.៦៦២) វុត្តោ. ‘‘ឯកោ អសង្ខ្យេយ្យកប្បោ’’តិ សម្មោហវិនោទនាទីសុ (វិភ. អដ្ឋ. ៨០៩; ម. និ. អដ្ឋ. ៣.១២៨; វិ. វិ. ដី. ១.៤១០; វជិរ. ដី. បារាជិកណ្ឌ ៤១០) វុត្តោ. សេដ្ឋំ បុញ្ញន្តិ មហន្តំ បុញ្ញំ. ឥមិនា ព្រហំ បុញ្ញន្តិ ព្រហសទ្ទោ មហន្តត្ថោតិ ទស្សេតិ. ព្រហ វុទ្ធិយន្តិ ធាតុបាឋេសុ (បាណិនី ៧៣៥; សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៦ ហការន្តធាតុ) វុត្តត្តា ព្រហសទ្ទោ មហន្តវាចកោ ហោតិ. ព្រហធាតុតោ អបច្ចយំ កត្វា ‘‘ព្រហា’’តិបិ, មបច្ចយំ កត្វា ‘‘ព្រហ្មា’’តិបិ បាឋោ អត្ថិ. អាយុកប្បមេវាតិ សគ្គេសុ អាយុកប្បមេវ.

សង្ឃភេទកថា

៣៤៤. សោតិ ទេវទត្តោ, គតោ កិរាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថេវាតិ វិហារសីមាយមេវ. អាវេណិកន្តិ ភិក្ខុសង្ឃតោ អាវេណិកំ.

៣៤៥. អាគិលាយតីតិ ឯត្ថ អាត្យូបសគ្គោ អភិភវនត្ថោ, គិលេធាតុ ពាធនត្ថោតិ អាហ ‘‘វេទនាភិភូតា ពាធតី’’តិ. តន្តិ បិដ្ឋិំ. បរស្ស ចិត្តំ អាទិសិត្វា ទេសយតិ ឯតាយាតិ អាទេសនា, សា ឯវ បាដិហារិយំ អាទេសនាបាដិហារិយំ. អនុសាសតិ ឯតាយាតិ អនុសាសនី, ឥមមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯវម្បិ តេ’’តិអាទិ.

៣៤៦. មមានុក្រុព្ពន្តិ ឯត្ថ អនុត្យូបសគ្គោ អនុកិរិយត្ថោ ករធាតុ អន្តបច្ចយោ គច្ឆន្តាទិគណោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មមានុកិរិយំ កុរុមានោ’’តិ. ‘‘ទុក្ខិតោ’’តិ ឥមិនា កបណោតិ ឯត្ថ កបធាតុ ហិំសនត្ថោតិ ទស្សេតិ. មហាវរាហស្សាតិ វរាហសទ្ទស្ស សូករត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘មហានាគស្សា’’តិ. ‘‘បថវិ’’ន្តិ ឥមិនា មហិំ វិកុព្ពតោតិ ឯត្ថ មហីសទ្ទស្ស ឯវំនាមកំ មហានទិំ បដិក្ខិបតិ. ‘‘បទាលេន្តស្សា’’តិ ឥមិនា ករធាតុយា វិត្យូបសគ្គវសេន បទាលនត្ថំ ទស្សេតិ. ភិសំ ឃសមានស្សាតិ ឯត្ថ មានសទ្ទោ កត្វត្ថោតិ អាហ ‘‘ភិសំ ឃសន្តស្សា’’តិ. ឃសន្តស្សាតិ ភក្ខន្តស្ស. នទីនាមកំ តំ បោក្ខរណិន្តិ យោជនា. ឥមិនា នទីសុ ជគ្គតោតិ ឯត្ថ នទី នាម បោក្ខរណីតិ ទស្សេតិ. ជគ្គតោតិ ហត្ថិយូថំ បាលេន្តស្ស.

៣៤៧. ‘‘សុតាតិ សោតា’’តិ ឥមិនា បាឡិយា ទ្វិធាភាវំ ទស្សេតិ. ‘‘និស្សន្ទេហោ’’តិ ឥមិនា អសន្ទិទ្ធោតិ ឯត្ថ ទិហធាតុំ ទស្សេតិ, ទិសធាតុំ និវត្តេតិ.

៣៥០. ពុទ្ធសហស្សេនបីតិ បិសទ្ទោ គរហត្ថោ, បគេវ ឯកេន ពុទ្ធេនាតិ ទស្សេតិ.

‘‘សត្តោ’’តិ ឥមិនា កោចិសទ្ទស្ស បធានបទំ ទស្សេតិ. អដ្ឋាតិ អាខ្យាតបទស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឋិតោ’’តិ. ទេវទត្តោតិ មេ សុតន្តិ ឯត្ថ ‘‘មេ’’តិ បទំ ភគវន្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ភគវតា’’តិ. តទេវាតិ សុតមេវ. ឥទន្តិ ‘‘ទេវទត្តោតិ មេ សុត’’ន្តិ វចនំ. អនុចិនាតីតិ អនុវឌ្ឍេតិ. ‘‘បត្វា’’តិ ឥមិនា អាសជ្ជនន្តិ ឯត្ថ សទធាតុយា គត្យត្ថំ, កិរិយាវិសេសនញ្ច ទស្សេតិ. អវីចិនិរយំ បត្តោតិ ឯត្ថ ឥទានិ ន ទេវទត្តោ អវីចិនិរយំ បត្តោ ហោតិ, អាយតិំ បន អវីចិនិរយេ អវស្សម្ភាវិយត្តា ‘‘អវីចិនិរយំ បត្តោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘អាសំសាយំ អតីតវចន’’ន្តិ. អាសំសាយន្តិ អវស្សម្ភាវិយត្ថេ. ភេស្មា ហិ ឧទធី មហាតិ ឯត្ថ ភេស្មាសទ្ទោ ភយានកបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ភយានកោ’’តិ.

ឧបាលិបញ្ហាកថា

៣៥១. ឯកតោតិ ឯត្ថ តោបច្ចយស្ស សត្តម្យត្ថេ បវត្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ធម្មវាទីបក្ខេ’’តិ. ‘‘អនុនយន្តោ’’តិ ឥមិនា អនុស្សាវេតីតិ ឯត្ថ អនុសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. អនុនយន្តោតិ បុនប្បុនំ នយន្តោ. សាវនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ន តុម្ហាកំយេវា’’តិអាទិ. អយំ អធម្មោ វា អយំ អវិនយោ វា ឥទំ អសត្ថុសាសនំ វា យទិ ភវេយ្យាតិ យោជនា. ‘‘ពោធេតី’’តិ ឥមិនា សាវេតីតិ ឯត្ថ សុធាតុយា អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘អនុស្សាវេត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតី’’តិ ឯត្ថ អនុស្សាវនកិរិយា បុព្ពភាគេ បវត្តា, សលាកគ្គាហកិរិយា បច្ឆាភាគេតិ ទស្សេតិ.

ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន អនុស្សាវនសលាកគ្គាហមត្តេន. ន បន សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ, អនុស្សាវេត្វា សលាកំ គាហេត្វា អាវេណិកំ សង្ឃកម្មេ កតេយេវ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

ឯត្ថ ឋត្វា កស្សចិ ចោទកស្ស អនុយោគោ សិយាតិ យោជនា. កិន្តិ សិយាតិ អាហ ‘‘ឯវំ ទេវទត្តោ’’តិអាទិ. តត្ថ ឯវន្តិ បកតត្តេ សង្ឃេ ភិន្ទេ សតីតិ អត្ថោ. កថន្តិ កេនាការេន. បុន កថន្តិ កស្មា ការណា. រញ្ញោតិ អជាតសត្តុរញ្ញោ, ការិតកម្មំ. ‘‘ឃាតាបិតត្តា’’តិ ពិម្ពិសាររាជានំ ឃាតាបិតត្តា. តត្ថាតិ ‘‘ភិក្ខុ ខោ ឧបាលី’’តិអាទិវចនេ, ឋត្វា បរិហារំ វទាមាតិ យោជនា. វិរទ្ធត្តាតិ វិរាធិតត្តា. តមត្ថំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘តេន ហី’’តិអាទិ. តត្ថ តេន ហីតិ ឧយ្យោជនត្ថេ និបាតោ. ឯវញ្ហីតិ ឯវមេវ. តស្សាតិ ទេវទត្តស្ស. កុមារោ បនាតិ អជាតសត្តុកុមារោ បន, កតមត្តេយេវ ន វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ ទេវទត្តស្ស. តស្មាតិ យស្មា សង្ឃភេទតោ បុព្ពេ រុហិតុប្បាទកម្មំ ករោន្តស្សាបិ បច្ឆា អភព្ពភាវោ រោបិតោ, តស្មា.

ភេទករវត្ថូសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ធម្មាធម្មាទីនំ សុត្តន្តវិនយបរិយាយេន វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេនា’’តិអាទិ. តត្ថ សុត្តន្តបរិយាយេនាតិ សុត្តន្តទេសនាយ, សុត្តន្តទេសនានយតោតិ វុត្តំ ហោតិ. តថាតិ តតោ អញ្ញថា.

តត្ថាតិ ទ្វីសុ ធម្មាធម្មេសុ. ឯវំ អម្ហាកន្តិ ឯវំ ករិយមានេ អម្ហាកំ. ឯវំ សុត្តន្តបរិយាយេន ធម្មាធម្មានំ វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិនយបរិយាយេន តេសំ តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិនយបរិយាយេន បនា’’តិអាទិ. ភូតេន វត្ថុនា កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ ‘‘អភូតេន វត្ថុនា’’តិ ឯត្ថាបិ.

ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន ធម្មាធម្មទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិនយាវិនយទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេនា’’តិអាទិ. តត្ថ សុត្តន្តនយេន រាគាទយោ វិនេតីតិ វិនយោ, វិនយនយេន កាយំ វាចំ វិនេតីតិ វិនយោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ.

ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន វិនយាវិនយទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ភាសិតាភាសិតទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ ឥទំ វចនំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតន្តិ យោជនា.

ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន ភាសិតាភាសិតទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អាចិណ្ណានាចិណ្ណទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ទេវសិក’’ន្តិអាទិ. តត្ថ ‘‘ទេវសិក’’ន្តិ បទំ ‘‘សមាបជ្ជនំ, វោលោកន’’ន្តិ តីសុយេវ បទេសុ យោជេតព្ពំ. អដ្ឋុប្បត្តិវសេនាតិ ការណុប្បត្តិវសេន. ការណញ្ហិ អរតិ ផលំ ឯតស្មាតិ អត្ថោតិ វុច្ចតិ, អត្ថស្ស ឧប្បត្តិ អត្ថុប្បត្តិ, សាយេវ អដ្ឋុប្បត្តិ ត្ថការស្ស ដ្ឋការំ កត្វា, អដ្ឋុប្បត្តិយា វសោ អដ្ឋុប្បត្តិវសោ, តេន. ឥទំ បទំ ‘‘សុត្តន្តទេសនា ជាតកកថា’’តិ ទ្វីហិបិ បទេហិ យោជេតព្ពំ. ឥទន្តិ ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនាទិ. អាចិណ្ណន្តិ អា ពន្ធិតំ, បុនប្បុនំ វា ឧបចិតំ វឌ្ឍិតំ, បគុណំ វា. ចារិយបក្កមនន្តិ ចារិយត្ថំ បក្កមនំ.

ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន អាចិណ្ណានាចិណ្ណទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បញ្ញត្តទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទិ. តំ ភាសិតាភាសិតទុកសទិសមេវ. ឯវំ ទ្វិន្នំ សុត្តន្តវិនយបរិយាយានំ វសេន បញ្ចន្នំ ទុកានំ វិសេសោ ទស្សិតោ.

អាបត្តានាបត្តិទុកេ ‘‘ន មោចនាធិប្បាយស្សា’’តិ បាឋស្ស អនន្តរេ បច្ឆិមវាក្យេ ឋិតោ អាទិសទ្ទោ អានេតព្ពោ. ឥតិ អាទិនា នយេនាតិ ហិ អត្ថោ. តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ តស្មិំ សិក្ខាបទេ. ឥទំ បទំ បច្ឆិមវាក្យេបិ អនុវត្តេតព្ពំ.

លហុកគរុកទុកេ បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធាតិ ថុល្លច្ចយបាចិត្តិយបាដិទេសនីយទុក្កដទុព្ភាសិតវសេន បញ្ច អាបត្តិរាសយោ. ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធាតិ បារាជិកសង្ឃាទិសេសវសេន ទ្វេ អាបត្តិរាសយោ.

សាវសេសានាវសេសទុកេ ឆ អាបត្តិក្ខន្ធាតិ បារាជិកាបត្តិតោ អវសេសា ឆ អាបត្តិរាសយោ.

ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លទុកេ លហុកគរុកទុកសទិសមេវ. អយំ បន វិសេសោ – គរុកាបត្តិ ទុដ្ឋុល្លា នាម, លហុកាបត្តិ អទុដ្ឋុល្លា នាមាតិ ឯវំ វិនយបរិយាយវសេនេវ ចតុន្នំ ទុកានំ វិសេសោ ទស្សិតោ.

ឯត្ថាតិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តី’’តិអាទិវចនេ. ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានន្តិ អបលោកនាទិវសេន ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ. ករោន្តេហិ ហេតុភូតេហិ, ហេត្វត្ថេ ចេតំ ករណវចនំ.

តត្ថាតិ ‘‘តេ ឥមេហី’’តិអាទិវចនេ. អបកស្សន្តីតិ ឯត្ថ កសធាតុស្ស គត្យត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បរិសំ អាកឌ្ឍន្តី’’តិ. វិជដេន្តីតិ វិជដំ ករោន្តិ, វិសុំ ករោន្តីតិ អត្ថោ. ឯកមន្តំ ឧស្សាទេន្តីតិ ឯកស្មិំ អន្តេ ឧស្សទំ ករោន្តិ. អវបកស្សន្តីតិ ឯត្ថ ទ្វិន្នំ ឧបសគ្គានំ វសេន អតិវិយត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ អាហ ‘‘អតិ វិយ អាកឌ្ឍន្តី’’តិ. អតិវិយត្ថំ អាវិករោន្តោ អាហ ‘‘យថា វិសំសដ្ឋាវ ហោន្តិ, ឯវំ ករោន្តី’’តិ. យថាតិ យេនាការេន ករិយមានេតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘វិសុ’’ន្តិ ឥមិនា អាវេណិសទ្ទោ ‘‘វិសុ’’ន្តិអត្ថវាចកោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោតិ ទស្សេតិ. វត្ថូសូតិ ភេទករវត្ថូសុ. ឥមំ គណ្ហថាតិ ឥមំ វាទំ គណ្ហថ. វិសុន្តិ អាវេណិំ. ឥមស្មិំ ខន្ធកេ វុត្តវចនំ បរិវារបាឡិយា សំសន្ទេន្តោ អាហ ‘‘បរិវារេ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ បញ្ចហិ អាការេហីតិ ‘‘កម្មេន ឧទ្ទេសេន វោហរន្តោ អនុស្សាវនេន សលាកគ្គាហេនា’’តិ (បរិ. ៤៥៨) ឯវំ បញ្ចហិ ការណេហិ. តស្សាតិ បរិវារេ វុត្តវចនស្ស. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ, វុត្តេន ឥមិនា សង្ឃភេទលក្ខណេនាតិ យោជនា. ‘‘អត្ថតោ នានាករណំ នត្ថី’’តិ ឥមិនា សទ្ទតោ នានាករណំ អត្ថីតិ ទីបេតិ. អស្សាតិ សង្ឃភេទលក្ខណស្ស. តំ បន នានាករណាភាវន្តិ យោជនា. តត្ថេវាតិ បរិវារេ ឯវ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ.

ឥតិ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.