៦. សេនាសនក្ខន្ធកំ

វិហារានុជាននកថា

២៩៤. សេនាសនក្ខន្ធកេ អបញ្ញត្តំ ហោតីតិ ឯត្ថ ន ញបធាតុ ហោតិ, អបិច ញាធាតុយេវ, សោ ច ខោ អនុជាននត្ថោតិ អាហ ‘‘អននុញ្ញាតំ ហោតី’’តិ. ឥមិនា ញាធាតុស្ស អវពោធនាទយោ អត្ថេ និវត្តេតិ, អនុជាននត្ថំយេវ ទស្សេតិ. អឌ្ឍយោគាទីនំ វិសុំ គហិតត្តា វិហារសទ្ទេន បារិសេសតោ អវសេសាវាសោវ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘អឌ្ឍយោគាទិមុត្តកោ អវសេសាវាសោ’’តិ. សុវណ្ណវង្កគេហន្តិ សុវណ្ណវង្កឆទនេន ឆាទិតំ គេហំ. ឥដ្ឋកាគុហាតិ ឥដ្ឋកាយ កតា គុហា. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ. អាគតស្ស ច អនាគតស្ស ចាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទេន ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ. អាគច្ឆតីតិ អាគតោ, ន អាគតោ អនាគតោ, សង្ឃោ. អាគតោ ច អនាគតោ ច អាគតានាគតោ, សមាហារទ្វន្ទោ បុំលិង្គោ, តស្ស. ‘‘អប្បដិហតចារស្សា’’តិ ឥមិនា ចតូសុ ទិសាសុ អប្បដិហតចារោ ចាតុទ្ទិសោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

២៩៥. អនុមោទនគាថាសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ឧតុវិសភាគវសេនាតិ សីតឧណ្ហានំ ឧតូនំ វិសភាគវសេន. សំផុសិតកវាតោតិ សហ ឧទកពិន្ទុនា អាគតោ វាតោ. ឯត្ថ ហិ សំសទ្ទោ សហត្ថោ, ផុសិតសទ្ទោ ឧទកពិន្ទុវាចកោ. ឧជុកមេឃវុដ្ឋិយោ ឯវាតិ វាតេន អបហរិតត្តា ឧជុកំ បតិតា មេឃវុដ្ឋិយោ ឯវ. បាឡិយំ តតោតិ ឯត្ថ តោបច្ចយោ បច្ចត្តត្ថេ វត្តតិ. សោ វិហារោតិ ហិ អត្ថោ. វាឡមិគានិ ចាតិ វាឡមិគេ ច. លិង្គវិបល្លាសោ ហេស. ឯតានិ សព្ពានីតិ ‘‘សីត’’ន្តិអាទីនិ សព្ពានិ សត្ត បទានិ. យោជេតព្ពានីតិ សោ វិហារោ សីតំ បដិហនតិ…បេ… វុដ្ឋិយោ បដិហនតីតិ យោជេតព្ពានីតិ អត្ថោ.

‘‘វិហារេនា’’តិ ឥមិនា បាឡិយំ តតោតិ ឯត្ថ តោបច្ចយោ កត្តុត្ថេ ហោតីតិ ទស្សេតិ, តេន វិហារេនាតិ អត្ថោ. បដិហញ្ញតីតិ បដិហនីយតិ. សុខត្ថន្តិ ឯត្ថ ឧត្តរបទលោបោតិ អាហ ‘‘សុខវិហារត្ថ’’ន្តិ. ‘‘លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ចា’’តិ បទទ្វយំ ‘‘ហោតី’’តិ បាឋសេសេន យោជេតព្ពំ. វិហារទានំ លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច ហោតីតិ ហិ អត្ថោ. ឥទន្តិ អយំ អធិប្បាយោ. វុត្តន្តិ វុត្តោ. វិហារទានំ សុខត្ថញ្ច ហោតីតិ យោជនា. ឈាយិតុំ វិបស្សិតុញ្ច យំ សុខំ អត្ថីតិ សម្ពន្ធោ. តទត្ថន្តិ តស្ស សុខស្ស អត្ថាយ. បរបទេនបីតិ ‘‘ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុ’’ន្តិ បទទ្វយតោ បរំ ឋិតេន ‘‘វិហារទាន’’ន្តិ បទេនបិ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ វិហារេ. វិហារទានន្តិ វិហារស្ស ទានំ, ទាតព្ពវិហារំ វា, វណ្ណិតន្តិ សម្ពន្ធោ. វុត្តន្តិ សំយុត្តនិកាយេ វុត្តំ. សាធកបាឡិយំ យោ ឧបស្សយំ ទទាតិ, សោ ច សព្ពទទោ សព្ពេសំ ពលាទីនំ ទទោ ហោតីតិ យោជនា. សោ ចាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទោ អវធារណត្ថោ. សោ ឯវាតិ ហិ អត្ថោ.

‘‘វិហារេ’’តិ ឥមិនា វាសយេត្ថាតិ ឯត្ថ ឯតសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. វាសយេតិ វាសេយ្យ. តេសំ អន្នញ្ចាតិ ឯត្ថ ‘‘តេស’’ន្តិ បទំ ‘‘អនុច្ឆវិយ’’ន្តិ បាឋសេសេន យោជេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេសំ អនុច្ឆវិយ’’ន្តិ. តត្ថ អនុច្ឆវិយំ អន្នញ្ច អនុច្ឆវិយានិ វត្ថានិ ចាតិ យោជនា. អថ វា តេសន្តិ ភុម្មត្ថេ សម្បទានវចនន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេសូ’’តិ, ភិក្ខូសូតិ អត្ថោ. ឧជុភូតេសូតិ ឯត្ថ សម្បទានត្ថេ ភុម្មវចនំ កត្វា ឧជុភូតានំ តេសំ ភិក្ខូនំ ទទេយ្យាតិ អត្ថោបិ យុជ្ជតេវ. ‘‘អកុដិលចិត្តេសូ’’តិ ឥមិនា ‘‘ឧជុភូតេសូ’’តិ ឯត្ថ ឧជុសទ្ទស្ស អកុដិលត្ថញ្ច ភូតសទ្ទេន ពាហិរត្ថសមាសញ្ច ទស្សេតិ. ឧជុភូតំ ចិត្តមេតេសន្តិ ឧជុភូតាតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. និទហេយ្យាតិ និខណិត្វា ឋបេយ្យ. ‘‘ន ចិត្តបសាទំ វិរាធេត្វា’’តិ ឥមិនា វិប្បសន្នេន ចេតសាតិ ឯត្ថ ឯវត្ថផលំ វា អញ្ញត្ថាបោហនំ វា ទស្សេតិ. ហីតិ ផលជោតកោ. ឯវំ វិប្បសន្នចិត្តស្ស តស្ស វិហារទាយកស្ស តេ ភិក្ខូ ធម្មំ ទេសេន្តីតិ យោជនា.

២៩៦. អាវិញ្ឆនឆិទ្ទន្តិ អង្គុលិំ អវ បវេសេត្វា អញ្ឆតិ អាកឌ្ឍតិ ឯត្ថ, ឯតេនាតិ វា អាវិញ្ឆនំ. អវបុព្ពោ អឆិធាតុ, ឧបសគ្គអការស្ស ទីឃំ កត្វា, ធាតុអការស្ស ច ឥការំ កត្វា ‘‘អាវិញ្ឆន’’ន្តិ វុត្តំ, តមេវ ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនឆិទ្ទំ. អាវិញ្ឆនរជ្ជុន្តិ កវាដច្ឆិទ្ទេ អវ បវេសេត្វា អញ្ឆតិ អាកឌ្ឍតិ ឥមាយាតិ អាវិញ្ឆនា, សាយេវ រជ្ជូតិ អាវិញ្ឆនរជ្ជុ. កាចិ រជ្ជុ ន ន វដ្ដតីតិ យោជនា. អថ វា ន វដ្ដតិ ន ហោតិ, វដ្ដតិយេវាតិ យោជនា. តីណិ តាលានីតិ ឯត្ថ តាលសទ្ទោ កុញ្ចិកាបរិយាយោតិ អាហ ‘‘តិស្សោ កុញ្ចិកាយោ’’តិ. ឥមិនា តាលសទ្ទស្ស រុក្ខតូរិយវិសេសេ និវត្តេតិ. យំ យន្តិ ឧបករណំ. តស្សាតិ យន្តកស្ស. វេទិកាវាតបានន្តិ វាតំ បិវតិ អនេនាតិ វាតបានំ, វេទិកាយ កតំ វាតបានំ វេទិកាវាតបានំ. ចក្កលិកន្តិ ឯត្ថ ចក្កាការេន អលតិ បវត្តតីតិ ចក្កលំ, ចោឡកបាទបុញ្ជនំ. តេន ពន្ធិតព្ពន្តិ ចក្កលិកន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចោឡកបាទបុញ្ជនំ ពន្ធិតុ’’ន្តិ. ‘‘វាតបានប្បមាណេន ភិសិំ កត្វា’’តិ ឥមិនា វាតបានបមាណេន កតា ភិសិ វាតបានភិសីតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

២៩៧. ‘‘ឧច្ចកម្បិ អាសន្ទិក’’ន្តិ វចនតោ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. ឯកតោភាគេន ទីឃបីឋំ អដ្ឋង្គុលបាទកមេវ វដ្ដតីតិ យោជនា. តតោ អធិកំ ន វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. បមាណាតិក្កន្តោបីតិ បិសទ្ទោ បមាណយុត្តោ បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. សត្តង្គោតិ តីសុ ទិសាសុ អបស្សយោ, ចត្តារោ បាទាតិ សត្ត អង្គានិ ឯតស្សាតិ សត្តង្គោ. អយម្បីតិ បិសទ្ទោ អាសន្ទិកំ អបេក្ខតិ. ឯឡកបាទបីឋំ នាម វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯឡកស្ស បាទោ វិយ បាទោ ឯត្ថាតិ ឯឡកបាទំ, តមេវ បីឋំ ឯឡកបាទបីឋំ. អាមលកវណ្ណិកបីឋន្តិ អាមលកាយ វណ្ណោ សណ្ឋានោ អាមលកវណ្ណោ, តេន យោជិតំ អាមលកវណ្ណិកំ, តទេវ បីឋំ អាមលកវណ្ណិកបីឋំ. ‘‘អាការេនា’’តិ ឥមិនា វណ្ណសទ្ទស្ស សណ្ឋានត្ថំ ទស្សេតិ. ឥមានីតិ បីឋានិ. ឯត្ថាតិ បីឋេ. មុញ្ចបព្ពជមយន្តិ មុញ្ជេន ច បព្ពជេន ច កតំ.

មនុស្សានន្តិ វឌ្ឍកីមនុស្សានំ. ឆវិសំរក្ខនត្ថាយាតិ ឆវិយា វិនាសនតោ សុដ្ឋុ រក្ខនត្ថាយ. សិម្ពលិរុក្ខាទីនន្តិអាទិសទ្ទេន តូលនិព្ពត្តកេ សព្ពរុក្ខេ សង្គណ្ហាតិ. ខីរវល្លិអាទីនន្តិអាទិសទ្ទេន តូលនិព្ពត្តកា សព្ពា លតាយោ សង្គណ្ហាតិ. បោដកីតិណាទីនន្តិអាទិសទ្ទេន តូលនិព្ពត្តកា សព្ពា តិណជាតិយោ សង្គណ្ហាតិ. តីហីតិ រុក្ខលតាបោដកីហិ. ននុ ភូតគាមានំ អនេកត្តា ឯតេហិ តីហិ មុត្តោ ភូតគាមោ អត្ថិ, កស្មា បន សព្ពភូតគាមា សង្គហិតា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘រុក្ខវល្លិតិណជាតិយោ ហី’’តិអាទិ. តត្ថ ហិ យស្មា នត្ថិ, តស្មា សង្គហិតា ហោន្តីតិ យោជនា. តស្មាតិ យស្មា នត្ថិ, តស្មា. សព្ពម្បិ ឯតំ តូលន្តិ យោជនា. ពិព្ពោហនេ លោមម្បិ វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. លោមម្បីតិ បិសទ្ទេន តូលំ អបេក្ខតិ. យំកិញ្ចិ បុប្ផន្តិ សព្ពំ បុប្ផំ. បត្តំ បាបុណិត្វា សុទ្ធំ តមាលបត្តមេវ ន វដ្ដតិ, អវសេសំ សព្ពំ បត្តំ សុទ្ធម្បិ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. បញ្ចវិធន្តិ ឧណ្ណចោឡវាកតិណបណ្ណវសេន បញ្ចបការំ.

‘‘ឧបឌ្ឍកាយបមាណានី’’តិ ឥមិនា អទ្ធកាយិកានីតិ ឯត្ថ អទ្ធស្ស កាយស្ស បមាណេន កតានិ អទ្ធកាយិកានីតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. យេសុ ពិព្ពោហនេសុ កដិតោ បដ្ឋាយ យាវ សីសំ ឧបទហន្តិ, តានិ ពិព្ពោហនានិ អទ្ធកាយិកានិ នាមាតិ យោជនា. យស្សាតិ ពិព្ពោហនស្ស. វិត្ថារតោ មុដ្ឋិរតនំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥមិនា យត្ថ សហ គីវាយ សកលំ សីសំ ឋបេតុំ សក្កា, តស្ស មុដ្ឋិរតនំ វិត្ថារបមាណន្តិ ទស្សេតិ. ‘‘តីសុ កណ្ណេសុ ទ្វិន្នំ កណ្ណាន’’ន្តិ ឥទំ ពិព្ពោហនស្ស ឧភោសុ អន្តេសុ ឋបេតព្ពចោឡបមាណំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឥទំ បន ពិព្ពោហនស្ស ឧភោសុ អន្តេសុ ឋបិតចោឡស្ស កោដិយា កោដិំ អាហច្ច ទ្វិគុណំ កតំ តិកណ្ណំ ហោតិ, តេសុ តីសុ កណ្ណេសុ ទ្វិន្នំ កណ្ណានមន្តរំ វិទត្ថិ ចតុរង្គុលំ ហោតិ, មជ្ឈដ្ឋានំ កោដិតោ កោដិមាហច្ច មុដ្ឋិរតនំ ហោតិ, ឥទំ បន ពិព្ពោហនំ តិកណ្ណំ ហោតិ. វដ្ដំ វា ចតុរស្សាទិំ វា កត្វា សិព្ពិតំ យថា កោដិតោ កោដិ វិត្ថារតោ បុថុលដ្ឋានំ មុដ្ឋិរតនំ ហោតិ, ឯវំ សិព្ពិតព្ពំ. ឥតោ អធិកំ ន វដ្ដតិ, ឩនំ បន វដ្ដតិយេវ. សីសូបធានន្តិ សីសំ ឧបទហន្តិ ឋបេន្តិ ឯត្ថាតិ សីសូបធានំ. ពិព្ពោហនានីតិ វិសេសេន, វិសេសំ វា សុខំ វហន្តីតិ ពិព្ពោហនានិ. ឧបរីតិ ពិព្ពោហនានំ ឧបរិ. យានិ បន កប្បិយតូលានិ សន្តីតិ យោជនា. មហន្តម្បីតិ បិសទ្ទោ ខុទ្ទកំ បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. វិនយធរឧបតិស្សត្ថេរោ បន អាហាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘វិនយធរ’’ ឥតិ បទេន ផុស្សទេវត្ថេរតោ វិសេសំ ទស្សេតិ. អកប្បិយតូលំ វាតិ ភិសិយំ អកប្បិយតូលំ វា. ពិព្ពោហនេ ហិ អកប្បិយតូលំ នាម នត្ថិ.

បញ្ចភិសិយោតិ ឯត្ថ វាក្យភាវញ្ច អសមាហារទិគុភាវញ្ច បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘បញ្ចហិ ឧណ្ណាទីហិ បូរិតា ភិសិយោ’’តិ. ឥមិនា បញ្ចហិ ឧណ្ណាទីហិ បូរិតា ភិសិយោ បញ្ចភិសិយោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. អត្ថតោ បន វាក្យម្បិ អសមាហារទិគុបិ យុជ្ជតេវ. កស្មា បញ្ចគណនា ហោតីតិ អាហ ‘‘តូលគណនាយ ហី’’តិអាទិ. ហិ យស្មា តូលគណនាយ ឯតាសំ គណនា វុត្តា, តស្មា បញ្ចភិសិយោ ហោន្តីតិ យោជនា. តត្ថាតិ ឧណ្ណាទីសុ បញ្ចសុ. ឧណ្ណគ្គហណេន គហិតន្តិ សម្ពន្ធោ. កម្ពលមេវាតិ ឧណ្ណាមយំ កម្ពលមេវ. ឧណ្ណាយ, ឧណ្ណំ វា បក្ខិបិត្វា កតា ភិសិ ឧណ្ណាភិសិ. ឯសេវ នយោ ចោឡភិសិអាទីសុ.

បមាណនិយមោតិ ឯត្តកា បមាណាតិ បមាណស្ស និយមោ. មញ្ចេ អត្ថរិតព្ពា ភិសិ មញ្ចភិសិ. ឯតាសន្តិ មញ្ចភិសិអាទីនំ. យំ ឯតំ តូលន្តិ យោជនា. សូរកេបីតិ ចម្មមយភិសិយម្បិ. ឯតេនាតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តវចនេន សិទ្ធំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

មញ្ចភិសិន្តិ មញ្ចេ អត្ថរិតព្ពំ ភិសិំ. ‘‘អត្ថរណត្ថាយ សំហរន្តីតិ យុជ្ជតី’’តិ ឥមិនា ‘‘អត្ថរន្តី’’តិ ឯត្ថ ការិយូបចារេន អត្ថោ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ. អត្ថរណាយ ហិ សំហរណំ ការណំ នាម, អត្ថរណំ ការិយំ នាម. ឧបរីតិ ភិសិឆវិយា ឧបរិ. ផុសិតានីតិ ពិន្ទូនិ. ភិត្តិកម្មន្តិ ភិត្តិយំ នានាវណ្ណេហិ រាជិករណំ វិយ កត្តព្ពំ កម្មំ.

២៩៨. ‘‘ឥក្កាស’’ន្តិ នាមំ និយ្យាសសិលេសានំ នាមន្តិ អាហ ‘‘រុក្ខនិយ្យាសំ វា សិលេសំ វា’’តិ. ‘‘កុណ្ឌកមិស្សកមត្តិក’’ន្តិ ឥមិនា កុណ្ឌកេន មិស្សកា មត្តិកា កុណ្ឌកមត្តិកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. សាសបបិដ្ឋន្តិ សាសបចុណ្ណំ. ‘‘ពិន្ទុ ពិន្ទុ ហុត្វា’’តិ ឥមិនា អច្ចុស្សន្នំ ហោតីតិ ឯត្ថ ការណូបចារំ ទស្សេតិ. អច្ចុស្សន្នញ្ហិ ការណំ ហោតិ, ‘‘ពិន្ទុ ពិន្ទុ ហុត្វា’’តិ ឋានំ ការិយំ ហោតិ. ‘‘បុញ្ជិតុ’’ន្តិ សោធេតុំ. គណ្ឌុប្បាទគូថមត្តិកន្តិ មហិលតាយ គូថមយំ មត្តិកំ. ឥមិនា លណ្ឌមត្តិកន្តិ ឯត្ថ លណ្ឌសទ្ទោ គូថបរិយាយោតិ ទស្សេតិ.

២៩៩. ន ភិក្ខវេ បដិភានចិត្តន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឥត្ថិរូបកំ បុរិសរូបក’’ន្តិ បាឡិយំ វុត្តត្តា កិំ ឥត្ថិបុរិសរូបមេវ ន វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ន កេវល’’ន្តិអាទិ. តិរច្ឆានរូបម្បិ កាតុំ វា ‘‘ករោហី’’តិ វត្តុំ វា ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. ទ្វារបាលន្តិ ទ្វារបាលរូបំ. បសាទនីយានីតិ បសាទេតព្ពានិ, បសាទេតុំ អរហានីតិ អត្ថោ.

៣០០. ឯកង្គណាតិ អវិហារដ្ឋានេន សមានភូមិភាគា. មុណ្ឌច្ឆេទនគព្ភោតិ មុណ្ឌេន ឆាទេតព្ពោ គព្ភោ.

តត្ថាតិ វិជ្ឈិតព្ពរុក្ខេ. ‘‘កត’’ន្តិ ឥមិនា កុលង្កបាទកន្តិ ឯត្ថ ណិកបច្ចយស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. តំ អាហរិមំ ភិត្តិបាទំ បតិដ្ឋាបេតុន្តិ សម្ពន្ធោ. វស្សបរិត្តាណត្ថន្តិ វស្សោទកបរិត្តាណត្ថំ. ‘‘មទ្ទិតមត្តិក’’ន្តិ ឥមិនា ឧទ្ទសុធន្តិ ឯត្ថ សុធាសទ្ទស្ស លេបនសុធំ ទស្សេតិ, ភោជនសុធំ និវត្តេតិ.

បមុខន្តិ វិហារស្ស បមុខំ. យន្តិ បទេសំ, ហនន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តស្ស កតបទេសស្សាតិ យោជនា. ‘‘បឃាន’’ន្តិបិ វុច្ចតីតិ ទីឃវសេន ‘‘បឃាន’’ន្តិបិ វុច្ចតិ. ឥមិនា បុរិមបាឋេ រស្សភាវំ ទីបេតិ. ‘‘បកុដ្ដ’’ន្តិបិ បាឋោតិ សសំយោគវសេន ‘‘បកុដ្ដ’’ន្តិបិ បាឋោ. ឥមិនា បុរិមបាឋេ និសំយោគភាវំ ទស្សេតិ. វំសន្តិ វេឡុំ. តតោតិ វំសតោ. ‘‘ឱសារេត្វា កត’’ន្តិ ឥមិនា ឱសារេត្វា កតំ ឱសារកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ឆទនបមុខ’’ន្តិ ឥមិនា ណិកបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ចក្កលយុត្តោតិ ចក្កលេន យុត្តោ.

៣០១. បានីយទានភាជនន្តិ បានីយំ ទេតិ អនេនាតិ បានីយទានំ, តមេវ ភាជនំ បានីយទានភាជនំ. ‘‘ឧឡុង្កោ ច ថាលកញ្ចា’’តិ ឥមិនា ទ្វេ បានីយសង្ខស្ស អនុលោមានីតិ យោជនា.

៣០៣. ទ្វារថកនកន្តិ ទ្វារំ ថកេតិ អនេនាតិ ទ្វារថកនកំ. គាមទ្វារេសុ ទ្វារថកនកំ វិយ ចក្កលយុត្តំ ទ្វារថកនកន្តិ យោជនា.

៣០៥. អស្សតរិរថាតិ អស្សានំ វិសេសេន, អតិសយេន វាតិ អស្សតរោ, អថ វា បកតិអស្សេ តរតិ អតិក្កមតីតិ អស្សតរោ, សោ ឯតេសុ រថេសុ យុជ្ជិតព្ពោតិ អស្សតរី, តេយេវ រថាតិ អស្សតរិរថាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អស្សតរយុត្តា រថា អស្សតរិរថា’’តិ. តត្ថ ‘‘អស្សតរយុត្តា’’តិ ឥមិនា ‘‘អស្សតរី’’តិ បទស្ស អស្សត្ថិតទ្ធិតំ ទស្សេតិ. អាមុត្តមណិកុណ្ឌលាតិ បទស្ស ‘‘សតំ កញ្ញា សហស្សានី’’តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពត្តា វុត្តំ ‘‘អាមុត្តមណិកុណ្ឌលានី’’តិ. ឥមិនា និការស្ស អាការោ ហោតីតិ ទស្សេតិ. កណ្ណេសុ អាមុត្តំ មណិកុណ្ឌលំ ឯតាសន្តិ អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា កញ្ញាយោ.

ខន្ធបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោតិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ’’តិ. សីតិភូតោតិ ឯត្ថ កិលេសាតបានំ អភាវេនេវ សីតិភូតោ, ន អញ្ញេសន្តិ អាហ ‘‘កិលេសាតបាភាវេនា’’តិ. ‘‘កិលេសូបធិអភាវេនា’’តិ ឥមិនា និរុបធីតិ ឯត្ថ ខន្ធូបធិអភិសង្ខារូបធិអភាវេនាតិ អត្ថំ បដិក្ខិបតិ.

អាសត្តិយោតិ ឯត្ថ បុនប្បុនំ វិសយេសុ, ភវេសុ វា សញ្ជន្តីតិ អាសត្តិយោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘រូបាទីសូ’’តិអាទិ. បត្ថនាយោតិ តណ្ហាយោ. ឥមិនា អាសត្តីនំ សរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘ឆិន្ទិត្វា’’តិ ឥមិនា ឆេត្វាតិ ឯត្ថ ឆេធាតុយា ឆេទនត្ថំ ទស្សេតិ. វិនេយ្យហទយេ ទរន្តិ ឯត្ថ ‘‘វិនេយ្យា’’តិ បទស្ស ត្វាបច្ចយន្តភាវញ្ច ហទយសទ្ទស្ស ចិត្តវាចកភាវញ្ច ទរថសរូបញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចិត្តេ កិលេសទរថំ វិនេត្វា’’តិ. តត្ថ ‘‘ចិត្តេ’’តិ ឥមិនា ហទយសទ្ទស្សត្ថំ ទស្សេតិ, ‘‘កិលេស’’ ឥតិ បទេន ទរថសរូបំ, ‘‘វិនេត្វា’’តិ ឥមិនា ត្វាបច្ចយន្តភាវំ ទស្សេតិ. វយករណន្តិ បរិព្ពយមូលំ. តញ្ហិ វយំ ករិយតិ អនេនាតិ វយករណន្តិ វុច្ចតិ. ឥមិនា វយស្ស ករណំ វយាយិកំ, ករណត្ថេ អាយិកបច្ចយោ, វយាយិកមេវ វេយ្យាយិកន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ.

៣០៧. អាទេយ្យវាចោតិ ឯត្ថ អាទិយិតព្ពាតិ អាទេយ្យា, សា វាចា ឯតស្សាតិ អាទេយ្យវាចោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តស្ស វចន’’ន្តិអាទិ. តត្ថ តស្សាតិ អនាថបិណ្ឌិកស្ស. សធនាតិ សំវិជ្ជមាន ធនា, អត្តនោ វា ធនវន្តោ. មន្ទធនាតិ អប្បធនា. អទាសីតិ អនាថបិណ្ឌិកោ អទាសិ. ឥតីតិ ឯវំ, ទត្វា កត្វាតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ អនាថបិណ្ឌិកោ, អគមាសីតិ សម្ពន្ធោ.

កហាបណេ សន្ថរីតិ សម្ពន្ធោ. កោដិយា ករណភូតាយ, អាធារភូតាយ វា. បដិបាតេត្វាតិ បដិហនាបេត្វា. តត្ថ តស្មិំ ឋានេ យេ រុក្ខា វា យា បោក្ខរណិយោ វា តិដ្ឋន្តីតិ យោជនា. តេសន្តិ តាសំ រុក្ខបោក្ខរណីនំ. សាមញ្ញញ្ហិ អបេក្ខិត្វា បុល្លិង្គវសេន វុត្តំ. បរិក្ខេបបមាណន្តិ បរិណាហស្ស បមាណំ. អស្សាតិ អនាថបិណ្ឌិកស្ស.

ឯវំ ពហុធនំ ចជន្តស្សាបិ គហបតិនោតិ យោជនា. កោដ្ឋកំ មាបេសីតិ ឯត្ថ អញ្ញេ កោដ្ឋកេ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ទ្វារកោដ្ឋកបាសាទ’’ន្តិ.

វិហារាទយោតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន បាឡិយំ អាគតេ បរិវេណាទយោ ចុទ្ទស ឧបករណេ សង្គណ្ហាតិ. អម្ហាកំ ភគវតោ វិហារការាបនបសង្គេន សត្តន្នម្បិ ពុទ្ធានំ វិហារការាបនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិបស្សិស្សា’’តិអាទិ. តត្ថ វិបស្សិស្ស ភគវតោ វិហារំ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.១២) ការាបេសីតិ សម្ពន្ធោ. តិគាវុតប្បមាណំ ភូមិំ សុវណ្ណយដ្ឋិសន្ថរេន កិណិត្វា វិហារំ ការាបេសីតិ យោជនា. ឯសេវ នយោ បរតោបិ. អដ្ឋករីសប្បមាណា ភូមិ ឧសភេន ទសឧសភប្បមាណា យដ្ឋិយា ទ្វិសតយដ្ឋិប្បមាណា ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘ឯវំ អនុបុព្ពេន បរិហាយន្តី’’តិ វត្វា សព្ពជនំ សំវេជេន្តោ អាហ ‘‘សម្បត្តិយោ ហី’’តិអាទិ. តត្ថ យស្មា សម្បត្តិយោ បរិហាយន្តិ, តស្មា អលមេវ សព្ពសម្បត្តីសុ វិរជ្ជិតុំ, អលំ ឯវ សព្ពសម្បត្តីហិ វិមុច្ចិតុន្តិ យោជនា. ‘‘សព្ពសម្បត្តីសូ’’តិ បទញ្ហិ ‘‘វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ បទេន វិភត្តិបរិណាមំ កត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ.

៣០៨. ខណ្ឌផុល្លសទ្ទានំ អធិករណភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ខណ្ឌន្តិ ឆិន្នោកាសោ. ផុល្លន្តិ ផលិតោកាសោ’’តិ. តត្ថ ‘‘ឆិន្នោកាសោ’’តិ ឥមិនា ខណ្ឌតិ ឆិជ្ជតិ ឯត្ថាតិ ខណ្ឌន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ផលិតោកាសោ’’តិ ឥមិនា ផុល្លតិ ផលតិ ឯត្ថាតិ ផុល្លន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. បដិសង្ខរិស្សតីតិ ឯត្ថ បាដិសទ្ទស្ស បាកតិកត្ថភាវំ, សង្ខរិស្សតិសទ្ទស្ស ច ករធាតុយា និប្ផន្នភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បាកតិកំ ករិយតី’’តិ.

៣១០. ថេរោតិ សារិបុត្តត្ថេរោ, អាគច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥទន្តិ គិលានបដិជគ្គនាទិ. អស្សាតិ ថេរស្ស. អគ្គាសនន្តិអាទីសុ អគ្គសទ្ទោ បឋមត្ថោបិ ឧត្តមត្ថោបិ យុជ្ជតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ថេរាសន’’ន្តិអាទិ. អន្តរា សត្ថីនន្តិ ឯត្ថ អន្តរាតិ ភុម្មត្ថេ និស្សក្កវចនំ. សត្ថិសទ្ទោ ច ឩរុសង្ខាតោ បាទវាចកោតិ អាហ ‘‘ចតុន្នំ បាទានំ អន្តរេ’’តិ.

៣១៥. បតិដ្ឋាបេសីតិ ឯត្ថ កំ វយំ កត្វា បតិដ្ឋាបេសីតិ អាហ ‘‘អដ្ឋារសកោដិបរិច្ចាគំ កត្វា’’តិ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

អាសនប្បដិពាហនាទិកថា

៣១៦. វិប្បកតភោជនេនាតិ ឯត្ថ វិប្បកតសទ្ទោ អនិដ្ឋិតបរិយាយោតិ អាហ ‘‘អនិដ្ឋិតេ ភោជនេ’’តិ. បកិរិយិត្ថ, បកិរិយិស្សតេ វា បកតំ, ន បកតំ វិប្បកតន្តិ វិគ្គហោ កាតព្ពោ, អត្ថតោ បន ‘‘ករិយមានោ អនិដ្ឋិតោ’’តិ វុត្តំ ហោតិ. ឯត្ថាតិ ឋានេ. អតិសមីបន្តិ ភុញ្ជមានស្ស ភិក្ខុស្ស អតិអាសន្នំ. តស្សាតិ ភុញ្ជមានស្ស ភិក្ខុស្ស. បិវិត្វា វាតិ យាគុំ បិវិត្វា វា. ខាទិត្វា វាតិ ខជ្ជកំ ខាទិត្វា វា. រិត្តហត្ថម្បីតិ តុច្ឆហត្ថម្បិ. បិសទ្ទេន អាមិសហត្ថំ បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. សោតិ រិត្តហត្ថោ ភិក្ខុ.

អាបត្តិន្តិ ទុក្កដាបត្តិំ. យន្តិ វិប្បកតភោជនំ ភិក្ខុំ. សោតិ បច្ឆា អាគតោ ភិក្ខុ. អយញ្ច ភិក្ខូតិ វិប្បកតភោជនោ អយញ្ច ភិក្ខុ. តេនាតិ វិប្បកតភោជនេន នវកេន វា វុឌ្ឍតរេន វា ភិក្ខុនា. កិំ នវកេន វុឌ្ឍតរំ អាណាបេតុំ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘វុឌ្ឍតរំ ហី’’តិអាទិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. សោតិ វុឌ្ឍតរោ ភិក្ខុ. តតោតិ ឧទកំ អាហរាបេតុំ អាណត្តិតោ. យន្តិ កម្មំ.

យោតិ ភិក្ខុ. ‘‘ឯវរូបស្សា’’តិ បទេន តស្ស និយមនំ វេទិតព្ពំ. កាសស្ស ខេឡមល្លកំ ឋបេតព្ពំ. ភគន្ទរអតិសារានំ វច្ចកបាលំ ឋបេតព្ពំ. អញ្ញេសំ អញ្ញានិ ឋបេតព្ពានិ ហោន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘ខេឡ…បេ… ហោន្តី’’តិ. យស្មិំតិ យស្មិំ គិលានេ. យោបិ ភេសជ្ជំ ករោតីតិ សម្ពន្ធោ. លេសកប្បេនាតិ ឯត្ថ លេសកប្បសទ្ទានំ អត្ថតោ ឯកត្តា វុត្តំ ‘‘អប្បកេន សីសាពាធាទិមត្តេនា’’តិ. ភិក្ខូ គណេត្វាតិ ឯត្ថ គណំ ញត្វាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បរិច្ឆេទំ ញត្វា’’តិ. តត្ថ ‘‘បរិច្ឆេទ’’ន្តិ ឥមិនា គណសទ្ទស្ស អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ញត្វា’’តិ ឥមិនា ឥធាតុយា អត្ថំ ទស្សេតិ.

សេនាសនគ្គាហកថា

៣១៨. សេយ្យាតិ កាយបសារណសង្ខាតំ សយនកិរិយំ បដិក្ខិបិត្វា សេនាសនសង្ខាតំ សេយ្យំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មញ្ចដ្ឋានានី’’តិ. ‘‘សេយ្យាបរិច្ឆេទេនា’’តិ ឥមិនា សេយ្យគ្ឃេនាតិ ឯត្ថ អគ្ឃសទ្ទស្ស បូជនត្ថំ បដិក្ខិបិត្វា បរិច្ឆេទនត្ថំ ទីបេតិ. ឯត្ថ ច អគ្ឃសទ្ទស្ស ចតុត្ថក្ខរេន យុត្តភាវោ ហេដ្ឋា សមុច្ចយក្ខន្ធកវណ្ណនា (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១០២) យោជនាយ វុត្តោយេវ. កាលន្តិ សេយ្យាបដិគ្គហណស្ស កាលំ. គាហិយមានាតិ គាហាបិយមានា. ‘‘អតិរេកានិ អហេសុ’’ន្តិ ឥមិនា ឧស្សារយិំសូតិ ឯត្ថ ឧទ្ធំ សារយិំសុ គច្ឆិំសុ បវត្តិំសូតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. អតិរេកានីតិ ច ភិក្ខុបរិច្ឆេទតោ សេយ្យាបរិច្ឆេទានិ អតិរេកានិ. អនុភាគន្តិ ឯត្ថ អនុ បច្ឆា ទាតព្ពោ ភាគោ អនុភាគោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុន អបរម្បិ ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ. អតិមន្ទេសូតិអាទិវចនេន កិញ្ចិមន្ទេសុ ភិក្ខូសុ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វេ តិស្សោ សេយ្យា ទាតព្ពា. យតោ កិញ្ចិមន្ទេសុ ភិក្ខូសុ ទ្វេ តយោ វិហារា ទាតព្ពាតិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោ. តត្ថាតិ ‘‘ន អកាមា ទាតព្ពោ’’តិ វចនេ. អនុភាគេ គហិតេតិ យោជនា. យេន អនុភាគោ ច បឋមភាគោ ច គហិតោ, សោ ភិក្ខូតិ យោជនា.

‘‘ឧបចារសីមតោ ពហី’’តិ ឥមិនា និស្សីមេតិ ឯត្ថ សីមតោ ពហិ និក្ខន្តំ, និសិន្នំ វា និស្សីមន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ. ឧបចារសីមាយ អាវាសវឌ្ឍនវសេន អតិវិត្ថារត្តា វុត្តំ ‘‘ទូរេ ឋិតស្សាបី’’តិ. ឧតុកាលេបីតិ ហេមន្តគិម្ហកាលេបិ. តស្មិញ្ហិ កាលេ សីតឧណ្ហឧតុ តិខិណោ ហោតិ, តស្មា តស្សេវ វិសេសេន ឧតុកាលោតិ នាមំ បាកដំ ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ហេមន្តគិម្ហកាលេបី’’តិ. បិសទ្ទេន វស្សកាលំ អបេក្ខតិ. បុរិមវស្សូបនាយិកទិវសេ គាហោ បុរិមកោ, បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ គាហោ បច្ឆិមកោ.

អន្តរា ទ្វីហិ វស្សូបនាយិកទិវសេហិ មុត្តេ កាលេ គាហោ អន្តរាមុត្តកោ. ឯកស្មិំ វិហារេតិ ឯកិស្សំ វិហារសីមាយំ. សេនាសនសាមិកាតិ សេនាសនទាយកា, ទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តន្តិ សេនាសនំ. អាវាសិកា ន ឱលោកេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ សេនាសនេ. បលុជ្ជន្តម្បីតិ វិនស្សន្តម្បិ. ភគវា អាហាតិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ សេនាសនស្ស. អបរជ្ជូតិ អបរស្មិំ អហនិ អបរជ្ជុ. គតាយាតិ អតិក្កមិតាយ. បវារណាយ គតាយ បវារណទិវសេ អតិក្កមិតេ សតិ អបរជ្ជុ អន្តរាមុត្តកោ គាហេតព្ពោតិ យោជនា.

តន្តិ អន្តរាមុត្តកំ. គាហេន្តេនាតិ គាហាបេន្តេន. តេនាតិ គណ្ហន្តេន. អដ្ឋមាសេតិ ចត្តារោ ហេមន្តមាសេ, ចត្តារោ ច គិម្ហមាសេតិ អដ្ឋមាសេ. កទាចិ បញ្ច គិម្ហមាសេតិ នវមាសេ វា. ខណ្ឌំ វាតិ ឆិន្នដ្ឋានំ វា. ផុល្លំ វាតិ ផលិតដ្ឋានំ វា. បដិសង្ខរិតព្ពន្តិ បាកតិកំ កាតព្ពំ. ទិវសំ ខេបេត្វាតិ បរិវេណេ ទិវសំ ខេបេត្វា. តត្ថាតិ គហិតសេនាសនេ. រត្តិន្ទិវន្តិ រត្តិ ច ទិវោ ច រត្តិន្ទិវំ, សមាហារទ្វន្ទោ, អច្ចន្តសំយោគេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ. ន លព្ភតីតិ សង្ឃត្ថេរេន ន លព្ភតិ. ឥទន្តិ សេនាសនំ.

អន្តរាមុត្តកគាហេន អគហេតព្ពសេនាសនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មិំ បនា’’តិអាទិ. តេមាសច្ចយេន តេមាសច្ចយេនាតិ តិណ្ណំ មាសានំ អតិក្កមេន តិណ្ណំ មាសានំ អតិក្កមេន. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. យស្មិំ បនាតិ សេនាសនេ បន. សកិទេវាតិ ឯកវារមេវ. អយន្តិ ឯសា កថា.

តត្ថាតិ ទុវិធេសុ សេនាសនគ្គាហេសុ. ឧតុកាលន្តិ ឧតុកាលេ អាគច្ឆន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តេសំ តទាវ ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. អកាលោ នាមាតិ ឧដ្ឋាបនស្ស អកាលោ នាម នត្ថិ. ឯកំ វា មញ្ចដ្ឋានំ វា ឋបេតព្ពន្តិ យោជនា. ឯកោ វា ថេរោ អាគច្ឆតីតិ យោជនា. ឧព្ភណ្ឌិកាតិ ឧក្ខិត្តភណ្ឌិកា.

ពហូសូតិ តយោ អាទិំ កត្វា ពហូសុ ភិក្ខូសុ. បហោតីតិ ឯកេកស្ស ភិក្ខុស្ស បហោតិ. តត្ថាតិ បរិវេណេ. តស្សេវាតិ បរិវេណសាមិកស្សេវ. ឯវំ អបហោន្តេសូតិ ឯវំ បរិវេណគ្ឃេន អបហោន្តេសុ. បាសាទគ្ឃេនាតិ វិហារសង្ខាតស្ស បាសាទស្ស បរិច្ឆេទេន. ឱវរកគ្ឃេនាតិ គព្ភស្ស បរិច្ឆេទេន. សេយ្យគ្ឃេនាតិ ចតុបញ្ចហត្ថប្បមាណាយ សេយ្យាយ បរិច្ឆេទេន. មញ្ចដ្ឋានេនាតិ ទ្វិហត្ថវិត្ថារស្ស ចតុហត្ថអាយាមស្ស មញ្ចស្ស ឋានេន. ឯកមញ្ចដ្ឋានស្ស ទ្វិន្នំ បីឋកានំ ឋានត្តា វុត្តំ ‘‘ឯកបីឋកដ្ឋានវសេនា’’តិ. ឥទំ និសីទិតុំ សក្កុណេយ្យវសេន វុត្តំ. សចេ ន សក្កា និសីទិតុំ, ន ទាតព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘ភិក្ខុនោ បន ឋិតោកាសមត្តំ ន គាហេតព្ព’’ន្តិ. ឯតន្តិ ឋិតោកាសមត្តំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឯកមញ្ចដ្ឋានស្ស តិណ្ណំ ជនានំ ឯកបីឋកដ្ឋានភាវេន អបហោន្តត្តា វុត្តំ ‘‘ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ វា តិណ្ណំ ជនានំ ទាតព្ព’’ន្តិ. ហីតិ សច្ចំ. ‘‘សីតសមយេ’’តិ ឥមិនា ឧណ្ហសមយេបិ សព្ពទិវសំ អជ្ឈោកាសេ វសិតុំ ន សក្កាតិ ទីបេតិ. បរិឡាហសមយេ បន សក្កា សព្ពរត្តិំ អជ្ឈោកាសេ វសិតុំ. កិញ្ចាបិ សក្កា, សីតុណ្ហកាលេ បន ន ទាតព្ពត្តា បរិឡាហសមយេបិ ន ទាតព្ពន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯកមញ្ចដ្ឋានេ វា ឯកបីឋកដ្ឋានេ វា តិណ្ណំ ជនានំ និសីទនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មហាថេរេនា’’តិអាទិ. តត្ថ មហាថេរេន វត្តព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. និទ្ទាគរុកោតិ និទ្ទាយ គរុការកោ. សីតំ អនុទហតីតិ សីតំ មំ បីឡេតិ. តេនាតិ មហាថេរេន. ទុតិយត្ថេរេនាបីតិ បិសទ្ទោ មហាថេរំ អបេក្ខតិ. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘ឧក្កាសិត្វា’’តិអាទិនា វុត្តនយេនេវ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. ជម្ពុទីបេ បន ឯកច្ចេ ភិក្ខូ គាហេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. កិញ្ចិទេវ មញ្ចដ្ឋានំ វា បីឋដ្ឋានំ វាតិ យោជនា. អយន្តិអាទិ បុរិមវចនស្ស និគមនវសេន បច្ឆិមវចនស្ស កថនត្ថាយ វុត្តវចនំ.

វស្សាវាសេ សេនាសនគ្គាហោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. អាគន្តុកវត្តន្តិ អាគន្តុកស្ស វត្តំ. អញ្ញត្ថាតិ អញ្ញស្មិំ ឋានេ. គន្ត្វា វសិតុកាមេន អាគន្តុកេនាតិ យោជនា. វស្សូបនាយិកទិវសមេវាតិ វស្សំ ឧបគមនទិវសេយេវ. តត្ថាតិ អញ្ញំ ឋានំ. នគន្តព្ពការណំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វសនដ្ឋានំ វា ហី’’តិអាទិ. ហីតិ យស្មា. តត្រាតិ អញ្ញស្មិំ ឋានេ. តេនាតិ សម្ពាធអសម្បជ្ជនការណា. តស្មាតិ យស្មា ន ផាសុំ វិហរេយ្យ, តស្មា. តំ វិហារន្តិ យស្មិំ វសិតុកាមោ, តំ វិហារំ. តត្ថាតិ វិហារេ, វសន្តោ សុខំ វសិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧទ្ទេសត្ថិកោតិ ឧទ្ទេសំ អត្ថិកោ, ឧទ្ទេសេន វា. កម្មដ្ឋានសប្បាយតន្តិ កម្មដ្ឋានេន, កម្មដ្ឋានស្ស វា សប្បាយភាវំ.

តត្ថាតិ អញ្ញវិហារំ. គច្ឆន្តេន ឃដ្ដេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. ឃដ្ដេតព្ពាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ន តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ សកដ្ឋានេ. កិំ ន វត្តព្ពាតិ អាហ ‘‘តុម្ហេ’’តិអាទិ. សលាកភត្តាទីនិ វា យាគុខជ្ជកាទីនិ វា នត្ថិ ន វិជ្ជន្តីតិ យោជនា. ឧបោសថាគារស្ស បរិក្ខារោតិ សម្ពន្ធោ. តុម្ហាកំ វិហារស្ស ឥទំ តាឡញ្ចេវ ឥមំ សូចិញ្ច សម្បដិច្ឆថាតិ យោជនា. គមិយវត្តន្តិ គមិកានំ ភិក្ខូនំ វត្តំ. ‘‘ទហរេហី’’តិ បទំ ‘‘ឧក្ខិបាបេត្វា’’តិ ច ‘‘គាហាបេត្វា’’តិ ច បទទ្វយេ ការិតកម្មំ, ‘‘បត្តចីវរភណ្ឌិកាយោ’’តិ បទំ ‘‘ឧក្ខិបាបេត្វា’’តិ បទេ ធាតុកម្មំ, ‘‘តេលនាឡិកត្តរទណ្ឌាទីនី’’តិ បទំ ‘‘គាហាបេត្វា’’តិ បទេ ធាតុកម្មមេវ. អត្តានំ ទស្សេន្តេនាតិ អត្តានំ មនុស្សានំ បកាសេន្តេន. វិតក្កន្តិ បច្ចយពាហុល្លិកវិតក្កំ. ‘‘សបរិវារ’’ន្តិ បទំ ‘‘គច្ឆន្តញ្ចា’’តិ បទេ កិរិយាវិសេសនំ. ឯវញ្ហិ សតិ សបរិវារំ គច្ឆន្តញ្ចាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ន’’ន្តិ បទេ បន ការកវិសេសនំ. ឯវញ្ហិ សតិ សបរិវារំ នំ ភិក្ខុន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ទិស្វា’’តិ បទេ ច កិរិយាវិសេសនមេវ. ឯវញ្ហិ សតិ គច្ឆន្តញ្ច នំ ភិក្ខុំ សបរិវារំ ទិស្វាតិ សម្ពន្ធោ. មនុស្សា វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តេសូតិ មនុស្សេសុ. ឯកោ បណ្ឌិតមនុស្សោតិ សម្ពន្ធោ. អយំ កាលោ វស្សូបនាយិកកាលោ នាមាតិ យោជនា. យត្ថាតិ ឋានេ. តស្សាតិ ឯកស្ស បណ្ឌិតមនុស្សស្ស, វចនន្តិ សម្ពន្ធោ. តេ មនុស្សា យាចន្តីតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញត្ថាតិ អញ្ញំ ឋានំ. មេជ្ជន្តិ អញ្ញមញ្ញំ សិនេហន្តីតិ មិត្តា. សុខទុក្ខេសុ អមា សហ វត្តន្តីតិ អមច្ចា. មិត្តាយេវ អមច្ចាតិ មិត្តាមច្ចា, តេ. សម្មន្តយិត្វាតិ សមំ, សម្មា វា មន្តយិត្វា. ឥធេវាតិ គាមេ ឯវ, វិហារេ ឯវ វា. កស្មា សាទិតុំ វដ្ដតិ, ននុ សព្ពមេតំ អកប្បិយញ្ច សាវជ្ជញ្ចាតិ អាហ ‘‘សព្ពញ្ហេតំ កប្បិយញ្ចេវ អនវជ្ជញ្ចា’’តិ. ហិ យស្មា ឯតំ សព្ពំ កប្បិយញ្ច អនវជ្ជញ្ច, តស្មា សព្ពំ សាទិតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ឧភយម្បីតិ មហាអដ្ឋកថាកុរុន្ទីសុ វុត្តវចនវសេន ឧភយម្បិ ឯតំ វចនន្តិ សម្ពន្ធោ.

អាវាសិកវត្តំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘បដិកច្ចេវ ហី’’តិអាទិ. តត្ថ បដិកច្ចេវាតិ អាគន្តុកានំ អាគតតោ បឋមមេវ. បធានឃរវិហារមគ្គោតិ បធានឃរមគ្គោ ច វិហារមគ្គោ ច. មុទ្ទវេទិកាយាតិ ចេតិយស្ស ហម្មិយវេទិកាយ. កស្មា ឥទម្បិ សព្ពំ កាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘វស្សំ វសិតុកាមា ហី’’តិអាទិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. វស្សំ វសិតុកាមា សុខំ វសិស្សន្តីតិ សម្ពន្ធោ. កតបរិកម្មេហិ អាវាសិកេហីតិ សម្ពន្ធោ. យតោ កុលតោ បកតិយា លព្ភតិ, តស្មិំ កុលេ វស្សាវាសិកំ បុច្ឆិតព្ពន្តិ យោជនា. ន ទិន្នបុព្ពន្តិ បុព្ពេ ន ទិន្នំ. ហីតិ យស្មា. ឧបទ្ទុតាតិ ឧបគន្ត្វា, ភុសំ វា បីឡិតា. តត្ថាតិ មនុស្សេសុ. យេតិ មនុស្សា. វស្សាវាសិកេ គាហិតេតិ វស្សាវាសិកេ សេនាសនេ គាហាបិយមានេ. គាហិតភិក្ខូនន្តិ គាហាបិតភិក្ខូនំ. វស្សាវាសិកន្តិ វស្សំ អាវសន្តានំ ទាតព្ពំ ចីវរំ. គាហណកាលោតិ គាហាបនកាលោ. ឧបកដ្ឋោតិ អាសន្នោ. ឆាតកាទីហីតិ អាទិសទ្ទេន រោគាទយោ សង្គណ្ហាតិ. យន្តិ ចីវរំ. តតោតិ ចីវរតោ. តន្តិ វចនំ. តទនុរូបេនាតិ តេសំ មនុស្សានំ វចនស្សានុរូបេន. តេសំ តេសន្តិ មនុស្សានំ, វស្សាវាសិកំ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ.

យស្សាតិ ភិក្ខុនោ. សោតិ ភិក្ខុ. ឥតិ វទន្តីតិ យោជនា. តន្តិ ចីវរំ. បដិក្កម្មាតិ បដិក្កមិត្វា. វិហារតោ អបសក្កិត្វាតិ អត្ថោ. តត្រាតិ គាមេ. ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វាតិ កប្បិយវត្ថុំ វា អកប្បិយវត្ថុំ វា អារាមិកាទីនំ ហត្ថេ ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វា. វិហារេតិ វិហារស្ស, វិហារេ វស្សំ វសន្តស្ស វា. អបុច្ឆិត្វាបីតិ បិសទ្ទេន ‘‘បុច្ឆិត្វាបី’’តិ អត្ថំ ទស្សេតិ. តេសន្តិកុលានំ. វត្តន្តិ ជគ្គនាទិវត្តំ. តេសន្តិ កុលានំ. អាគតញ្ច តន្តិ តំ បំសុកូលិកំ អាគតញ្ច វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ បំសុកូលិកេន. ទាតុំ ន ឥច្ឆន្តីតិ សង្ឃស្ស អាចិក្ខន្តេបិ សង្ឃស្ស ទាតុំ ន ឥច្ឆន្តិ. សភាគោ ភិក្ខូតិ អត្តនា សភាគោ ភិក្ខុ. ឯតន្តិ វស្សាវាសិកំ. បំសុកូលិកស្ស ន វដ្ដតិ, កស្មា? គហបតិចីវរត្តា. ឥតីតិអាទិ និគមនំ. សទ្ធាទេយ្យេតិ សទ្ធាយ ទាតព្ពេ វស្សាវាសិកលាភវិសយេ.

តត្រុប្បាទេតិ តស្មិំ វិហារេ ឧប្បជ្ជនកលាភវិសយេ. ភណ្ឌបដិច្ឆាទនន្តិ បដិច្ឆាទនចីវរភណ្ឌំ. ចីវរភណ្ឌមេវ ហិ យស្មា អនេន សរីរំ បដិច្ឆាទិយតិ, តស្មា ភណ្ឌបដិច្ឆាទនន្តិ វុច្ចតិ. គាហេថាតិ ភិក្ខូហិ គាហាបេថ. គាហេតព្ពន្តិ ភិក្ខូហិ គាហាបេតព្ពំ. វត្ថុ បនាតិ សាដកតោ អញ្ញំ កប្បិយំ វា អកប្បិយំ វា វត្ថុ បន. កស្មា វដ្ដតិយេវ, ននុ អកប្បិយវត្ថុ ន វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘កប្បិយការកានញ្ហិ’’តិអាទិ. តត្ថ ហិ យស្មា អនុញ្ញាតំ, តស្មា វដ្ដតិយេវាតិ យោជនា. ទិន្នវត្ថុតោ ឧប្បន្នន្តិ សម្ពន្ធោ.

យន្តិ វត្ថុ ទិន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ កប្បិយការកានំ ហត្ថេ ទិន្នវត្ថូសុ. តន្តិ វត្ថុ ឧបនាមេន្តេហីតិ សម្ពន្ធោ. គរុភណ្ឌំ ហោតិ, គរុភណ្ឌត្តា អញ្ញេសុ បច្ចយេសុ ន ឧបនាមេតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. បុគ្គលវសេនេវាតិ ‘‘ភិក្ខូ ចីវរេន កិលមន្តិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិអាទិនា បុគ្គលំ បរាមសិត្វា បុគ្គលវសេនេវ. សង្ឃវសេនាតិ ‘‘សង្ឃោ ចីវរេន កិលមតី’’តិអាទិនា សង្ឃវសេន ន កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ បុគ្គលវសេន អបលោកនកម្មស្ស អកត្តព្ពតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វត្ថុវសេន តស្សេវ អកត្តព្ពតំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ជាតរូបរជតវសេនាបី’’តិអាទិ. កប្បិយភណ្ឌវសេនាតិ ចីវរតណ្ឌុលេហិ អវសេសស្ស កប្បិយភណ្ឌស្ស វសេន. ចីវរតណ្ឌុលានញ្ហិ វិសុំ គហិតត្តា ‘‘កប្បិយភណ្ឌវសេនា’’តិ ឯត្ថ តេហិ អវសេសោ កប្បិយភណ្ឌោវ គហេតព្ពោ. តំ បនាតិ អបលោកនកម្មំ បន. កត្តព្ពាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥទានី’’តិអាទិ. សុភិក្ខន្តិ សមិទ្ធភិក្ខំ. សុលភបិណ្ឌន្តិ សុខេន លភបិណ្ឌំ. ទ្វីហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញស្ស ការណំ ទស្សេតិ, សុភិក្ខត្តា សុលភបិណ្ឌំ, សុលភបិណ្ឌត្តា សុភិក្ខន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

ឯវំ ចីវរបច្ចយំ សល្លក្ខេត្វា សេនាសនំ សល្លក្ខេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. កាលេតិ គាហាបនស្ស កាលេ. វុត្តន្តិ មហាអដ្ឋកថាយ វុត្តំ. កស្មា ទ្វេ សម្មន្និតព្ពា, ននុ ឯកម្បិ សម្មន្និតុំ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ឯវញ្ហី’’តិអាទិ. តត្ថ ហិ យស្មា គាហេស្សតិ, តស្មា ទ្វេ សម្មន្និតព្ពាតិ យោជនា. ឯកេន ហិ សម្មុតិលទ្ធេន សក្កា បរំ គាហាបេតុំ, អត្តនា បន អត្តនោ បាបេតុំ ន សក្កា, តស្មា ទ្វីសុ សម្មតេសុ នវកោ វុឌ្ឍស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្សាតិ ឧភោ អញ្ញមញ្ញំ គាហេស្សន្តីតិ អធិប្បាយោ. សម្មន្និតព្ពាតិ ឯកតោ សម្មន្និតព្ពា. អដ្ឋបិ សោឡសបីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទេន តតោ អធិកម្បិ ឯកតោ សម្មន្និតុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. សត្តសតិកក្ខន្ធកេ ឧព្ពាហិកសម្មុតិយំ (ចូឡវ. ៤៥៦) អដ្ឋបិ ជនា ឯកតោវ សម្មតាតិ វចនញ្ចេត្ថ សាធកំ. និគ្គហកម្មមេវ ហិ សង្ឃោ សង្ឃស្ស ន ករោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេសន្តិ អដ្ឋសោឡសជនានំ, សម្មុតិ វដ្ដតិយេវាតិ សម្ពន្ធោ. កិន្តិ សល្លក្ខេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘ចេតិយឃរ’’ន្តិអាទិ.

អាសនឃរន្តិ បដិមាឃរំ. មគ្គបោក្ខរណីនំ សមីបេ កតា សាលាយោ ឧបចារវសេន វុច្ចន្តិ ‘‘មគ្គោ’’តិ ច ‘‘បោក្ខរណី’’តិ ច. តា ហិ សាលាយោ ឧបចារសីមព្ភន្តរគតេ គាមាភិមុខមគ្គេ ច អន្តោឧបចារសីមាយំ ខណិតា យត្ថ កត្ថចិ បោក្ខរណិយោ ច ករីយន្តិ, ឥតិ សល្លក្ខេតព្ពន្តិ យោជនា. អសេនាសនំ ទស្សេត្វា សេនាសនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិហារោ’’តិអាទិ. រុក្ខមូលន្តិ ឆន្នកវាដពទ្ធរុក្ខមូលំ. ឯសេវ នយោ វេឡុគុម្ពេបិ. គាហេន្តេន ច គាហេតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃិកោតិ តត្រុប្បាទោ. តេសូតិ ទ្វីសុ ចីវរបច្ចយេសុ. យន្តិ ចីវរបច្ចយំ. តស្សាតិ ចីវរបច្ចយស្ស. ឋិតិកតោតិ បពន្ធវសេន ឋិតដ្ឋានតោ. ឥតរោតិ បឋមំ គហិតចីវរបច្ចយតោ ឥតរោ.

អប្បតាយាតិ អប្បភាវតោ, គាហិយមានេតិ សម្ពន្ធោ. បរិវេណគ្ឃេនាតិ បរិវេណបរិច្ឆេទេន. លភន្តីតិ បរិវេណសាមិកា ភិក្ខូ លភន្តិ. តន្តិ បរិវេណំ. វិជដេត្វាតិ វិជដំ កត្វា, ទ្វេ វា តយោ វា កោដ្ឋាសេ កត្វាតិ អត្ថោ. បក្ខិបិត្វាតិ ភាគកោដ្ឋាសំ បក្ខិបិត្វា. ន ឯវំ កាតព្ពន្តិ យថា មហាសុមត្ថេរោ អាហ, តថា ន កាតព្ពន្តិ អត្ថោ. អកាតព្ពការណំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មនុស្សា ហី’’តិអាទិ. តត្ថាតិ បរិវេណេ, បវិសិតព្ពំ ឥតិ អាហាតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ គាហណដ្ឋានេ. បដិក្កោសតីតិ បដិសេធេតិ. បដិក្កោសនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មា អាវុសោ’’តិអាទិ. ឥតិ វុត្តំ, ឥតិ បដិក្កោសតីតិ យោជនា. ឯកោ ហិ ឥតិសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ. តស្សាតិ មហាថេរស្ស. សង្គហន្តិ ភិក្ខូនំ សង្គហំ. តន្តិ មហាថេរំ.

ឯវំ វត្តព្ពន្តិ ឯវំ វក្ខមាននយេន វត្តព្ពំ. បច្ចយំ ធារេថ, ឥតិ វត្តព្ពន្តិ យោជនា. បាបុណាតិ អាវុសោ ឥតិ វុត្តេតិ យោជនា. ‘‘គហិតំ ហោតី’’តិ ឥមិនា ‘‘គណ្ហថ, គណ្ហាមី’’តិ បច្ចុប្បន្នកាលវសេន វុត្តត្តា គហិតំ ហោតីតិ ទស្សេតិ. អតីតអនាគតកាលវសេន អគហិតភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. សតុប្បាទមត្តន្តិ គហណេ សតិយា ឧប្បាទនមត្តំ. ឯត្ថាតិ សេនាសនបច្ចយគហណដ្ឋានេ.

យោបីតិ យម្បិ. ឧបយោគត្ថេ ចេតំ បច្ចត្តវចនំ, យម្បិ បច្ចយំ វិស្សជ្ជេតីតិ យោជនា. បច្ចយន្តិ ច ចីវរបច្ចយំ. អយម្បីតិ អយម្បិ បច្ចយោ. បិសទ្ទោ មហាលាភបរិវេណេ បច្ចយំ សម្បិណ្ឌេតិ. តស្មិំយេវ បរិវេណេតិ តស្មិំ បំសុកូលិកេន គហិតបរិវេណេ ឯវ. អញ្ញស្សាតិ បំសុកូលិកតោ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស. បំសុកូលិកោ ‘‘អហំ វសាមី’’តិ សេនាសនំ ជគ្គិស្សតិ. ឥតរោ ‘‘អហំ បច្ចយំ គណ្ហាមី’’តិ សេនាសនំ ជគ្គិស្សតីតិ យោជនា. ទ្វីហិ ការណេហីតិ វសនគហណវសេន ទ្វីហិ ការណេហិ. បំសុកូលិកេ គណ្ហន្តេតិ សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ សេនាសនេ. តេនាតិ បំសុកូលិកេន. ហេដ្ឋាតិ សេនាសនស្ស ហេដ្ឋា, ឋិតំ អញ្ញំ ភិក្ខុន្តិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ បំសុកូលិកេន, កិញ្ចិ វចនន្តិ សម្ពន្ធោ. វុត្ថវស្សស្ស បំសុកូលិកស្សាតិ យោជនា. វដ្ដតីតិ បំសុកូលិកស្ស វដ្ដតិ. តស្មិំ សេនាសនេតិ បំសុកូលិកេន គហិតសេនាសនេ. យេសំ បនាតិ មនុស្សានំ បន. តេសន្តិ មនុស្សានំ.

ថូបំ កត្វាតិ ចេតិយំ កត្វា. តស្សាតិ ថូបស្ស. តេន ភិក្ខុនាតិ វស្សាវាសិកំ គាហកភិក្ខុនា. តន្តិ ភោជនសាលំ. គាហេតុំ វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពមិទន្តិ សព្ពំ ឥទំ វចនំ.

បាដិបទអរុណតោតិ វស្សូបនាយិកទិវសសង្ខាតស្ស បាដិបទស្ស អរុណុគ្គមនតោ. វិតក្កចារិកោតិ ‘‘កត្ថ នុ ខោ វសិស្សាមី’’តិអាទិនា វិតក្កេន ចរណេ អនុយុត្តោ. សេនាសនំ យាចតីតិ សេនាសនគ្គាហាបកំ សេនាសនំ យាចតិ. គហិតន្តិ សង្ឃេន គហិតំ. យត្ថាតិ ឋានេ. វស្សូបគតេហិ វត្តព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. បុនប្បុនំ, សមំ វា ចេតិយង្គណាទិំ មុញ្ចន្តិ សោធេន្តិ ឥមាហីតិ សម្មុញ្ចនិយោ. មុចិធាតុ សោធនត្ថេ យុបច្ចយោ ករណត្ថេ ហោតិ. តាលុជោ បឋមក្ខរោ. សុលភា ចេ ទណ្ឌកា, ឯកេកេន ទ្វេ តិស្សោ យដ្ឋិសម្មុញ្ចនិយោ ពន្ធិតព្ពា. សុលភា ចេ សលាកា, ឆបញ្ចមុដ្ឋិសម្មុញ្ចនិយោ ពន្ធិតព្ពាតិ អត្ថោ. បញ្ច បញ្ច ឧក្កាតិ អរញ្ញវិហារេសុ បរិស្សយវិជាននត្ថំ បញ្ច បញ្ច អគ្គិឧក្កា កោដ្ដេតព្ពា ឆិន្ទិតព្ពាតិ អត្ថោ.

‘‘និពទ្ធវត្តំ ឋបេត្វា’’តិ ឯត្ថ អកត្តព្ពវត្តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វត្តំ ករោន្តេហិ ចា’’តិអាទិ. តត្ថ វត្តំ ករោន្តេហិ ច ឯវរូបំ អធម្មិកវត្តំ ន កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ហិ សច្ចំ, សព្ពេវ ឯតេ ឧទ្ទេសាទយោ បបញ្ចាតិ យោជនា. បបញ្ចេន្តិ សំសារេ ចិរំ ឋបេន្តីតិ បបញ្ចា. មូគព្ពតន្តិ មូគានំ វតំ, មូគេហិ កត្តព្ពំ វា, មូគេន វិយ វា អមូគេហិ កត្តព្ពំ វតំ. ឯវំ អកាតព្ពវត្តំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កាតព្ពវត្តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បរិយត្តិធម្មោ នាមា’’តិអាទិ. តិវិធម្បីតិ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធវសេន តិប្បការម្បិ. អវយវបរិយត្តិធម្មោបិ អវយវិបរិយត្តិធម្មំ, អវយវិបរិយត្តិធម្មោ វា អវយវបរិយត្តិធម្មំ បតិដ្ឋាបេតិ, តស្មា បរិយត្តិធម្មោ អត្តនាបិ អត្តានំ បតិដ្ឋាបេសីតិ វេទិតព្ពំ. ឧទ្ទិសថាតិ បរិយត្តិំ ឧទ្ទិសថ. សោធេត្វា…បេ… ឧបសម្បាទេថាតិ ឯត្ថ សោធនំ នាម សព្ពេសំ អាចារកុលបុត្តានំ ឧបបរិក្ខនំ. សោធេត្វា និស្សយំ ទេថាតិ ឯត្ថ សោធនំ នាម ភិក្ខុសភាគតំ ឧបបរិក្ខនំ. ហីតិ សច្ចំ. កុលបុត្តោតិ អាចារកុលបុត្តោ. យត្តកានិ ធុតង្គានិ សមាទិយិតុំ សក្កោថាតិ យោជនា. អន្តោវស្សំ នាមេតន្តិ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនមេតំ. ឯតស្មិំ អន្តោវស្សេតិ ហិ អត្ថោ, ភវិតព្ពន្តិអាទីសុ សម្ពន្ធិតព្ពំ. សកលទិវសន្តិ សកលទិវសម្ហិ, អប្បមត្តេហីតិ សម្ពន្ធោ. ឯកចារិកវត្តន្តិ ឯកកេន ចរិតព្ពំ វត្តំ. ភស្សេតិ វចនេ. ទសវត្ថុកកថន្តិ អប្បិច្ឆតាទិទសវត្ថុក កថំ.

វិគ្គាហិកបិសុណផរុសវចនានីតិ វិគ្គហំ កលហំ ជនេតីតិ វិគ្គាហិកំ, វិគ្គាហិកវចនញ្ច បិសុណវចនញ្ច ផរុសវចនញ្ច វិគ្គាហិកបិសុណផរុសវចនានិ. មនសិការពហុលា វិហរថ ឥតិ ឱវទិតព្ពាតិ យោជនា. ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តន្តិ ហេដ្ឋា អទិន្នាទានវណ្ណនាយំ វុត្តំ ទន្តកដ្ឋខាទនេ, ទន្តកដ្ឋខាទនស្ស វា វត្តំ. ‘‘បត្តំ ថវិកាយ បក្ខិបន្តេន ន កថេតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា កថេន្តេ បមាទេន បត្តោ ភិជ្ជេយ្យាតិ បត្តស្ស គុត្តត្ថាយ កថនំ និវារេតិ. អាចិក្ខិតព្ពាតិ ឥតិសទ្ទោ បរិសមាបនត្ថោ.

កោចិ ទាយកោតិ សម្ពន្ធោ. អាគន្តុកោ ភិក្ខូតិ ចីវរគ្គាហិតតោ បច្ឆា អាគតោ អាគន្តុកោ ភិក្ខុ. សង្ឃត្ថេរោតិ អាវាសិកសង្ឃត្ថេរោ. បឋមភាគន្តិ បុព្ពេ គាហិតំ បឋមភាគំ, បរិវត្តេត្វាតិ បុព្ពេ គាហិតភាគេន បច្ឆា ទាតព្ពំ វស្សាវាសិកំ បរិវត្តេត្វា. អាគន្តុកស្ស វស្សគ្គេន បត្តដ្ឋានេ អាគន្តុកស្ស ទាតព្ពន្តិ យោជនា. ‘‘អាគន្តុកស្សា’’តិ បទំ បុព្ពាបរំ អបេក្ខតិ. តស្មា ទ្វិន្នំ បទានំ មជ្ឈេ វុត្តំ. បឋមវស្សូបគតាតិ បឋមវស្សូបនាយិកទិវសេ វស្សូបគតា. ‘‘ទ្វេ តីណិ ចត្តារី’’តិ វចនស្ស វា ពហូនំ ភិក្ខូនំ វា ព្យាបនត្ថាយ ‘‘លទ្ធំ លទ្ធ’’ន្តិ វិច្ឆាវសេន វុត្តំ. តេន បនាតិ អាគន្តុកេន បន. បឋមវស្សូបគតេហិ អប្បកេ លទ្ធេ បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ ទាតព្ពានំ វស្សាវាសិកានំ ពហុកេបិ អយំ នយោ ញាតព្ពោតិ កត្វា ន វុត្តោ.

ទ្វីសុបីតិ បឋម ទុតិយវសេន ទ្វីសុបិ. វស្សូបគតា ភិក្ខូ ភិក្ខាយ កិលមន្តា វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ ឋានេ. វសន្តាតិ ឯកតោ វសន្តា. ទ្វេ ភាគា ហោម សាធុ វតាតិ យោជនា. សាធុ វតាតិ ឯកំសេន សុន្ទរា ភវេយ្យុន្តិ អត្ថោ. យេសន្តិ ភិក្ខូនំ. តត្ថាតិ ញាតិបវារិតដ្ឋានេសុ. បវារណាយាតិ បវារណាទិវសេ. តេសូតិ ភិក្ខូសុ. យេតិ ភិក្ខូ. តត្ថាតិ ញាតិបវារិតដ្ឋានេសុ. កស្មា អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ, ននុ តេ សាទិយន្តីតិ អាហ ‘‘សាទិ យន្តាបិ ហី’’តិអាទិ. តត្ថ ហីតិ យស្មា. ‘‘នេវ វស្សាវាសិកស្ស សាមិនោ’’តិ ឥមិនា តេសំ វស្សច្ឆិន្នតំ ទីបេតិ. នេវ អទាតុំ លភន្តីតិ បឋមមេវ កតិកវត្តស្ស កតត្តា អទាតុំ នេវ លភន្តិ, សព្ពេសំ នោ អម្ហាកន្តិ យោជនា. ឥធាតិ ឋានេ. តន្តិ កតិកវត្តំ. ឯកោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. តេសន្តិ ភិក្ខូនំ. តត្ថាតិ សភាគដ្ឋានេ. វសិត្វា អាគតានំ តេសំ ភិក្ខូនន្តិ យោជនា. ន លព្ភតិ ឥតិ វុត្តន្តិ យោជនា. ឥមេសន្តិ វស្សាវាសិអប្បត្តកានំ ឯកច្ចានំ. គាហិតសទិសមេវាតិ វស្សាវាសិកស្ស គាហិតេន សទិសមេវ. តេសមេវាតិ ឯកច្ចានមេវ.

បក្កន្តោបីតិ អញ្ញំ ឋានំ បក្កមន្តោបិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. តេន ភិក្ខុនា កតំ បានីយឧបដ្ឋបនាទិកម្មំ ភតិនិវិដ្ឋំ ភតិយា ឋិតន្តិ យោជនា. អបលោកនកម្មំ កត្វា គាហិតំ សង្ឃិកន្តិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃិកន្តិ តត្រុប្បាទំ សន្ធាយ វុត្តំ. វិព្ភន្តោបីតិ បិសទ្ទោ បគេវ ឆិន្នវស្សោតិ ទស្សេតិ. បច្ចយវសេនេវាតិ សទ្ធាទេយ្យបច្ចយវសេន. វទន្តីតិ កេចិ វទន្តិ.

ទិសំគមិកោ ភិក្ខុ វិព្ភមតីតិ សម្ពន្ធោ. មនុស្សេតិ វស្សាវាសិកទាយកមនុស្សេ. សម្មុខាតិ អាវាសិកស្ស សម្មុខា. សម្បដិច្ឆាបេត្វាតិ ‘‘សុដ្ឋុ ទស្សាមា’’តិ បដិច្ឆាបេត្វា. យស្ស គាហិតន្តិ យស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនំ គាហិតំ. សេនាសនសាមិកស្សាតិ សេនាសនទាយកស្ស បុត្តធីតាទយោតិ សម្ពន្ធោ. សេនាសនេ ទេមាតិ សេនាសនស្ស ទេម. តត្ថាតិ សេនាសនេ. ឯកមេវ វត្ថំ ទាតព្ពំ. កស្មា? បុគ្គលស្ស អទត្វា សេនាសនស្សេវ ទាតព្ពត្តា. វស្សាវាសិកដ្ឋិតិកាយាតិ វស្សាវាសិកគាហិតស្ស ឋិតិកាយ. ឯសេវ នយោតិ សេនាសនស្សេវ ទិន្នត្តា ឯសេវ នយោ. តស្សេវ ហោន្តីតិ បុគ្គលស្សេវ ទិន្នត្តា តស្សេវ ហោន្តិ.

ទុតិយោ ថេរាសនេ គាហិតោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. បឋមភាគស្ស សាមណេរស្ស គាហិតត្តា វុត្តំ ‘‘វរភាគំ សាមណេរស្ស ទត្វា’’តិ. ឧភោបីតិ ទ្វេ ថេរសាមណេរេបិ. សយមេវាតិ ទាយកោ សយមេវ. យន្តិ វស្សាវាសិកំ. យស្សាតិ ថេរស្ស វា សាមណេរស្ស វា.

ឥតោតិ វុត្តនយតោ. ទហរសាមណេរស្សាតិ តរុណស្ស សាមណេរស្ស. សោតិ ឃរសាមិកោ. នន្តិ បត្តជនំ. យស្សាតិ ភិក្ខុនោ. តេសន្តិ មនុស្សានំ. យថាភូតំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ វិព្ភមកាលង្កតការណំ យថាភូតំ អាចិក្ខិតព្ពំ. សុទ្ធបំសុកូលិកាយេវាតិ អញ្ញេហិ អមិស្សា សុទ្ធា បំសុកូលិកាយេវាតិ. ឥទំ នេវាសិកវត្តន្តិ និគមនំ.

ឧបនន្ទវត្ថុកថា

៣១៩. អយមត្ថោតិ អយំ វក្ខមានោ អត្ថោ, ឯវំ វេទិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ គាមកេ. តន្តិ សេនាសនំ, គណ្ហន្តេនេវាតិ សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ សាវត្ថិយំ. មុត្តន្តិ តេ សេនាសនំ មុញ្ចិតំ ហោតិ. តត្រាបីតិ គាមកេបិ. ឧភយត្ថាតិ សាវត្ថិយំ, គាមកេ ចាតិ ឧភយត្ថ.

ឯត្ថាតិ ឧបនន្ទវត្ថុស្មិំ. កថន្តិ កេន បការេន បដិប្បស្សម្ភតិ. ឥធាតិ សាសនេ. ឯកច្ចោ គណ្ហាតីតិ សម្ពន្ធោ. តត្រាបីតិ សាមន្តវិហារេបិ. តស្សាតិ ភិក្ខុស្ស. ឥធាតិ សេនាសនេ. អាលយមត្តន្តិ ចិត្តុប្បាទមត្តំ. ឥច្ចស្សាតិ ឥតិ អស្ស, ឯវំ អស្ស ភិក្ខុស្សាតិ អត្ថោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ ‘‘គហណេន គហណ’’ន្តិអាទិកេ ចតុក្កេ. យោ បន គច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបចារសីមាតិក្កមេតិ និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ, ភាវេន ភាវលក្ខណេ វា. តត្ថាតិ អញ្ញស្មិំ វិហារេ បច្ចាគច្ឆតិ, វដ្ដតិ, សេនាសនគ្គាហោ ន បដិប្បស្សម្ភតីតិ អធិប្បាយោ.

៣២០. យោតិ ភិក្ខុ. មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វាតិ អត្តនោ មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វា ហោតិ. សោ ភិក្ខុ តិវស្សន្តរោ នាមាតិ យោជនា. ឯកស្ស ភិក្ខុនោ តិណ្ណំ វស្សានមន្តរេ ឋិតោ តិវស្សន្តរោ អញ្ញោ ភិក្ខុ. តត្ថាតិ ភិក្ខូសុ. ឥមេ សព្ពេតិ តិវស្សន្តរទ្វិវស្សន្តរសមានវស្សិកេ ឥមេ ភិក្ខូ, លភន្តីតិ សម្ពន្ធោ. យំ តិណ្ណំ បហោតីតិ មញ្ចបីឋវិនិមុត្តំ យំ អាសនំ តិណ្ណំ សុខំ និសីទិតុំ បហោតិ, តថារូបេ អាសនេបិ ទ្វេ ទ្វេ ហុត្វា និសីទិតុំ លភន្តីតិ យោជនា. អបិសទ្ទេន មញ្ចបីឋានិ អបេក្ខតិ. ឥទំ បច្ឆិមទីឃាសនំ. អនុបសម្បន្នេនាបីតិ បិសទ្ទោ បគេវ ឧបសម្បន្នេនាតិ ទស្សេតិ.

ហត្ថិកុម្ភេតិ ហត្ថិសិរោបិណ្ឌេ. ឥមិនា ហត្ថិសទ្ទេន ហត្ថិកុម្ភោ គហិតោ អវយវូបចារេន វា ឧត្តរបទលោបេន វាតិ ទស្សេតិ. ហត្ថី វិយាតិ ហត្ថី, ភូមិភាគោ, ហត្ថិម្ហិ បតិដ្ឋិតោ បាទសង្ខាតោ នខោ ឥមស្សាតិ ហត្ថិនខកោ, បាសាទោ. ឯតំ ‘‘ហត្ថិនខកោ’’តិ នាមំ ឯវំកតស្ស បាសាទស្ស នាមន្តិ យោជនា. ‘‘សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានី’’តិ បទំ ‘‘កវាដានិ មញ្ចបីឋានិ តាលវណ្ដានី’’តិ សព្ពបទេសុ យោជេតព្ពំ. យំកិញ្ចិ ចិត្តកម្មកតំ អត្ថិ, សព្ពំ វដ្ដតីតិ យោជនា. បាសាទស្ស ទេមាតិ សម្ពន្ធោ. បាដេក្កន្តិ បាសាទតោ វិសុំ. បដិគ្គហិតមេវាតិ សព្ពំ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ. គោនកាទីនិ អដ្ឋារស អត្ថរណានិ បរិភុញ្ជិតុន្តិ សម្ពន្ធោ. គិហិវិកដនីហារេនាតិ គិហីហិ វិសេសេន យថាកាមំ ករិយតីតិ គិហិវិកដំ, គិហិសន្តកំ. ‘‘គិហិវិកដ’’ន្តិ នីហារោ អភិនីហារោ គិហិវិកដនីហារោ, តេន. លព្ភន្តីតិ និសីទិតុមេវ លព្ភន្តិ. តត្រាបីតិ ធម្មាសនេបិ.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថា

៣២១. ឯតានីតិ គរុភណ្ឌានិ. តត្ថាតិ រាសិវសេន បញ្ចសុ សរូបវសេន បញ្ចវីសតិយា គរុភណ្ឌេសុ. អាគន្ត្វា, អាភុសោ វា រមន្តិ ឯត្ថាតិ អារាមោ. តេសំយេវាតិ បុប្ផារាមផលារាមានមេវ. ‘‘ឋបិតោកាសោ’’តិ ឥមិនា វត្ថុសទ្ទស្ស ភូមិភេទត្ថំ ទស្សេតិ. វសតិ អារាមោ បតិដ្ឋហតិ ឯត្ថាតិ អារាមវត្ថុ. តេសុ វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទេន នវភូមិភាគតោ អញ្ញស្ស បោរាណភូមិភាគស្សបិ អារាមវត្ថុភាវំ វិកប្បេតិ. វិសេសេន ចតុឥរិយាបថេ ហរតិ បវត្តេតិ ឯត្ថាតិ វិហារោ. តស្សាតិ វិហារស្ស. ចតុន្នំ មញ្ចានន្តិ និទ្ធារណត្ថេ សាមិវចនំ. អញ្ញតរោ មញ្ចោ នាមាតិ យោជនា. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ. ‘‘លោហេន កតា កុម្ភី’’តិ ឥមិនា លោហកុម្ភីតិ ឯត្ថ មជ្ឈេលោបសមាសំ ទស្សេតិ. លោហមយា កុម្ភី លោហកុម្ភីតិ វចនត្ថោបិ យុជ្ជតេវ. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា លោហេន កតំ ភាណកំ, លោហេន កតោ វារកោ, លោហេន កតំ កដាហន្តិ អត្ថំ អតិទិសតិ. ឯត្ថាតិ ភាណកវារកកដាហេសុ. អរញ្ជរោតិ អតិមហន្តត្តា អរំ ខិប្បំ ជរតិ វិនាសេតីតិ អរញ្ជរោ. អថ វា ជលំ គណ្ហិតុំ អលន្តិ អរញ្ជរោ លការានំ រការេ កត្វា.

គាថាវសេន និគមនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ. តត្ថ ឯវំ បកាសយីតិ សម្ពន្ធោ. ទ្វេ គរុភណ្ឌានិ ទ្វិសង្គហានិ ហោន្តិ, តតិយំ គរុភណ្ឌំ ចតុសង្គហំ ហោតិ, ចតុត្ថំ គរុភណ្ឌំ នវកោដ្ឋាសំ ហោតិ, បញ្ចមំ គរុភណ្ឌំ អដ្ឋភេទនំ ហោតិ, ឥតិ ឥមិនា បការេន បញ្ចនិម្មលលោចនោ នាថោ បញ្ចហិ រាសីហិ បញ្ចវីសវិធំ គរុភណ្ឌំ បកាសយីតិ យោជនា.

តត្រាតិ គរុភណ្ឌេ. ហីតិ វិត្ថារោ. សព្ពម្បិ ឥទំ គរុភណ្ឌំ អវិស្សជ្ជិយន្តិ វុត្តន្តិ យោជនា. ឥធាតិ ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ. បរិវារេ បន អាគតន្តិ សម្ពន្ធោ.

បញ្ច រាសយោ មហេសិនា វុត្តាតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ បរិវារេ.

តត្រាតិ ‘‘បរិវត្តនវសេនា’’តិ វចនេ. ឥទំ គរុភណ្ឌំ ឧបនេតុន្តិ សម្ពន្ធោ. និច្ចំ តិដ្ឋន្តីតិ ថាវរា, ឋាធាតុ វរបច្ចយោ, ឋាការស្ស ថាការោ. ឥមិនា អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថូនិ គហេតព្ពានិ. អវិស្សជ្ជិយអវេភង្គីយត្តា គរុ អលហុកំ ភណ្ឌំ គរុភណ្ឌំ. ឥមិនា មញ្ចាទីនិ ឯកវីសតិ គរុភណ្ឌានិ គហេតព្ពានិ. ថាវរេតិ អាធារេ ភុម្មំ, បរិយាបន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. អថ វា និទ្ធារណេ ភុម្មំ, ថាវរេសូតិ ហិ អត្ថោ, ខេត្តន្តិអាទីសុ សម្ពន្ធិតព្ពំ. ខិបតិ បុព្ពណ្ណពីជមេត្ថាតិ ខេត្តំ. វសតិ អបរណ្ណពីជំ បតិដ្ឋាតិ ឯត្ថាតិ វត្ថុ, តលេ ភូមិភាគេ ឯកតោ វា ទ្វីហិ វា តីហិ វា ឋានេហិ អាវរណំ ករីយតិ ឯត្ថាតិ តឡាកោ, សរោ. កស្សកានំ មតេន កត្តព្ពាតិ មាតិកា. អារាមេន បរិវត្តេតុន្តិ សម្ពន្ធោ. កានិ បរិវត្តេតុន្តិ អាហ ‘‘ឥមានិ ចត្តារិបី’’តិ. បិសទ្ទោ អវយវសម្បិណ្ឌនោ.

តត្រាតិ ‘‘បរិវត្តេតុំ វដ្ដតី’’តិ វចនេ. ទូរេតិ សង្ឃារាមតោ ទូរដ្ឋានេ. យម្បីតិ នាឡិកេរផលម្បិ. ហរន្តីតិ សង្ឃស្ស ហរន្តិ. អញ្ញេសន្តិ សង្ឃតោ អញ្ញេសំ មនុស្សានន្តិ សម្ពន្ធោ. តេតិ មនុស្សា. សង្ឃេន សម្បដិច្ឆិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. រុច្ចតីតិ សង្ឃស្សារាមេន មនុស្សានមារាមំ, មនុស្សានមារាមេន វា សង្ឃស្សារាមំ បរិវត្តេតុំ រុចីយតិ ឥច្ឆីយតិ. ភិក្ខូនំ អារាមោតិ សម្ពន្ធោ. អយន្តិ មនុស្សានមារាមោ. ខុទ្ទកោតិ សង្ឃារាមតោ ខុទ្ទកោ. អាយន្តិ អយតិ អាយសាមិកោ ធនេន វឌ្ឍិំ គច្ឆតិ អនេនាតិ អាយោ, តំ. សមកមេវាតិ សមប្បមាណមេវ, អាយំ សចេ ទេតីតិ សម្ពន្ធោ. បមាណត្ថេ កបច្ចយោ. មនុស្សានំ រុក្ខាតិ សម្ពន្ធោ. អតិរេកំ សង្ឃស្ស ទេមាតិ សម្ពន្ធោ. ជានាបេត្វាតិ ‘‘សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផល’’ន្តិ (ម. និ. ៣.៣៧៦) សង្ឃស្ស ទិន្នទានស្ស អានិសំសំ មនុស្សានំ ជានាបេត្វា. ផលធារិនោ ហោន្តិ ននូតិ យោជនា. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. ឯតេនេវ នយេនាតិ យេន នយេន អារាមោ អារាមេន បរិវត្តេតព្ពោ, ឯតេនេវ នយេន. មហន្តេន វា ខុទ្ទកេន វា អារាមវត្ថុនា ចាតិ យោជនា. អារាម អារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថូនិ បរិវត្តេតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ.

ឧភោបីតិ គេហបាសាទវសេន ឧភោបិ. តត្ថាតិ គេហេ. ឥទំ បនាតិ បាសាទសង្ខាតំ គេហំ, មនុស្សានំ គេហន្តិ សម្ពន្ធោ. មហគ្ឃេន វា អប្បគ្ឃេន វា វិហារវត្ថុនា ចាតិ យោជនា. វិហារវិហារវត្ថុអារាមអារាមវត្ថូនិ បរិវត្តេតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

គរុភណ្ឌេន គរុភណ្ឌបរិវត្តនេ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. បំស្វាគារកេសូតិ បំសុកីឡនត្ថាយ កតេសុ អគារកេសុ. កប្បិយមញ្ចាតិ សង្ឃគណបុគ្គលានំ កប្បិយា សុវណ្ណរជតាទីហិ អកតា មញ្ចា. វិហារស្ស បន សុវណ្ណរជតមយាទិកាបិ កប្បិយា មញ្ចា ទាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. ពហិសីមាយាតិ ឧបចារសីមតោ ពហិ. តត្ថាតិ សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ. តត្ថាតិ តស្ស ភិក្ខុនោ វសនដ្ឋានេ. ‘‘មហគ្ឃេនា’’តិ វុត្តវចនំ និយមេន្តោ អាហ ‘‘សតគ្ឃនកេន វា សហស្សគ្ឃនកេន វា’’តិ. មញ្ចសតន្តិ មញ្ចពហុំ. ឯតេសុបីតិ បីឋភិសិពិព្ពោហនេសុបិ. តត្ថាតិ បីឋភិសិពិព្ពោហនេសុ. កប្បិយំ បីឋាទីតិ សម្ពន្ធោ. អកប្បិយំ វា មហគ្ឃំ កប្បិយំ វាតិ កប្បិយេន វា មហគ្ឃកប្បិយេន វា បរិវត្តេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘វុត្តវត្ថូនី’’តិ បទំ ‘‘បរិវត្តេត្វា’’តិ បទេ អវុត្តកម្មំ, ‘‘គហេតព្ពានី’’តិ បទេ វុត្តកម្មំ, បុព្ពាបរាបេក្ខបទំ.

បសតមត្តឧទកគណ្ហកានិបីតិ ឯត្ថ បសតោ នាម កុញ្ចិតបាណិ. សីហឡទីបេតិ សីហំ លាតិ គណ្ហាតីតិ សីហឡោ លការស្ស ឡការំ កត្វា, សីហពាហុនាមកោ រាជា, តស្ស បុត្តត្តា វិជយកុមារោបិ សីហឡោ នាម, តេន អាទិម្ហិ និវាសភាវេន គហិតត្តា ទីបោ សីហឡទីបោ នាម, តស្មិំ. បាទំ គណ្ហាតីតិ បាទគណ្ហនោ, សោយេវ បាទគណ្ហនកោ. បាទោ នាមាតិ ‘‘បាទគណ្ហនកោ’’តិ ឯត្ថ បាទោ នាម. យោ លោហវារកោ មគធនាឡិយា បញ្ចនាឡិមត្តំ គណ្ហាតិ, សោ លោហវារកោ បាទោ នាមាតិ យោជនា. ឥមិនា បមាណស្ស នាមំ បមាណវន្តេ ឧបចារតោ វោហារនយំ ទស្សេតិ. តតោតិ បញ្ចនាឡិមត្តគណ្ហនកវារកតោ. ឥមានីតិ លោហកុម្ភីអាទីនិ.

ភិង្គារ …បេ… កដច្ឆុអាទីនីតិ ភិង្គារោ ច បដិគ្គហោ ច ឧឡុង្កោ ច ទព្ពិ ច កដច្ឆុ ច បាតិ ច តដ្ដកោ ច សរកោ ច សមុគ្គោ ច អង្គារកបល្លោ ច ធូមកដច្ឆុ ច ភិង្គារ…បេ… ធូមកដច្ឆុយោ, តា អាទិ យេសំ តានីតិ ភិង្គារ…បេ… កដច្ឆុអាទីនិ. អាទិសទ្ទេន អញ្ញានិ ឧបករណានិ គហេតព្ពានិ. ភាជនីយានីតិ ភាជេតព្ពានិ. កំសលោហាទីតិអាទិសទ្ទេន វដ្ដលោហំ សង្គណ្ហាតិ. វដ្ដលោហំ នាម បីតលោហំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. បារិហារិយន្តិ សង្ឃិកបរិភោគំ បរិហរិត្វា អបនេត្វា បុគ្គលិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជនំ, ‘‘អត្តសន្តក’’ន្តិ វា បរិគ្គហេន ហរិត្វា ភុញ្ជនំ ន វដ្ដតិ. គិហិវិកដនីហារេនេវាតិ ‘‘គិហិវិកដ’’ន្តិ អភិនីហារេនេវ.

អញ្ញស្មិម្បិ កប្បិយលោហភណ្ឌេ បរិយាបន្នា អញ្ជនីតិ យោជនា. អថ វា កប្បិយលោហភណ្ឌេតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ, ‘‘អញ្ជនី’’តិអាទិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ. សូចីតិ ចីវរាទិសិព្ពនកា សូចិ. បណ្ណសូចីតិ បណ្ណេ លិខនា សូចិ. អញ្ញម្បីតិ អញ្ជនិអាទិតោ អញ្ញម្បិ. ធូមនេត្តញ្ច ផាលញ្ច ទីបរុក្ខោ ច ទីបកបល្លកោ ច ឱលម្ពកទីបោ ច ធូមនេត្ត…បេ… ឱលម្ពកទីបា. ឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានគតសង្ខាតានិ រូបានិ ឯតេសុ អត្ថីតិ ឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានគតរូបកានិ. ធូមនេត្ត…បេ… ឱលម្ពកទីបា ច តេ ឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានគតរូបកានិ ចេតិ ធូមនេត្ត…បេ… រូបកានិ, វិសេសនបរនិបាតោ. តានិ វា អញ្ញានិ វា ភិត្តិច្ឆទនកវាដាទីសុ ឧបនេតព្ពានិ លោហភណ្ឌានីតិ សម្ពន្ធោ. លោហខិលកន្តិ លោហមយំ អាណិំ. បរិហរិត្វាតិ ‘‘អត្តនោ សន្តក’’ន្តិ បរិគ្គហេន ហរិត្វា, សង្ឃិកបរិភោគគិហិវិកដានិ វា អបនេត្វា. ខីរបាសាណមយានីតិ ខីរវណ្ណេន បាសាណេន កតានិ.

សុវណ្ណញ្ច រជតញ្ច ហារកូដញ្ច ជាតិផលិកញ្ច សុវណ្ណ…បេ… ជាតិផលិកានិ, តេហិ កតានិ ភាជនានិ សុវណ្ណ…បេ… ភាជនានិ. សព្ពន្តិ សុវណ្ណរជតាទិសព្ពំ. វដ្ដតីតិ សង្ឃគណបុគ្គលានំ វដ្ដតិ.

វាសិអាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា, និទ្ធារណេ វា ភុម្មំ. យាយ វាសិយា ន សក្កាតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ វាសិតោ. មហត្តរីសទ្ទោ មហន្តបរិយាយោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោ. មហត្តរី វាសីតិ សម្ពន្ធោ. វេជ្ជានន្តិ ភិសក្កានំ. សិរាវេធនផរសុបីតិ បិសទ្ទេន តតោ មហន្តំ បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. យា បន កុឋារី អាវុធសង្ខេបេន កតាតិ សម្ពន្ធោ. អថ វា អាវុធសង្ខេបេន កតា យា បន កុឋារី អត្ថីតិ យោជនា. អនាមាសាតិ អនាមសិតព្ពា, អនាមាសារហាតិ អត្ថោ. ចតុរង្គុលមត្តោបីតិ បិសទ្ទោ តតោ អធិកោ បន បគេវាតិ ទស្សេតិ. និខណិត្វា ខាទតីតិ និខាទនំ. ចតុរស្សំ មុខមេតស្សាតិ ចតុរស្សមុខំ. ទោណិសទិសំ មុខមេតស្សាតិ ទោណិមុខំ. សម្មុញ្ចនិទណ្ឌវេធនម្បិ និខាទនំ ទណ្ឌពទ្ធំ ហោតិ ចេតិ យោជនា. ទណ្ឌេន ពន្ធិតព្ពន្តិ ទណ្ឌពទ្ធំ, ទណ្ឌំ ពទ្ធមេតស្សាតិ វា ទណ្ឌពទ្ធំ. ‘‘អទណ្ឌក’’ន្តិ វត្វា តស្សេវត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ផលមត្តមេវា’’តិ. នត្ថិ ទណ្ឌមេតស្សាតិ អទណ្ឌកំ. យន្តិ និខាទនំ. បរិហរិតុន្តិ បុគ្គលិកភាវេន បរិគ្គហេត្វា ហរិតុំ, សង្ឃិកភាវំ អបនេតុំ វា. សិខរម្បិ និខាទនេនេវ សង្គហិតំ លក្ខណហារនយេន សមានកិច្ចភាវតោ. សិខរន្តិ យេន បរិព្ភមិត្វា ឆិន្ទន្តិ, យេហិ មនុស្សេហិ ទិន្នានីតិ សម្ពន្ធោ. តេតិ មនុស្សា, វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. នោតិ អម្ហាកំ. បាកតិកេតិ បកតិយា ឋិតេ, យថា បឋមំ ឋិតា ហោន្តិ, តថា ករិស្សាមាតិ អត្ថោ. សចេ អាហរន្តីតិ សចេ អាយាចនំ អកត្វា ហរន្តិ. អនាហរន្តាបីតិ បុន អនាហរន្តាបិ.

កម្មារោ ច តដ្ដការោ ច ចុន្ទការោ ច នឡការោ ច មណិការោ ច បត្តពន្ធកោ ច កម្មារ…បេ… បត្តពន្ធកា, តេសំ. អធិករណី ច មុដ្ឋិកោ ច សណ្ឌាសោ ច តុលា ច អធិករណិ…បេ… តុលា. សង្ឃេ ទិន្នកាលតោតិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ. តិបុំ ឆិន្ទតិ អនេនាតិ តិបុច្ឆេទនំ, តមេវ សត្ថកំ តិបុច្ឆេទនសត្ថកំ. មហាកត្តរិញ្ច មហាសណ្ឌាសញ្ច មហាបិប្ផិលិកញ្ច ឋបេត្វាតិ យោជនា. កស្មា ឋបិតានីតិ អាហ ‘‘មហាកត្តរិអាទីនិ គរុភណ្ឌានី’’តិ. តត្ថ យស្មា មហាកត្តរិអាទីនិ គរុភណ្ឌានិ, តស្មា ‘‘ឋបេត្វា មហាកត្តរិ’’ន្តិ អាទិ មយា វុត្តន្តិ យោជនា.

វល្លិអាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. វេត្តវល្លិអាទិកាតិ វេត្តសង្ខាតវល្លិអាទិកា. អឌ្ឍពហុប្បមាណាតិ ឯត្ថ –

‘‘ព្យាមោ សហករា ពាហុ, ទ្វេបស្សទ្វយវិត្ថតា’’តិ. –

អភិធានេ (អភិធានប្បទីបិកាយំ ២៦៩ គាថាយំ) វុត្តត្តា ពាហុ នាម ឥធ ព្យាមោវ អធិប្បេតោ. តស្មា ទ្វីសុ បស្សេសុ វិត្ថតានំ ព្យាមសង្ខាតានំ សហករានំ ទ្វិន្នំ ពាហូនំ អឌ្ឍោតិ អឌ្ឍពាហុ, តស្ស បមាណមេតស្សាតិ អឌ្ឍពាហុប្បមាណាតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ, ទីឃតោ ទ្វិហត្ថា វល្លីតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថជាតកាតិ តិស្សំ សង្ឃស្ស ភូមិយំ ជាតកា. រក្ខិតគោបិតាតិ សង្ឃេន សយំ រក្ខិតា, បរេហិ គោបិតា. ឥមិនា អរក្ខិតអគោបិតា គរុភណ្ឌំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. សាតិ វល្លិ. អតិរេកា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបនេតុន្តិ តំ វល្លិំ ឧបនេតុំ. សុត្តញ្ច មកចិវាកញ្ច នាឡិកេរហីរញ្ច ចម្មញ្ច សុត្ត…បេ… ចម្មានិ, តេហិ កតា សុត្ត…បេ… ចម្មមយា. រជ្ជុកា វា យោត្តានិ វា គរុភណ្ឌំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯកវដ្ដា វា ទ្វិវដ្ដា វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទេន តិវដ្ដាទិំ សង្គណ្ហាតិ. អវដ្ដេត្វា ទិន្នំ សុត្តញ្ច អវដ្ដេត្វា ទិន្នា មកចិវាកនាឡិកេរហីរា ចាតិ យោជនា.

យោ កោចិ វេឡូតិ សម្ពន្ធោ. សោបីតិ វេឡុបិ វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. បិសទ្ទេន វល្លិំ អបេក្ខតិ. ឥទមេត្ថាតិ ឥទំ សព្ពំ ឯត្ថ វេឡុម្ហិ, វេឡូសុ វា ឥទន្តិ សម្ពន្ធោ. សមកំ វាតិ គហិតវេឡុនា សមប្បមាណំ វា. អតិរេកំ វាតិ តតោ អតិរេកំ វា. តំអគ្ឃនកន្តិ តស្ស វេឡុនោ អគ្ឃនារហំ. ផាតិកម្មន្តិ វឌ្ឍិកម្មំ. តត្ថេវាតិ គណ្ហនដ្ឋានេវ. គមនកាលេតិ គណ្ហនដ្ឋានតោ អញ្ញត្ថ គមនកាលេ. ‘‘បហិណិត្វា ទាតព្ពោ’’តិ ឥមិនា សយំ វា អាគន្ត្វា ទាតព្ពោតិ អត្ថោបិ លក្ខណហារនយេន គហេតព្ពោ សមានកិច្ចត្តា.

មុញ្ជបព្ពជសទ្ទេន មុញ្ជបព្ពជតិណានំ បាឡិយំ វិសុំ គហិតត្តា តិណសទ្ទេន តានិ ឋបេត្វា បារិសេសញាយេន អវសេសតិណមេវ គហេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មុញ្ជំ បព្ពជញ្ច ឋបេត្វា’’តិអាទិ. សមានផលត្តា លក្ខណហារនយេន បណ្ណម្បិ តិណេនេវ សង្គហិតន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ, ឥតីតិ ឯវំ. តិណញ្ច គរុភណ្ឌំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថជាតកំ វាតិ តស្មិំ សង្ឃារាមេ ជាតកំ វា. ពហារាមេតិ សង្ឃារាមតោ ពហិ. តម្បីតិ តិណម្បិ. បិសទ្ទេន វល្លិវេឡូ អបេក្ខតិ. អដ្ឋង្គុលប្បមាណោបីតិ ទីឃតោ អដ្ឋង្គុលបមាណោបិ. រិត្តបោត្ថកោតិ អលិខិតត្តា តុច្ឆោ មកចិវត្ថាទិកោបិ បណ្ណមយោបិ បោត្ថកោ. ឥទញ្ច បណ្ណបសង្គេន វុត្តំ.

បញ្ចវណ្ណា វាតិ នីលបីតលោហិតោទាតមញ្ជិដ្ឋវសេន បញ្ចវណ្ណនា វា. តម្បីតិ មត្តិកម្បិ. បិសទ្ទេន វល្លិវេឡុតិណានិ អបេក្ខតិ.

ទារុភណ្ឌេ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. រក្ខិតគោបិតោ យោ កោចិ ទារុភណ្ឌកោ អត្ថីតិ យោជនា. មហាអដ្ឋកថាយំ បន វុត្តោតិ សម្ពន្ធោ.

តត្រាតិ មហាអដ្ឋកថាយំ, ‘‘តេន ខោ បន សមយេនា’’តិ បាឡិយំ វា. ឥមេសូតិ អាសន្ទិកាទីសុ. ឯត្ថាតិ បីឋេសុ, បលាលបីឋេនាតិ សម្ពន្ធោ. ព្យគ្ឃចម្មឱនទ្ធន្តិ ព្យគ្ឃចម្មេន អវនទ្ធំ. វាឡរូបបរិក្ខិត្តន្តិ វាឡរូបេហិ បរិវារិតំ. រតនបរិសិព្ពិតន្តិ រតនសុត្តេន សមន្តតោ សិព្ពិតំ.

ឯតេសុបីតិ វង្កផលកាទីសុបិ. ‘‘សង្ខថាលកំ បន ភាជនីយ’’ន្តិ បាឋស្សានន្តរំ ‘‘តថា’’តិ បាឋោ អត្ថិ, សោ ឯត្ថ ន យុជ្ជតិ, បរតោ បន ‘‘យេន កេនចិ កតំ គរុភណ្ឌមេវា’’តិ បាឋស្សានន្តរំ យុជ្ជតិ. តត្ថ ហិ យថា យេន កេនចិ កតំ គរុភណ្ឌមេវ ហោតិ, តថា ថម្ភតុលាសោបានផលកាទីសុ ទារុមយំ វា បាសាណមយំ វា យំកិញ្ចិ គេហសម្ភាររូបំ គរុភណ្ឌមេវាតិ អត្ថោ.

សព្ពន្តិ សកលំ ឧទកតុម្ពបាទកថលិកមណ្ឌលំ. ឯតេសុបីតិ អាធារកាទីសុបិ. តថា ថម្ភតលាតិ ឯត្ថ តថាសទ្ទេន ‘គរុភណ្ឌមេវា’’តិ បទំ អតិទិសតិ. សង្ឃេ ទិន្នន្តិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ. ភូមត្ថរណន្តិ ភូមិយំ អត្ថរិតព្ពំ. តម្បីតិ ឯឡកចម្មម្បិ.

ឧទុក្ខលំ គរុភណ្ឌមេវាតិ សម្ពន្ធោ. ឯសេវ នយោ មុសលន្តិអាទីសុបិ. ឯតេសូតិ មញ្ចបាទាទីសុ. អនុញ្ញាតវាសិយាតិ ភាជនត្ថាយ អនុញ្ញាតវាសិយា. ធមករណោតិ ឯត្ថ ‘‘សង្ខំ ធមតិ, សង្ខធមកោ’’តិអាទីសុ វិយ និស្សំយោគបាឋោយេវ យុជ្ជតិ. តស្មា ធមតិ វាតេន បវត្តតីតិ ធមោ, វាតហេតុកោ សទ្ទោ, ធមំ ករោតីតិ ធមករណោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. សព្ពមេតន្តិ អនុញ្ញាតវាសិទណ្ឌាទិកំ ឯតំ សព្ពំ. តតោតិ អនុញ្ញាតវាសិទណ្ឌាទិកតោ, មហន្តតរំ វាសិទណ្ឌាទិកំ គរុភណ្ឌន្តិ យោជនា.

យថាជាតមេវាតិ យថាបវត្តមេវ. តេហីតិ ហត្ថិទន្តាទីហិ, ‘‘កត’’ឥតិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. តច្ឆិតនិដ្ឋិតោបីតិ តច្ឆិតកម្មេន និដ្ឋិតោបិ.

មត្តិកាភណ្ឌេ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា, ឧបភោគោ ច បរិភោគោ ច ឧបភោគបរិភោគំ, សមាហារទ្វន្ទោ. ឥទំ បទំ ‘‘ឃដបិធានាទិកុលាលភាជន’’ន្តិ បទេនេវ សម្ពន្ធិតព្ពំ. ថុបិកាតីតិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទោ ឥមសទ្ទត្ថោ. ឥទំ សព្ពំ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌន្តិ យោជនា. ‘‘អនតិរិត្តបមាណោ’’តិ វិសេសនបទំ ‘‘ឃដកោ’’តិ វិសេស្យបទេនេវ សម្ពន្ធិតព្ពំ. ឯត្ថាតិ មត្តិកាភណ្ឌេ, អាធារេ វា និទ្ធារណេ វា ត្ថ បច្ចយោ. មត្តិកាភណ្ឌេ កុណ្ឌិកា ភាជនីយកោដ្ឋាសំ ភជតិ, ឯវំ លោហភណ្ឌេបីតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ គរុភណ្ឌវិនិច្ឆយេ.

នវកម្មទានកថា

៣២៣. ភណ្ឌិកាដ្ឋបនមត្តេនាតិ ឯត្ថ ភណ្ឌិកាដ្ឋបនំ នាម ភណ្ឌិកយោជនន្តិ អាហ ‘‘កបោតភណ្ឌិកយោជនមត្តេនា’’តិ. អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស. ចិតកធូមោតិ ចិតកេ ឧដ្ឋិតោ ធូមោ. ឯតស្សេវាតិ ភិក្ខុស្ស ឯវ វិហារោតិ សម្ពន្ធោ. ធូមកាលេតិ ធូមស្ស ឧដ្ឋិតកាលេ. ‘‘អបលោកេត្វា’’តិ ឥមិនា ធូមកាលេ អបលោកិតំ ធូមកាលិកំ. ធូមកាលិកំ ហុត្វាតិ អត្ថយោជនំ កត្វា បាឡិយំ ‘‘បរិយោសិតវិហារ’’ន្តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពភាវំ ទស្សេតិ. កតបរិយោសិតវិហារន្តិ កតបរិយោសិតោ វិហារោ ឥមស្ស នវកម្មស្សាតិ កតបរិយោសិតវិហារំ. ឥទំ នវកម្មំ ទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. យាវ គោបានសិយោ ន អារោហន្តិ, តាវ វិប្បកតោ នាមាតិ យោជនា. តតោតិ គោបានសិអារោហនតោ. កញ្ចិទេវ សមាទបេត្វា ការេស្សតីតិ វិហារសាមិកោយេវ កញ្ចិ ភិក្ខុំសមាទបេត្វា ការេស្សតិ. បញ្ចហត្ថេ វិហារេតិ សម្ពន្ធោ. ឆវស្សិកំ នវកម្មន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ អឌ្ឍយោគេ. សោតិ អឌ្ឍយោគោ. មហល្លកំ និយាមេត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទសហត្ថេ ឯកាទសហត្ថេ’’តិ. ទសវស្សិកំ វា ឯកាទសវស្សិកំ វា នវកម្មន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ ទ្វាទសហត្ថតោ. លោហបាសាទសទិសេបិ បាសាទេតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ ទ្វាទសវស្សិកនវកម្មតោ.

នវកម្មិកោតិ នវកម្មេ យុត្តបយុត្តោ. ឧតុកាលេតិ ហេមន្តគិម្ហកាលេ. បដិពាហិតុន្តិ អញ្ញេសំ សម្បត្តភិក្ខូនំ បដិសេធេតុំ. អាវាសសាមិកស្សាតិ អាវាសទាយកស្ស. តស្សាតិ អាវាសសាមិកស្ស. វំសេតិ អន្វយេ. តេតិ តវ. សោតិ អាវាសសាមិអាទិកោ. ភិក្ខូហិ ជគ្គិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. តេបីតិ ញាតិឧបដ្ឋាកាបិ. តស្មិម្បីតិ សង្ឃិកបច្ចយេបិ. ពហូ អាវាសេតិ សម្ពន្ធោ. ឯកំ អាវាសន្តិ យោជនា.

ឯកំ វា អាវាសន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ វិសជ្ជិតាវាសេហិ, ឧប្បន្នានីតិ សម្ពន្ធោ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ, កិន្តិ វុត្តន្តិ យោជនា. ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ គហេត្វាតិ ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ បុគ្គលិកភាវេន គហេត្វា. តិភាគន្តិ តតិយភាគំ. អយមេវ វា បាឋោ. ឯត្ថាតិ នដ្ឋវិហារេ. បុគ្គលិកមេវាតិ បុគ្គលិកំ ឯវ, បុគ្គលិកំ ឥវ វា. ជគ្គាតិ ជគ្គាហិ. ហីតិ ផលជោតកោ. ឯវំ ជគ្គិតោ បនាតិ ឯវំ ជគ្គិតោ វិហារោ បន. តស្មិន្តិ ជគ្គន្តេ. សទ្ធិវិហារិកាទីនំ ទាតុកាមោ ហោតីតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌដ្ឋបនំ វា នវកានំ វសនដ្ឋានំ វា អទត្វា អត្តនោយេវ សទ្ធិវិហារិកាទីនំ ទាតុកាមោ ហោតិ. សទ្ធិវិហារិកាទីនំ ទាតុំ លព្ភតីតិ សព្ពវិហារំ បុគ្គលិកភាវេន អគ្គហេត្វា ឯកទេសស្សេវ គហិតត្តា សទ្ធិវិហារិកាទីនំ ទាតុំ លព្ភតីតិ អត្ថោ. ជគ្គាបេតព្ពោ ឥតិ វុត្តន្តិ យោជនា. ឯត្ថ ‘‘វុត្ត’’ន្តិ បាឋោ អត្ថិ, សោ អបាឋោយេវ ‘‘កុរុន្ទិយំ បន វុត្ត’’ន្តិ បទស្ស អាការត្តា.

អញ្ញំ ឥទម្បិ ច វក្ខមានវចនំ តត្ថេវ កុរុន្ទិយំ វុត្តន្តិ យោជនា. កិន្តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ទ្វេ ភិក្ខូ’’តិអាទិ. ទ្វេ ភិក្ខូ ករោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. យេនាតិ ភិក្ខុនា. សោយេវ សាមីតិ យេន សា ភូមិ បឋមំ គហិតា, សោយេវ សាមីតិ អត្ថោ. បតិរូបេ ឋានេតិ បតិរូបេ សេនាសនដ្ឋានេ. តន្តិ បុគ្គលិកករណំ. យំ បន វយកម្មន្តិ យោជនា. ឯត្ថ ច វយកម្មន្តិ តស្មិំ វិហារេ កតស្ស កម្មស្ស មូលំ. វិហារស្ស មូលំ ទាតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តស្សាតិ សង្ឃិកំ ករោន្តស្ស. តត្ថេវាតិ កតវិហារេ ឯវ. កតាវាសេតិ សមីបត្ថេ ភុម្មវចនំ, កតាវាសសមីបេតិ វុត្តំ ហោតិ. ឆាយូបគផលូបគាតិ ឆាយំ ឧបគច្ឆន្តា ច ផលំ ឧបគច្ឆន្តា ច, ឆាយាផលានិ ឧបហរន្តាតិ អត្ថោ. អបលោកេត្វាតិ សង្ឃំ អបលោកេត្វា. សាមិកាតិ រុក្ខសាមិកា. ហារេតព្ពាតិ អបនេតព្ពា.

‘‘សង្ឃិកវល្លិមត្តម្បិ អគ្គហេត្វា’’តិ ឥមិនា សង្ឃិកំ គហេត្វា សង្ឃិកាយ ភូមិយា សចេ វិហារំ ករោតិ, សង្ឃិកមេវាតិ ទស្សេតិ. ទ្វិភូមកតិភូមកាទីសុ បាសាទេសុ ឧបឌ្ឍភាគំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បាសាទោ ចេវ ហោតី’’តិអាទិ. ឧបរិ បាសាទោតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ វិហារការកោ ភិក្ខុ, តស្ស ហេដ្ឋាបាសាទោតិ សម្ពន្ធោ. វិហារេតិ សង្ឃិកវិហារេ, វិហារសមីបេតិ អត្ថោ. អកតដ្ឋានេតិ ចយបមុខានំ អកតបុព្ពដ្ឋានេ. ចយំ វា បមុខំ វាតិ សង្ឃិកវិហារស្ស ចយំ វា បមុខំ វា. ពហិកុដ្ដេតិ កុដ្ដស្ស, កុដ្ដតោ វា ពហិ. តស្សាតិ ចយបមុខការកស្ស ភិក្ខុស្ស ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. វិសមំ បព្ពតកន្ទរាទិន្តិ សម្ពន្ធោ. អបទេតិ សុករស្ស អការណេ. កតំ ហោតីតិ ចយំ វា បមុខំ វា កតំ ហោតិ. តត្ថាតិ ចយបមុខេសុ, សង្ឃោ អនិស្សរោ ឥតិ វុត្តន្តិ យោជនា.

វរសេយ្យំ គហេតុន្តិ សម្ពន្ធោ.

បុន អាគន្ត្វាតិ បក្កមិត្វា បុន អាគន្ត្វា. តស្សាតិ នវកម្មគាហកស្ស ភិក្ខុស្ស. ឯតន្តិ សេនាសនំ.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិកថា

៣២៤. នាតិហរន្តីតិ ឯត្ថ អតិសទ្ទោ ហរណត្ថោ, ហរសទ្ទោ បរិភុញ្ជនត្ថោតិ អាហ ‘‘អញ្ញត្រ ហរិត្វា ន បរិភុញ្ជន្តី’’តិ. យំ មញ្ចបីឋាទីតិ យោជនា. តត្ថាតិ ឧន្ទ្រិយមហាវិហារេ. តន្តិ មញ្ចបីឋាទិំ. តស្មាតិ យស្មា អនុជានាតិ, តស្មា. តន្តិ មញ្ចបីឋាទិំ. អញ្ញត្រាតិ អញ្ញំ វិហារំ. អរោគន្តិ អនដ្ឋាជិណ្ណត្តា អរោគំ. តស្មិំ វិហារេតិ ឧន្ទ្រិយវិហារេ. តស្មិន្តិ ឧន្ទ្រិយវិហារេ. តតោតិ ឧន្ទ្រិយវិហារតោ. សុយោជិតានីតិ សុដ្ឋុ យោជិតានិ. មូលទានំ វា បដិបាកតិកំ វា នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. ឆឌ្ឌិតវិហារតោតិ ភិក្ខូហិ អនបេក្ខេន ឆឌ្ឌិតសង្ឃិកវិហារតោ ច បុគ្គលេន សាបេក្ខេន ឆឌ្ឌិតបុគ្គលិកវិហារតោ ច. អាវាសិកកាលេតិ អាវាសិកានំ ឋិតកាលេ. តតោតិ ឆឌ្ឌិតវិហារតោ.

ផាតិកម្មត្ថាយាតិ ឯត្ថ ផាតិសទ្ទោ វឌ្ឍនត្ថោតិ អាហ ‘‘វឌ្ឍិកម្មត្ថាយា’’តិ. ឯត្ថាតិ ‘‘ផាតិកម្មត្ថាយា’’តិ បាឋេ.

ចក្កលិកន្តិ ចក្កាការេន លាតិ បវត្តតិ, ចក្កាការំ វា លាតិ គណ្ហាតីតិ ចក្កលំ, តទេវ ចក្កលិកំ, បាទបុញ្ជនំ, ‘‘កម្ពលាទីហិ វេឋេត្វា កត’’ន្តិ ឥមិនា តស្ស ករណាការំ ទស្សេតិ. យេហីតិ បាទេហិ. ឧទកន្តិ សេនាសនស្ស តិន្តកំ ឧទកំ. ឧទកំ ន បញ្ញាយតីតិ យោជនា. សឧបាហនេន អក្កមិតុំ ន វដ្ដតីតិ យោជនា.

សុធាភូមិយន្តិ សុធាយ លិត្តាយំ ភូមិយំ. បរិភណ្ឌភូមិយន្តិ គោមយកសាវបរិភណ្ឌភូមិយំ. បាទាតិ មញ្ចបាទា. តស្មិន្តិ ចោឡកេ. ឋបេន្តស្សាតិ មញ្ចបាទេ ឋបេន្តស្ស. តត្ថាតិ តេសុ ភិក្ខូសុ. នេវាសិកាតិ និពទ្ធំ វសន្តីតិ នេវាសិកា. ឋបេន្តីតិ មញ្ចបាទេ ឋបេន្តិ. តថេវាតិ យថា នេវាសិកា វឡញ្ជន្តិ, តថេវ អាគន្តុកេហិ វឡញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ.

សេតភិត្តិ វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទេន នីលភិត្តិអាទយោ សម្បិណ្ឌេតិ. ‘‘ទ្វារម្បិ វាតបានម្បី’’តិអាទិនា សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា ទ្វារវាតបានាទយោ អបរិកម្មកតាបិ ន អបស្សយិតព្ពា. កេនចិ វា វត្ថាទិនាតិ សម្ពន្ធោ.

‘‘ហុត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘ធោតបាទកា’’តិ បទស្ស ‘‘និបជ្ជិតុ’’ន្តិ បទេ កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ, ‘‘ភិក្ខូ’’តិ បទេ ការកវិសេសនភាវំ និវត្តេតិ. កស្មិំ ឋានេ និបជ្ជិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តីតិ អាហ ‘‘ធោតេហិ បាទេហិ អក្កមិតព្ពដ្ឋានេ’’តិ. ‘‘អក្កមិតព្ពដ្ឋានស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘ធោតបាទកេ’’តិ បាឋស្ស ធោតោ បាទោ តិដ្ឋតិ ឯត្ថ ឋានេតិ ធោតបាទកំ, តស្មិំ ធោតបាទកេតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. ឯតន្តិ ‘‘ធោតបាទកេ’’តិ នាមំ. ‘‘បច្ចត្ថរិត្វា’’តិ ឯត្ថ កេន បច្ចត្ថរិត្វាតិ អាហ ‘‘បច្ចត្ថរណេនា’’តិ. ‘‘អត្តនោ សន្តកេនា’’តិ ឥមិនា សង្ឃិកេន បច្ចត្ថរណេន បច្ចត្ថរណំ បដិក្ខិបតិ. និទ្ទាយតោបីតិ និទ្ទាយការណាបិ, សំកុដិតេតិ សម្ពន្ធោ. អថ វា និទ្ទាយតោបីតិ និទ្ទាយន្តស្សបិ. ‘‘សរីរាវយវោ’’តិ បទេ សាម្យត្ថឆដ្ឋី, ‘‘អាបត្តិយេវា’’តិ បទេ សម្បទានំ. លោមេសុ ផុសន្តេសូតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘បរិភោគសីសេនា’’តិ ឥមិនា បរិភោគំ អកត្វា កេនចិ កម្មេន សរីរាវយវេន ផុសន្តស្ស អនាបត្តីតិ ទស្សេតិ. ហត្ថតលេន ផុសិតុំ បាទតលេន ផុសិតុំ វា អក្កមិតុំ វាតិ យថាលាភយោជនា ទដ្ឋព្ពា. ‘‘បរិភោគសីសេនា’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មញ្ចបីឋំ នីហរន្តស្សា’’តិអាទិ.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថា

៣២៥. ‘‘សង្ឃស្ស ភត្ត’’ន្តិ ឥមិនា សង្ឃភត្តន្តិ បទស្ស ឆដ្ឋីសមាសំ ទស្សេតិ. សង្ឃស្ស អត្ថាយ អាភតំ ភត្តំ កាតុំ ន សក្កោន្តីតិ យោជនា. ឧទ្ទេសភត្តន្តិអាទីសុ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘ឧទ្ទេសេន លទ្ធភិក្ខូនំ ភត្តំ កាតុ’’ន្តិ ឥមិនា ឧទ្ទេសេន លទ្ធភិក្ខូនំ កាតព្ពំ ភត្តំ ឧទ្ទេសភត្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. តថេវាតិ យថា សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា លទ្ធភិក្ខូ, តថេវ. បរិច្ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘ឯកំ វា’’តិអាទិនា បរិច្ឆិន្ទិត្វា. តេសន្តិ លទ្ធភិក្ខូនំ. ឥមិនា និមន្តេត្វា លទ្ធភិក្ខូនំ កាតព្ពំ ភត្តំ និមន្តនភត្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘សលាកាយោ ឆិន្ទិត្វា’’តិ ឥមិនា សលាកាយោ ឆិន្ទិត្វា កាតព្ពំ ភត្តំ សលាកភត្តន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. បក្ខិកន្តិ ឧបោសថិកន្តិ បាដិបទិកន្តិ ឯវំ និយាមេត្វាតិ យោជនា. បញ្ចមីអាទីសុ បក្ខេសុ កាតព្ពំ បក្ខិកំ. ឧបោសថេ កាតព្ពំ ឧបោសថិកំ. បាដិបទេ កាតព្ពំ បាដិបទិកំ, តមេវ ភត្តំ បាដិបទិកភត្តំ. ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទោ អាទ្យត្ថោ, ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិអាទិំ ឥមំ វោហារំ បត្តានីតិ ហិ អត្ថោ. ឧទ្ទេសភត្តាទីនិយេវ អនុជាននមកត្វា កស្មា សង្ឃភត្តម្បិ អនុជានាតីតិ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. តត្ថ យស្មា សក្ខិស្សន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តេតិ មនុស្សា. តម្បីតិ សង្ឃភត្តម្បិ. បិសទ្ទេន ឧទ្ទេសភត្តាទីនិ អបេក្ខតិ.

សង្ឃភត្តាទីនំ វិត្ថារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ ‘‘សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្ត’’ន្តិអាទិបាឋេ, ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា, សង្ឃភត្តាទីសុ វា និទ្ធារណេ ភុម្មំ, ភុញ្ជន្តានំ អម្ហាកំ អជ្ជ ទស ទ្វាទស ទិវសា អហេសុន្តិ យោជនា. អញ្ញតោតិ អញ្ញស្មា ឋានា. តត្ថាតិ សង្ឃភត្តេ. វត្តព្ពាតិ មនុស្សា វត្តព្ពា. តន្តិ សង្ឃភត្តំ, ធាតុកម្មំ, ‘‘អម្ហាក’’ន្តិ ការិតកម្មំ. តន្តិ សង្ឃភត្តំ.

ឧទ្ទេសភត្តកថា

អយំ នយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. រញ្ញា វា បហិតេតិ សម្ពន្ធោ. សចេ អត្ថីតិ សចេ ឋិតិកា អត្ថិ. ឧទ្ទេសកេនាតិ ភត្តុទ្ទេសកេន. ន អតិក្កាមេតព្ពន្តិ ឧទ្ទេសភត្តំ ន អតិក្កាមេតព្ពំ. តេ បនាតិ បិណ្ឌបាតិកា បន. ឋិតិកំ ឋបេត្វាតិ ឋិតិកំ ឋិតដ្ឋានេ ឋបេត្វា មុញ្ចិត្វាតិ អត្ថោ. តេសន្តិ មហាថេរានំ. យោជនន្តរិកវិហារតោបីតិ យោជនេន ព្យវធានេ ឋិតវិហារតោបិ. ឋិតដ្ឋានតោតិ ឋិតិកាយ ឋិតដ្ឋានតោ. អសម្បត្តានម្បីតិ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានំ អសម្បត្តានម្បិ. វឌ្ឍិតា នាម សីមាតិ ឧបចារសីមា វឌ្ឍិតា នាម. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបីតិ យាវ ទុតិយភាគោ ន ទាតព្ពោ, តាវ សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ. វស្សគ្គេនាតិ គណិយតីតិ គំ, វស្សមេវ គំ វស្សគ្គំ, តេន វស្សគ្គេន, វស្សគណនាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. យទិ ‘‘វស្សគ្ឃេនា’’តិ ចតុត្ថក្ខរេន បាឋោ ភវេយ្យ, ឯវំ សតិ វស្សបរិច្ឆេទេនាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ, អយមេវ យុត្តតរោ.

ឯកស្មិំ វិហារេតិ ឯកិស្សំ វិហារសីមាយំ. តស្មិំយេវ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានេតិ ឯត្ថ ឯវសទ្ទេន អញ្ញស្មិំ ឋានេ គាហណំ បដិក្ខិបតិ. ឯកោតិ ឯកោ ទាយកោ. តេនាតិ បហិតភិក្ខុនា. សោ អត្ថោតិ សោ ហេតុ. តំទិវសន្តិ តស្មិំ បហិតទិវសេ. បមុស្សតីតិ សតិបវាសេន មុស្សតិ. ភោជនសាលាយាតិ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានសង្ខាតាយ ភោជនសាលាយ. យា បកតិដ្ឋិតិកាតិ យោជនា. ‘‘ឯកាពទ្ធា ហោន្តី’’តិ វុត្តវចនស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អញ្ញមញ្ញំ ទ្វាទសហត្ថន្តរំ អវិជហិត្វា’’តិ. នវំ ឋិតិកន្តិ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានេ ឋបិតបកតិដ្ឋិតិកតោ អញ្ញំ នវំ ឋិតិកំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឯតន្តិ ឧទ្ទេសភត្តំ. ‘‘ស្វេ’’តិ និយាមេត្វា វុត្តត្តា ទុតិយទិវសេ ន លព្ភតិ.

កោចីតិ ទាយកោ. សកវិហារេ ឋីតិកាវសេនេវ គាហេតព្ពន្តិ យំ វិហារំ គច្ឆន្តិ, តត្ថ អបវិដ្ឋត្តា សកវិហារេ ឋិតិកាវសេនេវ គាហេតព្ពំ. ទិន្នំ បន ភត្តំ គាហេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. សម្បត្តានន្តិ ទិន្នដ្ឋានំ សម្បត្តានំ. តត្ថាតិ ទិន្នដ្ឋានំ, សម្បត្តានំយេវាតិ សម្ពន្ធោ. តស្ស វិហារស្សាតិ បវិដ្ឋវិហារស្ស. តស្មិំ តស្មិំ ឋានេតិ គាមទ្វារវីថិចតុក្កសង្ខាតេ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ. អន្តោឧបចារគតានន្តិ ឯត្ថ អន្តោឧបចារោ នាម ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរំ.

គាមទ្វារូបចារ វីថិចតុក្កូបចារ ឃរូបចារេសុ តីសុ ឃរូបចារស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឃរូបចារោ ចេត្ថា’’តិអាទិ. ឯត្ថាតិ តីសុ ឧបចារេសុ. ឃរូបចារោ វេទិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. ឯកោ ឧបចារោ ឯត្ថាតិ ឯកូបចារំ ឃរំ. ឥមេសន្តិ ចតុន្នំ ឃរានំ. តត្ថាតិ ចតូសុ ឃរេសុ. ឯកកុលស្ស យំ ឃរន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯកវឡញ្ជន្តិ ឯកទ្វារេន សមានបរិភោគំ. តត្ថាតិ ឯកូបចារេ.

យំ បន ឯកំ ឃរំ កតន្តិ សម្ពន្ធោ. សុខវិហារត្ថាយាតិ កលហំ វិច្ឆិន្ទិត្វា សុខវិហារត្ថាយ. តស្មិំ តស្មិំ ឋានេតិ ភិត្តិយា បរិច្ឆិន្នេ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ.

យស្មិំ បន ឃរេ និសីទាបេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. យម្បិ និវេសនន្តិ យោជនា.

យោ បន ឧទ្ទេសលាភោ ឧប្បជ្ជតិ, សោ បាបុណាតីតិ យោជនា. កិញ្ចាបិ ទិស្សន្តិ, តថាបីតិ យោជនា.

យោ បនាតិ ភិក្ខុ បន, លភតីតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញស្មិន្តិ អត្តនា អញ្ញស្មិំ. តេនាតិ ឧទ្ទេសភត្តំ លភន្តេន ភិក្ខុនា.

កាលំ បដិមានេន្តេសូតិ ភោជនកាលំ បដិមានេន្តេសុ ភិក្ខូសុ, និសិន្នេសូតិ សម្ពន្ធោ. កោចិ មនុស្សោ វទតីតិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថ ឥតិ វាតិ យោជនា. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា បត្តស្ស ឋានេ ភិក្ខុំ បក្ខិបិត្វា វុត្តេ អតិទិសតិ.

ឯត្ថាតិ ឧទ្ទេសភត្តេ, ឯវំវចនេ វា. បេសលោតិ បិយសីលោ. តេនាតិ ឧទ្ទេសកេន. កិន្តិ ជានាតីតិ អាហ ‘‘ទសវស្សេន លទ្ធ’’ន្តិ. តស្សាតិ ឧទ្ទេសកស្ស, វចនន្តិ សម្ពន្ធោ. អប្បសទ្ទាតិ សណិកសទ្ទា. ‘‘អបសទ្ទា’’តិបិ បាឋោ, និស្សទ្ទាតិ អត្ថោ. សព្ពនវកស្សាតិ សព្ពេសំ ភិក្ខូនំ នវកស្ស. ឆាយាយបិ បុច្ឆិយមានាយាតិ អនាទរេ ភុម្មវចនំ, សាមិវចនំ វា. ន លភតីតិ បាបុណាបិតត្តា ន លភតិ. និសិន្នស្សាបិ និទ្ទាយន្តស្សាបីតិ អនាទរេ សាមិវចនំ, ភិក្ខុស្ស និសិន្នស្សាបិ និទ្ទាយន្តស្សាបីតិ អត្ថោ. ហីតិ សច្ចំ. ឯតំ ភាជនីយភណ្ឌំ នាមាតិ យោជនា. តត្ថាតិ ‘‘សម្បត្តស្សេវ បាបុណាតី’’តិ វចនេ. ឧបចារេនាតិ ទ្វាទសហត្ថូបចារេន. តស្មិន្តិ អន្តោបរិក្ខេបេ.

កោចិ ឧបាសកោ បហិណាតីតិ សម្ពន្ធោ. បណីតភោជនានន្តិ បណីតភោជនេហិ. ឧទកស្សាតិ ឧទកេន, បូរេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. អាគតា មនុស្សាតិ សម្ពន្ធោ. យេនាតិ ភិក្ខុនា. យន្តិ វត្ថុ. តិចីវរបរិវារន្តិ តិចីវរេន បរិវារិតំ, តិចីវរបរិវារវន្តំ វា ឧទ្ទេសភត្តន្តិ អត្ថោ. ហិ សច្ចំ អស្ស ភិក្ខុស្ស បុញ្ញវិសេសោ ឦទិសោតិ យោជនា. ននុ ឧទកំបិស្ស បុញ្ញវិសេសំ, កស្មា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ លភតីតិ អាហ ‘‘ឧទកំ បនា’’តិអាទិ.

គហេត្វា អាគតា តេ មនុស្សាតិ យោជនា. តេសន្តិ មហាថេរាទីនំ. ទហរសាមណេរេហីតិ ទហរេហិ សាមណេរេហិ, លទ្ធេសូតិ សម្ពន្ធោ.

តត្ថាតិ ឧទ្ទេសភត្តេ. បុរតោតិ មហាថេរានំ បុរតោ. បត្តេតិ សង្ឃុទ្ទេសបត្តេ, អគាហិតេយេវាតិ សម្ពន្ធោ. អាហដម្បិ ឧទ្ទេសភត្តន្តិ សម្ពន្ធោ.

ឯកោ វទតីតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ មនុស្សោ, ភណតីតិ សម្ពន្ធោ. យថា តេ រុច្ចតិ, តថា វត្វា អាហរាតិ យោជនា. វិស្សដ្ឋទូតោ នាមាតិ អត្តនោ រុចិំ វិស្សជ្ជិត្វា តស្ស រុចិយា វិស្សដ្ឋោ ទូតោ នាម. បដិបាដិបត្តំ វាតិ សង្ឃតោ បដិបាដិយា លទ្ធំ បត្តំ វា, ឥទំ និមន្តនភត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. យំ ឥច្ឆតីតិ វិស្សដ្ឋទូតោ យំ ឥច្ឆតិ. សោតិ ពាលោ, ន វត្តព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. បុច្ឆាសភាគេន វទេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ វទនការណា.

កូដដ្ឋិតិកា នាមាតិ អញ្ញេហិ ឧទ្ទេសភត្តេហិ មិស្សេត្វា ឧជុកដ្ឋិតិកាយ បវត្តិត្វា កូដេន បវត្តា ឋិតិកា នាម ហោតិ. តមេវត្ថំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘រញ្ញោ វា ហី’’តិអាទិ. ឯកចារិកភត្តានីតិ បតិ ឯកំ កត្វា ចរិតព្ពានិ ភក្ខិតព្ពានីតិ ឯកចារិកានិ, អញ្ញេហិ ឧទ្ទេសភត្តេហិ អមិស្សេត្វា បតិ ឯកំ កត្វា ភក្ខិតព្ពានីតិ វុត្តំ ហោតិ, តានិយេវ ភត្តានិ ឯកចារិកភត្តានិ. ឯកច្ចេ ភិក្ខូ គតាតិ សម្ពន្ធោ. តេសូតិ ឯកច្ចេសុ ភិក្ខូសុ. តង្ខណំយេវាតិ តស្មិំ និសិន្នក្ខណេយេវ. បុន តង្ខណំយេវាតិ តស្មិំ គាហណក្ខណេយេវ. ‘‘បណីតភត្ត’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘កតិវស្សតោ បដ្ឋាយា’’តិ វទន្តិ, ‘‘ឯត្តកវស្សតោ នាមា’’តិ វុត្តេតិ យោជនា. គាហិតេតិ ឋិតិកំ អជានន្តេហិ អាគន្តុកេហិ បត្តេ គាហិតេ. អាគតេហិបិ ឋិតិកំ ជាននកភិក្ខូហីតិ សម្ពន្ធោ. ឯសេវ នយោ បរតោបិ. ភិក្ខូយេវ អាគច្ឆន្តូតិ បត្តំ អគ្គហេត្វា ភិក្ខូយេវ អាគច្ឆន្តូតិ អធិប្បាយោ.

នេតិ ឋិតិកំ អជានន្តេ អាគន្តុកេ. រាជា ភោជេត្វាតិ រាជា អត្តនោ គេហេ ភោជេត្វា. នេសន្តិ អាគន្តុកានំ, បត្តេបីតិ សម្ពន្ធោ. យំ អាហដន្តិ យំ ភត្តំ អភុញ្ជិត្វា អាហដំ. តំ ន គាហេតព្ពន្តិ តំ ភត្តំ ឋិតិកាយ ន គាហេតព្ពំ ថោកត្តា. នេសន្តិ អាគន្តុកានំ. គីវា ហោតីតិ ឥណំ ហោតិ. ឥណំ នាម បដិទាតព្ពសភាវោ ហោតិ, តស្មា បដិទាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. ឯត្ថាតិ ឋិតិកំ អជានិត្វា ភុត្តដ្ឋានេ. តាវ និសីទិតព្ពន្តិ តាវ អាគមេត្វា និសីទិតព្ពំ. បត្តដ្ឋានេន គាហណម្បិ គីវាសទិសោតិ បុរិមថេរស្ស មតិ ភវេយ្យ. ឯវញ្ហិ សតិ ទ្វិន្នំ ថេរានំ វាទោ សទិសោយេវ.

ឯកោ បិណ្ឌបាតោតិ សម្ពន្ធោ. តថារូបោតិ តិចីវរបរិវារោ សតគ្ឃនកោ. អយន្តិ បិណ្ឌបាតោ. ឥតិ វុត្តំ អដ្ឋកថាសុ.

ឯកោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. អន្តរាភដ្ឋកោតិ ឧទ្ទេសភត្តស្ស អន្តរេ វេមជ្ឈេ ភស្សតិ គលតីតិ អន្តរាភដ្ឋកោ. បរិបុណ្ណវស្សោ យោ បន សាមណេរោតិ យោជនា. តស្ស ឧបសម្បជ្ជិតសាមណេរស្ស ឋិតិកា អតិក្កន្តាតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ ឧទ្ទេសភត្តបត្តោ ភិក្ខុ. សមីបេតិ អត្តនោ សមីបេ. តញ្ចេ ថេយ្យាយ ហរន្តីតិ តំ បត្តំ បត្តហារកា ថេយ្យាយ ហរន្តិ ចេ. គីវា ហោតីតិ បត្តទាបកស្ស គីវា ហោតិ. សោ ភិក្ខូតិ សមីបេ និសិន្នោ សោ ភិក្ខុ. អស្សាតិ បត្តទាបកស្ស. ‘‘អយ’’ន្តិ បោត្ថកេសុ បាឋោ អត្ថិ, សោ ន សុន្ទរោ. តតោតិ ឧទ្ទេសភត្តឃរតោ. ‘‘សុហដោ’’តិ វចនស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភត្តស្ស ទិន្នត្តា គីវា ន ហោតី’’តិ.

សាទិយនកោតិ ឧទ្ទេសភត្តសាទិយនកោ, ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ទសហិបិ បត្តេហិ ភត្តំ អាហរាបេត្វាតិ យោជនា. ភិក្ខុទត្តិយំ នាមាតិ ភិក្ខុនា ទត្តិយំ នាម. សោ ភិក្ខូតិ សាទិយនកោ សោ ភិក្ខុ. តេ ភិក្ខូតិ បិណ្ឌបាតិកេ តេ ភិក្ខូ. ឯថ ភន្តេ មយ្ហំ សហាយា ហោថ ឥតិ វត្វាតិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ ឧបាសកស្ស. តត្ថាតិ ឧបាសកស្ស ឃរេ. តស្សេវាតិ សាទិយនកស្សេវ. ឥតរេតិ នវបិណ្ឌបាតិកា. នេសន្តិ ទសន្នំ ភិក្ខូនំ. តស្ស ភិក្ខុនោតិ សាទិយនកស្ស ភិក្ខុនោ. ភុត្តាវីនន្តិ ភុត្តវន្តានំ.

តេតិ នវបិណ្ឌបាតិកា, វុត្តា គច្ឆន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ ឧបាសកស្ស ឃរេ. តត្រាតិ ទសសុ ភិក្ខូសុ. មធុរេន សរេន អនុមោទនំ ករោន្តស្ស ឯកស្ស ធម្មកថំ សុត្វាតិ យោជនា. អកតភាគោ នាមាតិ បុព្ពេ ន ករិយិត្ថាតិ អកតោ, សោយេវ ភាគោ កោដ្ឋាសោតិ អកតភាគោ, អាគន្តុកភាគោ នាមាតិ អត្ថោ.

ឯកោ ឧបាសកោ ទេតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥមន្តិ ខាទនីយភោជនីយំ. បត្តសាមិកស្ស ទាតព្ពន្តិ យោជនា. ឋបេត្វាតិ បកតិយា ឋបេត្វា. ‘‘សព្ពោ សង្ឃោ ភុញ្ជតូ’’តិ វត្វា ច កិញ្ចិ អវត្វា ច គតេបិ បឋមមេវ ‘‘សព្ពំ សង្ឃិកំ បត្តំ ទេថា’’តិ វុត្តត្តា ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ.

បាតិយា អាហរិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ឯកេកំ អាលោបន្តិ ឯកេកស្ស ភិក្ខុស្ស ឯកេកំ អាលោបំ. អច្ឆតីតិ វសតិ. កស្ស តេតិ កស្ស អត្ថាយ តយា, អានីតន្តិ យោជនា. ‘‘ឯកេន ភិក្ខុនា’’តិ បទំ ‘‘គាហេតព្ព’’ន្តិ បទេ ការិតកម្មំ, ‘‘ភត្ត’’ន្តិ ធាតុកម្មំ តព្ពបច្ចយោ វទតិ.

កិំ អាហរីយតីតិ អវត្វាតិ កិំ វត្ថុ តយា អាហរីតីតិ ឧបាសកំ អបុច្ឆិត្វា. ‘‘កិំ អាហរិស្សសី’’តិបិ បាឋោ, កិំ វត្ថុំ ត្វំ អាហរិស្សសីតិ អត្ថោ. សបរិវារាយ យាគុយា ច មហគ្ឃានំ ផលានញ្ច បណីតានំ ខជ្ជកានញ្ច តថា អាវេណិកា ឋិតិកា កាតព្ពាតិ យោជនា. ឯកា ឯវ ឋិតិកាតិ សមានា ឯវ ឋិតិកា. តថា ផាណិតស្សាតិ ឯត្ថ តថាសទ្ទេន ‘‘ឯកា ឯវ ឋិតិកា វដ្ដតី’’តិ បទំ អតិទិសតិ.

ឥតិ ឧទ្ទេសភត្តកថាយ យោជនា សមត្តា.

និមន្តនភត្តកថា

និមន្តនំ បុគ្គលិកំ សង្ឃិកញ្ចាតិ ទុវិធំ. តត្ថ បុគ្គលិកំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘បុគ្គលិកំ ចេ សយមេវ ឥស្សរោ’’តិ. ‘‘ឯត្តកេ ភិក្ខូ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសថា’’តិអាទីនិ អវត្វា ‘‘ឯត្តកានំ ភិក្ខូនំ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ និមន្តេត្វា ទិន្នំ សង្ឃិកំ និមន្តនំ នាម. ឯត្ថាតិ និមន្តនេ. បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតីតិ ‘‘ភិក្ខ’’ន្តិ កប្បិយវោហារេន វុត្តត្តា បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. បដិបាដិយាតិ សង្ឃតោ លទ្ធបដិបាដិយា. អាគតមនុស្សោ វទតីតិ សម្ពន្ធោ. វិច្ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘តុម្ហេ ច គច្ឆថា’’តិ វចនំ វិច្ឆិន្ទិត្វា.

និមន្តនភត្តឃរតោតិ និមន្តនភត្តស្ស ទិន្នឃរតោ. ឯកោ អាហរតីតិ សម្ពន្ធោ. បូរេត្វាតិ ភត្តស្ស បូរេត្វា. តន្តិ ភត្តំ. ឥធាបីតិ និមន្តនេបិ.

តតោតិ វទនការណា. ‘‘សោ ភិក្ខូ’’តិ បទំ ‘‘អស្សា’’តិ បទេ បកតិកត្តា, ‘‘ជិគុច្ឆនីយោ’’តិ បទំ តត្ថេវ វិកតិកត្តា. អស្សាតិ ភវេយ្យ, ហោតិ វា. ‘‘បត្តត្ថាយ អាគតោម្ហី’’តិ វទន្តស្ស តស្ស បត្តោ ទាតព្ពោតិ យោជនា. ភត្តាហរណកបត្តន្តិ ភត្តំ អាហរតិ អនេនាតិ ភត្តាហរណកោ, សោយេវ បត្តោ ភត្តាហរណកបត្តោ, តំ. បដិបាដិភត្តន្តិ បដិបាដិយា លទ្ធំ ភត្តំ.

អាលោបភត្តដ្ឋិតិកតោតិ ឯកេកអាលោបេន លទ្ធស្ស ភត្តស្ស ឋិតិកតោ. អាលោបសង្ខេបេនាតិ ឯកេកស្មិំ អាលោបេ តំសំខិបនេន. អយំ នយោ ឧទ្ទេសភត្តតោ វិសេសោ. កស្ស តេ អាភតន្តិ កស្ស អត្ថាយ តយា អាភតន្តិ យោជនា. សង្ឃស្ស មេ ភត្តន្តិ សង្ឃស្ស អត្ថាយ មយា ភត្តំ អាភតំ. ថេរានំ មេ ភត្តន្តិ ថេរានំ មយា ភត្តំ អាភតំ.

ឧបាសកោ បហិណាតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥមេ តយោ ជនាតិ សង្ឃត្ថេរោ ច គន្ថធុតង្គវសេន អភិញ្ញាតោ ច ភត្តុទ្ទេសកោ ចាតិ ឥមេ តយោ ជនា. បុច្ឆិតុន្តិ ‘‘កិំ សង្ឃតោ គណ្ហាមិ, ឧទាហុ យេ ជានាមិ, តេហិ សទ្ធិំ អាគច្ឆាមី’’តិ បុច្ឆិតុំ. អារុហិយិត្ថាតិ អារូឡ្ហា. អត្តនវមេហីតិ អត្តា នវមោ ឯតេសន្តិ អត្តនវមា, តេហិ ភិក្ខូហីតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ យស្មា. ឯតេ ភិក្ខូតិ សង្ឃត្ថេរាទយោ តយោ ឯតេ ភិក្ខូ. តេនាតិ គន្ថធុតង្គាទីហិ អនភិញ្ញាតេន ភិក្ខុនា បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. និស្សិតកេ វា, យេ ភិក្ខូ ជានាថ, តេ ភិក្ខូ វា គហេត្វាតិ យោជនា. អត្តនា អញ្ញោ គាមោ គន្តព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. សោយេវ គាមោតិ និមន្តនគាមោយេវ.

តត្រាតិ អសនសាលាយំ. ឧស្សវាទីសូតិ ឆណាទីសុ. អាទិសទ្ទេន អញ្ញេន កេនចិ ការណេន មនុស្សានំ ពហុសន្និបាតំ សង្គណ្ហាតិ. តទាតិ តស្មិំ និមន្តនកាលេ. សន្និបាតដ្ឋានតោតិ ភិក្ខូនំ សន្និបាតដ្ឋានតោ. យថាសត្តីតិ សត្តិយា អនុរូបំ, សត្តិំ អនតិក្កមិត្វាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច សត្តិសទ្ទស្ស កុន្តសង្ខាតស្ស សត្ថស្សបិ វាចកត្តា តំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘យថាពល’’ន្តិ.

សង្ឃត្ថេរោ វា អាគច្ឆន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ពហុកត្តារមបេក្ខិត្វា ‘‘អាគច្ឆន្តី’’តិ ពហុវចនវសេន វុត្តំ. ឯកវារន្តិ ឯកស្មិំ ទិវសេ, អាគមនទិវសេតិ អត្ថោ. បដិពទ្ធកាលតោតិ តត្ថេវ សកដ្ឋានេ វាសស្ស និពទ្ធកាលតោ. ទុតិយវារេតិ ទុតិយទិវសេ. អភិនវអាគន្តុកាវាតិ អនាគមនបុព្ពា អភិនវា អាគន្តុកាវ. តត្រាតិ តស្មិំ បត្តដ្ឋានេ. តេសន្តិ អភិនវអាគន្តុកានំ. ឯត្ថាតិ អនាគតបុព្ពដ្ឋានេ.

សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ សកដ្ឋានអាគន្តុកដ្ឋានេសុ. តេនាតិ អតិលាភិនា ភិក្ខុនា. អវិសេសេត្វាតិ វិសេសមកត្វា.

សលាកភត្តកថា

សលាកភត្តំ បន ឯវំ វេទិតព្ពន្តិ យោជនា. ‘‘វចនតោ’’តិ បទំ ‘‘ទាតព្ពា’’តិ បទេ ញាបកហេតុ. សលាកាយ វាតិ កុសទណ្ឌេ វា. អសុកស្ស នាមាតិ អសុកស្ស នាម ឧបាសកស្ស. ឧបនិពន្ធិត្វាតិ លិខិត្វា, ឆិន្ទិត្វាតិ អត្ថោ. ‘‘ឱបុញ្ជិត្វា’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ ហេដ្ឋុបរិយវសេន អាលោឡេត្វា’’តិ. ភត្តុទ្ទេសកេន ទាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ.