១០. ភិក្ខុនិក្ខន្ធកំ

មហាបជាបតិគោតមីវត្ថុកថា

៤០២. ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេ កស្មា បដិក្ខិបតីតិ ចោទនំ ទស្សេត្វា តស្សា អាភោគំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ននូ’’តិអាទិ. ‘‘កាម’’ន្តិអាទិនា អភ្យូបគមបរិហារវសេន វិស្សជ្ជេតិ. តត្ថ កាមំសទ្ទោ អនុគ្គហត្ថោ, បន សទ្ទោ គរហត្ថោ, បន តថាបិ បដិក្ខិបតីតិ សម្ពន្ធោ. តន្តិ មហាបជាបតិំ គោតមិំ. យាចិតេន ហុត្វា អនុញ្ញាតន្តិ យោជនា. អយន្តិ បព្ពជ្ជា. ភទ្ទកំ កត្វាតិ លទ្ធកំ កត្វា, មនាបំ កត្វាតិ អត្ថោ.

៤០៣. កុម្ភថេនកេហីតិ ឯត្ថ កុម្ភេ ទីបំ ជាលេត្វា តេនាលោកេន ថេនេន្តីតិ កុម្ភថេនកាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កុម្ភេ ទីបំ ជាលេត្វា’’តិអាទិ.

នាឡិមជ្ឈគតន្តិ សស្សនាឡស្ស មជ្ឈេ គតំ. គណ្ឋិន្តិ ផឡុំ. ‘‘កណ្ឌ’’ន្តិបិ បាឋោ, ទណ្ឌន្តិ អត្ថោ. យេនាតិ បាណកេន. អយញ្ហិ យំសទ្ទោ តំសទ្ទានបេក្ខោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

អន្តោរត្តភាវោតិ អន្តោលោហិតភាវោ. ឯតមត្ថន្តិ ឯតំ វក្ខមានំ អត្ថំ. អាឡិយាតិ អាវរណាយ. អពទ្ធាយបីតិ បិសទ្ទោ អនុគ្គហត្ថោ, ពទ្ធាយ បន បគេវាតិ អត្ថោ. កិញ្ចីតិ អប្បមត្តកំ. យន្តិ ឧទកំ. តម្បីតិ ឧទកម្បិ. បិសទ្ទោ អពទ្ធាយ ឋិតំ កិញ្ចិ ឧទកំ អបេក្ខតិ. យេ ឥមេ គរុធម្មា បញ្ញត្តាតិ យោជនា. បដិកច្ចេវាតិ បគេវ, បឋមមេវាតិ អត្ថោ. តេសូតិ គរុធម្មេសុ. អបញ្ញត្តេសុ សន្តេសុបីតិ យោជនា. បឋមំ វុត្តន្តិអាទិ វុត្តំ, វស្សសហស្សមេវ ឋស្សតិ ឥតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតីតិ យោជនា. ‘‘វស្សសហស្ស’’ន្តិ ច ឯតំ វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ វស្សសហស្សតោ. បរិយត្តិធម្មោបីតិ បិសទ្ទោ បដិវេធសទ្ធម្មំ អបេក្ខតិ. ទ្វីសុ សទ្ធម្មេសុ ឋិតេសុ បដិបត្តិសទ្ធម្មោ ឋិតោយេវាតិ កត្វា ន វុត្តំ. តានិយេវាតិ បញ្ចវស្សសហស្សានិយេវ. បរិយត្តិយា សតិ បដិវេធោ ន ហោតីតិ នាបិ វត្តព្ពោតិ យោជនា. លិង្គន្តិ សមណវេសំ, សមណាការន្តិ អត្ថោ.

ភិក្ខុនីឧបសម្បទានុជាននកថា

៤០៤. ឥមាយ អនុបញ្ញត្តិយាតិ មហាបជាបតិយា អដ្ឋគរុធម្មបដិគ្គហណូបសម្បទំ ឧបនិធាយ អយំ បញ្ញត្តិ អនុបញ្ញត្តិ នាម, តាយ អនុបញ្ញត្តិយា ឧបសម្បាទេតុន្តិ អត្ថោ. មហាបជាបតិយា សទ្ធិវិហារិនិយោ កត្វាតិ មហាបជាបតិំ ឧបជ្ឈំ កត្វា បញ្ចសតា សាកិយានិយោ តស្សា សទ្ធិវិហារិនិយោ កត្វាតិ អត្ថោ. ឥតីតិ តស្មា អហេសុន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥមិនា ឱវាទេនាតិ ភគវតោ ឥមិនា ឱវាទេន.

៤១០. ឯតិស្សាតិ ឯតិស្សា ភិក្ខុនិយា. តន្តិ កម្មំ. អញ្ញស្មិន្តិ អញ្ញស្មិំ កម្មេ. អញ្ញន្តិ រោបិតព្ពកម្មតោ អញ្ញំ កម្មំ.

៤១១. កទ្ទមោទកេនាតិ កទ្ទមេន អាលុឡិតេន ឧទកេនេវ. កទ្ទមាទីសុបីតិ បីសទ្ទោ ‘‘យេន កេនចី’’តិ ឯត្ថ យោជេតព្ពោ. យេន កេនចិបីតិ ហិ អត្ថោ. សន្និបតិត្វាតិ ភិក្ខុនិសង្ឃេន សន្និបតិត្វា. អបសាទនីយន្តិ អបសាទេតព្ពំ កម្មំ. ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន សាវនមត្តេន. អវន្ទិយោតិ ន វន្ទេតព្ពោ, វន្ទិតុំ ន អរហោតិ អត្ថោ. តតោតិ តិក្ខត្តុំ សាវេតព្ពតោ. ន វន្ទន្តីតិ ភិក្ខុនិយោ ន វន្ទន្តិ. ទិស្វាបីតិ តំ ភិក្ខុំ ទិស្វាបិ. តេន ភិក្ខុនាតិ អបសាទនីយំ ទស្សេន្តេន ភិក្ខុនា, ខមាបេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. វិហារេយេវាតិ ភិក្ខូនំ វិហារេយេវ. តេន ភិក្ខុនាតិ ឧបសង្កមិតព្ពេន ភិក្ខុនា, វត្តព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ វត្តព្ពកាលតោ. សោតិ អបសាទនីយំ ទស្សេន្តោ ភិក្ខុ. ឯត្ថាតិ ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេ. កម្មវិភង្គេតិ បរិវារាវសានេ កម្មានំ វិភង្គដ្ឋានេ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦).

ឱភាសន្តីតិ អវ ហីនេន ភាសន្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អសទ្ធម្មេន ឱភាសន្តី’’តិ. ‘‘ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ សម្បយោជេន្តី’’តិ ឯត្ថ កម្មករណេ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុរិសេ អសទ្ធម្មេនា’’តិ. ឯត្ថ ‘‘បុរិសេ’’តិ ឥមិនា កម្មំ ទស្សេតិ, ‘‘អសទ្ធម្មេនា’’តិ ឥមិនា ករណំ. វិហារប្បវេសនេតិ ភិក្ខូនំ វិហារប្បវេសនេ. ឱវាទំ ឋបេតុន្តិ ឯត្ថ ឱវាទដ្ឋបនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ន ភិក្ខុនុបស្សយ’’ន្តិអាទិ. ឱវាទត្ថាយាតិ ឱវាទបដិគ្គហណត្ថាយ. មា ករិត្ថាតិ មា ករេយ្យាថ.

៤១៦. គិហិទារិកាយោតិ គិហិភូតា ទារិកាយោ ពន្ធន្តិ វិយាតិ យោជនា. ឃនបដ្ដកេនាតិ ឃនភូតេន បដ្ដេន និយុត្តេន. ឯកបរិយកន្តិ ឯត្ថ ឯកវារំ កដិយំ បរិក្ខិបិត្វា កតំ កាយពន្ធនំ ឯកបរិយកន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកវារំ បរិក្ខិបនក’’ន្តិ. តត្ថ បរិក្ខិបនកន្តិ កដិយំ បរិក្ខិបនារហំ.

វិលីវេនាតិ ឯត្ថ ពហុត្ថេ ឯកវចនន្តិ អាហ ‘‘សណ្ហេហិ វិលីវេហី’’តិ. ‘‘កតបដ្ដេនា’’តិ ឥមិនា បាឡិយំ ‘‘កតេនា’’តិ បាឋសេសំ ទស្សេតិ. សេតវត្ថបដ្ដេនាតិ សេតវត្ថេន កតេន បដ្ដេន. កតវេណិយាតិ កតាយ វេណិយា. ឥមិនា ទុស្សេន កតា វេណិ ទុស្សវេណីតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ឯសេវ នយោ បុរិមបច្ឆិមបទេសុបិ. ចោឡកាសាវន្តិ ចោឡមេវ កសាវេន រត្តត្តា ចោឡកាសាវំ.

អដ្ឋិល្លេនាតិ អទ្ទេន អដ្ឋិនា. ‘‘គោជង្ឃដ្ឋិកេ’’តិ ឥមិនា អដ្ឋិនោ សម្ពន្ធំ ទស្សេតិ. ហត្ថំ កោដ្ដាបេន្តីតិ ឯត្ថ ហត្ថំ នាម អគ្គពាហមេវាធិប្បេតំ, ន កប្បរតោ បដ្ឋាយាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អគ្គពាហ’’ន្តិ. បិដ្ឋិហត្ថន្តិ ហត្ថបិដ្ឋិំ. បិដ្ឋិបាទន្តិ បាទបិដ្ឋិំ.

៤១៧. វុត្តនយានេវាតិ ឆព្ពគ្គិយានំ មុខលិម្បនាទីសុ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៧) វុត្តនយានេវ. អង្គទេសេតិ សរីរប្បទេសេ. គណ្ឌប្បទេសេតិ កបោលប្បទេសេ. សាលោកេ តិដ្ឋន្តីតិ ឯត្ថ សំវិជ្ជតិ អាលោកោ ឯត្ថាតិ សាលោកន្តិ កត្វា ទ្វារំ គហេតព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘ទ្វារំ វិវរិត្វា’’តិ. វុដ្ឋាបេន្តីតិ ឧបសម្បាទេន្តិ. សូនំ ឋបេន្តីតិ ឯត្ថ សូនាសទ្ទោ មំសបរិយាយោតិ អាហ ‘‘មំសំ វិក្កិណន្តី’’តិ. តេនាតិ ទាសេន. ឥទំ បទំ ‘‘ការេន្តី’’តិ បទេ ការិតកម្មំ. ‘‘ហរិតកញ្ចេវ បក្កញ្ចា’’តិ ឥមិនា ហរិតកបក្កិកន្តិ បទស្ស ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ. តត្ថ ហរិតកន្តិ ហរិតមេវ បណ្ណំ. បក្កន្តិ សេទិតំ បណ្ណំ.

៤១៨. កថិតាយេវាតិ ចីវរក្ខន្ធកេ កថិតាយេវ.

៤១៩. បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយោតិ បាឡិយំ វុត្តវិនិច្ឆយតោ មុត្តោ វិនិច្ឆយោ. បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘សចេ ហី’’តិអាទិ. យោ កោចិ កាលំ ករោន្តោ វទតីតិ សម្ពន្ធោ. មមច្ចយេនាតិ មម អតិក្កមេន. អញ្ញស្សាតិ វុត្តេហិ ឧបជ្ឈាយាទីហិ អញ្ញស្ស. តេសន្តិ ឧបជ្ឈាយាទីនំ. ន ហោតីតិ បរិក្ខារោ ន ហោតិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. អច្ចយទានន្តិ អច្ចយេន ហោតូតិ ទានំ. ន រុហតីតិ បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ បព្ពជិតស្ស វា គហដ្ឋស្ស វា យស្ស កស្សចិ អច្ចយទានំ តេសំ ន រុហតិ, សង្ឃស្សេវ រុហតីតិ អធិប្បាយោ. គិហីនំ បន អច្ចយទានន្តិ សម្ពន្ធោ. រុហតីតិ គិហីនំ បព្ពជិតស្ស វា គហដ្ឋស្ស វា យស្ស កស្សចិ អច្ចយទានំ តេសំ រុហតិ, តេសំយេវ សន្តកោ ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

៤២០. បុរាណមល្លីតិ ឯត្ថ មល្លស្ស ភរិយា មល្លី, បុរាណេ មល្លី បុរាណមល្លីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុរាណេ’’តិអាទិ. ‘‘គិហិកាលេ’’តិ ឥមិនា ‘‘បុរាណេ’’តិ ឯត្ថ ណបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. មល្លស្សាតិ មុដ្ឋិមល្លស្ស. បុរិសព្យញ្ជនន្តិ ឯត្ថ ព្យញ្ជនសទ្ទោ និមិត្តបរិយាយោតិ អាហ ‘‘បុរិសនិមិត្ត’’ន្តិ. ចិត្តន្តិ រាគចិត្តំ.

៤២១. យន្តិ យំ វត្ថុ, អគ្គន្តិ បឋមភាគំ. អសប្បាយន្តិ អត្តនោ អសប្បាយំ.

ហិយ្យោតិ អតីតានន្តរាហនិ. អញ្ញស្មិន្តិ ភិក្ខុនីហិ អញ្ញស្មិំ. ‘‘ភិក្ខុនីហី’’តិ បទំ ‘‘បដិគ្គាហាបេត្វា’’តិ បទេ ការិតកម្មំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

៤២៦. ‘‘ភោជនកាល’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘កាលំ វីតិនាមេសុ’’ន្តិ ឯត្ថ កាលវិសេសំ ទស្សេតិ.

បុរេតិ អាទិម្ហិ. តាសន្តិ អដ្ឋន្នំ ភិក្ខុនីនំ. អព្ភន្តរិមាតិ អព្ភន្តរេ បរិយាបន្នា. អញ្ញាតិ អដ្ឋហិ ភិក្ខុនីហិ អញ្ញា. នវកតរា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ឋបេត្វា ភត្តគ្គ’’ន្តិ ឥមិនា អញ្ញត្ថ សព្ពត្ថ យថាវុឌ្ឍំ ន បដិពាហិតព្ពន្តិ ឯត្ថ អញ្ញសទ្ទស្ស អបាទានំ ទស្សេតិ. អញ្ញស្មិន្តិ ឯត្ថ ស្មិំវចនេន ត្ថបច្ចយស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ចតុបច្ចយភាជនីយដ្ឋានេ’’តិ ឥមិនា សរូបំ ទស្សេតិ.

៤៣០. ទូតេនបិ ឧបសម្បាទេតុន្តិ ឯត្ថ កិំ សព្ពថា ទូតេន ឧបសម្បទា វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ទូតេន…បេ… វដ្ដតី’’តិ. យេន កេនចិ អន្តរាយេនាតិ សម្ពន្ធោ, អសតិ អន្តរាយេ ន វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. កម្មវាចាបរិយោសានេ ឧបសម្បន្នាវ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. តាវទេវាតិ ឧបសម្បន្នក្ខណេយេវ.

៤៣១. នវកម្មម្បីតិ បិសទ្ទោ ឧទោសិតឧបស្សយេ អបេក្ខតិ.

៤៣២. តស្សាតិ តស្សា ឥត្ថិយា. យាវ សោ ទារកោ វិញ្ញុតំ បាបុណាតីតិ ឯត្ថ កថំ វិញ្ញុភាវោ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘យាវ ខាទិតុ’’ន្តិអាទិ.

ឋបេត្វា សាគារន្តិ ឯត្ថ សការោ សហសទ្ទការិយោ, អគារន្តិ ច សេយ្យាគារន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សហាគារសេយ្យមត្តំ ឋបេត្វា’’តិ. យថា អញ្ញស្មិំ បុរិសេ បដិបជ្ជិតព្ពំ, ឯវំ តថាតិ យោជនា. ‘‘អញ្ញស្មិ’’ន្តិ ឥមិនា បាឡិយំ អញ្ញេ បុរិសេតិ ឯត្ថ ស្មិំវចនស្ស សព្ពនាមតោ ឯការាទេសោ ទស្សិតោ, តំទស្សនេន ច កច្ចាយនេ (កច្ចាយនេ ១១០ សុត្តេ) សព្ពនាមតោ ស្មិំវចនស្ស ឯការាទេសនិសេធនំ អនិច្ចន្តិ ទស្សេតិ.

៤៣៤. ‘‘យទេវ សា វិព្ភន្តា’’តិ ឥមិនា ទស្សេតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘យស្មា’’តិ ឥមិនា យទេវាតិ ឯត្ថ យំសទ្ទស្ស ការណត្ថំ ទស្សេតិ. ឱទាតានិ វត្ថានិ និវត្ថាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘តស្មាយេវា’’តិ ឥមិនា តទេវាតិ បទស្ស ការណត្ថមេវ ទស្សេតិ. ‘‘ន សិក្ខាបច្ចក្ខានេនា’’តិ ឥមិនា ឯវត្ថផលំ ទស្សេតិ. សា បុន ឧបសម្បទំ ន លភតីតិ សា វិព្ភន្តា ភិក្ខុនី បុន ឧបសម្បទំ ន លភតិ.

បព្ពជ្ជម្បិ ន លភតីតិ តិត្ថាយតនសង្កន្តា ភិក្ខុនី បព្ពជ្ជម្បិ ន លភតិ, បគេវ ឧបសម្បទំ.

បាទេ សម្ពាហន្តាតិ ភិក្ខុនីនំ បាទេ សម្ពាហន្តា. កេសេតិ ភិក្ខុនីនំ កេសេ. តត្រាតិ ‘‘កុក្កុច្ចយន្តា ន សាទិយន្តី’’តិ វចនេ. ឯកេ អាចរិយា វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ. សារត្តា ហោន្តីតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ បុរិសានំ អភិវាទនាទីសុ. ឥទន្តិ បុរិសានំ អភិវាទនាទិ, ‘‘អនុញ្ញាត’’ន្តិ បទេ វុត្តកម្មំ ‘‘វដ្ដតី’’តិ បទេ វុត្តកត្តា. អថ វា ឱទិស្ស អនុញ្ញាតំ ឥទំ បុរិសានំ អភិវាទនាទិ វដ្ដតីតិ យោជនា. ឯវញ្ហិ សតិ ‘‘ឱទិស្ស អនុញ្ញាត’’ន្តិ បទំ ហេតុអន្តោគធវិសេសនំ, ឱទិស្ស អនុញ្ញាតត្តា វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. តន្តិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តវចនំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

៤៣៥. បល្លង្កេន និសីទន្តីតិ ឯត្ថ អាសនបល្លង្កំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសីទន្តី’’តិ. តត្ថ អាភុជិត្វាតិ អាពន្ធិត្វា. កូបោតិ វច្ចកូបោ. ឧបរីតិ កូបតោ ឧបរិ. ‘‘សព្ពទិសាសុ បញ្ញាយតី’’តិ ឥមិនា បដិច្ឆន្នមេវ អត្ថិ, ន ឧបរិ ឆន្នន្តិ ទស្សេតិ.

៤៣៦. កុណ្ឌកន្តិ កណំ. ឯត្ថាតិ ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេ.

ឥតិ ភិក្ខុនិក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.