១. តជ្ជនីយកម្មកថា

១. ចូឡវគ្គស្ស បឋមេ កម្មក្ខន្ធកេ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘ចូឡវគ្គស្សា’’តិ បទំ ‘‘កម្មក្ខន្ធកេ’’តិ បទេ អវយវិសម្ពន្ធោ. តាវាតិ បារិវាសិកក្ខន្ធកាទិតោ, បារិវាសិក្ខន្ធកាទីនំ វា បឋមំ. ចេវសទ្ទោ ច ចសទ្ទោ ច ‘‘បណ្ឌុកលោហិតកា’’តិ បទស្ស អសមាហារទ្វន្ទវាក្យំ ទីបេន្តិ. និស្សយានំ នាមំ និស្សិតេសុ ឧបចារវសេន តេសំ សទ្ធិវិហារិកអន្តេវាសិកាបិ បណ្ឌុកលោហិតកនាមាយេវ ហោន្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេសំ និស្សិតកាបី’’តិអាទិ. បិសទ្ទេន ឧបចារត្ថំ សម្បិណ្ឌេតិ. ‘‘សុដ្ឋុ ពលវ’’ន្តិ ឥមិនា ពលវាពលវន្តិ ទ្វិន្នំ សទ្ទានំ បរិយាយភាវេន វុត្តត្តា អតិសយត្ថោតិ ទស្សេតិ. ‘‘ពលវពលវ’’ន្តិ វត្តព្ពេ វាចាសិលិដ្ឋវសេន ទីឃំ កត្វា ឯវំ វុត្តំ. បដិវទថាតិ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ កថេថ. ឥមិនា បដិមន្តេថាតិ ឯត្ថ មន្តធាតុយា គុត្តភាសនត្ថំ ទស្សេតិ. អត្ថេសុ ករណភាសនកិច្ចេសុ អលំ សមត្ថាតិ អលមត្ថា, តេសំ វិសេសេនាតិ អលមត្ថតរាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សមត្ថតរា’’តិ.

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថា

៤. អសម្មុខា កតន្តិអាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. សម្មុខេហិ វិរហិតា អសម្មុខាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សង្ឃធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខានំ វិនា កត’’ន្តិ. ‘‘អប្បដិបុច្ឆិត្វា’’តិ ឥមិនា អប្បដិបុច្ឆាតិ ឯត្ថ ត្វាបច្ចយស្សាការភាវំ ទស្សេតិ. តស្សេវាតិ ចុទិតកស្សេវ. អទេសនាគាមិនិយាតិ ឯត្ថ អការស្ស អញ្ញត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បារាជិកា…បេ… វា’’តិ. ឯត្ថាតិ តជ្ជនីយកម្មេ. នវ បទាតិ នវសុ បទេសុ, និទ្ធារណេ ចេតំ បច្ចត្តវចនំ. បុរិមកេសុ តីសុ តិកេសុ វុត្តេសុ នវសុ បទេសូតិ យោជនា. ‘‘ឯកេក’’ន្តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ. ឥមេហីតិ ឥមេហិ ទ្វីហិ បទេហិ. ទ្វាទស តិកាតិ បុរិមេហិ តីហិ តិកេហិ នវ តិកេ មិស្សេត្វា ទ្វាទស. សុក្កបក្ខេសុបីតិ បដិសេធវិរហវសេន សុក្កេសុ បក្ខេសុបិ.

៦. ‘‘បព្ពជិតាន’’ន្តិ ឥមិនា គិហីនំ អននុលោមិកតំ និវត្តេតិ. សហសោកិតាទីហីតិ អាទិសទ្ទេន សហនន្ទិំ សង្គណ្ហាតិ. ឥមស្មិំ ឋានេ សព្ពអដ្ឋកថាបោត្ថកេសុ ‘‘ន ឧបសម្បាទេតព្ពន្តិ ឧបជ្ឈាយេន ហុត្វា ន ឧបសម្បាទេតព្ព’’ន្តិ បាឋតោ បដ្ឋាយ យាវ ‘‘ន សម្បយោជេតព្ពន្តិ អញ្ញមញ្ញំ យោជេត្វា កលហោ ន ការេតព្ពោ’’តិ បាឋោ អត្ថិ, តាវ អដ្ឋារសសម្មាវត្តនវត្តានំ សំវណ្ណនាបាឋោ លិខិតោ, សោ បាឋោ ឥមស្មិំ ឋានេ ន លិខិតព្ពោ. កស្មា? បាឡិក្កមានុប្បត្តាភាវតោ, អដ្ឋកថាយមេវ ‘‘អដ្ឋារស សម្មាវត្តនវត្តានិ បារិវាសិកក្ខន្ធកេ វណ្ណយិស្សាមា’’តិ វក្ខមានត្តា, យថាវចនញ្ច បារិវាសិកក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៦) សំវណ្ណិតត្ថា ច. តស្មា សោ បាឋោ ន បោរាណបាឋោ ហោតិ, បច្ឆា បក្ខិត្តបាឋោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

តិណ្ណំ ភិក្ខវេ ភិក្ខូនន្តិអាទិ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯកេកេនាបីតិ តីសុ អង្គេសុ ឯកេកេនាបិ. ឥមិនា អវយវវាក្យនិព្ពត្តិវសេន កម្មារហភាវំ ទស្សេតិ. ហីតិ សច្ចំ. និយស្សស្ស វិសេសេន អភិណ្ហាបត្តិកត្តំ អង្គំ ឥតិ វុត្តន្តិ យោជនា. ឯត្ថ អាការវាចកោ ឥតិសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯសេវ នយោ អនន្តរេបិ. តជ្ជីយតិ អនេន វិនយកម្មេនាតិ តជ្ជនីយំ, តមេវ កម្មំ តជ្ជនីយកម្មំ. ‘‘និស្សាយ តេ វត្ថព្ព’’ន្តិ និយស្សីយតិ ពាលោ ភជាបីយតិ អនេន វិនយកម្មេនាតិ និយស្សំ, ទិវាទិគណិកត្តា សការស្ស ទ្វេភាវោ ហោតិ ‘‘នស្សំ វស្ស’’ន្តិអាទីសុ វិយ, និយស្សមេវ កម្មំ និយស្សកម្មំ. គាមាទិតោ បព្ពាជិយតិ អនេន វិនយកម្មេនាតិ បព្ពាជនីយំ, តមេវ កម្មំ បព្ពាជនីយកម្មំ. តីសូតិ ភណ្ឌនការកអភិណ្ហាបត្តិកកុលទូសកវសេន តិវិធេសុ អង្គេសុ. យេន កេនចិ អង្គេនាតិ សម្ពន្ធោ. យទិ សព្ពានិ កម្មានិ កាតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា. ឯវំ សតិ ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៤០០ អាទយោ) វុត្តំ ឥទំ វចនំ វិរុជ្ឈតីតិ សម្ពន្ធោ. វចនត្ថនានត្តតោតិ វចនស្ស ច អត្ថស្ស ច នានាភាវតោ. តមេវត្ថំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘តជ្ជនីយកម្មារហស្សាតិ ឥមស្ស ហី’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘តិណ្ណំ ភិក្ខវេ’’តិអាទិវចនស្ស អង្គសម្ភវោ អត្ថោតិ យោជនា. តស្មាតិ យស្មា ន វិរុជ្ឈតិ, តស្មា. សង្ឃេន កតំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥមិនា លក្ខណេន តជ្ជនីយាទិកម្មារហស្ស តស្ស ភិក្ខុស្សាតិ យោជនា. ឯវំ កម្មសន្និដ្ឋានត្ថំ ទស្សេត្វា អង្គសម្ភវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្ស បនា’’តិអាទិ. តត្ថ យស្សាតិ ភិក្ខុស្ស, អត្ថីតិ សម្ពន្ធោ. ភណ្ឌនការកាទីសូតិអាទិសទ្ទេន អភិណ្ហាបត្តិកកុលទូសកានិ សង្គណ្ហាតិ. អាកង្ខមានោ សង្ឃោ ករេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. កម្មារហន្តិ កម្មស្ស, កម្មេ វា អរហំ. ឯត្ថាតិ កម្មក្ខន្ធកេ. បុព្ពេនាតិ បុព្ពេ វុត្តេន ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេន. អបរន្តិ អបរេ វុត្តំ កម្មក្ខន្ធកំ. សមេតីតិ សមំ គច្ឆតិ.

តត្ថាតិ កម្មេសុ, តជ្ជនីយកម្មេតិ សម្ពន្ធោ, អង្គេសុ វា, ភណ្ឌនការកវសេនាតិ សម្ពន្ធោ. អថ ខោតិ តថា វុត្តាបីតិ អត្ថោ. ករោន្តេន កម្មវាចាវាចកេនាតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ ផលជោតកោ. ភូតេន វត្ថុនាតិ តច្ឆេន វត្ថុនា. អញ្ញស្ស កម្មស្សាតិ តជ្ជនីយកម្មតោ អញ្ញស្ស កម្មស្ស. កស្មា ពាលស្ស អព្យត្តស្ស អាបត្តិពហុលស្ស តជ្ជនីយកម្មំ កាតព្ពន្តិ យោជនា. ឥទម្បីតិ តជ្ជនីយកម្មម្បិ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ កម្មេសុ.

នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្ពអដ្ឋារសកាទិកថា

៨. បន្នលោមាតិ បតិតមានលោមា. ឯតន្តិ វត្តំ. នេត្ថារន្តិ ឯត្ថ អផុដ្ឋក្ខរសំយោគេ បរស្ស តការស្ស ថការោ ហោតិ, តស្មា ទុតិយក្ខរេន បាឋោ យុត្តោ. យេនាតិ វត្តេន. និស្សារណាតិ និស្សារណតោ. ទស វា ទិវសានិ, បញ្ច វា ទិវសានិ បូរេតព្ពន្តិ យោជនា. ហីតិ សច្ចំ. ឯត្តកេនាតិ ឯតប្បមាណេន ទសបញ្ចទិវសេន.