៩. ចម្បេយ្យក្ខន្ធកំ

២៣៤. កស្សបគោត្តភិក្ខុវត្ថុកថា

៣៨០. ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយាតិ ឯត្ថ គគ្គរសទ្ទស្ស នាមសទ្ទភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘គគ្គរនាមិកាយ ឥត្ថិយា’’តិ. ឥមិនា គគ្គរសទ្ទោ គគ្គរឥតិ នាមំ បវត្តិនិមិត្តំ កត្វា ឥត្ថិទព្ពំ វទតីតិ ទស្សេតិ. តន្តិបដិពទ្ធោតិ តន្តិយា បដិពទ្ធោ. ‘‘ឧស្សុក្កម្បិ អកាសិ យាគុយា’’តិអាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. តស្ស ភិក្ខុនោតិ កស្សបគោត្តនាមកស្ស តស្ស ភិក្ខុនោ. តត្ថេវាតិ វាសភគាមេយេវ.

៣៨២. អធម្មេន វគ្គកម្មំ ករោន្តីតិអាទីនំ នានាករណន្តិ សម្ពន្ធោ.

២៣៦. ញត្តិវិបន្នកម្មាទិកថា

៣៨៥. អញ្ញត្រាបិ ធម្មាតិ ឯត្ថ ធម្មាតិ ឧបយោគត្ថេ និស្សក្កវចនមេតន្តិ អាហ ‘‘អញ្ញត្រ ធម្ម’’ន្តិ. ‘‘អញ្ញត្រា’’តិ និបាតបយោគេ ទុតិយាតតិយាបញ្ចមីសុ អញ្ញតរស្ស សម្ភវតោ ឧបយោគវចនម្បិ ហោតិ. តស្មា វុត្តំ ‘‘អយមេវ វា បាឋោ’’តិ. ‘‘ភូតេន វត្ថុនា’’តិ ឥមិនា ធម្មសទ្ទស្ស សច្ចត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា សទ្ទសភាវមេវ សន្ធាយ អតិទិសតិ, ន អត្ថំ. តេន វុត្តំ ‘‘ឯត្ថ បនា’’តិអាទិ. សត្ថុសាសនន្តិ សត្ថុ អាណា. សត្ថុអាណា នាម ញត្តិអនុសាវនានំ សម្បទាតិ អាហ ‘‘ញត្តិសម្បទា អនុសាវនសម្បទា ចា’’តិ. ‘‘បដិកុដ្ឋញ្ចេវ កតញ្ចា’’តិ ឥមិនា បដិកុដ្ឋកតន្តិ បទស្ស ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ. បដិកុសិតព្ពន្តិ បដិកុដ្ឋំ, កត្តព្ពន្តិ កតំ, កម្មំ. តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យំ អញ្ញេសូ’’តិអាទិ. តត្ថ យន្តិ កម្មំ.

៣៨៧. បាឡិយាតិ វិនយបាឡិយា. យន្តិ កម្មំ, ន ករិយតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ អដ្ឋកថាយំ. សោ ច ខោតិ សោ ច វិត្ថារោ, អាគតោតិ សម្ពន្ធោ. កស្មា ញត្តិទុតិយញត្តិចតុត្ថកម្មានមេវ វសេន អាគតោ, ននុ ញត្តិអបលោកនកម្មវសេនបិ អាគតេន ភវិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. ញត្តិទុតិយញត្តិចតុត្ថេសុ ហាបនំ វា អញ្ញថា ករណំ វា អត្ថិ វិយ ញត្តិកម្មេ នត្ថីតិ យោជនា. ញត្តិកម្មេ ញត្តិដ្ឋបនតោ អញ្ញកិច្ចស្ស អសម្ភវតោ ហាបនំ វា អញ្ញថា ករណំ វា នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. តានីតិ ញត្តិកម្មអបលោកនកម្មានិ. សព្ពេសម្បិ កម្មានន្តិ សព្ពេសម្បិ ចតុន្នំ កម្មានំ. បរតោតិ បរស្មិំ បរិវារាវសានេ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨២).

២៣៧. ចតុវគ្គករណាទិកថា

៣៨៨. យទិទំ កម្មន្តិ យោជនា. តេសន្តិ សង្ឃានំ. កម្មប្បត្តោតិ ឯត្ថ កម្មេន, កម្មស្ស វា បត្តោតិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘កម្មំ បត្តោ’’តិ. ‘‘សព្ពកម្មេសុ កម្មបត្តោ’’តិ បាឡិនយេន ‘‘កម្មេសុ បត្តោ’’តិ អត្ថោបិ យុជ្ជតិ. លោកវោហារវសេន ‘‘កម្មេន កម្មស្ស វា បត្តោ’’តិ អត្ថោបិ យុជ្ជតេវ.

៣៨៩. បរិសតោតិ បរិសការណា. តត្ថាតិ ‘‘ចតុវគ្គករណញ្ចេ ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឋេ, ចតុវីសតិបុគ្គលេសុ វា. កម្មនានាសំវាសកោតិ ឧក្ខេបនីយកម្មកតោ. លទ្ធិនានាសំវាសកោតិ ឧក្ខិត្តានុវត្តកោ. ‘‘ហុត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘ភិក្ខុនីចតុត្ថោ’’តិអាទីសុ ចតុវីសតិយា ឋានេសុ កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ. ភិក្ខុនី ចតុត្ថី ឯតស្សាតិ ភិក្ខុនីចតុត្ថោ, ចតុវគ្គោ សង្ឃោតិអាទិនា វចនត្ថោ កាតព្ពោ.

៣៩៣. បរិវាសាទីតិអាទិសទ្ទេន មូលាយកស្សនមានត្តអព្ភានានិ សង្គណ្ហាតិ. តេសន្តិ បរិវាសាទិកម្មានំ. បរតោតិ បរស្មិំ ចូឡវគ្គេ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៥ អាទយោ).

៣៩៤. បដិកុដ្ឋកតកម្មស្សាតិ បដិកុដ្ឋស្ស ហុត្វា កតស្ស កម្មស្ស. បកតត្តស្សាតិ ឯត្ថ បកតិសីលសង្ខាតោ អត្តា សភាវោ ឯតស្សាតិ បកតត្តោតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អវិបន្នសីលស្សា’’តិ. សង្ឃាទិសេសំ អនាបជ្ជន្តស្សាបិ អវិបន្នសីលត្តា វុត្តំ ‘‘បារាជិកំ អនជ្ឈាបន្នស្សា’’តិ. ឥមិនា សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជន្តោបិ បកតត្តោយេវាតិ ទស្សេតិ. សោបិ ហិ ឥធ អវិបន្នសីលោ នាម, អញ្ញត្ថ បន សង្ឃាទិសេសស្ស សីលវិបត្តិភាវតោ តំ អាបជ្ជន្តោបិ វិបន្នសីលោយេវ នាម. អានន្តរិកស្សាតិ ឯត្ថ អនន្តរសទ្ទស្ស សម្ពន្ធញ្ច ណិកបច្ចយស្ស អត្ថញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ អនន្តរំ និសិន្នស្សា’’តិ. តត្ថ ‘‘អត្តនោ’’តិ ឥមិនា អនន្តរសទ្ទស្ស សម្ពន្ធំ ទស្សេតិ. ‘‘និសិន្នស្សា’’តិ ឥមិនា ណិកបច្ចយស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ.

២៣៩. ទ្វេនិស្សារណាទិកថា

៣៩៥. វត្ថុតោតិ វត្ថុការណា. តត្ថាតិ ‘‘ទ្វេមា ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឋេ. ‘‘សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘អប្បត្តោ’’តិអាទិសុត្តស្ស នេយ្យត្ថភាវំ ទស្សេតិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. តន្តិ បព្ពាជនីយកម្មំ. បុន តន្តិ បព្ពាជនីយកម្មមេវ. ឯស ភិក្ខុ អប្បត្តោតិ សម្ពន្ធោ. កស្មា អប្បត្តោតិ អាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ. អាវេណិកលក្ខណេនាតិ អវិនា ហុត្វា បវត្តេន លក្ខណេន. អត្តនា អវិនា ហុត្វា អត្តនោ សន្តកេន វិសុំ ភូតេន លក្ខណេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. យទិ អប្បត្តោ, កស្មា សុនិស្សារិតោតិ អាហ ‘‘យស្មា បនស្សា’’តិអាទិ. អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស, ករេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. តំ ចេ សង្ឃោ តជ្ជនីយកម្មាទិវសេន និស្សារេតិ, សុនិស្សារិតោតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ ភិក្ខុ. យស្មា អនុញ្ញាតា, តស្មា សុនិស្សារិតោតិ យោជនា. កិត្តកេន អង្គេន អនុញ្ញាតាតិ អាហ ‘‘ឯកេនបិ អង្គេនា’’តិ.

៣៩៦. ឱសារណាតិ ឯត្ថ ឱត្យូបសគ្គវសេន សរធាតុ បវេសនត្ថោតិ អាហ ‘‘បវេសនា’’តិ. តត្ថាតិ ‘‘ឱសារណា’’តិអាទិបាឋេ. ឱសារេតីតិ ឯត្ថ អព្ភានាទិវសេន បវេសនំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ឧបសម្បទកម្មវសេនា’’តិ. សហស្សក្ខត្តុម្បីតិ បិសទ្ទោ គរហត្ថោ. ឯកវារាទិកេ បន កា នាម កថាតិ ទស្សេតិ. សាតិសារាតិ សទោសា. តថាតិ យថា អាចរិយុបជ្ឈាយា សាតិសារា, តថា. សេសោ ការកសង្ឃោ សាតិសារោតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ហត្ថច្ឆិន្នាទយោ បន ទ្វត្តិំស សុឱសារិតា’’តិ វុត្តត្តា អន្ធមូគពធិរានំ អបព្ពជិតានម្បិ ឧបសម្បទា រុហតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេតិ ហត្ថច្ឆិន្នាទយោ ទ្វត្តិំស.

៣៩៧. អភូតវត្ថុវសេនាតិ អសច្ចវត្ថុវសេន, អសំវិជ្ជមានវត្ថុវសេន វា. តត្ថាតិ ‘‘ឥធ បន ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឋេ. បដិនិស្សជ្ជិតាតិ ឯត្ថ តបច្ចយស្ស កម្មត្ថេ បវត្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិនិស្សជ្ជិតព្ពា’’តិ.

២៤១. ឧបាលិបុច្ឆាកថា

៤០០. តត្ថាតិ ឧបាលិបញ្ហេសុ. តស្សបាបិយសិកាទីហិ សទ្ធិំ ឯកា បុច្ឆា កតាតិ យោជនា. ភិក្ខូនម្បិ វារេតិ សម្ពន្ធោ. បិសទ្ទេន ‘‘ន កេវលំ ឧបាលិបញ្ហេសុយេវ យោជេតព្ពានិ, អថ ខោ ភិក្ខូនំ វារេបី’’តិ ទស្សេតិ.

២៤២. តជ្ជនីយកម្មកថា

៤០៧. ‘‘ឥធ បន ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ភណ្ឌនការកោ’’តិអាទិ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ ‘‘ឥធ បន ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឋេ. អនបទានោតិ ឯត្ថ អបបុព្ពោ ទាសទ្ទោ អវខណ្ឌនត្ថោតិ អាហ ‘‘អបទានំ វុច្ចតិ បរិច្ឆេទោ’’តិ. នត្ថិ អបទានំ អវខណ្ឌនំ អាបត្តិបរិយន្តោ ឯតស្សាតិ អនបទានោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. សាយេវ បាឡិ វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ តស្សំ បាឡិយំ. កិញ្ចិ អត្ថវិនិច្ឆយំ បាឡិអនុសារេន វិទិតុំ ន សក្កា ន ហោតីតិ យោជនា.

ឥតិ ចម្បេយ្យក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.