៨. ចីវរក្ខន្ធកំ

២០២. ជីវកវត្ថុកថា

៣២៦. ចីវរក្ខន្ធកេ បទក្ខិណសទ្ទស្ស អបសព្យត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ឆេកា កុសលា’’តិ. អភិសដាតិ ឯត្ថ សរធាតុយា គតិចិន្តាសុ ឥធ គត្យត្ថេតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អភិគតា’’តិ. អភិគតាតិ អភិមុខំ គន្តព្ពា. ននុ បាឡិយំ ‘‘អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សាន’’ន្តិ វុត្តំ, កស្មា បន ‘‘អត្ថិកេហិ អត្ថិកេហិ មនុស្សេហី’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ករណត្ថេ បនា’’តិអាទិ. ឥមិនា ឆដ្ឋីកត្តា នាម តតិយាកត្តុនា សមានោយេវាតិ ទស្សេតិ. និគមេ វសតីតិ នេគមោតិ វុត្តេ កុដុម្ពិយគណោ នេគមោ នាមាតិ អាហ ‘‘កុដុម្ពិយគណោ’’តិ.

៣២៧. នគរេ និវសន្តីតិ នាគរា. ទត្វា, វុដ្ឋាបេសុន្តិ សម្ពន្ធោ. អារាមុយ្យានវាហនាទីតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន អញ្ញានិ ឧបភោគបរិភោគានិ សង្គណ្ហាតិ. គណិកដ្ឋានេតិ គណិកាយ ឋានេ. គណិកាតិ ច នគរសោភិនី. សា ហិ អត្ថិកេន ជនគណេន អភិគន្តព្ពាតិ គណិកាតិ វុច្ចតិ. បដិសតេន ចាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទោ អវធារណត្ថោ. រត្តិំ គមនស្ស បដិនិធិសង្ខាតេន សតេន ឯវាតិ ហិ អត្ថោ. គិលានន្តិ ឯត្ថ ភាវបច្ចយេន វិនាបិ ភាវត្ថោ ញាតព្ពោតិ អាហ ‘‘គិលានភាវ’’ន្តិ. ‘‘ជានាបេយ្យ’’ន្តិ ឥមិនា បដិវេទេយ្យន្តិ ឯត្ថ វិទធាតុយា ញាណត្ថំ ទស្សេតិ. កត្តរសុប្បេតិ ឯត្ថ កត្តរសទ្ទោ ជិណ្ណបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ជិណ្ណសុប្បេ’’តិ. សុបន្តិ សុនខាទយោ ឯត្ថាតិ សុប្បំ, កត្តរំ សុប្បំ កត្តរសុប្បំ.

៣២៨. តន្តិ ជីវកំ. អញ្ញេ រាជទារកា វទន្តិ កិរាតិ សម្ពន្ធោ. នត្ថិ មាតា ឯតស្សាតិ និម្មាតិកោ. យថា ចាតិអាទីសុ យថា បេសន្តិ, តថាតិ យោជនា. ចសទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ. ន កេវលំ វទន្តិយេវ, អថ ខោ ន កោចិ កិញ្ចិ បេសេតីតិ ហិ អត្ថោ. អញ្ញេសន្តិ ជីវកតោ អញ្ញេសំ. តស្សាតិ ជីវកស្ស. ឥតីតិ ឯវំ. សោតិ ជីវកោ. តំ សព្ពន្តិ ‘‘និម្មាតិកោ និប្បិតិកោ’’តិ វទនញ្ច បណ្ណាការស្ស អបេសនញ្ចាតិ តំ សព្ពំ.

យំនូនាតិ សាធុ វត. អហំ វជ្ជសិប្បំ សិក្ខេយ្យំ សាធុ វតាតិ យោជនា. តស្សាតិ ជីវកស្ស. ឯតទហោសីតិ ឯតំ អហោសិ, បរិវិតក្កោ អហូតិ អត្ថោ. បរូបឃាតបដិសំយុត្តានីតិ បរំ ឧបគន្ត្វា, ឧប ភុសេន វា ហននេន បដិសំយុត្តានិ. មេត្តាបុព្ពភាគន្តិ សិប្បស្ស បុព្ពភាគេ បវត្តា មេត្តា ឯតស្សាតិ មេត្តាបុព្ពភាគំ. ឥតិ អហោសីតិ យោជនា. បុរិមចិន្តាយ អនេកន្តភាវតោ ឯកន្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបិ ចា’’តិអាទិ. អបិ ចាតិ ឯកន្តេន. អយន្តិ ជីវកោ. ឥតោតិ ភទ្ទកប្បតោ. អយន្តិ ឧបាសកោ. ចតុបរិសន្តរេតិ ចតុបរិសមជ្ឈេ. បត្ថតគុណន្តិ បត្ថរិតគុណំ. ឋានន្តរន្តិ ឋានភេទំ, អហម្បីតិ ន អយំ ឧបាសកោយេវ, អហម្បីតិ អត្ថោ. ភគវាតិ អាលបនបទមេតំ. បត្ថនន្តិ ឥច្ឆិតវរំ. ចោទិយមានោបីតិ ឧយ្យោជិយមានោបិ. បិសទ្ទេន បុរិមចិន្តនមបេក្ខតិ. ឯសាតិ ឯសោ ជីវកោ.

៣២៩. ទិសាបាមោក្ខោតិ បទស្ស ទិសាសុ បាមោក្ខោ ទិសាបាមោក្ខោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សព្ពទិសាសូ’’តិអាទិ. តស្មិញ្ច សមយេតិ ជីវកស្ស តស្មិំ ចិន្តនសមយេ ច, អាគមំសូតិ សម្ពន្ធោ. តេតិ វាណិជេ, បុច្ឆីតិ សម្ពន្ធោ. កុតោតិ នគរតោ. តក្កសីលតោតិ តក្កសីលនគរតោ. តត្ថាតិ តក្កសីលេ. អាមាតិ សម្បដិច្ឆនត្ថេ និបាតោ, អាម អត្ថីតិ ហិ អត្ថោ. តេតិ វាណិជា. តថាតិ យថា ជីវកោ អាហ, តថា អកំសូតិ អត្ថោ. សោតិ ជីវកោ. បិតរន្តិ អភយរាជកុមារំ. តេហីតិ វាណិជេហិ.

តន្តិ ជីវកំ, បុច្ឆីតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ ជីវកោ. កស្មា តាត ត្វំ ឥធាគតោ អសិ បនាតិ បុច្ឆីតិ យោជនា. តតោតិ បុច្ឆតោ. សោតិ ជីវកោ. សិក្ខិតុំ អាគតោ អម្ហីតិ យោជនា. ពហុញ្ច គណ្ហាតីតិអាទីសុ សោ កិញ្ចិ កម្មំ អកត្វា សិប្បស្សេវ សិក្ខិតត្តា ពហុញ្ច គណ្ហាតីតិ អាហ ‘‘យថា’’តិអាទិ. តត្ថ យថា សិក្ខន្តិយេវ, ឯវំ តថា សោ ន សិក្ខតីតិ យោជនា. សោ បនាតិ ជីវកោ បន, ករោតិ សិក្ខតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯកំ កាលន្តិ ឯកស្មិំ កាលេ. ឯវំ សន្តេ កស្មា សោ ពហុញ្ច គណ្ហាតីតិ អាហ ‘‘ឯវំ សន្តេបី’’តិអាទិ. មេធាវិតាយាតិ ខិប្បំ គហណធារណបញ្ញតាយ, ពហុញ្ច សិប្បន្តិ សម្ពន្ធោ. អស្ស ជីវកស្ស គហិតញ្ច សិប្បំ ន សម្មុស្សតីតិ យោជនា.

យត្តកំ សិប្បំ អាចរិយោ ជានាតិ, តត្តកំ អយំ ជីវកោ ជានាតីតិ យោជនា. យន្តិ សិប្បំ. អយន្តិ ជីវកោ, ភវិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. នន្តិ ជីវកំ. យថាតិ យេនាការេន. កម្មវិបាកន្តិ កម្មវិបាកជំ រោគំ. ‘‘ន’’ន្តិ បទំ ‘‘សិក្ខាបេសី’’តិ បទេ ការិតកម្មំ, ‘‘ភេសជ្ជយោជន’’ន្តិ បទំ ធាតុកម្មំ. ភេសជ្ជយោជនន្តិ ភេសជ្ជេន រោគស្ស យោជនំ. សោ បនាតិ ជីវកោ បន. ឥមិនាតិ ជីវកេន ន ឧគ្គហិតំ, ឧគ្គហិតន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯកេន ទ្វារេនាតិ ចតូសុ ទ្វារេសុ ឯកេន ទ្វារេន. អាហិណ្ឌន្តោតិ វិចរន្តោ. បរិត្តំ បាថេយ្យន្តិ ឯត្ថ បរិត្តសទ្ទស្ស អារក្ខនត្ថេបិ បវត្តនតោ ឥធ អប្បត្ថេ បវត្តតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អប្បមត្តក’’ន្តិ. កស្មា អប្បមត្តកំ បាថេយ្យំ អទាសីតិ យោជនា. តស្សាតិ ទិសាបាមោក្ខស្ស. អយន្តិ ជីវកោ, លភិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ លភនតោ. ខីណេ បាថេយ្យេតិ បាថេយ្យេ ខីណេ សតីតិ យោជនា.

២០៣. សេដ្ឋិភរិយាទិវត្ថុកថា

៣៣០. យា នាមាតិ យា នាម ឃរណី. កិម្បិ មាយន្តិ ឯត្ថ ឯការលោបសន្ធីតិ អាហ ‘‘កិម្បិ មេ អយ’’ន្តិ. ឥមិនា យការាទេសសន្ធិំ និវត្តេតិ, ‘‘ម្យាយ’’ន្តិបិ បាឋោ, ឯវំ សតិ អាទេសសន្ធិយេវ, ន លោបសន្ធិ. អយំ ឃរណី មេ កិញ្ចិ ទេយ្យធម្មំ កិម្បិ ទស្សតីតិ យោជនា. តស្ស ចាតិ សព្ពិស្ស ច, កតស្សាតិបិ បាឋោ. រោគូបសមស្ស ចាតិ មម រោគស្ស ឧបសមស្ស ច, ឥមេហិ បទេហិ សំយមស្សាតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ឧបការ’’ន្តិ ឥមិនា ឧបជានាមីតិ ឯត្ថ ឧបសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. អធិប្បាយោតិ ឃរណិយា អាសយោ.

៣៣១. ‘‘សព្ពាលង្ការំ តុយ្ហំ ហោតូ’’តិ ឥទំ វចនំ រាជា សភាវតោ អាហ, ឧទាហុ កិញ្ចិ ចិន្តេត្វាតិ អាហ ‘‘រាជា’’តិអាទិ. តត្ថ ឥមន្តិ អលង្ការំ. បមាណយុត្តេតិ ការណានុរូបេ. នន្តិ ជីវកំ. នាដកានម្បីតិ បញ្ចសតិកានំ នាដកានម្បិ. សោបីតិ ជីវកោបិ. តេសន្តិ អភយកុមារនាដកានំ. មេតិ មយ្ហំ, ន បតិរូបន្តិ សម្ពន្ធោ. អយ្យិកានន្តិ មាតាមហីនំ. កតស្ស មេ ឧបការន្តិ យោជនា. ឥមិនា អធិការោ ច ឧបការោ ច អត្ថតោ សទិសន្តិ ទស្សេតិ. រាជា បសន្នោ ទត្វា អាហាតិ សម្ពន្ធោ.

២០៥. រាជគហសេដ្ឋិវត្ថុកថា

៣៣២. ឥរិយាបថសម្បរិវត្តនេនាតិ ឥរិយាបថស្ស បុនប្បុនំ បរិវត្តនេន. តីហិ សត្តាហេហិ និច្ចលស្ស និបន្នស្ស អស្ស សេដ្ឋិស្ស មត្ថលុង្គន្តិ យោជនា. អប្បេវ និបជ្ជេយ្យាតិ យោជនា. នន្តិ សេដ្ឋិំ. តេនេវាតិ តេនេវ ការណេន. សីសំ ឆាទេតីតិ សីសច្ឆវីតិ វុត្តេ សីសបដិច្ឆាទនចម្មន្តិ អាហ ‘‘សីសចម្ម’’ន្តិ. តស្សាតិ សេដ្ឋិស្ស. តីហិ សត្តាហេនាតិ ឯត្ថ បុព្ពបទេន បច្ឆិមបទំ គុណិត្វា គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘តីហិ បស្សេហិ ឯកេនេកេន សត្តាហេនា’’តិ.

៣៣៣. ជនំ នីហរាបេត្វាតិ ជនំ អបក្កមាបេត្វា.

២០៧. បជ្ជោតរាជវត្ថុកថា

៣៣៤. វិច្ឆិកស្ស ជាតោតិ វិច្ឆិកស្ស ការណា ជាតោ, វិច្ឆិកំ បដិច្ច ជាតោតិ អត្ថោ. សព្ពិ ច ភេសជ្ជំ វិច្ឆិកានំ បដិកូលំ ហោតីតិ យោជនា. បញ្ញាសយោជនិកាតិ ឯត្ថ ណិកបច្ចយស្ស គន្តុំ សមត្ថត្ថេ បវត្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘គន្តុំ សមត្ថោ ហោតី’’តិ. អស្ស រញ្ញោតិ ចន្ទបជ្ជោតនាមកស្ស អស្ស រញ្ញោ. ហត្ថិនីយេវាតិ ភទ្ទវតិកា នាម ហត្ថិនីយេវ. វីសយោជនសតន្តិ វីសាធិកំ យោជនសតំ.

ភុញ្ជិតុំ និសិន្នស្ស ឯកស្ស កុលបុត្តស្ស ទ្វារេតិ យោជនា. តស្សាតិ កុលបុត្តស្ស, អារោចេសីតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ កុលបុត្តោ, ‘‘អាហរា’’តិ អាណាបេសីតិ សម្ពន្ធោ. ឥតរោតិ បុរិសោ. តន្តិ បត្តំ. យត្ថ យត្ថាតិ យស្មិំ យស្មិំ ភវេ. តត្ថ តត្ថ វាហនសម្បន្នោ ហោមីតិ យោជនា. សោតិ បុរិសោ. បជ្ជោតោ នាម អយំ រាជា ជាតោតិ យោជនា.

សព្ពិំ បាយេត្វាតិ ឥទំ ឧបលក្ខណមត្តន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សព្ពិញ្ច បាយេត្វា’’តិអាទិ. សព្ពិញ្ច បាយេត្វា, បរិចារកានំ អាហារាចារេ វិធិញ្ច អាចិក្ខិត្វាតិ អត្ថោ. ឱលុម្បេត្វាតិ លុបិធាតុ ឱទហនត្ថោតិ អាហ ‘‘ឱទហិត្វា’’តិ. វិរេចេសីតិ ឧទ្ធញ្ច អធោ ច វិរេចេសិ.

២០៨. សិវេយ្យកទុស្សយុគកថា

៣៣៥. សិវថិកន្តិ សិវា ជម្ពុកា កុណបខាទនត្ថាយ អាគន្ត្វា តិដ្ឋន្តិ ឯត្ថាតិ សិវដ្ឋំ, តទេវ សិវថិកំ, ឥមិនា សិវថិកាយំ ឧប្បន្នំ សិវេយ្យកំ ថិកសទ្ទស្ស លោបំ កត្វាតិ ទស្សេតិ. តត្ថាតិ ឧត្តរកុរូសុ. តន្តិ មតំ. ហត្ថិសោណ្ឌកសកុណាតិ ហត្ថិលិង្គវិហង្គមា. តេ ហិ ហត្ថិនោ សោណ្ឌោ វិយ សោណ្ឌោ ឯតេសុ អត្ថីតិ ហត្ថីសោណ្ឌកា, តេ ច តេ សកុណា ចេតិ ហត្ថិសោណ្ឌកសកុណាតិ វុច្ចន្តិ. រញ្ញោ អាហរន្តីតិ រញ្ញោ អត្ថាយ, សន្តិកំ វា អាហរន្តិ. ឥទន្តិ សិវេយ្យកំ ទុស្សយុគំ. សិវិរដ្ឋេ វាយិតំ សិវេយ្យកន្តិ ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថវា’’តិអាទិ. តេនាតិ ការណេន. ‘‘សិវេយ្យកន្តិ…បេ… វទន្តី’’តិ បោរាណា អាហូតិ យោជនា.

២០៩. សមត្តិំសវិរេចនកថា

៣៣៦. កិំបនាតិ ឯត្ថ កិំសទ្ទោ អនិយមត្ថោ. លូខោ កិំ, ន លូខោ កិន្តិ ហិ អត្ថោ. ‘‘សិនេហបានំ បន តេមេតី’’តិ ច ‘‘ករោតី’’តិ ច សម្ពន្ធោ. សព្ពត្ថាតិ សកលកាយេ. សិរាតិ កណ្ឌរា. អយន្តិ ជីវកោ. ឱឡារិកទោសហរណត្ថន្តិ ឱឡារិកស្ស ទោសស្ស អបនយនត្ថំ. បកតត្តេតិ បកតិសង្ខាតេ សភាវេ សតីតិ សម្ពន្ធោ. ភគវា ភន្តេតិ យោជនា. កុតោតិ កស្ស សន្តិកា. វដ្ដតិ នុ ខោតិ ចិន្តេសីតិ យោជនា. តតោតិ ចិន្តនតោ. សោណោតិ កោឡិវីសសោណោ, ភុញ្ជតីតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ សោណស្ស សន្តិកា. តស្សាតិ សោណស្ស. សោតិ សោណោ. ថេរស្សាតិ មោគ្គល្លានត្ថេរស្ស. ឥទំ ‘‘បត្ត’’ន្តិបទេ សាមី, ‘‘អទាសី’’តិ បទេ សម្បទានំ. អញ្ញំ បិណ្ឌបាតន្តិ សម្ពន្ធោ.

រាជាបិ ខោ ភុញ្ជិតុកាមោ អហោសីតិ សម្ពន្ធោ. យញ្ច សុជាតា អទាសិ, យញ្ច បរិនិព្ពានកាលេ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ, ភាជនគតេសុ ទ្វីសុយេវ តេសុ បិណ្ឌបាតេសុ ទេវតា ឱជំ បក្ខិបន្តីតិ យោជនា. អញ្ញេសូតិ ទ្វីហិ បិណ្ឌបាតេហិ អញ្ញេសុ. ឥច្ឆន្តិ រុចិំ. សោតិ ពិម្ពិសារោ រាជា. តវេវាតិ តុយ្ហមេវ. តន្តិ ភគវតោ វចនំ. រាជា អកាសីតិ សម្ពន្ធោ. តេតិ អសីតិកុលបុត្តសហស្សា. ឯតទត្ថមេវាតិ សោណស្ស អរហត្តេ បតិដ្ឋាបនត្ថមេវ, ន រញ្ញោ អនុគ្គហត្ថន្តិ អធិប្បាយោ.

២១០. វរយាចនកថា

៣៣៧. កតំ ភត្តកិច្ចំ យេនាតិ កតភត្តកិច្ចោ, តស្មិំ សតីតិ សម្ពន្ធោ. វុត្តនយេនេវាតិ រាហុលវត្ថុម្ហិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១០៥) វុត្តនយេនេវ. ឥទំ វត្ថន្តិ ឥទំ សិវេយ្យកំ វត្ថំ, ឧប្បន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘តាវា’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពោ. ឯត្ថន្តរេតិ ឯតស្មិំ វត្ថុប្បន្នកាលមជ្ឈេ. កោចិ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ បំសុកូលិកហេតុនា. អយន្តិ ជីវកោ. គហបតិចីវរន្តិ ឯត្ថ គហបតីនំ ចីវរន្តិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘គហបតីហិ ទិន្នំ ចីវរ’’ន្តិ. វត្ថទានានិសំសបដិសំយុត្តាយាតិ ‘‘វត្ថទោ ហោតិ វណ្ណទោ’’តិអាទិកាយ (សំ. និ. ១.៤២) វត្ថទានស្ស អានិសំសេន បដិសំយុត្តាយ. វិច្ឆាវសេន វុត្តោ ‘‘ឥតរីតរេនា’’តិ សព្ពនាមសទ្ទោ អនិយមត្ថោតិ អាហ ‘‘អប្បគ្ឃេនបិ មហគ្ឃេនបិ យេន កេនចី’’តិ. បាវារោតិ ឧត្តរាសង្គោ. សោ ហិ បារុបនត្ថាយ វរិយតិ ឥច្ឆិយតីតិ បាវារោតិ វុច្ចតិ. ‘‘កប្បាសាទិភេទោ’’តិ ឥមិនា តស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. បកតិកោជវមេវាតិ បកតិយា ភិក្ខូនំ សារុប្បំ កោជវមេវ. សោឡសនាដកិត្ថីនំ ឋត្វា នច្ចយោគ្យត្តា មហតី បិដ្ឋិ ឯតស្សាតិ មហាបិដ្ឋិយំ, តមេវ កោជវំ មហាបិដ្ឋិយកោជវំ. តស្ស កិរ លោមានិ ចតុរង្គុលាធិកានិ ហោន្តិ.

២១១. កម្ពលានុជាននាទិកថា

៣៣៨. កាសីនន្តិ កាសីនំ ជនបទានំ, កាសិរដ្ឋេ និវាសីនំ ជនានំ វា. បសេនទិស្សាតិ បច្ចុដ្ឋំ, បដិបក្ខំ វា សេនំ ជិនាតីតិ បសេនទិ ជការស្ស ទការំ កត្វា. ឯសាតិ ឯសោ កាសិរាជា. ‘‘សហស្ស’’ន្តិ ឥមិនា កាសិសទ្ទស្ស សង្កេតសង្ខ្យំ ទស្សេតិ. តំអគ្ឃនកោតិ តេន កាសិនា អគ្ឃនកោ. កស្មា អឌ្ឍកាសីតិ (ថេរីគា. អដ្ឋ. ២៥) វុត្តោតិ អាហ ‘‘អយំ បនា’’តិអាទិ. អយន្តិ កម្ពលោ. បនាតិ ការណត្ថជោតកោ. យស្មាតិ ហិ អត្ថោ.

៣៣៩. ភញ្ជិតព្ពំ ខោមាទីនិ បញ្ច សុត្តានិ មិស្សិត្វា អវមទ្ទិតព្ពន្តិ ភង្គន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភង្គំ នាមា’’តិអាទិ. វាកមយមេវាតិ ភង្គនាមកេន វាកេន និព្ពត្តមេវ.

៣៤០. តេតិ ភិក្ខូ, សល្លក្ខិំសុ កិរាតិ សម្ពន្ធោ. ឯតស្សាតិ បទស្ស, អត្ថន្តិ សម្ពន្ធោ. ន អច្ឆិំសូតិ ន អាសិំសុ, ន វសិំសូតិ អត្ថោ. នាកាមាតិ ឯត្ថ កមុធាតុ ឥច្ឆត្ថោ យការលោបោតិ អាហ ‘‘ន អនិច្ឆាយា’’តិ. ទាតព្ពោតិ ភាគោ ទាតព្ពោ. ឧបចារេតិ សុសានស្ស សមីបេ. ‘‘អកាមា ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ វចនស្ស អនេកន្តភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘យទិ បនា’’តិអាទិ. ឥធាតិ ឥមំ សុសានំ. ‘‘សម្បត្តា គណ្ហន្តូ’’តិ ទេន្តីតិ យោជនា. យេនាតិ ភិក្ខុនា. សទិសា ឱក្កមិំសូតិ ឯត្ថ សទិសសទ្ទោ សមបរិយាយោតិ អាហ ‘‘សមំ ឱក្កមិំសូ’’តិ. សមន្តិ ភាវនបុំសកោ. សមានទិសាយាតិ វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកទិសាយ វា’’តិ. ឯត្ថ បន យការលោបោ ទដ្ឋព្ពោ. ពហិមេវាតិ សុសានតោ ពហិ ឯវ. កតិកន្តិ កតេន បវត្តំ សង្គរំ.

២១៣. ចីវរបដិគ្គាហកសម្មុតិកថា

៣៤២. ‘‘យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតី’’តិអាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ញាតកាទីនំ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯកច្ចស្មិន្តិ ជនេ. វាសទ្ទោ វិកប្បត្ថោ. ឯតេសុ តីសុ អញ្ញតរេន ការណេន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ នាមាតិ ហិ អត្ថោ. អាគតស្សាបិ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ បិសទ្ទោ គរហត្ថោ. បគេវ បច្ឆា អាគតស្សាតិ ហិ អត្ថោ. អវមញ្ញន្តិ ឧញ្ញាតំ. វោតិ តុម្ហាកំ. នត្ថិ កិន្តិ យោជនា. មុដ្ឋា សតិ ឯតស្សាតិ មុដ្ឋស្សតិ. អាគតានម្បិ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ. បិសទ្ទោ សម្ភាវនត្ថោ. បគេវ បឋមំ អាគតានន្តិ ហិ អត្ថោ. ឯតំ ចីវរបដិគ្គាហកដ្ឋានំ នាមាតិ យោជនា. សន្តសន្តោ វាតិ ខេទខេទោ វា. ឥទញ្ចិទញ្ចាតិ ឥទញ្ច ឥទញ្ច ចីវរំ. តស្មាតិ យស្មា ច គច្ឆតិ, យស្មា ច ជានាតិ, តស្មា. យោតិ ភិក្ខុ. សក្កោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯវរូបោ ភិក្ខុ សម្មនិតព្ពោតិ យោជនា.

អបលោកនេនបីតិ ‘‘ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរបដិគ្គាហកំ កាតុំ សង្ឃំ អបលោកេមី’’តិ អបលោកនេនបិ, សម្មនិតុន្តិ សម្ពន្ធោ. យត្ថ បនាតិ យស្មិំ បន ធុរវិហារេ.

‘‘គហិតដ្ឋានេយេវា’’តិ ឥមិនា តត្ថេវាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ‘‘ឆឌ្ឌេត្វា’’តិ ឥមិនា ឧជ្ឈិត្វាតិ ឯត្ថ ឧធធាតុយា វិស្សជ្ជនត្ថំ ទស្សេតិ. ចីវរបដិគ្គាហកន្តិ បទស្ស ចីវរំ បដិគ្គណ្ហាតីតិ ចីវរបដិគ្គាហកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យោ’’តិអាទិ. តត្ថ យោ បដិគ្គណ្ហាតិ, សោ ចីវរបដិគ្គាហកោ នាមាតិ យោជនា. ‘‘ចីវរបដិសាមក’’ន្តិ ឥមិនា ចីវរំ គហិតដ្ឋានតោ នីហរិត្វា ភណ្ឌាគារេ ទហតិ ឋបេតីតិ ចីវរនិទហកោតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. យោ ន ឆន្ទាតិំ គច្ឆតីតិអាទីសុ ឯត្ថ ឯតេសុ ច ឥតោ បរញ្ចាតិ យោជនា.

២១៤. ភណ្ឌាគារសម្មុតិអាទិកថា

៣៤៣. យោ វិហារោ វា យោ អឌ្ឍយោគោ វា ហោតិ, សោ វិហារាទិកោ សម្មនិតព្ពោតិ យោជនា. ‘‘អារាមិកសាមណេរាទីហី’’តិ បទំ វិវិត្តត្ថេ អបាទានំ, ករណម្បិ យុជ្ជតិ. បច្ចន្តសេនាសនំ បន ន សម្មនិតព្ពំ ចោរាទិឧបទ្ទវត្តា. វិហារមជ្ឈេយេវាតិ ភណ្ឌាគារវិហារមជ្ឈេយេវ.

យស្សាតិ ភណ្ឌាគារស្ស. ឥទំ បទំ ‘‘ឆទនាទីសូ’’តិ បទេ សាមី, ‘‘នត្ថី’’តិ បទេ សម្បទានំ. យស្ស បនាតិ ភណ្ឌាគារស្ស បន. យត្ថ កត្ថចីតិ យស្មិំ កស្មិំចិ ឋានេ. យេនាតិ បតិតហេតុនា. មូសិត្វា ខាទតីតិ មូសិកោ. អាទិសទ្ទេន គោធាមង្គុសាទយោ សង្គណ្ហាតិ. ឧប ភុសំ, ឧបគុហិត្វា វា ចិនន្តីតិ ឧបចិកា. តន្តិ ឱវស្សនាទិំ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

ចីវរបដិគ្គាហកាទីហីតិ អាទិសទ្ទេន ចីវរនិទហកភណ្ឌាគារិកេ សង្គណ្ហាតិ. តត្ថាតិ តេសុ. ចីវរបដិគ្គាហកេន ន គណ្ហិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តាវាតិ ចីវរនិទហកភណ្ឌាគារិកានំ, តេហិ វា បឋមំ. យំ យន្តិ ចីវរំ. តថេវាតិ យថា វិសុំ វិសុំ កត្វា គណ្ហតិ, តថេវ. ចីវរនិទហកេនាបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ បដិគ្គាហកេនេវ, អថ ខោ និទហកេនបីតិ សម្បិណ្ឌេតិ. តថេវាតិ យថា និទហកោ អាចិក្ខតិ, តថេវ. តតោតិ តេហិ ចីវរេហិ, វិភត្តអបាទានំ, តេសុ ចីវរេសុ វា និទ្ធារណំ. តទេវាតិ សង្ឃេន វុត្តចីវរមេវ.

ឥតីតិអាទិ និគមនំ. ភគវតា អនុញ្ញាតោតិ សម្ពន្ធោ. ភណ្ឌាគារន្តិ ភណ្ឌស្ស ឋបនោកាសំ អគារំ. ភណ្ឌាគារិកោតិ ភណ្ឌាគារេ និយុត្តោ. ពាហុល្លិកតាយាតិ បច្ចយពាហុល្លេន និយុត្តភាវត្ថំ. ឯវំ សន្តេ កិមត្ថាយ អនុញ្ញាតោតិ អាហ ‘‘អបិ ចា’’តិអាទិ. អនុគ្គហាយ អនុញ្ញាតោតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ វិត្ថារោ. នេវ ជានេយ្យុន្តិ យោជនា. ទ្វេ ទ្វេ វា ចីវរេតិ សម្ពន្ធោ. សង្គហំ កាតុន្តិ សង្ឃេន សង្គហំ កាតុំ.

ន វុដ្ឋាបេតព្ពោតិ ឯត្ថ អត្ថុទ្ធារវសេន អញ្ញេបិ អវុដ្ឋាបនីយេ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អញ្ញេបី’’តិអាទិ. ហីតិ វិត្ថារោ. តត្ថាតិ ចតូសុ. សង្ឃោ បន ទេតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបការតាយ ចាតិ សង្ឃស្ស ឧបការតាយ ច. ឯត្ថ ច បុរិមេសុ តីសុ ឯកោយេវ ហេតុ, បច្ឆិមេ បន ទ្វេ ហេតវោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

សម្មុខីភូតេនាតិ អញ្ញមញ្ញស្ស មុខេ សំវិជ្ជមានោ, សន្និបតិតោ វា សម្មុខោ, សម្មុខោ ហុត្វា ភូតោ សម្មុខីភូតោ. ភូសទ្ទយោគត្តា អការស្សីការោ ហោតិ, អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតោ សង្ឃោ. តមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតេនា’’តិ. កោលាហលន្តិ ពហុជនេហិ សន្និបតិត្វា ឯកតោ កតំ អព្យត្តសទ្ទំ. តទាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អម្ហាក’’ន្តិអាទិ. ‘‘ចីវរភាជកេសូ’’តិអាទិនា អគតិគមនាការំ ទស្សេតិ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ. តុលាភូតោតិ តុលាយ សទិសោ ហុត្វា ភូតោ, តុលាយ សទិសភាវំ បត្តោ វា. មជ្ឈត្តោតិ មជ្ឈេ ឋិតោ អត្តា សភាវោ ឯតស្សាតិ មជ្ឈត្តោ.

ឥទន្តិ ចីវរំ. ឃនន្តិ និរន្តរំ. តនុកន្តិ វិរឡំ. ឯត្ថ ‘‘ឧច្ចិនិត្វា’’តិ ឥមិនា វត្ថស្ស បមាណេន ឧច្ចិននំ ទស្សេតិ. ‘‘តុលយិត្វា’’តិ ឥមិនា អគ្ឃេន តុលនំ ទស្សេតិ. វណ្ណាវណ្ណំ កត្វាតិ វណ្ណញ្ច អវណ្ណញ្ច ខុទ្ទកញ្ច បមាណំ, មហន្តញ្ច បមាណំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯកច្ចានិ ចីវរានិ អប្បគ្ឃានិ ហោន្តិ, ឯកច្ចានិ មហគ្ឃានីតិ វុត្តំ ហោតិ. ទសទសអគ្ឃនកន្តិ ទសហិ ទសហិ កហាបណេហិ អគ្ឃនកំ. យន្តិ ចីវរំ, ពន្ធិត្វាតិ នវគ្ឃនកំ ឯកគ្ឃនកេន, អដ្ឋគ្ឃនកញ្ច ទ្វិអគ្ឃនកេន ពន្ធិត្វាតិ អត្ថោ. សមេ បដិវីសេតិ សមបមាណេ បដិវីសេ ឋបេត្វា, ឥមិនា ‘‘វណ្ណាវណ្ណ’’ន្តិ ឯត្ថ វណ្ណសទ្ទោ បមាណត្ថោតិ ទីបេតិ. ទស ទស ភិក្ខូតិ ឥទំ ឧបលក្ខណវសេន វុត្តំ អញ្ញេនាការេនាបិ គណេតុំ សក្កុណេយ្យត្តា. ភណ្ឌិកន្តិ ចីវរភណ្ឌេន និយុត្តំ បុដំ. កុសោតិ សលាកទណ្ឌោ.

អត្តិស្សរាតិ អត្តនាវ អត្តានំ ឥស្សរា. អញ្ញេសំ វត្តបដិបត្តិន្តិ សម្ពន្ធោ. ឧបឌ្ឍភាគោតិ ភិក្ខូនំ លទ្ធភាគតោ ឧបឌ្ឍោ ភាគោ. យេ បនាតិ សាមណេរា បន. សមភាគោតិ ភិក្ខូនំ ភាគេន សមោ ភាគោ. ឥទញ្ចាតិ ‘‘ឧបឌ្ឍបដិវីស’’ន្តិ វចនញ្ច, កថិតន្តិ សម្ពន្ធោ. សមកមេវាតិ ភិក្ខុសាមណេរានំ សមបមាណមេវ. តត្រុប្បាទវស្សាវាសិកន្តិ តស្មិំ វិហារេ ឧប្បាទេន មូលេន ឧប្បាទិតំ វស្សាវាសិកំ. ផាតិកម្មន្តិ វឌ្ឍនកម្មំ ‘‘យត្តកេន វិនយាគតេន សម្មុញ្ជនិពន្ធនាទិនា ហត្ថកម្មេន វិហារស្ស ឩនតា ន ហោតិ, តត្តកំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯតន្តិ ផាតិកម្មំ កត្វា គហណំ. ហីតិ សច្ចំ. ឯត្ថាតិ តត្រុប្បាទវស្សាវាសិកគហណេ. សព្ពេសន្តិ អខិលានំ ភិក្ខុសាមណេរានំ. ភណ្ឌាគារិកចីវរេបីតិ ភណ្ឌាគារេ ឋបិតេ អកាលចីវរេបិ. បិសទ្ទេន តត្រុប្បាទវស្សាវាសិកមបេក្ខតិ. សាមណេរា ឧក្កុដ្ឋិំ ករោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. អបហរិតកន្តិ ហរិតវិរហិតំ. រង្គឆល្លិន្តិ រជនច្ឆវិំ. ឯតន្តិ ឧក្កុដ្ឋិករណតោ សមភាគទានំ, វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. យេ ចាតិ សាមណេរា ច. វិរជ្ឈិត្វា ករោន្តីតិ កត្តព្ពកាលេសុ អកត្វា យថិច្ឆិតក្ខណេ ករោន្តិ. តេតិ សាមណេរេ. សមបដិវីសោ ទាតព្ពោតិ ‘‘ករិស្សាមា’’តិ បដិញ្ញាតមត្តេន សមោ បដិវីសោ ទាតព្ពោ.

‘‘សកំ ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ ឥទំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. កិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ភណ្ឌាគារតោ…បេ… សន្ធាយា’’តិ. បហតាយាតិ បហរិតព្ពាយ, បហនិតព្ពាយ វា. តស្មាតិ យស្មា សន្ធាយ វុត្តំ, តស្មា. អនីហដេសូតិ ភណ្ឌាគារតោ អនីហរិតេសុ. ឥមស្ស ភិក្ខុនោតិ ឧត្តរិតុកាមស្ស ឥមស្ស ភិក្ខុនោ. តុលាយាតិ មានេន.

តេសូតិ សាដកេសុ, ឯកោ សាដកោតិ យោជនា. សព្ពេសុ បាតិតេសូតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្តកេនាតិ ទ្វាទសគ្ឃនកេន. តំ សុត្វាតិ ភិក្ខូនំ តំ វចនំ សុត្វា. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ សង្ឃគណសន្តកេ. អនុប្បទានេន ខិបិយតិ បក្ខិបិយតីតិ អនុក្ខេបន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អនុក្ខេបំ នាមា’’តិអាទិ. យត្តកំ អគ្ឃន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្តកេន អគ្ឃេន អគ្ឃនកេតិ យោជនា. វិកល្លកាតិ វិកលស្ស ភាវោ វិកល្លំ, ចីវរបុគ្គលានំ អបហោនកភាវោ, តទេវ វិកល្លកា. ‘‘តត្ថា’’តិ បាឋសេសោ, តេសុ ទ្វីសុ វិកល្លកេសូតិ អត្ថោ. អត្ថីតិ សំវិជ្ជន្តិ, និបាតោយំ. ឆិន្ទន្តេហិ ច ទាតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. ទាតព្ពានីតិ ច ឆិន្ទិតព្ពានិ. ទាសទ្ទោ ហិ អវខណ្ឌនត្ថោ. ទាតុន្តិ អវខណ្ឌិតុំ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ វិកល្លកេសុ. តន្តិ ចីវរំ. អថាតិ តោសិតតោ បរំ. តត្ថាតិ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ កោដ្ឋាសេ. សាមណកន្តិ សមណស្ស អនុរូបំ. យោតិ ភិក្ខុ. តេនាតិ បរិក្ខារេន. ឥទម្បីតិ អញ្ញំ សាមណកស្ស បរិក្ខារស្ស ឋបនម្បិ. បិសទ្ទេន បុរិមំ វត្ថឆិន្ទនមបេក្ខតិ.

វគ្គន្តិ សមូហំ. អដ្ឋ វា នវ វា ភិក្ខូ ហោន្តីតិ យោជនា. តេសន្តិ អដ្ឋន្នំ វា នវន្នំ វា. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. អយំ អបហោនកភាវោតិ យោជនា. បុន ចីវរស្សេវ វិកល្លកភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថវា’’តិអាទិ. ឯត្ថ បុរិមនយេ ចីវរស្ស ច បុគ្គលស្ស ច វិកល្លកំ ហោតិ, បច្ឆិមេ ចីវរស្សេវាតិ អយមេតេសំ វិសេសោ.

២១៥. ចីវររជនកថា

៣៤៤. គិហិបរិភុត្តំ បនាតិ គិហិនា បរិភុត្តំ វត្ថំ បន, កិញ្ចិ ផលន្តិ សម្ពន្ធោ.

សីតុទកាតិ សីតំ ឧទកំ. លិង្គវិបល្លាសោ ហិ អយំ. ឧត្តរាឡុម្បន្តិ ឯត្ថ ឧត្តរ ឧឡុម្បន្តិ បទច្ឆេទំ កត្វា អការតោ ឧការស្ស លោបំ កត្វា, បុព្ពសរស្ស ច ទីឃំ កត្វា ‘‘ឧត្តរាឡុម្ប’’ន្តិ វុច្ចតិ. ឧត្តរាឡូតិ ឧត្តរឧទកំ. ឧឡុសទ្ទោ ហិ ឧទកវាចកោ, តំ បាតិ រក្ខតីតិ ឧត្តរាឡុម្បំ. តស្ស សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វដ្ដាធារក’’ន្តិ. រជនន្តិ រជនឆល្លិំ. ហីតិ ផលជោតកោ. រជនន្តិ រជនុទកំ. ហីតិ វិត្ថារោ. ថេវោតិ រជនពិន្ទុ. ន វិសរតីតិ ន បគ្ឃរតិ. រជនាឡុង្កន្តិ ឯត្ថាបិ បុរិមនយេនេវ បទសិទ្ធិ វេទិតព្ពា. រជនឧឡុង្កន្តិ រជនសង្ខាតស្ស ឧទកស្ស គហណត្ថាយ ករិយតីតិ រជនឧឡុង្កំ. ទណ្ឌកេន និយុត្តំ ថាលកំ ទណ្ឌកថាលកន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តមេវ សទណ្ឌក’’ន្តិ. រជនកុណ្ឌន្តិ រជនបក្ខិបនំ មហាឃដំ. អញ្ញត្រាតិ អញ្ញំ ឋានំ. បត្ថិន្នសទ្ទោ ថទ្ធបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ថទ្ធ’’ន្តិ. ទន្តកាសាវានីតិ ឯត្ថ ទន្តសទ្ទេន តស្ស វណ្ណោ គហេតព្ពោ, សោ ឯតេសមត្ថីតិ ទន្តានិ, ទន្តានិ ច តានិ កាសាវានិ ចេតិ ទន្តកាសាវានិ, តមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទន្តវណ្ណានី’’តិ. ទន្តវណ្ណានិ កាសាវានិ ធារេន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

២១៦. ឆិន្នកចីវរានុជាននកថា

៣៤៥. ទីឃមរិយាទពទ្ធន្តិ ទីឃេន មរិយាទេន ពទ្ធំ. ចតុក្កសណ្ឋានន្តិ ចតុន្នំ មគ្គានំ សមោធានសណ្ឋានំ. ឧស្សហសិ ត្វន្តិ ឯត្ថ ឧបុព្ពោ សហធាតុ សមត្ថត្ថោតិ អាហ ‘‘សក្កោសិ ត្វ’’ន្តិ. បបុព្ពោ បន អភិភវនត្ថោ ហោតិ ‘‘បសហតី’’តិអាទីសុ. យោ នាមាតិ យោ អានន្ទោ អាជានិស្សតិ នាម, សោ អានន្ទោ បណ្ឌិតោតិ យោជនា. ‘‘កុសី’’តិ ឯតំ នាមំ អធិវចនន្តិ យោជនា. អនុវាតាទីនន្តិ អាទិសទ្ទេន បរិភណ្ឌាទីនិ សង្គណ្ហាតិ. ‘‘អឌ្ឍកុសី’’តិ ឯតន្តិ យោជនា.

គីវេយ្យកន្តិ ឯត្ថ គីវាយំ សុត្តសំសិព្ពិតំ គីវេយ្យកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘គីវាវេឋនដ្ឋានេ’’តិអាទិ. ‘‘អាគន្តុកបដ្ដ’’ន្តិ ឥមិនា ឯយ្យកបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ឯសេវ នយោ ជង្ឃេយ្យកន្តិ ឯត្ថាបិ. ឯតំ នាមន្តិ ‘‘គីវេយ្យកំ, ជង្ឃេយ្យក’’ន្តិ ឯតំ នាមំ. ឥតីតិ ឯវំ. ឯតន្តិ ‘‘អនុវិវដ្ដ’’ន្តិអាទិ ឯតំ. ‘‘អនុវិវដ្ដ’’ន្តិ ឯតំ នាមន្តិ យោជនា. វិវដ្ដស្សាតិ មជ្ឈិមខណ្ឌកស្ស. ពាហន្តន្តិ ឯត្ថ ពាហាយ ឧបរិ ឋបិតា អន្តា ពាហន្តាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ពាហាយា’’តិអាទិ. តេសន្តិ ឧភិន្នមន្តានំ. ឯតន្តិ ‘‘ពាហន្ត’’ន្តិ ឯតំ.

២១៧. តិចីវរានុជាននកថា

៣៤៦. ‘‘ឧក្ខិត្តភណ្ឌិកភាវំ អាបាទិតេ’’តិ ឥមិនា ឧព្ភណ្ឌិតេតិ ឯត្ថ ឧក្ខិត្តំ ភណ្ឌំ ឧព្ភណ្ឌំ, ឧព្ភណ្ឌភាវំ ឥតា អាបាទិតាតិ ឧព្ភណ្ឌិតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. តេ ឧព្ភណ្ឌិតេ ភិក្ខូ អទ្ទសាតិ យោជនា. ភិសិសង្ខេបេនាតិ ភិសិយំ បក្ខេបេន, បវេសេនាតិ អត្ថោ, ភិសិអាការេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថាតិ ទក្ខិណាគិរិំ. គច្ឆន្តា តេ ភិក្ខូតិ យោជនា. ‘‘អដ្ឋបមាណាសូ’’តិ ឥមិនា អន្តរដ្ឋកាសូតិ ឯត្ថ កបច្ចយោ បមាណត្ថេ ហោតីតិ ទស្សេតិ, កេសុចិ បោត្ថកេសុ បមាណសទ្ទោ ន ទិស្សតិ, គឡិតោតិ ទដ្ឋព្ពោ. រត្តីសូតិ សម្ពន្ធោ. ភគវន្តន្តិ ឯត្ថ សម្បទានត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ អាហ ‘‘ភគវតោ’’តិ. សីតាលុកាតិ ឯត្ថ សីតំ បកតិ ឯតេសន្តិ សីតាលុនោ, តេយេវ សីតាលុកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សីតបកតិកា’’តិ. យេ កុលបុត្តា បកតិយាវ សីតេន កិលមន្តិ, តេ សីតាលុកា នាមាតិ យោជនា. ឯកច្ចិយន្តិ ឯត្ថ ឯកច្ចសទ្ទោ ឯកបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ឯកំ បដ្ដ’’ន្តិ. ឥមិនា ឯកោយេវ ឯកច្ចោតិ កត្វា សកត្ថេ អច្ចបច្ចយោតិ ទស្សេតិ. ‘‘បដ្ដ’’ន្តិ ឥមិនា ឯកច្ចេន និយុត្តំ ឯកច្ចិយន្តិ វចនត្ថំ កត្វា និយុត្តត្ថេ បវត្តស្ស ឥយបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ឥតីតិ ឯវំ. ភគវា អនុជានាតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥតរេតិ សង្ឃាដិតោ ឥតរេ ឧត្តរាសង្គអន្តរវាសកេ.

២១៨. អតិរេកចីវរាទិកថា

៣៤៨. អច្ឆុបេយ្យន្តិ ឯត្ថ អច្ឆិ វុច្ចតិ នេត្តមណ្ឌលំ, តំ វិយាតិ អច្ឆិ ឆិទ្ទោ, តស្មិំ ឧបគន្តព្ពំ ឧបនេតព្ពន្តិ អច្ឆុបេយ្យំ. ‘‘លគ្គាបេយ្យ’’ន្តិ ឥមិនា អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតិ. ឯត្ថាតិ បំសុកូលេ. សព្ពមិទន្តិ ‘‘ទិគុណំ សង្ឃាដិ’’ន្តិអាទិកំ សព្ពំ ឥទំ វចនំ. ឧទ្ធរិត្វាតិ អបនេត្វា. សំសិព្ពិតន្តិ អញ្ញមញ្ញំ សម្ពន្ធិត្វា សិព្ពិតំ.

៣៥១. សោវគ្គិកន្តិ ឯត្ថ សុន្ទរានិ អគ្គានិ រូបាទីនិ ឯត្ថាតិ សគ្គោ, បុព្ពបទេ ឧការស្ស លោបោ, ឧការស្ស ឧវាទេសេ ‘‘សុវគ្គោ’’តិ សិជ្ឈតិ. សុវគ្គប្បត្តហេតុកំ សោវគ្គិកំ, ទានំ, តមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សគ្គប្បត្តហេតុក’’ន្តិ. ‘‘អបនេតី’’តិ ឥមិនា នុទធាតុយា អបនយនត្ថំ ទស្សេតិ. អនាមយាតិ ឯត្ថ អាមយសទ្ទោ រោគបរិយាយោតិ អាហ ‘‘អរោគា’’តិ. នត្ថិ អាមយោ ឯតិស្សាតិ អនាមយា.

៣៥៣. ឈានលាភិនោតិ ឈានលាភីនំ បុថុជ្ជនានំ កាមច្ឆន្ទនីវរណស្ស វិក្ខម្ភនត្តា វុត្តំ.

៣៥៦. សមោធានវសេន ទស្សិយិត្ថាតិ សន្ទិដ្ឋោ. សមោធានវសេន ភជិយិត្ថាតិ សម្ភត្តោ. អភិមុខំ លបិត្ថាតិ អាលបិតោ. ឥមេហីតិ ឥមេហិ ទ្វីហិ.

២២១. បច្ឆិមវិកប្បនុបគចីវរាទិកថា

៣៥៩. កតបំសុកូលោតិ កតោ បំសុកូលោ. ឥមិនា ‘‘បំសុកូលតោ’’តិ បទស្ស វិសេសនបរបទត្តំ ទស្សេតិ. អគ្គឡារោបនេនាតិ អគ្គឡស្ស អារោបនេន. ‘‘សុត្តេនេវា’’តិ ឯត្ថ ឯវសទ្ទេន បិលោតិកំ និវត្តេតិ. អញ្ឆិត្វា អញ្ឆិត្វាតិ អាកឌ្ឍិត្វា អាកឌ្ឍិត្វា. អភិធាតុ ហិ អាកឌ្ឍនត្ថោ. ‘‘សង្ឃាដិកោណោ ទីឃោ’’តិ ឥមិនា វិកណ្ណោតិ ឯត្ថ វិសមោ កណ្ណោ វិកណ្ណោតិ កត្វា កណ្ណសទ្ទស្ស កោណត្ថំ ទស្សេតិ. តតោតិ គឡនតោ. លុជ្ជន្តីតិ វលិំ គណ្ហន្តិ. អដ្ឋបទកន្តិ បទស្ស អដ្ឋបទេន សិព្ពិតំ អដ្ឋបទកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អដ្ឋបទកច្ឆិន្នេន បត្តមុខំ សិព្ពិតុ’’ន្តិ. តត្ថ អដ្ឋបទកច្ឆិន្នេន បត្តមុខំ សិព្ពិតុន្តិ អដ្ឋបទលិខនេន តត្ថ តត្ថ គព្ភំ ទស្សេត្វា បត្តមុខំ សិព្ពិតុំ. ‘‘អដ្ឋបទកច្ឆន្នេនា’’តិបិ បាឋោ, អដ្ឋផលកាការេនាតិ អត្ថោ.

៣៦០. ‘‘អាគន្តុកបត្តម្បិ ទាតុ’’ន្តិ ឥមិនា អន្វាទិកន្តិ បទស្ស អនុបច្ឆា អាគន្តុកភាវេន ទីយតីតិ អន្វាទិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ចតុត្ថក្ខរេនបិ បាឋោ, អនុបច្ឆា អាគន្តុកភាវេន ធីយតិ ឋបីយតីតិ អន្វាធិកន្តិ កាតព្ពោ. ឥទំ បនាតិ អន្វាធិកំ បន.

៣៦១. សេសញាតីនន្តិ មាតាបិតូហិ សេសញាតីនំ. វិនិបាតេតិយេវាតិ វិនស្សន្តោ និបាតេតិយេវ.

៣៦២. ‘‘វស្សិកោ’’តិ សង្កេតីយតិ គណ្ហីយតីតិ វស្សិកសង្កេតន្តិ វុត្តេ ចត្តារោ មាសាតិ អាហ ‘‘ចត្តារោ មាសេ’’តិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. អារញ្ញកស្ស ភិក្ខុនោតិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ អារញ្ញកេន ភិក្ខុនា.

២២២. សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថា

៣៦៣. អញ្ញត្ថាតិ ទិន្នដ្ឋានតោ អញ្ញត្ថ. ហដានិបិ ចីវរានិ តុយ្ហេវ សន្តកានីតិ យោជនា. តេសន្តិ ចីវរានំ. អញ្ញោតិ ឯកកវស្សាវាសិកតោ អញ្ញោ. បញ្ចមាសេ តំ សព្ពំ តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. យន្តិ ចីវរំ, តំ សព្ពំ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ. យម្បីតិ ចីវរម្បិ. សោតិ ភិក្ខុ, គណ្ហាតីតិ សម្ពន្ធោ. វស្សាវាសត្ថាយាតិ វស្សំ អាវាសស្ស ភិក្ខុនោ អត្ថាយ. ឋបិតឧបនិក្ខេបតោតិ វេយ្យាវច្ចករេហិ វឌ្ឍិំ បយោជេត្វា ឋបិតឧបនិក្ខេបតោ. តត្រុប្បាទតោតិ តស្មិំ វិហារេ ឧប្បាទតោ នាឡិកេរអារាមាទិតោ. ឥទន្តិ វក្ខមានំ. ឯត្ថាតិ ‘‘តស្សេវ តានិ ចីវរានិ យាវ កថិនស្ស ឧព្ភារាយា’’តិ វចនេ. យន្តិ ចីវរំ. បន សទ្ទោ វិសេសត្ថជោតកោ. ឥទន្តិ បទាលង្ការមត្តំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ វិហារេ. អភិលាបមត្តន្តិបិ វទន្តិ. អនត្ថតកថិនស្សាបីតិ បិសទ្ទោ បគេវ អត្ថតកថិនស្សាតិ ទស្សេតិ. បញ្ចមាសេតិ អច្ចន្តសំយោគត្ថេ ឧបយោគវចនំ. តតោតិ បញ្ចមាសតោ. អតីតវស្សេ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ឥទំ វស្សាវាសិកំ ទេតិ កិំ? ឧទាហុ អនាគតវស្សេតិ យោជនា. បិដ្ឋិសមយេតិ គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ អស្សយុជបុណ្ណមី, តាវ បិដ្ឋិសមយេ.

វស្សានតោតិ វស្សានមាសតោ. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ ចីវរេសុ. កេចិ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. តមត្ថន្តិ តស្ស សង្ឃិកចីវរស្ស ការណំ. តត្ថេវាតិ គតដ្ឋានេ ឯវ. ឯសាតិ សង្ឃិកចីវរហារកោ ភិក្ខុ. តត្រាតិ វិហារាទីសុ. នន្តិ ចីវរហារកំ ភិក្ខុំ.

វត្តំ វិត្ថារេត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេន ហី’’តិអាទិ. តេន ភិក្ខុនា ភាជេតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. តស្សេវាតិ អធិដ្ឋហន្តស្សេវ.

ឯកេកំ ភាគន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថ ឋានេ អហមេវ អស្មីតិ យោជនា. ទុគ្គហិតានិ ហោន្តីតិ សង្ឃិកានេវ ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ. មយ្ហមេវិមានិ ចីវរានីតិ ឥស្សរវសេន គហណេ ទុគ្គហិតានិ. មយ្ហេតានិ បាបុណន្តីតិ អនិស្សរវសេន គហណេ សុគ្គហិតានីតិ វិសេសោ.

បាតិតេ កុសេតិ ឯត្ថ តបច្ចយស្ស បច្ចុប្បន្នកាលិកភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកកោដ្ឋាសេ’’តិអាទិ. គហិតមេវាតិ ឯកកោដ្ឋាសេ បាតិតស្ស កុសទណ្ឌស្ស វសេន ‘‘ឥមស្សិទ’’ន្តិ ឯកកោដ្ឋាសេ វិទិតេ សព្ពេសំ វិទិតត្តា គហិតមេវាតិ អធិប្បាយោ.

ឥតោវាតិ សចីវរភត្តតោវ. វិសុំ សជ្ជិយមានេតិ ចីវរេ ច ភត្តេ ច វិសុំ សជ្ជិយមានេ.

យថា បុរិមេសុ ទ្វីសុ វត្ថូសុ ‘‘អទំសូ’’តិ វុត្តំ, តថា អវត្វា កស្មា ឥធ ‘‘ទេន្តី’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘សណិកំ សណិកំ ទេន្តិយេវា’’តិ. សណិកំ សណិកំ ទេន្តេ ទានកិរិយាយ អនុបច្ឆិន្នត្តា ‘‘ទេន្តី’’តិ បច្ចុប្បន្នវសេន វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ. បច្ឆិន្នទានត្តាតិ បច្ឆិន្នទានកិរិយភាវតោ. ឥទំ បន វត្ថុ ឧប្បន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥមេ ច ថេរាតិ និលវាសិអាទយោ វិនយធរបាមោក្ខា ឥមេ ច ថេរា.

២២៣. ឧបនន្ទសក្យបុត្តវត្ថុកថា

៣៦៤. ឯត្ថាតិ ឧបនន្ទវត្ថុម្ហិ. តស្សាតិ ឧបនន្ទស្ស. គាមកាវាសិនោតិ គាមកេ អាវាសិនោ. អយន្តិ ឧបនន្ទោ. មុខរោតិ មុខំ ខរំ ឯតស្សាតិ មុខរោ ខការលោបោ, អថ វា មុខំ ឯតស្សត្ថីតិ មុខរោ មន្តុត្ថេ បវត្តោ របច្ចយោ និន្ទត្ថវាចកោ. លហុកាបត្តីតិ ទុក្កដាបត្តិ. តស្សេវាតិ គហិតភិក្ខុស្សេវ. ធុរនិក្ខេបេ សតីតិ យោជនា.

ឯកស្ស បុគ្គលស្សត្ថាយ អធិប្បិយតេ ឥច្ឆិយតេតិ ឯកាធិប្បាយោ, ឯកបុគ្គលបដិវីសោ, តេនាហ ‘‘ឯកបុគ្គលបដិវីសមេវា’’តិ. យថា យថាតិ យេន យេនាការេន. យោតិ បដិវីសោ. ‘‘តថា តថា’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពោ. តត្ថាតិ ‘‘ឥធ បនា’’តិអាទិវចនេ. ឯកេកស្មិំ អាវាសេតិ សម្ពន្ធោ. វាសទ្ទោ អញ្ញេបិ ទ្វីហទ្វីហាទិវារេ សង្គណ្ហាតិ. យន្តិ បដិវីសំ. ឯកោ បុគ្គលោតិ ឯកោ និច្ចាវាសោ បុគ្គលោ. ឯវន្តិ ឧបឌ្ឍេ ទិយ្យមានេ. យត្ថ វា បនាតិ ឯត្ថ យសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ឯវំ បុរិមស្មិ’’ន្តិ. បុរិមស្មិំ អាវាសេតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ពហុតរំ វសិតវិហារតោ’’តិ. ឥទញ្ចាតិ ‘‘អមុត្រ ឧបឌ្ឍោ ចីវរបដិវីសោ ទាតព្ពោ’’តិ វចនញ្ច. ឯកសីមវិហារេហីតិ ឯកិស្សំ ឧបចារសីមាយំ ឋិតេហិ វិហារេហិ. នានាសីមវិហារេតិ នានាឧបចារសីមាយំ ឋិតេ វិហារេ. សេនាសនគ្គាហោតិ បុរិមឧបចារសីមាយំ សេនាសនគ្គាហោ. តត្ថាតិ បស្សម្ភនវិហារេ. សេសន្តិ ចីវរតោ សេសំ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ វិហារេសុ. អន្តោសីមគតស្សាតិ អន្តោឧបចារសីមាយំ គតស្ស, ភិក្ខុនោតិ សម្ពន្ធោ. ចីវរំ សេនាសនគ្គាហស្សេវ បាបុណាតិ, សេសំ បន អាមិសភេសជ្ជាទិសព្ពំ អញ្ញវិហារតោ អាគន្ត្វា អន្តោសីមគតស្ស បាបុណាតីតិ អធិប្បាយោ.

២២៤. គិលានវត្ថុកថា

៣៦៥. មញ្ចកេ និបាតេសុន្តិ ឯត្ថ មញ្ចកេ និបាតនំ នាម មញ្ចកេ និបជ្ជាបនន្តិ អាហ ‘‘មញ្ចកេ និបជ្ជាបេសុ’’ន្តិ. មុត្តករីសកិលិដ្ឋន្តិ មុត្តករីសេហិ កិលិដ្ឋំ. យោតិ យោ កោចិ. មន្តិ មម. តមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឱវាទានុសាសនីករណេនា’’តិ. មម ឱវាទស្ស ច អនុសាសនិយា ច ករណេនាតិ អត្ថោ. ឯត្ថាតិ ‘‘យោ ភិក្ខវេ មំ ឧបដ្ឋហេយ្យា’’តិអាទិបាឋេ. សុត្តស្ស នេយ្យត្ថត្តា អគហេតព្ពត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភគវតោ ចា’’តិអាទិ. យស្សាតិ គិលានស្ស. ឧបជ្ឈាយាទយោតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន អាចរិយសទ្ធិវិហារិកអន្តេវាសិកសមានុបជ្ឈាយកសមានាចរិយកសង្ខាតេ បញ្ច ជនេ សង្គណ្ហាតិ. ឯកចារិកោ វា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. សង្ឃត្ថេរោបីតិ បិសទ្ទោ បគេវ អញ្ញេសន្តិ ទស្សេតិ.

៣៦៦. អភិក្កមន្តំ វាតិ ឯត្ថ អភិមុខំ កមតីតិ អភិក្កមន្តោតិ វុត្តេ វឌ្ឍនត្ថោតិ អាហ ‘‘វឌ្ឍន្តំ វា’’តិ. អាពាធំ នាវិករោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥមិនា អន្តបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ឥទំ នាម ភោជនន្តិ សម្ពន្ធោ. សំវិធាតុន្តិ ឯត្ថ សំវិបុព្ពោ ធាធាតុ ករធាត្វត្ថោ, ករធាតុ ច សព្ពធាត្វត្ថោ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ភេសជ្ជំ យោជេតុ’’ន្តិ. អស្សាតិ គិលានុបដ្ឋាកស្ស. អន្តរសទ្ទស្ស មជ្ឈត្ថាទយោ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ការណំ វុច្ចតី’’តិ.

២២៥. មតសន្តកកថា

៣៦៧. កាលង្កតេតិ ឯត្ថ ករណំ កតន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កាលកិរិយាយា’’តិ. អបលោកេត្វាតិ ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ភន្តេ ភិក្ខុ កាលង្កតោ, តស្ស តិចីវរញ្ច បត្តញ្ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទាតុំ សង្ឃំ អបលោកេមី’’តិ អបលោកេត្វា.

៣៦៩. គិលានុបដ្ឋាកលាភេតិ គិលានុបដ្ឋាកានំ លភិតព្ពេ.

សព្ពេបិ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ តស្មិំ កាលង្កតេ. កិំ វទន្តិ? ‘‘សព្ពេបិ…បេ… សាមិនោ’’តិ វទន្តីតិ យោជនា. ទ្វីសុ វាទេសុ បច្ឆិមវាទោ អដ្ឋកថាចរិយេន រុច្ចតីតិ វទន្តិ. យន្តិ យំ វត្ថុ. ‘‘យំ អត្ថិ, តំ ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តមេវត្ថំ អាវិករោន្តោ អាហ ‘‘អញ្ញស្មិំ…បេ… ទាតព្ព’’ន្តិ. តន្តិ បរិក្ខារំ.

សមកោតិ សមំ បមាណមេតស្ស ភាគស្សាតិ សមកោ. សំវិទហនមត្តមេវាតិ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោហីតិ សជ្ជនមត្តមេវ. ជេដ្ឋកភាគោតិ ទិគុណភាគោ.

យោ បនាតិ ភិក្ខុ បន. ឯត្ថាតិ ពហូសុ ភិក្ខូសុ. យេនាតិ យេន កេនចិ, ទិន្នំ បដិយាទិតន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯកទិវសម្បីតិ បិសទ្ទោ បគេវ ទ្វីហាទិកេតិ ទស្សេតិ. សោបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ ពហុទិវសំ ឧបដ្ឋាកោយេវ, អថ ខោ សោបីតិ ទស្សេតិ. សមីបន្តិ គិលានស្ស សន្តិកំ. អាគច្ឆតីតិ សមីបមាគច្ឆតិ.

បច្ចាសីសាយាតិ ភាគស្ស បច្ចាសីសាយ. ‘‘បុន អាគន្ត្វា ជគ្គិស្សាមី’’តិ ឥមិនា ‘‘បុន អាគន្ត្វា ន ជគ្គិស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តស្ស ន ទាតព្ពន្តិ ទស្សេតិ. ធុរំ និក្ខិបិត្វាតិ ឧបដ្ឋហនេ ធុរំ និក្ខិបិត្វា.

មាតុគាមោបិ ហោតូតិ យោជនា. តស្ស ភិក្ខុនោតិ កាលង្កតស្ស តស្ស ភិក្ខុនោ. សចេបិ សហស្សំ អគ្ឃតិ, គិលានុបដ្ឋាកានំយេវ ទាតព្ពន្តិ យោជនា. អញ្ញន្តិ បត្តចីវរតោ អញ្ញំ. តេតិ គិលានុបដ្ឋាកា. អវសេសន្តិ បត្តចីវរតោ អវសេសំ. តតោតិ ពហុកមហគ្ឃតោ. តិចីវរបរិក្ខារោតិ តិណ្ណំ ចីវរានំ បរិវារោ. សព្ពញ្ចេតន្តិ សព្ពមេវ ឯតំ បរិក្ខារំ. លភតីតិ គិលានុបដ្ឋាកោ លភតិ.

សោតិ កាលង្កតោ. កស្សចីតិ គហដ្ឋស្ស វា បព្ពជិតស្ស វា. តស្សេវាតិ ទិន្នគាហកស្សេវ. រុចិយា ឯវាតិ កាមា ឯវ. តត្ថ តត្ថ សង្ឃស្សេវាតិ តស្មិំ តស្មិំ វិហារេ ឋិតស្ស សង្ឃស្សេវ. ឥទំ វិហារេ ឋបិតបរិក្ខារេ សន្ធាយ វុត្តំ. សចេ គាមេ វា អរញ្ញេ វា ឋបិតា ហោន្តិ, សកលោវ សង្ឃោ ឥស្សរោ. កស្មា? សង្ឃស្សេវ ទាយជ្ជភាវតោ. ពហូនម្បីតិ តីហិ បដ្ឋាយ ពហូនម្បិ. ឦទិសវចនំ ឧបនិធាយ សាសនេបិ ឯកោ ទ្វេ ពហូតិ តីណិ វចនានិ អត្ថេ ទិស្សន្តិ, សទ្ទេ បន ទ្វិវចនពហុវចនានំ វិសេសាភាវតោ ទ្វិវចនំ នត្ថីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អទិន្នមេវាតិ អត្តនោយេវ អសន្តកត្តា, អញ្ញេសម្បិ សាធារណត្តា ច អទិន្នមេវ. សចេ សព្ពេ មតា អនុមតិយា ទេន្តិ, សុទិន្នមេវ. តន្តិ សន្តកំ. តេសូតិ តេសុ សព្ពេសុ.

២២៧. កុសចីរាទិបដិក្ខេបកថា

៣៧១. ‘‘អក្កនាឡមយ’’ន្តិ ឥមិនា អក្កនាឡេន និព្ពត្តំ អក្កនាឡន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. មកចិមយោតិ ឯត្ថ មកចិសទ្ទេន បោត្ថកសទ្ទស្ស គន្ថាទយោ អត្ថេ និវត្តេតិ. មយសទ្ទេន បុរិមនយេនេវ និព្ពត្តតទ្ធិតំ ទស្សេតិ. សេសានីតិ អក្កនាឡបោត្ថកេហិ សេសានិ កុសចីរាទីនិ. តេសូតិ កុសចីរាទីសុ.

៣៧២. តិបដ្ដចីវរស្ស វាតិ ឥទំ ទ្វិបដ្ដចីវរស្ស មជ្ឈេ ទានំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេសន្តិ សព្ពនីលកាទីនំ. កញ្ចុកន្តិ វារណំ. តញ្ហិ កចិយតិ កាយេ ពន្ធិយតីតិ កញ្ចុកោតិ វុច្ចតិ. វេឋនេបីតិ ឧណ្ហីសេបិ. តញ្ហិ យស្មា យេន សីសេ វេឋិយតិ, តស្មា វេឋនន្តិ វុច្ចតិ. រុក្ខឆល្លិមយន្តិ ឯត្ថ រុក្ខឆល្លិសទ្ទេន តិរីដសទ្ទស្ស វក្កលត្ថំ ទស្សេតិ. វក្កលញ្ហិ និវសនានំ អង្គបច្ចង្គំ តិរោភាវំ បដិច្ឆន្នភាវំ ឯតិ គច្ឆតិ អនេនាតិ វា រុក្ខំ តិរោបដិច្ឆន្នំ ហុត្វា ឯតិ បវត្តតីតិ វា តិរីដន្តិ វុច្ចតិ. អភិធានេ (អភិធានប្បទីបិកាយំ ៤៤២ គាថាយំ) បន តរីដន្តិ តការេ ឥការវិរហិតោ បាឋោ អត្ថិ. បាទបុញ្ជនន្តិ បាទោ បុជិយតិ សោធិយតិ អនេនាតិ បាទបុញ្ជនំ, តាលុជោ តតិយក្ខរោ.

៣៧៤. សន្តេ បតិរូបកេ គាហកេតិ ឯត្ថ បតិរូបកោ នាម បក្កមន្តស្ស ភិក្ខុនោ សន្ទិដ្ឋសម្ភត្តោ. ឥមិនា បតិរូបកេ គាហកេ អសតិ អទត្វា សង្ឃេន ភាជិតេ សុភាជិតមេវាតិ ទស្សេតិ. សត្ត ជនាតិ បក្កមន្តឧម្មត្តកខិត្តចិត្តវេទនដ្ដា ចត្តារោ, ឧក្ខិត្តកា តយោតិ សត្ត ជនា.

២៣០. សង្ឃេ ភិន្នេ ចីវរុប្បាទកថា

៣៧៦. សង្ឃោ ភិជ្ជតីតិ ឯត្ថ ទ្វិកោដ្ឋាសវសេន ភិជ្ជនមេវាធិប្បេតំ, ន អញ្ញន្តិ អាហ ‘‘ទ្វេ កោដ្ឋាសា’’តិ. ឯកស្មិំ បក្ខេ ចីវរានិ ទេន្តីតិ យោជនា. ទ្វិបក្ខំ សន្ធាយ ‘‘សកលស្ស សង្ឃស្សា’’តិ វុត្តំ. ឯតន្តិ ចីវរំ. តស្សេវ ចីវរន្តិ តស្ស កោដ្ឋាសស្ស ចីវរមេវ. យត្ថាតិ យស្មិំ ទេសេ. ទក្ខិណោទកំ បមាណន្តិ ទក្ខិណោទកមេវ បមាណំ, ន ទេយ្យធម្មោ. តស្មា ទក្ខិណោទកំ បដិគ្គណ្ហន្តា, ទេយ្យធម្មស្ស សាមិនោ ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ. ឧភោហិបិ បក្ខេហីតិ យោជនា. បរសមុទ្ទេតិ ជម្ពុទីបេ. សោ ហិ សីហឡទីបតោ សមុទ្ទស្ស បារត្តា បរសមុទ្ទោតិ វុច្ចតិ. ឥតរោ បក្ខោតិ ទក្ខិណោទកស្ស ច ចីវរស្ស ច លទ្ធបក្ខតោ ឥតរោ អលទ្ធោ បក្ខោ.

២៣២. អដ្ឋចីវរមាតិកាកថា

៣៧៩. ឥទានិ អាហាតិ សម្ពន្ធោ. បុគ្គលាធិដ្ឋាននយេនាតិ ‘‘សីមាយ ទេតី’’តិ កត្តុវាចកេន កិរិយាបទេន ទាយកបុគ្គលសង្ខាតកត្តុនោ អធិដ្ឋានវសេន វុត្តត្តា បុគ្គលាធិដ្ឋានេន នយេន. ឯត្ថាតិ ឯតាសុ អដ្ឋសុ មាតិកាសុ. អដ្ឋមា មាតិកាតិ យោជនា. តត្ថាតិ អដ្ឋសុ មាតិកាសុ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ‘‘កតិកាយ ទេតី’’តិអាទីសុ.

សីមាយ…បេ… ភាជេតព្ពន្តិអាទិម្ហិ មាតិកានិទ្ទេសេ បន ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. សីមាយ ទេតីតិ ឯត្ថ បន្នរស សីមា វេទិតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ.

តត្ថាតិ បន្នរសសុ សីមាសុ. ឧបចារសីមា បរិច្ឆិន្នា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្តកំ ឋានន្តិ បរិក្ខេបារហដ្ឋានស្ស ឯកន្តេន អវុត្តត្តា ឯកន្តេន បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបិចា’’តិអាទិ. ធុវសន្និបាតតោ វា ខិបិតានន្តិ សម្ពន្ធោ. ‘‘បរិយន្តេ’’តិ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ. តស្មា តីសុ និស្សក្កបទេសុ យោជេតព្ពំ. សា បនាតិ ឧបចារសីមា បន. ភិក្ខូសុ វឌ្ឍន្តេសុ អាវាសោបិ វឌ្ឍតីតិ មនសិកត្វា វុត្តំ ‘‘ភិក្ខូសុ វឌ្ឍន្តេសូ’’តិ. សព្ពេសំ ភិក្ខូនន្តិ សម្ពន្ធោ. វុត្តមេវាតិ សីមកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៣៨, ១៤៤) វុត្តមេវ.

អបិច ខោតិ ឯត្ថ អបិសទ្ទោ បុច្ឆត្ថវាចកោ. កេហិ ឋបិតាតិ ហិ អត្ថោ. រាជរាជមហាមត្តា ឋបេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. លាភសីមាតិ លាភស្ស មរិយាទោ. យន្តិ យោ លាភោ. ឯត្ថន្តរេតិ ឯតស្មិំ គាវុតាទិអន្តរេ. លាភសីមា នាមាតិ លាភេន បរិច្ឆិន្នា សីមា នាម. តត្ថាតិ ពហូសុ ជនបទេសុ. អន្តរទីបា ចាតិ មហាទីបតោ អញ្ញទីបា ច, ខុទ្ទកទីបាតិ អធិប្បាយោ.

ឯត្ថេវ សីមាយាតិ ខណ្ឌសីមាយ ឯវ. តេសំយេវាតិ ខណ្ឌសីមគតានំយេវ. ឯវត្ថផលំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អញ្ញេស’’ន្តិអាទិ. រុក្ខេ វា បព្ពតេ វា ឋិតស្ស វា ហេដ្ឋា បថវីមជ្ឈគតស្ស វា ភិក្ខុស្សាតិ យោជនា. ឥមិស្សា ឧបចារសីមាយ ឋិតស្សាតិ សម្ពន្ធោ. សមានសំវាសសីមាយាតិ មហាសីមាយ. ខណ្ឌសីមសីមន្តរិកាសូតិ ខណ្ឌសីមាយញ្ច ទ្វិន្នំ សីមានំ សីមន្តរិកាយញ្ច. តត្ថ ទ្វិន្នំ គាមដ្ឋានម្បិ បាបុណាតិ. អវិប្បវាសសីមាយ ទិន្នំ គាមដ្ឋានំ ន បាបុណាតិ ‘‘ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ចា’’តិ វុត្តត្តា.

ជម្ពុយា លក្ខិតោ ទីបោ ជម្ពុទីបោ. តម្ពោ លោហិតោ បាណិ ហត្ថោ ឯតេសន្តិ តម្ពបាណិនោ. វិជយកុមារាទយោ សត្តសតា ជនា. តេសំ និវាសោ តម្ពបណ្ណិ, សោយេវ ទីបោតិ តម្ពបណ្ណិទីបោ, តស្មិំ. សព្ពេសំ ភាគន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្រេវាតិ ជម្ពុទីបេយេវ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

យោ បន ភណតីតិ សម្ពន្ធោ. តតោតិ កថនតោ, បរន្តិ សម្ពន្ធោ. នន្តិ មហាសិវត្ថេរំ. តិយោជនាបីតិ បិសទ្ទោ តតោ ឩនាបិ ហោតីតិ ទស្សេតិ. សព្ពំបេតន្តិ សព្ពំបិ ឯតំ លាភគណ្ហនាទិំ. ឥតិ អាហំសូតិ យោជនា.

កតិកានំ យថិច្ឆិតកតេន បវត្តត្តា ពហុ ហោតិ, តស្មា ឥធ ឥច្ឆិតកតិកំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សមានលាភកតិកាយា’’តិ. តត្រាតិ ‘‘កតិកាយ ទេតី’’តិ បាឋេ. សន្និបតិតេហិ ភិក្ខូហិ ភាជេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តស្សាតិ វិហារស្ស. ពុទ្ធាធិវុត្ថោតិ ពុទ្ធេន អធិ ឥស្សរវសេន វសិយិត្ថាតិ ពុទ្ធាធិវុត្ថោ. ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន សាវនមត្តេន. និសិន្នោវាតិ និសិន្នោ ឯវ ហោតិ, និសិន្នោ ឥវ វា. តស្មិំ វិហារេបីតិ តស្មិំ បោរាណកាទិវិហារេបិ. ឯវមេវាតិ ‘‘អយំ បោរាណកោ វិហារោ តេន នវវិហារេន សទ្ធិំ សមានលាភំ កាតុំ សង្ឃស្ស រុច្ចតី’’តិអាទិនា ឯវមេវ. ឥធាតិ បោរាណកវិហារេ. តស្មិន្តិ នវវិហារេ. ឯវន្តិ យថា ឯកេន វិហារេន សទ្ធិំ ឯកោ វិហារោ កាតព្ពោ, ឯវំ តថាតិ អត្ថោ.

ភិក្ខាបញ្ញត្តិយាតិ ឯត្ថ ភិក្ខា បញ្ញបិយតិ និច្ចវសេន ឋបិយតិ ឯត្ថាតិ ភិក្ខាបញ្ញត្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ បរិច្ចាគបញ្ញាបនដ្ឋានេ’’តិ. តស្សាតិ ‘‘យត្ថ សង្ឃស្ស ធុវការា ករិយន្តី’’តិបាឋស្ស. អត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. យត្ថ វាតិ យស្មិំ វា ឋានេ. អនេនាតិ ចីវរទាយកេន. សលាកភត្តាទីនិ វា និពទ្ធានិ ការិតានីតិ សម្ពន្ធោ. យេន បនាតិ ចីវរទាយកេន បន. សកលោបិ វិហារោតិ សកលោបិ សអារាមោ វិហារោ. តត្ថាតិ ចីវរទាយកេ. ឥមេតិ បាកវត្តស្ស វត្តនដ្ឋានាទយោ វិហារា. ធុវេន ករិយន្តីតិ ធុវការា វិហារា. សោតិ ចីវរទាយកោ. យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ពហូសុ វិហារេសុ.

តេហីតិ ពហុតរេហិ ភិក្ខូហិ. ធុវការេសូតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ. ឯកត្ថាតិ ឯកស្មិំ ធុវការេ. ‘‘សចេ ភិក្ខុគណនាយ គណ្ហថាតិ វទតី’’តិ ឥមិនា សចេ ន វទតិ, ភិក្ខុគណនាយ ភាជេត្វា គណ្ហិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ, វិហារគណនាយ គណ្ហិតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. តថាតិ យថា ‘‘ភិក្ខុគណនាយ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តថាតិ អត្ថោ. ឯត្ថាតិ ភាជេតព្ពវត្ថូសុ. តន្តិ មញ្ចបីឋកំ, បុច្ឆិត្វា ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. បុច្ឆិត្វាតិ ទាយកំ បុច្ឆិត្វា, វទតីតិ ទាយកោ វទតិ. សង្ឃស្សាបីតិ បិសទ្ទោ ន ទាយកស្សេវាតិ ទស្សេតិ.

ឧបចារសីមាយំ ឋិតេន សង្ឃេន ភាជេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. សីមដ្ឋស្សាតិ ឧបចារសីមាយំ ឋិតស្ស. អសម្បត្តស្សាបីតិ ភាជនដ្ឋានំ អសម្បត្តស្សាបិ. អលសជាតិកាតិ កោសជ្ជជាតិកា. ឋិតិកាតិ បពន្ធវសេន ឋិយតេ ឋិតិ, សាយេវ ឋិតិកា. អថ វា ‘‘ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វុត្តត្តា តិដ្ឋតិ បពន្ធវសេន ឯត្ថាតិ ឋិតិ, សាយេវ ឋិតិកាតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ. ឋិតិកំ ឋបេត្វាតិ វីសតិវស្សសង្ខាតំ ឋិតិកំ ឋបេត្វា. តេសន្តិ ថេរានំ.

សម្បត្តសម្បត្តានន្តិ ភាជនដ្ឋានំ សម្បត្តសម្បត្តានំ. អត្តនោ វិហារទ្វារេ វា អត្តនោ អន្តោវិហារេយេវ វាតិ យោជនា. សីមាតិ ឧបចារសីមា. ថេរាសនំ អារូឡ្ហេ សតីតិ យោជនា. វស្សគ្គេនាតិ វស្សគណនាយ.

បាដេក្កន្តិ បច្ចេកំ. សព្ពានេវ ចីវរានីតិ សម្ពន្ធោ. ទុព្ភាសិតទុគ្គហិតានមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកានេវ ហោន្តី’’តិ. ឯកន្តិ ទសសុ វត្ថេសុ ឯកំ.

វត្ថស្សេវ បុប្ផំ វា វលិ វា អត្ថីតិ យោជនា. តេនាតិ បុប្ផវលិនា. ឯកំ តន្តន្តិ ឯកំ សុត្តំ. តត្ថាតិ តេសុ ឋិតិកាយ ឋានាដ្ឋានេសុ. ទ្វីហិបិ គហេតព្ពំ ឋិតិកាយ អភាវតោ.

ភិក្ខុ អត្តនោ សន្តកំ យំ ចីវរន្តិ យោជនា. បំសុកូលិកានម្បិ វដ្ដតីតិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘តុយ្ហំ ទេមា’’តិ វា អវត្វា ‘‘ភិក្ខូនំ ទេម, ថេរានំ ទេមា’’តិ វុត្តត្តា បំសុកូលិកានម្បិ វដ្ដតិ. ភិក្ខុថេរា នាម ហិ ន អត្តនាយេវ ហោន្តិ, អញ្ញេបិ ពហូ, តស្មា វដ្ដតិ. ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ វុត្តេ អត្តនា ឯកន្តេន សង្ឃោយេវ, តស្មា ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ វុត្តេបិ ន វដ្ដតិ, បគេវ ‘‘តុយ្ហ’’ន្តិ វុត្តេ.

តតោតិ ពហុវត្ថតោ. គហេតុំ ន វដ្ដតីតិ បំសុកូលិកានំ គហេតុំ ន វដ្ដតិ.

យន្តិ វត្ថំ. តត្ថាតិ បរិក្ខារេសុ. សុត្តន្តិ តន្តំ.

ឯវំ អន្តោសីមំ បវិសិត្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នេ វិនិច្ឆយំ ទស្សេត្វា ពហិសីមាយ ទិន្នេ តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. ឯកពទ្ធា ចាតិ ទ្វាទសហត្ថមនតិក្កមិត្វា ឯកតោពទ្ធា ច. យេ បនាតិ ភិក្ខូ បន.

ឧភតោសង្ឃស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ ចតុន្នំ វាក្យានំ វសេន វុត្តេបិ ឧភតោសង្ឃស្ស ទេតិយេវ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ទម្មីតិ វុត្តេបី’’តិអាទិ. ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តាតិ បុគ្គលស្ស ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តា. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា ឯកវីសតិបដិវីសេ កត្វា ឯកោ ចេតិយស្ស ទាតព្ពោតិ នយំ អតិទិសតិ. បាបុណនកោដ្ឋាសោ នាម នត្ថិ ចេតិយស្ស ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន អគហិតត្តា.

តត្ថាតិ ឧភតោសង្ឃបុគ្គលចេតិយេសុ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

បុព្ពេតិ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ធរមានកាលេ. តទាតិ យទា ពុទ្ធោ ភគវា ធរតិ, តទា. បដិមំ វាតិ បដិពិម្ពំ វា. តញ្ហិ ភគវតា បដិ សទិសំ មានីយតីតិ បដិមាតិ វុច្ចតិ. ចេតិយំ វាតិ ថូបំ វា. សោ ហិ ទេវមនុស្សេហិ ចិតិតព្ពំ, បូជេតព្ពំ, ឥដ្ឋកាទីហិ វា ចិនិតព្ពន្តិ ចេតិយន្តិ វុច្ចតិ. តត្ថាតិ ទេយ្យធម្មេសុ. យន្តិ កិរិយាបរាមសនំ. យំ ទេន្តីតិ យោជនា. តត្ថាតិ តស្មិំ ទានេ. អនិយមវាចកស្ស ‘‘យោ’’តិ សព្ពនាមស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បព្ពជិតោ វា គហដ្ឋោ វា’’តិ. វត្តំ កត្វា បរិភុញ្ជិតុន្តិ បុព្ពកាលអបរកាលកិរិយានំ វិការវសេន អនិយតត្តា វុត្តំ ‘‘ភុញ្ជិត្វា បច្ឆាបិ វត្តំ កាតុ’’ន្តិ.

‘‘ទូរម្បិ ហរិត្វា បូជេតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា ជង្ឃបេសនិកកម្មំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. ហរន្តស្ស ភិក្ខុនោតិ សម្ពន្ធោ. គច្ឆតោតិ អនាទរេ សាមិវចនំ. តន្តិ សង្ឃស្ស អាហដភត្តំ.

វស្សំវុត្ថសង្ឃស្សាតិ វស្សំ វសិត្ថាតិ វស្សំវុត្ថោ. អលុត្តកិតន្តសមាសោយំ, សោយេវ សង្ឃោ វស្សំវុត្ថសង្ឃោ, តស្ស. យាវតិកសទ្ទោ យត្តកបរិយាយោតិ អាហ ‘‘យត្តកា’’តិ. ទិសាបក្កន្តស្សាបីតិ អញ្ញំ ទិសំ បក្កន្តស្សបិ, ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. វទន្តីតិ អដ្ឋកថាចរិយេហិ អបរេ អាចរិយា វទន្តិ. ឯតន្តិ វចនំ.

សម្បត្តានន្តិ ទិន្នដ្ឋានំ សម្បត្តានំ. សព្ពេសន្តិ យត្ថ កត្ថចិ វុត្ថវស្សានំ សព្ពេសំ. តត្រាតិ វិហារេ. តត្រាតិ តស្មិំ វទនេ សតិ, តេសុ ភិក្ខូសុ វា. វស្សំ វសន្តីតិ វស្សំវសន្តា, តេសំ. ចីវរមាសេតិ ចីវរេន លក្ខិតេ បច្ឆិមកត្តិកមាសេ.

ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោតិ ផគ្គុណបុណ្ណមីសង្ខាតោ ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោ. វស្សាវាសិកន្តិ វស្សំ អាវសន្តានំ ទាតព្ពំ ចីវរំ. អារោបេតព្ពាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អតីតវស្សាវាសស្សា’’តិអាទិ. តត្ថ អតីតវស្សាវាសស្សាតិ អតីតវស្សំ, អតីតវស្សេ វា អាវាសស្ស សង្ឃស្ស. តន្តិ ចីវរំ.

ឋបេត្វាតិ វិហារេ ឋបេត្វា. សម្បត្តានន្តិ ឥមំ ឋានំ សម្បត្តានំ. ឥតោតិ ចីវរទានកាលតោ. តេតិ អន្តោវស្សេ វុត្ថភិក្ខូ.

អាទិស្សាតិ បទស្ស ត្វាបច្ចយន្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អាទិសិត្វា’’តិ. អយមត្ថោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. តត្រាតិ ‘‘យាគុយា វា’’តិអាទិបាឋេ. អជ្ជតនាយ វាតិ អជ្ជ ភវានំ បុញ្ញានំ អត្ថាយ វា. តេសន្តិ និមន្តកានំ, បវិដ្ឋានំ ភិក្ខូនន្តិ សម្ពន្ធោ. យេហិ និមន្តិតេហីតិ និមន្តិតេហិ យេហិ ភិក្ខូហិ. យេសំ វា បត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តេសំ ន បាបុណាតីតិ សព្ពេសំ តេសំ ន បាបុណាតិ, កស្មា? អនិមន្តិតត្តា. តេសំ ន បាបុណន្តិ, កស្មា? និមន្តិតគេហំ អបវិដ្ឋត្តា. សោតិ ទាយកោ.

បុព្ពេបីតិ ឥតោ បុព្ពេបិ. អស្សាតិ ទាយកស្ស. វាសេត្វាតិ វាសាបេត្វា. សោតិ ទាយកោ. យោតិ ភិក្ខុ, វសតីតិ សម្ពន្ធោ. តានីតិ ភេសជ្ជានិ. ឥទន្តិ ចីវរំ.

‘‘អន្តេវាសិកានញ្ចា’’តិ បទេន សទ្ធិវិហារិកាបិ គហេតព្ពា ឧទ្ទេសាទិវសេន អន្តេ វសនសីលត្តា. ឧទ្ទេសំ គហេតុំ អាគតោ ច គហេត្វា គច្ឆន្តោ ចាតិ ឥមេ អន្តេ អវសនសីលាបិ រូឡ្ហីវសេន អន្តេវាសិកា នាម. ឥមិនា និស្សយំ គហេតុំ អាគតោ ច ថេរស្ស សន្តិកេ និស្សយំ គហិតបុព្ពោ ច អន្តេវាសិកោ នាមាតិ ទស្សេតិ. វត្តំ កត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនិ គហេត្វា វិចរន្តានំ សព្ពេសំ ឧទ្ទេសន្តេវាសិកានំ បាបុណាតីតិ យោជនា. ឥមិនា សទ្ធិវិហារិកនិស្សយន្តេវាសិកឧបសម្បទន្តេវាសិកបព្ពជ្ជន្តេវាសិកាបិ គហេតព្ពា តេសម្បិ និពទ្ធចារិកភិក្ខុភាវតោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ ចីវរក្ខន្ធកេ.

ឥតិ ចីវរក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.