១៤៧. សោណកោឡិវិសវត្ថុកថា

២៤២. ចម្មក្ខន្ធកេ ឥស្សរិយាធិបច្ចន្តិ ឯត្ថ ឥស្សរស្ស ភាវោ ឥស្សរិយំ, អធិបតិនោ ភាវោ អាធិបច្ចំ, ឥស្សរិយញ្ច អាធិបច្ចញ្ច, តេហិ សមន្នាគតំ ឥស្សរិយាធិបច្ចន្តិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥស្សរភាវេន ច អធិបតិភាវេន ច សមន្នាគត’’ន្តិ. ‘‘រាជភាវ’’ន្តិ ឥមិនា រជ្ជន្តិ ឯត្ថ រញ្ញោ ភាវោ រជ្ជន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘រញ្ញា កត្តព្ពកិច្ច’’ន្តិ ឥមិនា រញ្ញោ ឥទំ រជ្ជន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘កោឡិវីសោតិ គោត្ត’’ន្តិ ឥទំ អដ្ឋកថាវាទវសេន វុត្តំ, អបទានេ បន តស្ស ជាតក្ខណេ បិតរា កោដិវីសធនស្ស ទិន្នត្តា ‘‘កោឡិវីសោ នាមា’’តិ វុត្តំ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ

‘‘ជាតបុត្តស្ស មេ សុត្វា, បិតុ ឆន្ទោ អយំ អហុ;

ទទាមហំ កុមារស្ស, វីសកោដី អនូនកា’’តិ.

ឥមិនា បាឡិនយេន ‘‘កោដិវីសោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘ចក្កវាឡ’’ន្តិអាទីសុ វិយ ដការស្ស ឡការំ កត្វា កោឡិវីសោតិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ជនវណ្ណានីតិ អញ្ជនស្ស វណ្ណោ វិយ វណ្ណោ ឯតេសន្តិ អញ្ជនវណ្ណានិ. លោមានិ ជាតានិ ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. សោតិ សោណោ. ឋបេសិ កិរាតិ សម្ពន្ធោ. តេហីតិ អសីតិសហស្សបុរិសេហិ. បណ្ណសាលន្តិ បណ្ណេន ឆាទិតំ, តេន ច បរិក្ខិត្តំ សាលំ. ឧណ្ណបាវារណន្តិ ឧណ្ណមយំ ឧត្តរាសង្គំ. បាទបុញ្ឆនិកន្តិ បាទំ បុញ្ឆតិ សោធេតិ អនេនាតិ បាទបុញ្ឆនិយំ, តទេវ បាទបុញ្ឆនិកំ. សព្ពេវាតិ សោណេន សហ អសីតិសហស្សបុរិសា ឯវ. តស្ស ចាតិ សោណស្ស ច. បុព្ពយោគោតិ បុព្ពូបាយោ.

អសីតិគាមិកសហស្សានីតិ ឯត្ថ គាមេសុ វសន្តីតិ គាមិកា, តេសំ អសីតិសហស្សានិ អសីតិគាមិកសហស្សានីតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេសូ’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘កុលបុត្តាន’’ន្តិ ឥមិនា វសន្ត្យត្ថេ បវត្តស្ស ណិកបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘អសីតិសហស្សានី’’តិ ឥមិនា សទ្ទន្តរោបិ អសីតិសហស្សសទ្ទានំ សមាសភាវំ ទស្សេតិ. កេនចិទេវាតិ ឯត្ថ ‘‘កេនចិ ឥវា’’តិ បទវិភាគំ កត្វា ទការោ បទសន្ធិមត្តោ, ឥវសទ្ទោ ឧបមត្ថោតិ អាហ ‘‘កេនចិ ករណីយេន វិយា’’តិ. អថ វា ‘‘ន បនា’’តិអាទិនា ឯវផលស្ស ទស្សិតត្តា ‘‘កេនចិ ឯវា’’តិ បទច្ឆេទំ កត្វា ឯវត្ថោបិ យុជ្ជតេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អស្សាតិ ពិម្ពិសាររញ្ញោ. តស្សាតិ សោណស្ស. ទស្សនាយ អញ្ញត្រ កិញ្ចិ ករណីយំ ន អត្ថីតិ យោជនា. រាជាតិ ពិម្ពិសារោ រាជា, សន្និបាតាបេសីតិ សម្ពន្ធោ. ទិដ្ឋធម្មិកេ អត្ថេតិ ឯត្ថ ទិដ្ឋធម្មសទ្ទោ ឥធលោកត្ថោ, ឥកសទ្ទោ ហិតត្ថេ បវត្តោតិ អាហ ‘‘ឥធលោកហិតេ’’តិ. ‘‘អម្ហាក’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘សោ នោ ភគវា’’តិ ឯត្ថ នោសទ្ទោ អម្ហសទ្ទការិយោតិ ទស្សេតិ. អម្ហាកំ សោ ភគវាតិ យោជនា. សម្បរាយិកេតិ បរលោកហិតេ.

‘‘ជានាបេមី’’តិ ឥមិនា ‘‘បដិវេទេមី’’តិ ឯត្ថ វិទធាតុយា ញាណត្ថំ ទស្សេតិ. បដិកាយ និមុជ្ជិត្វាតិ ឯត្ថ បដិកាសទ្ទោ អឌ្ឍេន្ទុបាសាណវាចកោតិ អាហ ‘‘អឌ្ឍចន្ទបាសាណេ’’តិ. សោ ហិ បដតិ អឌ្ឍភាវំ គច្ឆតីតិ បដិកាតិ វុច្ចតិ. បដិកាសទ្ទោយំ អត្ថរណវិសេសេបិ វត្តតិ. យស្ស ទានីតិ ឯត្ថ យសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តេសំ ហិតករណីយត្ថស្សា’’តិ. ឥមិនា អយំ យំសទ្ទោ ន តំសទ្ទាបេក្ខោតិ ទស្សេតិ. អថ វា យស្សាតិ យោ អស្ស. អស្ស តេសំ ហិតករណីយត្ថស្ស យោ កាលោ អត្ថិ, តំ កាលំ ភគវា ជានាតីតិ យោជនា. តេសន្តិ អសីតិគាមិកសហស្សានំ. បច្ឆាយាយន្តិ ឯត្ថ បការោ បច្ចន្តត្ថវាចកោតិ អាហ ‘‘វិហារបច្ចន្តេ ឆាយាយ’’ន្តិ. សម្មនាហរន្តីតិ សំ បុនប្បុនំ មនសាគតំ អភិមុខំ ហរន្តីតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ មនសិករោន្តី’’តិ. ‘‘បសាទវសេនា’’តិ ឥមិនា ‘‘កោធវសេនា’’តិអាទីនិ បដិក្ខិបតិ. ‘‘បុន វិសិដ្ឋតរ’’ន្តិ ឥមិនា ភិយ្យោសោ មត្តាយាតិ និបាតស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ.

សោណស្ស បព្ពជ្ជាកថា

២៤៣. ‘‘មក្ខិតោ’’តិ ឥមិនា ផុរតិ វិប្ផារតិ ព្យាបេតីតិ ផុដោតិ វុត្តេ ផុរធាតុយា វិប្ផារណំ នាម មក្ខិតត្ថោតិ ទស្សេតិ. យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ. ឥមិនា គាវោ អាហនន្តិ ឯត្ថាតិ គវាឃាតនន្តិ អត្ថំ ទស្សេភិ. តន្តិស្សរេតិ តន្តិយា គុណស្ស សរេ. វាទនកុសលោតិ វាទនេ កុសលោ. ខរមុច្ឆិតាតិ ខរេន មុច្ឆិតា. ‘‘សរសម្បន្នា’’តិ ឥមិនា សរោ ឯតិស្សមត្ថីតិ សរវតី, វីណាតិ ទស្សេតិ. កម្មញ្ញាតិ ឯត្ថ កម្មសទ្ទតោ ខមត្ថេ ញ្ញបច្ចយោតិ អាហ ‘‘កម្មក្ខមា’’តិ. មន្ទមុច្ឆនាតិ មន្ទេន មុច្ឆនា. សមេ គុណេតិ ឯត្ថ សមោ នាម មជ្ឈិមោ, គុណោ នាម មុខ្យតោ វីណាយ ជិយា, ឧបចារតោ សរោតិ អាហ ‘‘មជ្ឈិមេ សរេ’’តិ. វីរិយសមថន្តិ ឯត្ថ វីរិយញ្ច សមថោ ចាតិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘វីរិយសម្បយុត្តំ សមថ’’ន្តិ. ឥមិនា វីរិយេន សម្បយុត្តំ សមថំ វីរិយសមថន្តិ ទស្សេតិ. ‘‘វីរិយំ សមថេន យោជេហី’’តិ ឥមិនា វីរិយេន សមថំ យោជេហីតិ អត្ថោបិ ទស្សិតោតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥន្ទ្រិយានញ្ច សមតន្តិ ឯត្ថ សទ្ធាទីនិ បញ្ចិន្ទ្រិយានេវ គហេតព្ពានិ, ន អញ្ញានីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សទ្ធាទីនំ ឥន្ទ្រិយាន’’ន្តិ. ‘‘សមភាវ’’ន្តិ ឥមិនា តាបច្ចយោ ភាវត្ថេ ហោតីតិ ទស្សេតិ. តត្ថាតិ ‘‘ឥន្ទ្រិយានំ សមត’’ន្តិបាឋេ, សទ្ធាទីសុ ឥន្ទ្រិយេសុ វា. តត្ថ ច និមិត្តំ គណ្ហាហីតិ ឯត្ថ ភាវេនភាវលក្ខណេ ថបច្ចយោ ហោតីតិ អាហ ‘‘តស្មិំ សមថេ សតី’’តិ. អាទាសេ សតិ មុខពិម្ពេន កត្តុភូតេន ឧប្បជ្ជិតព្ពំ ឥវ, តស្មិំ សមថេ សតិ យេន និមិត្តេន កត្តុភូតេន ឧប្បជ្ជិតព្ពន្តិ យោជនា. សមថស្ស និមិត្តំ សមថនិមិត្តំ, ឥន្ទ្រិយានំ សមភាវោ. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ. សមថនិមិត្តាទីនិ ចត្តារិ ឯកសេសេន វា សាមញ្ញនិទ្ទេសេន វា ‘‘និមិត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ.

២៤៤. អញ្ញំ ព្យាករេយ្យន្តិ ឯត្ថ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ អត្តានំ ‘‘អរហា អហ’’ន្តិ ជានាបេតីតិ អាហ ‘‘អរហា អហ’’ន្តិ ជានាបេយ្យ’’ន្តិ. ឆ ឋានានីតិ ឯត្ថ ឋានសទ្ទោ ការណត្ថោតិ អាហ ‘‘ឆ ការណានី’’តិ. ‘‘បដិវិជ្ឈិត្វា’’តិអាទិនា អធិមុត្តោតិ បទស្ស អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតិ. សទ្ទត្ថោ បន អធិមុច្ចតីតិ អធិមុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពោ. អរហត្តំ វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ វិត្ថារោ. អសម្មោហោតីតិ ឯត្ថ អាការត្ថវាចកោ ឥតិសទ្ទោ បុព្ពបទេសុបិ យោជេត្វា ‘‘នេក្ខមំ ឥតិ វុច្ចតី’’តិអាទិនា យោជនា កាតព្ពា.

‘‘បដិវេធរហិត’’ន្តិ ឥមិនា កេវលំ សទ្ធាមត្តកន្តិ ឯត្ថ មត្តសទ្ទស្ស និវត្តេតព្ពត្ថំ ទស្សេតិ. បដិវេធបញ្ញាយាតិ មគ្គបញ្ញាយ. ‘‘អសម្មិស្ស’’ន្តិ ឥមិនា កេវលសទ្ទស្ស អសម្មិស្សត្ថំ ទស្សេតិ. បដិចយន្តិ ឯត្ថ បដិសទ្ទោ អនុបច្ឆិន្នត្ថោ, ចិធាតុ វឌ្ឍនត្ថោតិ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ ករណេន វឌ្ឍិ’’ន្តិ, មគ្គបដិវេធេន វីតរាគត្តាយេវាតិ សម្ពន្ធោ. តន្និន្នមានសោយេវាតិ តស្មិំ ផលសមាបត្តិវិហារេ និន្នមានសោ ឯវ.

លាភសក្ការសិលោកន្តិ ឯត្ថ លភនំ លាភោ, សុដ្ឋុ ករណំ សក្ការោ, សិលោកនំ វណ្ណភណនំ សិលោកោ, លាភោ ច សក្ការោ ច សិលោកោ ច លាភសក្ការសិលោកន្តិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចតុបច្ចយលាភញ្ចា’’តិអាទិ. តេសំយេវាតិ ចតុន្នំ បច្ចយានមេវ. ‘‘សីលញ្ច វតញ្ចា’’តិ ឥមិនា សីលព្ពតន្តិបទស្ស ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ.

ភុសសទ្ទស្ស កលិង្គរត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘ពលវន្តោ’’តិ ‘‘ខីណាសវស្សា’’តិ ឥមិនា នេវស្សាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ‘‘គហេត្វា’’តិ ឥមិនា បរិយាទិយន្តីតិ ឯត្ថ បរិបុព្ពអាបុព្ពទាធាតុយា គហណត្ថំ ទស្សេតិ. ហីតិ សច្ចំ. កិលេសា ករោន្តីតិ សម្ពន្ធោ. តេសន្តិ កិលេសានំ. អានេញ្ជប្បត្តន្តិ ឯត្ថ ឥញ្ជនំ កម្បនំ ឥញ្ជំ, ន ឥញ្ជំ អនេញ្ជំ, តមេវ អានេញ្ជំ, តំ បត្តន្តិ អានេញ្ជប្បត្តន្តិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អចលនប្បត្ត’’ន្តិ. វយញ្ចាតិ ចសទ្ទោ អវុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោតិ អាហ ‘‘វយម្បិ ឧប្បាទម្បី’’តិ.

ឧបាទានក្ខយស្សាតិ ឯត្ថ ឧបាទានក្ខយំ អធិមុត្តស្សាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបយោគត្ថេ សាមិវចន’’ន្តិ. ‘‘ឧប្បាទញ្ច វយញ្ចា’’តិ ឥមិនា អាយតនុប្បាទន្តិ ឯត្ថ ឧប្បាទសទ្ទេន វយោបិ អវិនាភាវតោ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ. សម្មាតិ និបាតោ ញាយត្ថោតិ អាហ ‘‘ហេតុនា នយេនា’’តិ. សន្តចិត្តស្សាតិ ឯត្ថ សន្តសទ្ទស្ស ខេទាទីសុបិ បវត្តត្តា ឥធ និព្ពុតត្ថេ វត្តតីតិ អាហ ‘‘និព្ពុតចិត្តស្សា’’តិ. អនុនយបដិឃេហីតិ អនុ បុនប្បុនំ អារម្មណេ ចិត្តំ នេតីតិ អនុនយោ, រាគោ, អារម្មណេ បដិហញ្ញតីតិ បដិឃោ, ទោសោ, អនុនយោ ច បដិឃោ ច អនុនយបដិឃា, តេហិ. ឥដ្ឋេ អនុនយោ, អនិដ្ឋេ បដិឃោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ ទដ្ឋព្ពោ.