៧៨. បាតិមោក្ខុទ្ទេសកថា

១៥០. ឥមំ និទានន្តិ បាតិមោក្ខស្ស ឥមំ និទានំ. សុតា ខោ បនាតិ ឯត្ថ សុយ្យិត្ថាតិ សុតា, សុយ្យស្សន្តីតិ វា សុតា, បារាជិកុទ្ទេសាទយោ. សុតា ច សុតា ច សុតាតិ សរូបេកសេសោ កាតព្ពោ. អវសេសន្តិ និទានុទ្ទេសាទិតោ អវសេសំ បារាជិកុទ្ទេសាទិ. សុតេនាតិ សុតសទ្ទេន. ‘‘អត្ថេ អសម្ភវតោ សទ្ទេ វុត្តវិធានំ ហោតី’’តិ ហិ បរិភាសតោ ‘‘សុតេនា’’តិ ឯត្ថ សទ្ទោវ គហេតព្ពោ. តេន នយេនាតិ តេន និទានុទ្ទេសនយេន.

អដវិមនុស្សភយន្តិ អដវិយំ និវសន្តស្ស មនុស្សស្ស ភយំ, វនចរកភយន្តិ អត្ថោ. រាជន្តរាយោតិអាទីសុ ឯវំ វិសេសោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. ទវទាហោតិ ទាយំ ទហតីតិ ទវទាហោ អាការស្ស រស្សំ, យការស្ស ច វការំ កត្វា. នន្តិ ភិក្ខុំ. ឯកំ វា ភិក្ខុន្តិ យោជនា. បឋមោ វា ឧទ្ទេសោតិ និទានុទ្ទេសោ. ឯត្ថាតិ បញ្ចសុ ឧទ្ទេសេសុ. យស្មិន្តិ ឧទ្ទេសេ. សោបីតិ ឧទ្ទេសោបិ. សុតេនេវ សាវេតព្ពោតិ សុតបទេនេវ សង្ឃស្ស សាវេតព្ពោតិ ឯវសទ្ទោ ‘‘ន វិត្ថារេនា’’តិ ទស្សេតិ.

អនជ្ឈិដ្ឋាតិ ឯត្ថ ឧបសគ្គវសេន ឥសុធាតុស្ស ឥច្ឆាកន្តិតោ អញ្ញមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អនាណត្តា, អយាចិតា វា’’តិ. ឯត្ថ ‘‘អនាណត្តា’’តិ ឥទំ ថេរេន អនាណត្តភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘អយាចិតា’’តិ ឥទំ សម្មុតិលទ្ធេន នវកេន អយាចិតភាវំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថាតិ ‘‘អនជ្ឈិដ្ឋា ធម្មំ ភាសន្តី’’តិ វចនេ. ធម្មជ្ឈេសកេតិ ធម្មកថនត្ថាយ អជ្ឈេសតីតិ ធម្មជ្ឈេសកោ, តស្មិំ. អាបុច្ឆិត្វា វា តេន សង្ឃត្ថេរេន យាចិតោ ហុត្វា វាតិ យោជនា. វារបដិបាដិយាតិ វារានុក្កមេន. ទេហីតិ វាតិ ឯត្ថ ឥតិ-វា-សទ្ទោ ‘‘ភណ’’ ឥតិបទេន ច ‘‘កថេហិ’’ ឥតិបទេន ច យោជេតព្ពោ. ‘‘ភណ’’ ឥតិ វា ‘‘កថេហិ’’ឥតិ វា ‘‘ទេហិ’’ឥតិ វា វត្តព្ពាតិ យោជនា. តីហិបិ វិធីហីតិ ឱសារណកថនសរភញ្ញសង្ខាតេហិ តីហិ សជ្ជនេហិ. ឯត្ថ ច សុត្តស្ស ឱសារិយតេ ឧច្ចារិយតេ ឱសារណំ, អត្ថស្ស កថិយតេ កថនំ, សុត្តស្ស ច តទត្ថស្ស ច សរេន ភណិយតេ សរភញ្ញំ. ឱសារេហីតិ សុត្តំ ឧច្ចារេហិ. កថេហីតិ អត្ថំ កថេហិ. សរភញ្ញន្តិ សុត្តស្ស ច តទត្ថស្ស ច សរេន ភណនំ. នន្តិ សទ្ធិវិហារិកំ. សជ្ឈាយំ អធិដ្ឋហិត្វាតិ ‘‘សជ្ឈាយំ ករោមី’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា. ឯត្ថាតិ អជ្ឈេសនដ្ឋានេ.

និស្សិតកេតិ សទ្ធិវិហារិកាទយោ. សោតិ សង្ឃត្ថេរោ, ‘‘វត្តព្ពោ’’តិបទេ កម្មំ, ‘‘វទតី’’តិអាទីសុ បទេសុ កត្តា. អារទ្ធន្តិ សង្ឃេន អារទ្ធំ. ឋបេត្វាតិ ធម្មសវនំ ឋបេត្វា. ឱសារេត្វាតិ បឋមំ សុត្តំ ឱសារេត្វា. បុន កថេន្តេនាតិ បច្ឆា អត្ថំ កថេន្តេន. អដ្ឋបេត្វាយេវ វាតិ សុត្តស្ស ច អត្ថស្ស ច អន្តរា អដ្ឋត្វា ឯវ វា. កថេតព្ពន្តិ អត្ថជាតំ កថេតព្ពំ. កថេន្តស្ស…បេ… នយោតិ បឋមំ អត្ថំ កថេត្វា បុន សុត្តញ្ច អត្ថញ្ច សរេន ភណន្តស្ស បុន អាគតេបិ ឯសេវ នយោតិ អត្ថោ.

ឧបនិសិន្នកថាយបីតិ សមីបេ និសិន្នេន កថាយបិ. តេនាតិ សង្ឃត្ថេរេន. វត្តុំ វដ្ដតីតិ វិសេសេត្វា វត្តុំ វដ្ដតិ. តេនាតិ មនុស្សេហិ ជាននភិក្ខុនា. សង្ឃត្ថេរោ ភណតិ, តុណ្ហី វា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘បុច្ឆន្តី’’តិ វុត្តេតិ យោជនា. អនុមោទនាទីសុបីតិអាទិសទ្ទេន ធម្មកថាទយោ សង្គណ្ហាតិ. សង្ឃត្ថេរោ អនុជានាតីតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ វិហារអន្តរឃរេសុ.

សជ្ឈាយន្តិ សយំ ឥស្សរេន អយនំ ឧច្ចារណំ, កេនចិ អនជ្ឈិដ្ឋោ សយំ អធិឥស្សរេន អយនំ ឧច្ចារណន្តិ អត្ថោ. ថេរោតិ សទ្ធិវិហារោ ថេរោ. វិស្សមិស្សាមីតិ ខេទវិរហិតំ គមិស្សាមិ. អាបុច្ឆិតព្ពន្តិ បឋមថេរម្បិ បុន អាគតត្ថេរម្បិ អាបុច្ឆិតព្ពំ. ឯកេន សង្ឃត្ថេរេន អនុញ្ញាតេនាតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញស្មីន្តិ អនុញ្ញាតត្ថេរតោ អញ្ញស្មិំ ថេរេតិ សម្ពន្ធោ. តន្តិ បុន អាគតំ ថេរំ. អត្តានំ សម្មនិតព្ពន្តិ ឯត្ថ បច្ចត្តេ ឧបយោគវចនន្តិ អាហ ‘‘អត្តា សម្មនិតព្ពោ’’តិ. កិំ សម្មតេន បរិសំ អនោលោកេត្វា បុច្ឆិតព្ពោតិ អាហ ‘‘បុច្ឆន្តេន បនា’’តិអាទិ.

១៥៣. មេតិ មយ្ហំ. ឥតោតិ បុគ្គលតោ, ឧប្បន្នោតិ សម្ពន្ធោ. បុរម្ហាកន្តិ បទស្ស បុរេ អម្ហាកន្តិ បទច្ឆេទំ កត្វា បុរេសទ្ទោ បឋមត្ថោតិ អាហ ‘‘បឋមំ អម្ហាក’’ន្តិ. បដិកច្ចេវសទ្ទោ បគេវបរិយាយោ, ‘‘បឋមតរមេវា’’តិ ឥមិនា តស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ភូតមេវាតិ វិជ្ជមានមេវ, តថមេវ វា.