៧. បព្ពជ្ជាកថា

៣១. បោរាណានុបោរាណានន្តិ បុរាណេ ច អនុបុរាណេ ច ភវានំ. ឯកសដ្ឋីតិ ឯកោ ច សដ្ឋិ ច, ឯកេន វា អធិកា សដ្ឋិ ឯកសដ្ឋិ.

តត្រាតិ តេសុ ឯកសដ្ឋិមនុស្សអរហន្តេសុ. បុព្ពយោគោតិ បុព្ពេ កតោ ឧបាយោ, បុព្ពូបនិស្សយោតិ អត្ថោ. វគ្គពន្ធេនាតិ សមូហំ កត្វា ពន្ធេន. តេតិ បញ្ចបញ្ញាស ជនា. ឈាបេស្សាមាតិ ឌយ្ហិស្សាម. នីហរិំសូតិ គាមតោ នីហរិំសុ. តេសូតិ បញ្ចបញ្ញាសជនេសុ. បញ្ច ជនេ ឋបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. សេសាតិ បញ្ចហិ ជនេហិ អវសេសា. សោតិ យសោ ទារកោ. តេបីតិ ចត្តារោបិ ជនា. តត្ថាតិ សរីរេ. តេ សព្ពេបីតិ យសស្ស មាតាបិតុភរិយាហិ សទ្ធិំ សព្ពេបិ តេ សហាយកា. តេនាតិ បុព្ពយោគេន.

អាមន្តេសីតិ កថេសិ.

៣២. ទិព្ពេសុ វិសយេសុ ភវា ទិព្ពា លោភបាសាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទិព្ពា នាមា’’តិអាទិ. លោភបាសាតិ លោភសង្ខាតា ពន្ធនា. អសវនតាតិ ឯត្ថ ករណត្ថេ បច្ចត្តវចនន្តិ អាហ ‘‘អសវនតាយា’’តិ. បរិហាយន្តីតិ ឯត្ថ កេន បរិហាយន្តីតិ អាហ ‘‘វិសេសាធិគមតោ’’តិ. វិសេសាធិគមតោតិ មគ្គផលសង្ខាតស្ស វិសេសស្ស អធិគមតោ.

៣៣. អន្តំ លាមកំ ករោតីតិ អន្តកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘លាមកា’’តិ. ‘‘ហីនសត្តា’’តិ ឥមិនា អន្តកស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. អាមន្តនបទមេតំ. តន្តិ រាគបាសំ. ហីតិ សច្ចំ. សោតិ មារោ បាបិមា. អន្តលិក្ខេ ចរន្តានំ បញ្ចាភិញ្ញានម្បិ ពន្ធនត្តា អន្តលិក្ខេ ចរតិ បវត្តតីតិ អន្តលិក្ខចរោតិ វចនត្ថេន រាគបាសោ ‘‘អន្តលិក្ខចរោ’’តិ មារេន បាបិមតា វុត្តោ.

៣៤. នានាជនបទតោតិ ឯកិស្សាបិ ទិសាយ នានាជនបទតោ. ‘‘អនុជានាមិ…បេ… បព្ពាជេថា’’តិអាទិម្ហិ វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. បព្ពាជេន្តេន ភិក្ខុនា បព្ពាជេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. យេ បដិក្ខិត្តា បុគ្គលាតិ យោជនា. បរតោតិ បរស្មិំ. ‘‘ន ភិក្ខវេ…បេ… បព្ពាជេតព្ពោ’’តិ បាឡិំ (មហាវ. ៨៩) អាទិំ កត្វាតិ យោជនា. តេតិ បដិក្ខិត្តបុគ្គលេ. សោបិ ចាតិ សោបិ ច បុគ្គលោ. អនុញ្ញាតោយេវ បព្ពាជេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. តស្ស ចាតិ បុគ្គលស្ស ច, អថ វា តេសញ្ច មាតាបិតូនំ. វចនវិបល្លាសោ ហេស. អនុជាននលក្ខណំ វណ្ណយិស្សាមាតិ សម្ពន្ធោ.

ឯវន្តិ ឥមិនា វុត្តនយេន. ចសទ្ទោ វាក្យសម្បិណ្ឌនត្ថោ. សចេ អច្ឆិន្នកេសោ ហោតិ ច, សចេ ឯកសីមាយ អញ្ញេបិ ភិក្ខូ អត្ថិ ចាតិ អត្ថោ. អញ្ញេបីតិ អត្តនា អបរេបិ. ភណ្ឌូតិ មុណ្ឌោ, សោយេវ កម្មំ ភណ្ឌុកម្មំ. តស្សាតិ ភណ្ឌុកម្មស្ស. ឱកាសោតិ បព្ពជ្ជាយ ខណោ. ‘‘ឱកាសំ ន លភតី’’តិ វត្វា តស្ស ការណំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សចេ’’តិអាទិ.

អវុត្តោបីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទោ វុត្តោ បន កា នាម កថាតិ ទស្សេតិ. ឧបជ្ឈាយំ ឧទ្ទិស្ស បព្ពាជេតីតិ ឯត្ថ បព្ពជ្ជា ចតុព្ពិធា តាបសបព្ពជ្ជា បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជា សាមណេរបព្ពជ្ជា ឧបសម្បទបព្ពជ្ជាតិ. តត្ថ កេសមស្សុហរណំ តាបសបព្ពជ្ជា នាម វក្កលាទិគហណតោ បឋមមេវ វជិតព្ពត្តា. ឥសិបព្ពជ្ជាតិបិ តស្សាយេវ នាមំ. កេសមស្សុហរណមេវ បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជា នាម កាសាយាទិគហណតោ បឋមមេវ វជិតព្ពត្តា. កេសមស្សុហរណញ្ច កាសាយច្ឆាទនញ្ច សាមណេរបព្ពជ្ជា នាម សរណគហណតោ បឋមមេវ វជិតព្ពត្តា. ឧបសម្បទបព្ពជ្ជា តិវិធា ឯហិភិក្ខុឧបសម្បទបព្ពជ្ជា សរណគហណូបសម្បទបព្ពជ្ជា ញត្តិចតុត្ថវាចិកូបសម្បទបព្ពជ្ជាតិ. តត្ថ ឯហិភិក្ខូបសម្បទបព្ពជ្ជាយំ កេសមស្សុហរណាទិ សព្ពំ ឯកតោវ សម្បជ្ជតិ ‘‘ឯហិ ភិក្ខូ’’តិ ភគវតោ វចនេន អភិនិប្ផន្នត្តា. សរណគហណូបសម្បទបព្ពជ្ជា សាមណេរបព្ពជ្ជសទិសាយេវ. កេសមស្សុហរណញ្ច កាសាយច្ឆាទនញ្ច សរណគហណញ្ច ញត្តិចតុត្ថវាចិកូបសម្បទបព្ពជ្ជា នាម កម្មវាចាគហណតោ បឋមមេវ វជិតព្ពត្តា. តត្ថ សាមណេរបព្ពជ្ជំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ឧបជ្ឈាយំ ឧទ្ទិស្ស បព្ពាជេតី’’តិ. ឧបជ្ឈាយំ ឧទ្ទិស្សាតិ ឧបជ្ឈាយស្ស វេយ្យាវច្ចករដ្ឋាននិយមំ កត្វា. បព្ពជ្ជាកម្មេ អត្តនោ ឥស្សរិយមកត្វាតិ អត្ថោ. ទហរេន ភិក្ខុនា កេសច្ឆេទនំ កាសាយច្ឆាទនំ សរណទានន្តិ តីណិ កិច្ចានិ កាតព្ពានិយេវ. កេចិ ‘‘សរណានិ បន សយំ ទាតព្ពានី’’តិ បាឋំ ឥធានេត្វា ទហរេន ភិក្ខុនា សរណានិ ន ទាតព្ពានីតិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ ទហរស្ស ភិក្ខុត្តា, ភិក្ខូនំ បព្ពាជេតុំ លភនត្តា ច. ឧបជ្ឈាយោ ចេ កេសច្ឆេទនញ្ច កាសាយច្ឆាទនញ្ច អកត្វា បព្ពជ្ជត្ថំ សរណានិយេវ ទេតិ, ន រុហតិ បព្ពជ្ជា បព្ពជ្ជាយ អកត្តព្ពត្តា. កម្មវាចំ សាវេត្វា ឧបសម្បាទេតិ, រុហតិ ឧបសម្បទា អបត្តចីវរានំ ឧបសម្បទសិទ្ធិតោ, កម្មវិបត្តិយា អភាវតោ ច. ខណ្ឌសីមន្តិ ឧបចារសីមដ្ឋំ ពទ្ធសីមំ. បព្ពាជេត្វាតិ កេសច្ឆេទនំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘កាសាយានិ អច្ឆាទេត្វា’’តិ កាសាយច្ឆាទនស្ស វិសុំ វុត្តត្តា. សាមណេរស្ស សរណទានស្ស អរុហត្តា ‘‘សរណានិ បន សយំ ទាតព្ពានី’’តិ វុត្តំ. បុរិសំ បព្ពាជេតុន្តិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. អាណត្តិយាតិ ភិក្ខូនំ អាណត្តិយា. យេន កេនចីតិ គហដ្ឋបព្ពជិតេសុ យេន កេនចិ.

‘‘ភព្ពរូបោ’’តិ វត្វា តស្ស អត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សហេតុកោ’’តិ. សហេតុកោតិ មគ្គផលានំ ឧបនិស្សយេហិ សហ បវត្តោ. យសស្សីតិ បរិវារយសេន ច កិត្តិយសេន ច សមន្នាគតោ. ឱកាសំ កត្វាបីតិ ឱកាសំ កត្វា ឯវ. សយមេវាតិ ន អញ្ញោ អាណាបេតព្ពោ. ឯត្តោយេវាតិ ទស្សនដ្ឋានតោយេវ. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស. ខជ្ជុ វាតិ កណ្ឌុវនំ វា. ‘‘កច្ឆុ វា’’តិបិ បាឋោ, បាមំ វាតិ អត្ថោ. បិឡកា វាតិ ផោដា វា. ឯត្តកេនាតិ ឯតបមាណេន ឃំសិត្វា ន្ហាបនមត្តេន. អនិវត្តិធម្មាតិ គិហិភាវំ អនិវត្តនសភាវា. កតញ្ញូតិ កតស្សូបការស្ស ជាននសីលា. កតវេទិនោតិ កតញ្ញូបការស្ស វេទំ បាកដំ ករោន្តោ.

អនិយ្យានិកកថាតិ យាវទត្ថំ សុបិត្វា យាវទត្ថំ ភុញ្ជីត្វា ចិត្តកេឡិំ ករោន្តោ អនុក្កណ្ឋិតោ វិហរាហីតិអាទិកា កថា. នកថេតព្ពំ ទស្សេត្វា កថេតព្ពំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថខ្វស្សា’’តិ. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស. អាចិក្ខនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អាចិក្ខន្តេន ចា’’តិអាទិ. វណ្ណ…បេ… វសេនាតិ វណ្ណោ ច សណ្ឋានញ្ច គន្ធោ ច អាសយោ ច ឱកាសោ ច, តេសំ វសេន, អាចិក្ខិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ ផលជោតកោ, អាចិក្ខនស្ស ផលំ វក្ខាមីតិ អត្ថោ. សោតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខោ. បុព្ពេតិ បុព្ពភវេ, បព្ពជនតោ បុព្ពេ វា. កណ្ដកវេធាបេក្ខោ បរិបក្កគណ្ឌោ វិយ ញាណំ បវត្តតីតិ យោជនា. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស. ឥន្ទាសនីតិ សក្កស្ស វជិរាវុធោ. សោ ហិ ឥន្ទេន អសីយតិ ខិបីយតីតិ ឥន្ទាសនីតិ វុច្ចតិ. ឥន្ទាសនិ បព្ពតេ ចុណ្ណយមានា វិយ សព្ពេ កិលេសេ ចុណ្ណយមានំយេវាតិ យោជនា. ខុរគ្គេយេវាតិ ខុរស្ស កោដិយមេវ. ខុរកម្មបរិយោសានេយេវាតិ អត្ថោ. ហីតិ សច្ចំ. តស្មាតិ យស្មា បត្តា, តស្មា. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស.

គិហិគន្ធន្តិ គេហេ ឋិតស្ស ជនស្ស គន្ធំ. អថាបីតិ យទិបិ អច្ឆាទេតីតិ សម្ពន្ធោ. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស. អាចរិយោ វាតិ សរណទានាចរិយោ វា កម្មវាចាចរិយោ វា ឱវាទាចរិយោ វា. តំយេវ វាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខមេវ វា. តេន ភិក្ខុនាវាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយភិក្ខុនា ឯវ.

អនាណត្តិយាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ អនាណត្តិយា. ឥមិនា អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ អនាណត្តេន យេន កេនចិ និវាសនាទីនិ ន កាតព្ពានីតិ ទស្សេតិ. ភិក្ខុនាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយភិក្ខុនា. តស្សេវាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្សេវ. ឧបជ្ឈាយមូលកេតិ ឧបជ្ឈាយមូលកេ និវាសនបារុបនេ. អយន្តិ វិនិច្ឆយោ.

តត្ថាតិ បព្ពជ្ជូបសម្បទដ្ឋានេ. តេសន្តិ ភិក្ខូនំ. អថាតិ វន្ទាបនតោ បច្ឆា, វន្ទាបនស្ស អនន្តរា វា. ‘‘ឯវំ វទេហី’’តិ បាឡិនយនិទស្សនមុខេន ‘‘យមហំ វទាមិ, តំ វទេហី’’តិ អដ្ឋកថានយំ និទស្សេតិ. អថាតិ តទនន្តរំ. អស្សាតិ បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស, ទាតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ. ឯកបទម្បីតិ តីសុ វាក្យបទេសុ ឯកំ វាក្យបទម្បិ, នវសុ វា វិភត្យន្តបទេសុ ឯកបទម្បិ. ឯកក្ខរម្បីតិ ចតុវីសតក្ខរេសុ ឯកក្ខរម្បិ.

ឯកតោ សុទ្ធិយាតិ ឯកស្សេវ កម្មវាចាចរិយស្ស ឋានករណសម្បត្តិយា សុជ្ឈនេន. ឧភតោ សុទ្ធិយាវាតិ ឧភយេសំ សរណទានាចរិយសាមណេរានំ សុជ្ឈនេន ឯវ. ឋានករណសម្បទន្តិ ឧរអាទិដ្ឋានានញ្ច សំវុតាទិករណានញ្ច សម្បទំ. វត្តុន្តិ ឋានករណសម្បទំ វត្តុំ. ន សក្កោតីតិ វត្តុំ ន សក្កោតីតិ យោជនា.

ឥមានីតិ សរណានិ. ចសទ្ទោ ឧបន្យាសោ, បនសទ្ទោ បទាលង្ការោ. ឯកសម្ពន្ធានីតិ ឯកតោ សម្ពន្ធានិ. អនុនាសិកន្តំ កត្វា ទានកាលេ ‘‘ពុទ្ធំ’’ឥតិ ‘‘សរណំ’’ឥតិ បទានញ្ច ‘‘សរណំ’’ឥតិ ‘‘គច្ឆាមិ’’ឥតិ បទានញ្ច អន្តរា វិច្ឆេទមកត្វា ឯកសម្ពន្ធមេវ កត្វា ទាតព្ពានីតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មា តិណ្ណំ បទានមន្តរា ព្យវធានស្ស កស្សចិ អក្ខរស្ស អភាវតោ. វិច្ឆិន្ទិត្វាតិ វិច្ឆេទំ កត្វា. មការន្តំ កត្វា ទានកាលេ តិណ្ណំ បទានមន្តរា ឯកសម្ពន្ធមកត្វា វិច្ឆិន្ទិត្វា ឯវ កត្វា ទាតព្ពានីតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មា? តិណ្ណំ បទានមន្តរា ព្យវធានស្ស និស្សរស្ស មការស្ស អត្ថិភាវតោ. អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តន្តិ វចនំ, ‘‘នត្ថី’’តិបទេ កត្តា, ‘‘ន វុត្ត’’ន្តិបទេ កម្មំ. តថាតិ ‘‘អហំ ភន្តេ ពុទ្ធរក្ខិតោ’’តិអាទិនា អាការេន, អវទន្តស្ស សរណំ ន កុប្បតិ, ពុការទការាទីនំ ព្យញ្ជនានំ ឋានករណសម្បទំ ហាបេន្តស្សេវ សរណំ កុប្បតីតិ អធិប្បាយោ.

‘‘តិក្ខត្តុ’’ន្តិ ឥមិនា សកិំ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. តិក្ខត្តុតោ អធិកំ បន សហស្សក្ខត្តុម្បិ វដ្ដតិយេវ. តត្ថាតិ តាសុ បព្ពជ្ជាឧបសម្បទាសុ. បរតោតិ បរស្មិំ. សាតិ ឧបសម្បទា. បព្ពជ្ជា បន អនុញ្ញាតា ឯវាតិ សម្ពន្ធោ. បរតោបីតិ បិសទ្ទោ បុព្ពាបេក្ខោ. សាតិ បព្ពជ្ជា. ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន កេសច្ឆេទនកាសាយច្ឆាទនសរណទានេន. ហីតិ ផលជោតកោ.

ឯសាតិ ឯសោ សាមណេរោតិ អត្ថោ. ‘‘គតិមា’’តិ វត្វា តស្សត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បណ្ឌិតជាតិកោ’’តិ. អថាតិ ឯវំ សតិ. អស្សាតិ សាមណេរស្ស. តស្មិំយេវ ឋានេតិ សាមណេរភូមិយំ ឋិតដ្ឋានេយេវ. យថា ភគវតា ឧទ្ទិដ្ឋានិ, តថា ឧទ្ទិសិតព្ពានីតិ យោជនា. ឯតន្តិ ‘‘អនុជានាមិ…បេ… ជាតរូប រជតបដិគ្គហណា វេរមណី’’តិ វចនំ.

តន្តិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តវចនំ. យថាបាឡិយាវាតិ ឯវសទ្ទោ សន្និដ្ឋានត្ថោ, តេន យថាបាឡិយាវ ឧទ្ទិសិតព្ពានិ. យថាបាឡិំ វិសជ្ជេត្វា អញ្ញថា ឯវ ឧទ្ទិសិតព្ពានីតិ វាទំ និវារេតិ. យថាបាឡិំ វិសជ្ជេត្វា អញ្ញថា ‘‘បាណាតិបាតា វេរមណិំ សិក្ខាបទំ សមាទិយាមី’’តិ ឧទ្ទិសន្តោបិ និទ្ទោសោយេវ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. តានីតិ សិក្ខាបទានិ. យាវាតិ យត្តកំ កាលំ ន ជានាតិ, ន កុសលោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. សន្តិកាវចរោយេវាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សមីបេ អវចារោវ. អស្សាតិ សាមណេរស្ស. កប្បិយាកប្បិយន្តិ ទសសិក្ខាបទវិនិមុត្តំ កប្បិយំ បរាមាសាទិញ្ច អកប្បិយំ អបរាមាសាទិញ្ច. តេនាបីតិ សាមណេរេនាបិ. នាសនង្គានីតិ លិង្គនាសនអង្គានិ. សាធុកំ សិក្ខិតព្ពន្តិ សាធុកំ អសិក្ខន្តស្ស លិង្គនាសនញ្ច ទណ្ឌកម្មនាសនញ្ច ហោតីតិ អធិប្បាយោ.