៦៣. ឧបសម្បទាវិធិកថា

១២៦. តំ ឧបជ្ឈន្តិ តំ ឧបជ្ឈាយំ. ‘‘ឧបជ្ឈា’’តិ ច ‘‘ឧបជ្ឈាយោ’’តិ ច ហិ អត្ថតោ ឯកំ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ យថា ‘‘សភា សភាយ’’ន្តិ. ឯត្ថ ឧបជ្ឈាសទ្ទោ រាជាទិគណោ (រុបសិទ្ធិ ៥៩៩ សុត្តេ; សទ្ទនីតិ ១១៤០ សុត្តេ), ឧបជ្ឈាយសទ្ទោ បុរិសាទិគណោ. សភាសទ្ទោ ឥត្ថិលិង្គោ, សភាយសទ្ទោ បុល្លិង្គោ វា នបុំសកលិង្គោ វា. ‘‘វិត្ថាយន្តី’’តិ សទ្ទោ នាមធាតូតិ អាហ ‘‘វិត្ថទ្ធគត្តា ហោន្តី’’តិ. វិត្ថសទ្ទោ ហិ ទព្ពវាចកត្តា នាមសទ្ទោ, វិការេន ថទ្ធោ គត្តោ ឯតេសន្តិ វិត្ថា, ទ្ធការស្ស លោបំ កត្វា, តតោ អាយបច្ចយោ ហោតិ. យន្តិ យំ អន្តរាយជាតំ. តវ សរីរេតិ តុយ្ហំ កាយេ. ‘‘និព្ពត្ត’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘ជាត’’ន្តិ ឯត្ថ ជនធាតុយា ជននត្ថំ ទស្សេតិ, ‘‘វិជ្ជមាន’’ន្តិ ឥមិនា ជនីធាតុយា បាតុភាវត្ថំ ទស្សេតិ. សន្តន្តិ សំវិជ្ជមានំ. ឥតិអាទិ កថេតព្ពន្តិ យោជនា.