៥៩. គមិកាទិនិស្សយវត្ថុកថា

១២១. ‘‘ករណីយនិស្សយោ’’តិ ឥមិនា និស្សយគហណំ និស្សយោ ឧត្តរបទលោបវសេន, សោ ករណីយោ ឥមស្សាតិ និស្សយករណីយោតិ វិសេសនបរនិបាតភាវំ ទស្សេតិ. និស្សយំ អលភមានេនាតិ ឯត្ថ កិំ និស្សយស្ស អលភនំ នាមាតិ អាហ ‘‘អត្តនា’’តិអាទិ. វុត្ថបុព្ពន្តិ វសិតបុព្ពំ. ឯករត្តំ វសន្តេនាបីតិ បិសទ្ទោ ទ្វិរត្តាទិកេ កា នាម កថាតិ ទស្សេតិ. វិស្សមន្តោ វា សត្ថំ បរិយេសន្តោ វា ហុត្វាតិ យោជនា. នាវាយ គច្ឆន្តស្សាតិ នាវាយ អទ្ធានមគ្គំ បដិបន្នស្ស.

យាចិយមានេនាតិ ឯត្ថ ពហុកត្តុបសង្គត្តា វុត្តំ ‘‘តេន គិលានេនា’’តិ. ‘‘មានេនា’’តិ ឥមិនា យាចិតុមសក្កុណេយ្យតាទីនិ និវត្តេតិ.

ផាសុ ហោតីតិ ឯត្ថ អាវាសសប្បាយាទិវសេន ផាសុ ហោតីតិ អាសង្កា ភវេយ្យាតិ អាហ ‘‘សមថវិបស្សនានំ បដិលាភវសេនា’’តិ. ហីតិ សច្ចំ. ឥមំ បរិហារន្តិ ឥមំ ផាសុវិហារបរិហារំ. ថាមគតាយ វិបស្សនាយាតិ យោជនា. សមថោ វា តរុណោ ហោតីតិ យោជនា. ឯតស្សេវាតិ តរុណសមថវិបស្សនិកស្សេវ ភិក្ខុនោ. តស្ស និស្សាយាតិ ឯត្ថ តស្ស ឱវាទំ និស្សាយាតិ យោជនា. អថ វា ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. តំ និស្សយទាយកំ និស្សាយាតិ ហិ អត្ថោ. យត្តកោ កាលោ អាសឡ្ហីបុណ្ណមា អត្ថិ, តត្តកំ កាលន្តិ យោជនា. ‘‘អាសឡ្ហីបុណ្ណមា’’តិ ឯត្ថ ‘‘យាវា’’តិ និបាតបយោគត្តា អភិវិធិអវឈត្ថេ និស្សក្កវចនំ ទដ្ឋព្ពំ. យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ.

១២២. បាឡិយំ គោត្តេនបីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទេន ន កេវលំ នាមេនេវ, អថ ខោ គោត្តេនបិ សាវេតុន្តិ ទស្សេតិ. តស្មា ‘‘អាយស្មតោ បិប្បលិស្សា’’តិ នាមំ សាវេត្វាតិបិ ‘‘អាយស្មតោ មហាកស្សបស្សា’’តិ គោត្តំ សាវេត្វាបិ អនុសាវេតព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘មហាកស្សបស្សា’’តិអាទិ. ឥមិនា ‘‘កោនាមោ តេ ឧបជ្ឈាយោ? ឧបជ្ឈាយោ មេ ភន្តេ អាយស្មា មហាកស្សបោ នាមា’’តិអាទីសុ គោត្តម្បិ នាមេនេវ សង្គហិតន្តិ សិទ្ធំ ហោតិ.

១២៣. ឯកានុសាវនេតិ បទស្ស សមានាធិករណពាហិរត្ថសមាសភាវំ និវត្តេន្តោ អាហ ‘‘ឯកតោ អនុសាវនេ’’តិ. តត្ថ ឯកតោតិ ឯកក្ខណេ, ឯកបហារេន វា. វក្ខតិ ហិ ‘‘ឯកក្ខណេ’’តិ ច ‘‘ឯកបហារេនេវា’’តិ ច. ឥមិនា ឯកតោ អនុសាវនមេតេសន្តិ ឯកានុសាវនាតិ អសមានាធិករណពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ. ឯកេនាតិ ឯកេន អនុសាវនាចរិយេន. ឯកស្សាតិ ឯកស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស. ‘‘ឯកក្ខណេ’’តិ ឥមិនា ‘‘ឯកតោ’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘ឧបសម្បាទេតុ’’ន្តិ ទ្វិន្នំ ឧបសម្បទាបេក្ខានំ ឧបសម្បាទេតុំ.

បុរិមនយេនេវាតិ ‘‘ឯកេន ឯកស្ស, អញ្ញេន ឥតរស្សា’’តិអាទិនា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ. ឯកតោ អនុសាវនេ កាតុន្តិ ‘‘ឯកេន ឯកស្ស, អញ្ញេន អញ្ញស្ស, ឥតរេន ឥតរស្សា’’តិ ឯវំ តីហិ អាចរិយេហិ តិណ្ណំ ឧបសម្បទាបេក្ខានំ ឯកក្ខណេ អនុសាវនេ កាតុំ. តញ្ច ខោតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស ‘‘អនុសាវនេ កាតុ’’ន្តិ បទស្សេវ អត្ថវិសយតំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អនុសាវនកិរិយ’’ន្តិ. ទ្វេ វា តយោ វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ អនិយមវិកប្បត្ថោ. សចេ ឯកេនាចរិយេន ទ្វេ អនុសាវេតិ, ‘‘អយំ ពុទ្ធរក្ខិតោ ច អយំ ធម្មរក្ខិតោ ចា’’តិ អនុសាវេតព្ពា. សចេ តយោ អនុសាវេតិ, ‘‘អយំ ពុទ្ធរក្ខិតោ ច អយំ ធម្មរក្ខិតោ ច អយំ សង្ឃរក្ខិតោ ចា’’តិ អនុសាវេតព្ពា. យថា ឯកេនាចរិយេន ទ្វេ វា តយោ វា ឯកតោ អនុសាវេតព្ពា, ឯវំ ទ្វីហិ វា តីហិ វា អាចរិយេហិ ឯកោ អនុសាវេតព្ពោតិបិ វទន្តិ. ឯកេន ឧបជ្ឈាយេន ករណភូតេន, ឯកោ ឧបជ្ឈាយោ ហុត្វាតិ វា អត្ថោ. ‘‘ឯកបហារេនេវា’’តិ ឥមិនា ‘‘ឯកតោ’’តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ទ្វេ តិស្សោ កម្មវាចាតិ ទ្វីហិ អាចរិយេហិ ទ្វេ, តីហិ អាចរិយេហិ តិស្សោ កម្មវាចា. ឯកេន ឧបជ្ឈាយេន អនុសាវនេ ឯកោ វា ទ្វេ វា តយោ វា អាចរិយា វដ្ដន្តិ, នានុបជ្ឈាយេន អនុសាវនេ បន នានាចរិយា ឯវ វដ្ដន្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. តិស្សត្ថេរោតិ កម្មវាចាចរិយភូតោ តិស្សត្ថេរោ. សុមនត្ថេរស្សាតិ ឧបជ្ឈាយភូតស្ស សុមនត្ថេរស្ស. ឥទន្តិ នានុបជ្ឈាយេន ឯកស្សាចរិយស្សានុសាវនំ. ឯស បដិក្ខេបោតិ ‘‘ន ត្វេវ នានុបជ្ឈាយេនា’’តិ ឯសោ បដិក្ខេបោ.