៤. រាជាយតនកថា

៦. បាចីនកោណេតិ បុរត្ថិមអស្សេ, បុព្ពទក្ខិណទិសាភាគេតិ អត្ថោ. រាជាយតនរុក្ខន្តិ ខីរិការុក្ខំ. តេន ខោ បន សមយេនាតិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ បុច្ឆិត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កតរេន សមយេនា’’តិ. និសិន្នស្ស ភគវតោតិ យោជនា. ទេវរាជសទ្ទស្ស អញ្ញេ បជាបតិអាទយោ ទេវរាជានោ និវត្តេតុំ ‘‘សក្កោ’’តិ វុត្តំ. តន្តិ ហរីតកំ. បរិភុត្តមត្តស្សេវ ភគវតោតិ សម្ពន្ធោ. និសិន្នេ ភគវតិ.

‘‘តេន ខោ បន សមយេនា’’តិ ឥមិនា យេន សមយេន ភគវា រាជាយតនមូលេ និសីទិ, តេន ខោ បន សមយេនាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. ឧក្កលជនបទតោតិ ឧក្កលនាមកា ជនបទម្ហា. យស្មិំ ទេសេ ភគវា វិហរតិ, តំ ទេសន្តិ យោជនា. ឯត្ថាតិ ‘‘តំ ទេសំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នា’’តិបទេ. តេសន្តិ វាណិជានំ. ញាតិសាលោហិតសទ្ទានំ អញ្ញមញ្ញវេវចនត្តា ‘‘ញាតី’’តិ វុត្តេ សាលោហិតសទ្ទស្ស អត្ថោ សិទ្ធោតិ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ញាតិភូតបុព្ពា ទេវតា’’តិ. សាតិ ទេវតា. នេសន្តិ វាណិជានំ. តតោតិ អបវត្តនការណា. តេតិ វាណិជា. ឥទន្តិ អបវត្តនំ. ពលិន្តិ ឧបហារំ. តេសន្តិ វាណិជានំ. ‘‘សព្ពិមធុផាណិតាទីហិ យោជេត្វា’’តិ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ, តស្មា មជ្ឈេ វុត្តំ. បតិមានេថាតិ ឯត្ថ មាន បូជាយំ បេមនេតិ ធាតុបាឋេសុ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៨ នការន្តធាតុ) វុត្តត្តា បូជនបេមនំ នាម អត្ថតោ ឧបដ្ឋហនន្តិ អាហ ‘‘ឧបដ្ឋហថា’’តិ. តំ វោតិ ឯត្ថ តំសទ្ទោ បតិមាននវិសយោ, វោសទ្ទោ តីសុ វោសទ្ទេសុ តុម្ហសទ្ទស្ស ការិយោ វោសទ្ទោ, សោ ច ចតុត្ថ្យត្ថោតិ អាហ ‘‘តំ បតិមានំ តុម្ហាក’’ន្តិ. វោការោ ហិ តិវិធោ តុម្ហសទ្ទស្ស ការិយោ, យោវចនស្ស ការិយោ, បទបូរណោតិ. តត្ថ តុម្ហសទ្ទស្ស ការិយោ បញ្ចវិធោ បច្ចត្តឧបយោគករណសម្បទានសាមិវចនវសេនាតិ. តត្ថ តុម្ហសទ្ទការិយោ សម្បទានវចនោ ឥធាធិប្បេតោ. តេនាហ ‘‘តុម្ហាក’’ន្តិ. ‘‘យ’’ន្តិសទ្ទស្ស វិសយោ បដិគ្គហណត្ថោតិ អាហ ‘‘យំ បដិគ្គហណ’’ន្តិ. អស្សាតិ ភវេយ្យ. យោ បត្តោ អហោសីតិ យោជនា. អស្សាតិ ភគវតោ. សោតិ បត្តោ. សុជាតាយ អាគច្ឆន្តិយា ឯវាតិ សម្ពន្ធោ. អនាទរេ ចេតំ សាមិវចនំ. តេនាតិ អន្តរធាយហេតុនា. អស្សាតិ ភគវតោ. ហត្ថេសូតិ ករណត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. ហត្ថេហីតិ ហិ អត្ថោ. កិម្ហីតិ កេន.

ឥតោតិ អាសឡ្ហីមាសជុណ្ហបក្ខបញ្ចមិតោ. ឯត្តកំ កាលន្តិ ឯតំ បមាណំ ឯកូនបញ្ញាសទិវសកាលំ. ជិឃច្ឆាតិ ឃសិតុមិច្ឆា. បិបាសាតិ បាតុមិច្ឆា. អស្សាតិ ភគវតោ. ចេតសា-ចេតោសទ្ទានំ សម្ពន្ធាបេក្ខត្តា តេសំ សម្ពន្ធំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អត្តនោ’’តិ ច ‘‘ភគវតោ’’តិ ច. ឥមេហិ សម្ពន្ធិសទ្ទានមសទិសត្តា សម្ពន្ធោបិ អសទិសោតិ ទស្សេតិ. អត្តនោតិ ចតុន្នំ មហារាជានំ. សមាសោយេវ អវយវីបធានោ ហោតិ, វាក្យំ បន អវយវបធានោយេវាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចតូហិ ទិសាហី’’តិ. បាឡិយំ ‘‘អាគន្ត្វា’’តិ បាឋសេសោ យោជេតព្ពោ. ‘‘សិលាមយេ’’តិ ឥមិនា សិលាមយមេវ សេលាមយន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ. ឥទន្តិ ‘‘សេលាមយេ បត្តេ’’តិ វចនំ. យេតិ មុគ្គវណ្ណសិលាមយេ បត្តេ. តតោតិ ឥន្ទនីលមណិមយបត្តឧបនាមនតោ, បរន្តិ សម្ពន្ធោ. តេសន្តិ ចតុន្នំ មហារាជានំ. ចត្តារោបិ អធិដ្ឋហីតិ សម្ពន្ធោ. យថាតិ យេនាការេន, អធិដ្ឋិយមានេតិ យោជនា. ឯកសទិសោតិ ឯកំសេន សទិសោ. អធិដ្ឋិតេ បត្តេតិ សម្ពន្ធោ. បត្តេតិ ច ករណត្ថេ ភុម្មវចនំ. បត្តេន បដិគ្គហេសីតិ ហិ អត្ថោ. បច្ចគ្ឃេតិ ឯត្ថ ឯការោ ស្មិំវចនស្ស ការិយោតិ អាហ ‘‘បច្ចគ្ឃស្មិ’’ន្តិ. បដិ អគ្ឃន្តិ បទវិភាគំ កត្វា បដិសទ្ទោ បាដេក្កត្ថោ, ‘‘អគ្ឃ’’ន្តិ សាមញ្ញតោ វុត្តេបិ មហគ្ឃត្ថោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បាដេក្កំ មហគ្ឃស្មិ’’ន្តិ. ឥមិនា ចត្តារោ ឯកតោ ហុត្វា ន មហគ្ឃា ហោន្តិ, បាដេក្កំ បន មហគ្ឃា ហោន្តីតិ ទស្សេតិ. អថ វា សឧបសគ្គោ បច្ចគ្ឃសទ្ទោ អភិនវបរិយាយោតិ អាហ ‘‘អភិនវេ’’តិ. អភិនវោតិ ច អចិរតនវត្ថុស្ស នាមំ. អចិរតនវត្ថុ អចិរតនត្តា អព្ភុណ្ហំ វិយ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘អព្ភុណ្ហេ’’តិ. ‘‘តង្ខណេ និព្ពត្តស្មិ’’ន្តិ ឥមិនា តមេវត្ថំ វិភាវេតិ. ទ្វេវាចិកាតិបទស្ស សមាសវសេន ច តទ្ធិតវសេន ច និប្ផន្នភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទ្វេ វាចា’’តិអាទិ. បត្តាតិ ឯត្ថ ឯកោ ឥតិសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ. ឥតិ តស្មា ទ្វេវាចិកាឥតិ អត្ថោតិ យោជនា. តេតិ វាណិជា. អថាតិ តស្មិំ កាលេ. តេតិ កេសេ. តេសន្តិ វាណិជានំ. បរិហរថាតិ អត្តនោ អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានដ្ឋានន្តិ បដិគ្គហេត្វា, បរិច្ឆិន្ទិត្វា វា ហរថាតិ អត្ថោ. តេតិ វាណិជា. អមតេនេវាតិ អមតេន ឥវ, អភិសិត្តា ឥវាតិ យោជនា.