៥៤. ឧភតោព្យញ្ជនកវត្ថុកថា

១១៦. ឧភតោព្យញ្ជនកោតិ ឯត្ថ ពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥត្ថិនិមិត្តុប្បាទនកម្មតោ ចា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘ឥត្ថិ…បេ… កម្មតោ ចា’’តិ ឥមិនា ឧភយសរូបំ ទស្សេតិ. ឧភតោ កម្មតោ បវត្តន្តិ បាឋសេសោ យោជេតព្ពោ. ព្យញ្ជនន្តិ និមិត្តំ. អស្សាតិ ជនស្ស. ករោតិបិ ការេតិបីតិ ឯត្ថ ករធាតុយា សុទ្ធកម្មការិតកម្មានិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុរិសនិមិត្តេនា’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘វីតិក្កម’’ន្តិ ឥមិនា សុទ្ធកម្មំ ទស្សេតិ, ‘‘បរ’’ន្តិ ឥមិនា ការិតកម្មំ ទស្សេតិ. សមាទបេត្វាតិ ឧយ្យោជេត្វា. តស្ស ទុវិធភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទុវិធោ’’តិអាទិ. តត្ថ ឥត្ថិភាវេន លក្ខិតោ ឧភតោព្យញ្ជនកោ ឥត្ថិឧភតោព្យញ្ជនកោ. ឯស នយោ ឥតរត្ថាបិ.

តត្ថាតិ ទុវិធេសុ ឧភតោព្យញ្ជនកេសុ. ឥត្ថិនិមិត្តន្តិ ឥត្ថិយា អង្គជាតំ. ឯសេវ នយោ ‘‘បុរិសនិមិត្ត’’ន្តិ ឯត្ថាបិ. បាកដំ បដិច្ឆន្នន្តិ សភាវតោ បាកដំ បដិច្ឆន្នំ. បុន បដិច្ឆន្នំ បាកដន្តិ រាគវសេន បដិច្ឆន្នំ បាកដំ. បរំ គណ្ហាបេតីតិ បរមេវ គណ្ហាបេតីតិ អត្ថោ. ឥទន្តិ ការណំ. ឯតេសន្តិ ទ្វិន្នំ ឧភតោព្យញ្ជនកានំ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ, កិំ វុត្តន្តិ យោជនា. តត្ថាតិ ឧភតោព្យញ្ជនកេ. វិចារណក្កមោតិ វីមំសនានុក្កមោ. ‘‘តត្ថ វិចារក្កមោ’’តិបិ បាឋោ. វិចារណក្កមោ ធម្មសង្គហដ្ឋកថាយ វេទិតព្ពោ, ឥធ បន កិំ វេទិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘ឥទមិធ វេទិតព្ព’’ន្តិ. តត្ថ ឥទន្តិ នបព្ពជ្ជូបសម្បទការណំ. ឥធាតិ ឥមិស្សំ វិនយដ្ឋកថាយំ.