៥០. មាតុឃាតកាទិវត្ថុកថា

១១២. និក្ខន្តិន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឥមស្ស បាបកម្មស្សា’’តិ ឆដ្ឋីយោគត្តា ភាវត្ថេ តិបច្ចយោតិ អាហ ‘‘និក្ខមន’’ន្តិ. អបវាហនន្តិ អបាយបដិសន្ធិវហនតោ អបគមនំ. យេនាតិ មនុស្សភូតេន យេន ជីវិតា វោរោបិតាតិ សម្ពន្ធោ. មនុស្សិត្ថិភូតាតិ មនុស្សិត្ថី ហុត្វា ភូតា, មនុស្សិត្ថីភាវំ វា ភូតា បត្តា. ឥមិនា តិរច្ឆានគតិត្ថិអាទយោ និវត្តេតិ. ‘‘ជនិកា’’តិ ឥមិនា បោសាវនិកមាតាទយោ និវត្តេតិ. សយម្បីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទោ ន កេវលំ មាតាយេវ, អថ ខោ បុត្តេនាបីតិ ទស្សេតិ. សតាតិ សន្តេន. មនុស្សជាតិកេនេវ សតា មនុស្សជាតិកោ ឯវ ហុត្វា វោរោបិតាតិ យោជនា. អនន្តរេ ភវេ ផលំ និព្ពត្តេតីតិ អានន្តរិយំ, មាតុឃាតកកម្មំ, តេន ជាតិសាមញ្ញម្បិ អជនិកំ ឃាតេន្តោ ច ជនិកម្បិ ជាតិភេទំ ឃាតេន្តោ ច ន អនន្តរិកោ ហោតិ, តស្ស បព្ពជ្ជា ច ឧបសម្បទា ច ន វារិតាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យេន បនា’’តិអាទិ. តត្ថ បោសេតិ វទ្ធេតីតិ បោសាបនិយា, សា ឯវ បោសាវនិកា បការស្ស វការំ, យការស្ស ច កការំ កត្វា, បោសាវនិកា ច សា មាតា ចេតិ បោសាវនិកមាតា. អស្សាតិ បុត្តស្ស. ឥទំ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ. តត្ថ បុព្ពបទេ ភាវសម្ពន្ធោ, បច្ឆិមបទេ សាមិសម្ពន្ធោ. សព្ពថា ឯសេវ នយោ ហោតីតិ អាហ ‘‘សចេបី’’តិអាទិ. វេសិយាតិ ឧបលក្ខណវសេន វុត្តំ. យាយ កាយចិ ឥត្ថិយា បុត្តស្សាបិ គហេតព្ពត្តា. ‘‘អយំ មេ បិតា’’តិ អជាននមេវ ហិ បមាណំ. អនេនាតិ ឥមិនា បុត្តេន. ‘‘បិតុឃាតកោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតី’’តិ ឥមិនា មាតុឃាតកេបិ ‘‘អយំ មេ មាតា’’តិ អជានិត្វា ឃាតេន្តោបិ មាតុឃាតកោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ ទស្សេតិ.

១១៤. សង្ខេបេន វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មនុស្សជាតិយំ ហី’’តិអាទិ. អបព្ពជិតន្តិ គិហិភូតំ. បព្ពជ្ជា ចស្សាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទេន ឧបសម្បទាបិ វារិតាតិ ទស្សេតិ. អស្សាតិ អរហន្តឃាតកស្ស. អវសេសន្តិ អរហន្តតោ អវសេសំ. អស្សាតិ អរិយឃាតកស្ស. អានន្តរិយោ ន ហោតិ តិរច្ឆានគតត្តា បនស្ស បព្ពជ្ជា វារិតាតិ អត្ថោ នេតព្ពោ. ឯត្ថាតិ មាតុឃាតកាទិកម្មេសុ. វធាយាតិ តទត្ថេ ចតុត្ថីតិ អាហ ‘‘វធត្ថាយា’’តិ. ‘‘មារេតុ’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘វធត្ថាយា’’តិ ឯត្ថ ហនធាតុ ហិំសនត្ថោតិ ទស្សេតិ. ‘‘នីយន្តី’’តិ ឥមិនា ឱនីយន្តីតិ ឯត្ថ ឱត្យូបសគ្គោ ធាត្វត្ថានុវត្តកោតិ ទស្សេតិ. យំ បន វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តស្ស វចនស្ស អត្ថោតិ យោជនា. ‘‘សចា ច ឥតិ អយំ និបាតោ វុត្តោ’’តិ ឥមិនា ភយបីឡិតត្តា ច និរុត្តីសុ អកុសលត្តា ច ទវាភណនេន រវាភណនេន អយំ និបាតោ ចោរេហិ វុត្តោតិ ទស្សេតិ. ‘‘សចេ ច ឥច្ចេវ វា បាឋោ’’តិ ឥមិនា តេហិ តថា វុត្តេបិ សង្គីតិកាលេ វា បោត្ថការូឡ្ហកាលេ វា យថាភូតំ សង្គីតត្តា, បោត្ថការូឡ្ហត្តា ច យថាភូតោ បាឋោ អត្ថីតិ ទស្សេតិ. តត្ថាតិ តេសុ បទេសុ. និទ្ធារណេ ភុម្មំ. តស្សាតិ ‘‘សចជ្ជ មយ’’ន្តិ បាឋស្ស. ‘‘សចេ អជ្ជ មយ’’ន្តិ ឥមិនា ឯការលោបសន្ធិំ ទស្សេតិ. ‘‘សចេជ្ជ មយ’’ន្តិ អការលោបសន្ធិនាបិ បាឋោ អត្ថិ.

១១៥. បកតត្តន្តិ បកតិយា សីលសង្ខាតោ អត្តា សភាវោ ឯតិស្សាតិ បកតត្តា, តំ. កាយសំសគ្គេន ភិក្ខុនីនំ បារាជិកត្តា វុត្តំ ‘‘សីលវិនាសំ បាបេតី’’តិ. អនិច្ឆមានំយេវ ភិក្ខុនិន្តិ សម្ពន្ធោ.

ឥច្ឆមានន្តិ ឱទាតវត្ថវសនំ ឥច្ឆមានំ. យស្មា អភិក្ខុនី ហោតិ, តស្មា ភិក្ខុនីទូសកោ ន ហោតីតិ យោជនា. សីលវិបន្នំ ភិក្ខុនិន្តិ សម្ពន្ធោ.

យោ ទេវទត្តោ សង្ឃំ ភិន្ទតិ វិយ, ភិន្ទតីតិ យោជនា. ឧទ្ធម្មន្តិ ធម្មតោ វិរហិតំ. ឧព្ពិនយន្តិ វិនយតោ វិរហិតំ. ចតុន្នំ កម្មានន្តិ អបលោកនាទីនំ ចតុន្នំ កម្មានំ.

យោ ទេវទត្តោ លោហិតំ ឧប្បាទេតិ វិយ, ឧប្បាទេតីតិ យោជនា. ទុដ្ឋចិត្តេនាតិ ឯត្ថ ន យំកិញ្ចិ ទុដ្ឋចិត្តំ ទុដ្ឋចិត្តំ នាម, អថ ខោ វធកចិត្តន្តិ អាហ ‘‘វធកចិត្តេនា’’តិ. សរីរេតិ សរីរព្ភន្តរេ. តថាគតស្ស ហិ អភេជ្ជកាយត្តា បរូបក្កមេន ចម្មច្ឆេទំ កត្វា លោហិតស្ស ឧប្បាទនំ នាម នត្ថិ. យោ បន ជីវកោ ផាសុំ ករោតិ វិយ, ផាសុំ ករោតីតិ យោជនា. លោហិតញ្ចាតិ បូតិលោហិតញ្ច.