៤៧. បណ្ឌកវត្ថុកថា

១០៩. ទហរតរុណសទ្ទានំ វេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘ទហរេ…បេ… តរុណេ’’តិ. មោឡិគល្លសទ្ទោ ថូលសរីរវាចកោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោតិ អាហ ‘‘មោឡិគល្លេតិ ថូលសរីរេ’’តិ. ហត្ថិភណ្ឌេតិ ឯត្ថ ហត្ថិសង្ខាតំ ភណ្ឌំ ឯតេសន្តិ ហត្ថិភណ្ឌាតិ វុត្តេ ហត្ថិគោបកាតិ អាហ ‘‘ហត្ថិគោបកេ’’តិ. អភិធានេ (អភិធានប្បទីបិកាយំ ៣៦៧ គាថាយំ) បន ‘‘ហត្ថិមេណ្ឌោ’’តិ បាឋោ អត្ថិ.

បណ្ឌកោតិ បឌតិ វិកលភាវំ គច្ឆតីតិ បណ្ឌកោ. សំខេបេន វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ យស្សាតិ បណ្ឌកស្ស. អសុចិនាតិ សម្ភវេន. អាសិត្តស្សាតិ អាសិញ្ចិតព្ពស្ស. ឥមិនា អសុចិនា មុខេ អាសិញ្ចិតព្ពោតិ អាសិត្តោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. អយន្តិ បណ្ឌកោ. អជ្ឈាចារន្តិ មេថុនជ្ឈាចារំ. ‘‘ឧសូយាយ ឧប្បន្នាយា’’តិឥមិនា ឧសូយតីតិ ឧសូយោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ឧបក្កមេនាតិ វាយាមេន. ពីជានីតិ អណ្ឌានិ. ឥមិនា ឧបក្កមេន ឯតស្មា ពីជានិ អបនីតានីតិ ឱបក្កមិកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. បក្ខេ បវត្តោ បណ្ឌកោ បក្ខបណ្ឌកោ, បក្ខេ បរិឡាហវូបសមោ បណ្ឌកោ បក្ខបណ្ឌកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកច្ចោ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ បុព្ពវចនត្ថេ បក្ខេតិ កាលបក្ខេតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បច្ឆិមវចនត្ថេ បក្ខេតិ ជុណ្ហបក្ខេតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ‘‘អកុសលវិបាកានុភាវេនា’’តិ បទំ ‘‘បណ្ឌកោ ហោតី’’តិបទេយេវ សម្ពន្ធិតព្ពំ. អស្សាតិ បណ្ឌកស្ស. នបុំសកបណ្ឌកោតិ បុរិសោ វិយ សាតិសយំ បច្ចាមិត្តេ ន បុំសកេតិ អភិមទ្ទនំ កាតុំ ន សក្កោតីតិ នបុំសកោ. ន បុមា ន ឥត្ថីតិ នបុំសកោតិ កត្វា នបុមនឥត្ថិសទ្ទស្ស និរុត្តិនយេន នបុំសកករណម្បិ វទន្តិ. នបុំសកោយេវ បណ្ឌកោ នបុំសកបណ្ឌកោ. តេសូតិ បញ្ចសុ បណ្ឌកេសុ. តេសុបីតិ ឱបក្កមិកាទីសុ តីសុបិ. ‘‘យស្មិំ បក្ខេ’’តិ ឥមិនា បក្ខេ បក្ខេ បណ្ឌកភាវំ និវត្តេតិ. អស្សាតិ បណ្ឌកស្ស. ឯត្ថាតិ បញ្ចសុ បណ្ឌកេសុ. សោបីតិ បណ្ឌកោបិ. ឥតោតិ បណ្ឌកវារតោ. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា លិង្គនាសនមេវ អតិទិសតិ.