១. លសុណវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

តិំសកានន្តរំ តិំសកានំ អនន្តរេ កាលេ ឆសដ្ឋិសតសង្គហា ឆឧត្តរសដ្ឋិអធិកសតេហិ សិក្ខាបទេហិ សង្គហិតា យេ ធម្មា សង្គីតិការេហិ សង្គីតា, ទានិ ឥមស្មិំ កាលេ តេសម្បិ ធម្មានំ អយំ វណ្ណនា ហោតីតិ យោជនា.

៧៩៣. តត្ថាតិ តេសុ ឆសដ្ឋិសតសង្គហេសុ សិក្ខាបទេសុ, បឋមសិក្ខាបទេតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ទ្វេ តយោ’’តិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោតិ អាហ ‘‘ទ្វេ វា តយោ វា’’តិ. ផោដលកេតិ កន្ទេ, មិញ្ជេ វា. ឯតន្តិ ‘‘គណ្ឌិកេ’’តិ ឯតំ នាមំ. ‘‘បមាណ’’ន្តិឥមិនា មត្តសទ្ទោ បមាណត្ថោវ, ន អប្បត្ថោ, នាបិ អវធារណត្ថោតិ ទស្សេតិ. លសុណន្តិ សេតវណ្ណមូលំ មហាកន្ទំ. មហាកន្ទោ ហិ ព្យញ្ជនសម្បាកាទីសុ អាមគន្ធានំ អភិភវនត្តា លសីយតិ កន្តីយតីតិ លសុណន្តិ វុច្ចតិ.

សុវណ្ណហំសយោនិន្តិ សុវណ្ណមយេន បត្តេន យុត្តំ ហំសយោនិំ. ជាតិស្សរោតិ ជាតិំ ភវំ សរតិ ជានាតីតិ ជាតិស្សរោ. អថាតិ ជាតិស្សរស្ស និប្ផន្នត្តា. និប្ផន្នត្ថោ ហិ អថសទ្ទោ. បុព្ពសិនេហេនាតិ បុព្ពេ មនុស្សភវេ ភាវិតេន សិនេហេន. តាសន្តិ បជាបតិយា ច តិស្សន្នំ ធីតរានញ្ច. តំ បនាតិ បត្តំ បន.

៧៩៥. មគធេសូតិ មគធរដ្ឋេ ឋិតេសុ ជនបទេសុ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឥធាតិ ‘‘លសុណំ ខាទេយ្យា’’តិបទេ. តម្បីតិ មាគធកម្បិ. គណ្ឌិកលសុណមេវាតិ គណ្ឌោ ផោដោ ឯតស្សត្ថីតិ គណ្ឌិកំ. គណ្ឌសទ្ទោ ហិ ផោដបរិយាយោ, ពហុត្ថេ ឥកបច្ចយោ. ពហុគណ្ឌិកលសុណន្តិ ហិ វុត្តំ ហោតិ. គណ្ឌសទ្ទោ ហិ ផោដេ ច កបោលេ ចាតិ ទ្វីសុ អត្ថេសុ វត្តតិ, ឥធ បន ផោដេ វត្តតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បោត្ថកេសុ បន ឱដ្ឋជេន ចតុត្ថក្ខរេន បាឋោ អត្ថិ, សោ វីមំសិត្វា គហេតព្ពោ. ពហូសុ ហិ បុព្ពបោត្ថកេសុ កណ្ឋជោ តតិយក្ខរោ ច ឱដ្ឋជោ ចតុត្ថក្ខរោ ចាតិ ទ្វេ អក្ខរា អញ្ញមញ្ញំ បរិវត្តិត្វា តិដ្ឋន្តិ. ន ឯកទ្វិតិមិញ្ជកន្តិ ឯកមិញ្ជោ បលណ្ឌុកោ ន ហោតិ, ទ្វិមិញ្ជោ ភញ្ជនកោ ន ហោតិ, តិមិញ្ជោ ហរិតកោ ន ហោតីតិ អត្ថោ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. សង្ខាទិត្វាតិ ទន្តេហិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ កត្វា.

៧៩៧. បលណ្ឌុកោតិ សុកន្ទកោ ឯកោ លសុណវិសេសោ. ភញ្ជនកាទីនិ លោកសង្កេតោបទេសតោ ទដ្ឋព្ពានិ. ហីតិ សច្ចំ. តស្សាតិ ចាបលសុណស្ស. សភាវេនេវាតិ សូបសម្បាកាទិំ វិនា អត្តនោ សភាវតោ ឯវ. តន្តិ មាគធកំ, បក្ខិបិតុន្តិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. យត្ថ កត្ថចីតិ យេសុ កេសុចីតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទំ

៧៩៩. ទុតិយេ សំទស្សនំ ពាធតិ និសេធេតិ អស្មិំ ឋានេតិ សម្ពាធន្តិ វចនត្ថេន បដិច្ឆន្នោកាសោ សម្ពាធោ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិច្ឆន្នោកាសេ’’តិ. ឧភោ ឧបកច្ឆកាតិ ទ្វេ ពាហុមូលា. តេ ហិ ឧបរិ យំកិញ្ចិ វត្ថុំ កចតិ ពន្ធតិ ឯត្ថាតិ ឧបកច្ឆកាតិ វុច្ចន្តិ. មុត្តករណន្តិ បស្សាវមគ្គោ. សោ ហិ មុត្តំ ករោតិ អនេនាតិ មុត្តករណន្តិ វុច្ចតិ. លោមោ កត្តីយតិ ឆិន្ទីយតិ ឥមាយាតិ កត្តរិ, តាយ វា, សុដ្ឋុ ទឡ្ហំ លោមំ ឌំសតីតិ សណ្ឌាសោ, សោយេវ សណ្ឌាសកោ, តេន វា, ខុរតិ លោមំ ឆិន្ទតីតិ ខុរោ, តេន វា សំហរាបេន្តិយាតិ សម្ពន្ធោ. សំហរាបេន្តិយាតិ អបនេន្តិយាតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទំ

៨០៣. តតិយេ មុត្តករណតលឃាតនេតិ មុត្តករណស្ស តលំ ហននំ បហរណំ មុត្តករណតលឃាតនំ, តស្មិំ មុត្តករណតលឃាតនេ និមិត្តភូតេ. តាវ មហន្តន្តិ អតិវិយ មហន្តំ. កេសរេនាបីតិ កិញ្ជក្ខេនាបិ. សោ ហិ កេ ជលេ សរតិ បវត្តតីតិ កេសរោតិ វុច្ចតិ.

៨០៥. គណ្ឌំ វាតិ បីឡកំ វា. វណំ វាតិ អរុំ វាតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទំ

៨០៦. ចតុត្ថេ រញ្ញោ ឱរោធា រាជោរោធា, បុរាណេ រាជោរោធា បុរាណរាជោរោធាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុរាណេ’’តិអាទិ. ‘‘គិហិភាវេ’’តិ ឥមិនា បុរាណេតិ ឯត្ថ ណបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ចិរាចិរន្តិ និបាតបដិរូបកំ. តេន វុត្តំ ‘‘ចិរេន ចិរេនា’’តិ. ‘‘សក្កោថា’’តិ ឥមិនា កថំ តុម្ហេ រាគចិត្តំ បដិហនិត្វា អត្តានំ ធារេថ ធារេតុំ សក្កោថាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. អនារោចិតេបីតិ ភូតតោ អនារោចិតេបិ.

៨០៧. ជតុនាតិ លាខាយ. បដ្ឋទណ្ឌកេតិ បដុភាវេន ឋាតិ បវត្តតីតិ បដ្ឋោ, សោយេវ ទណ្ឌោ បដ្ឋទណ្ឌោ, តស្ស បវេសនំ បដ្ឋទណ្ឌកំ, តស្មិំ និមិត្តភូតេ. ឯតន្តិ ‘‘ជតុមដ្ឋកេ’’តិ ឯតំ វចនន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទំ

៨១០. បញ្ចមេ ‘‘អតិគម្ភីរ’’ន្តិបទំ កិរិយាវិសេសនន្តិ អាហ ‘‘អតិអន្តោ បវេសេត្វា’’តិ. ‘‘ឧទកេន ធោវនំ កុរុមានា’’តិ ឥមិនា ‘‘ឧទកសុទ្ធិក’’ន្តិបទស្ស ឧទកេន សុទ្ធិយា ករណន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ.

៨១២. ទ្វង្គុលបព្ពបរមន្តិ ឯត្ថ ទ្វេ អង្គុលានិ ច ទ្វេ បព្ពានិ ច ទ្វង្គុលបព្ពំ, ឧត្តរបទេ បុព្ពបទលោបោ. ទ្វង្គុលបព្ពំ បរមំ បមាណំ ឯតស្ស ឧទកសុទ្ធិកស្សាតិ ទ្វង្គុលបព្ពបរមំ. វិត្ថារតោ ទ្វង្គុលបរមំ, គម្ភីរតោ ទ្វិបព្ពបរមន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តេនាហ ‘‘វិត្ថារតោ’’តិអាទិ. អង្គុលំ បវេសេន្តិយាតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. ‘‘ចតុន្នំ វា’’តិ ឥទំ ឧក្កដ្ឋវសេន វុត្តំ, តិណ្ណម្បិ បព្ពំ ន វដ្ដតិ, ចតុន្នំ បន បគេវាតិ អត្ថោតិ. បញ្ចមំ.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ

៨១៥. ឆដ្ឋេ ភត្តស្ស វិស្សជ្ជនំ ភត្តវិស្សគ្គោតិ វុត្តេ ភត្តកិច្ចន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភត្តកិច្ច’’ន្តិ. បានីយសទ្ទេន បានីយថាលកំ គហេតព្ពំ, វិធូបនសទ្ទេន ពីជនី គហេតព្ពា, ឧបសទ្ទោ សមីបត្ថោតិ សព្ពំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកេន ហត្ថេនា’’តិអាទិ. ‘‘អច្ចាវទតី’’តិបទស្ស អតិក្កមិត្វា វទនាការំ ទស្សេតិ ‘‘បុព្ពេបី’’តិអាទិនា.

៨១៧. ‘‘សុទ្ធឧទកំ វា ហោតូ’’តិអាទិនា ‘‘បានីយេនា’’តិ វចនំ ឧបលក្ខណំ នាមាតិ ទស្សេតិ. ទធិមត្ថូតិ ទធិមណ្ឌំ ទធិនោ សារោ, ទធិម្ហិ បសន្នោទកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. រសោតិ មច្ឆរសោ មំសរសោ. ‘‘អន្តមសោ ចីវរកណ្ណោបី’’តិ ឥមិនា ‘‘វិធូបនេនា’’តិ វចនំ និទស្សនំ នាមាតិ ទស្សេតិ.

៨១៩. ទេតីតិ សយំ ទេតិ. ទាបេតីតិ អញ្ញេន ទាបេតិ. ឧភយម្បីតិ បានីយវិធូបនទ្វយម្បីតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទំ

៨២២. សត្តមេ ‘‘បយោគទុក្កដំ នាមា’’តិ ឥមិនា ហេដ្ឋា វុត្តេសុ អដ្ឋសុ ទុក្កដេសុ បុព្ពបយោគទុក្កដំ ទស្សេតិ. ន កេវលំ បុព្ពបយោគទុក្កដំ ឯត្តកមេវ, អថ ខោ អញ្ញម្បិ ពហុ ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តស្មា’’តិអាទិ. សង្ឃដ្ដនេសុបីតិ វិលោឡនេសុបិ. ទន្តេហិ សង្ខាទតីតិ ទន្តេហិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ករោតិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ, អញ្ញាយ ភិក្ខុនិយា ការាបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អញ្ញាយា’’តិបទំ ‘‘វិញ្ញាបេត្វា’’តិ បទេ ការិតកម្មំ. មាតរម្បីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទោ អញ្ញំ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយា បគេវាតិ ទស្សេតិ. តាយ វាតិ វិញ្ញាបិតភិក្ខុនិយា វា. តន្តិ អាមកធញ្ញំ. តន្តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តវចនំ. បុព្ពាបរវិរុទ្ធន្តិ បុព្ពាបរតោ វិរុទ្ធំ. ‘‘អញ្ញាយ…បេ… ទុក្កដមេវា’’តិ បុព្ពវចនេ ទុក្កដមេវ វុត្តំ, បុន ‘‘អញ្ញាយ…បេ… ទុក្កដ’’ន្តិ ច បច្ឆិមវចនេ បាចិត្តិយញ្ច ទុក្កដញ្ច វុត្តំ, តស្មា បុព្ពាបរវិរុទ្ធន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

៨២៣. លព្ភមានំ អាមកធញ្ញន្តិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញំ វា យំកិញ្ចីតិ មុគ្គមាសាទីហិ វា លាពុកុម្ភណ្ឌាទីហិ វា អញ្ញំ យំកិញ្ចិ តិលាទិំ វាតិ. សត្តមំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទំ

៨២៤. អដ្ឋមេ និព្ពិដ្ឋរាជភដោតិ ឯត្ថ ឧត្តរបទស្ស ឆដ្ឋីសមាសញ្ច បុព្ពបទេន ពាហិរត្ថសមាសញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘និព្ពិដ្ឋោ’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘រញ្ញោ ភតី’’តិ ឥមិនា រញ្ញោ ភដោ រាជភដោតិ ឆដ្ឋីសមាសំ ទស្សេតិ, ‘‘ឯតេនា’’តិ ឥមិនា ពាហិរត្ថសមាសំ. និព្ពិដ្ឋោតិ និវិដ្ឋោ បតិដ្ឋាបិតោតិ អត្ថោ. កេណីតិ រញ្ញោ ទាតព្ពស្ស អាយស្សេតមធិវចនំ. ឯតេនាតិ ព្រាហ្មណេន. តតោតិ ឋានន្តរតោ. ភដសង្ខាតាយ កេណិយា បថត្តា ការណត្តា ឋានន្តរំ ភដបថន្តិ អាហ ‘‘តំយេវ ឋានន្តរ’’ន្តិ.

៨២៦. ចត្តារិបិ វត្ថូនីតិ ឧច្ចារាទីនិ. បាដេក្កន្តិ បដិវិសុំ ឯកេកមេវ. ឧច្ចារំ វាតិអាទីសុ វាសទ្ទេន ទន្តកដ្ឋាទយោបិ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘ទន្តកដ្ឋ…បេ… បាចិត្តិយមេវា’’តិ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ឧច្ចារាទីសូតិ. អដ្ឋមំ.

៩. នវមសិក្ខាបទំ

៨៣០. នវមេ រោបិមហរិតដ្ឋានេតិ រោបិមដ្ឋានេ ច ហរិតដ្ឋានេ ច. រោបិយតិ អស្មិន្តិ រោបិយំ, តំយេវ រោបិមំ យការស្ស មការំ កត្វា. ឯតានីតិ ឧច្ចារាទីនិ. សព្ពេសន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ. យត្ថ បនាតិ យស្មិំ ខេត្តេតិ. នវមំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទំ

៨៣៥. ទសមេ សោណ្ឌា វាតិ សុរាសោណ្ឌា វា. មោរោតិ មយូរោ. សុវោតិ សុកោ. មក្កដោតិ វានរោ. អាទិសទ្ទេន សប្បាទយោ សង្គណ្ហាតិ, មក្កដាទយោបិ នច្ចន្តូតិ សម្ពន្ធោ. អសំយតភិក្ខូនន្តិ វាចសិកកម្មេ អសំយតានំ ភិក្ខូនំ, ធម្មភាណកគីតំ វា ហោតូតិ យោជនា. តន្តិយា គុណេន ពទ្ធា តន្តិពទ្ធា. ‘‘ភិ’’ន្តិសង្ខាតោ រាសទ្ទោ ឯតិស្សាតិ ភេរិ. កុដេន កតា ភេរិ កុដភេរិ, តាយ វាទិតំ កុដភេរិវាទិតំ, តំ វា. ឧទកភេរីតិ ឧទកេន បក្ខិត្តា ភេរិ, តាយ វាទិតម្បិ ហោតូតិ សម្ពន្ធោ.

៨៣៦. តេសំយេវាតិ យេសំ នច្ចំ បស្សតិ, តេសំយេវ. យទិ បន នច្ចគីតវាទិតេ វិសុំ វិសុំ បស្សតិ សុណាតិ, បាដេក្កា អាបត្តិយោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. អញ្ញតោតិ អញ្ញតោ ទេសតោ, បស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ឱលោកេត្វា’’តិ បទេ អបេក្ខិតេ ឧបយោគត្ថេ តោបច្ចយោ ហោតិ. អញ្ញំ ឱលោកេត្វាតិ ហិ អត្ថោ. អញ្ញតោ វាទេន្តេ បស្សតីតិ យោជនា. ភិក្ខុនី ន លភតីតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញេ វត្តុម្បីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបហារន្តិ បូជំ. ឧបដ្ឋានន្តិ បារិចរិយំ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ សយំ នច្ចាទីសុ.

៨៣៧. អន្តរារាមេ វាតិ អារាមស្ស អន្តរេ វា. ពហិអារាមេ វាតិ អារាមស្ស ពហិ វា. អញ្ញេន វាតិ សលាកភត្តាទីហិ អញ្ញេន វា. តាទិសេនាតិ យាទិសោ ចោរាទិឧបទ្ទវោ, តាទិសេនាតិ. ទសមំ.

លសុណវគ្គោ បឋមោ.