ភិក្ខុនីវិភង្គោ

១. បារាជិកកណ្ឌអត្ថយោជនា

ឯវំ ភិក្ខុវិភង្គស្ស, កត្វាន យោជនានយំ;

ភិក្ខុនីនំ វិភង្គស្ស, ករិស្សំ យោជនានយំ.

យោតិ វិភង្គោ. វិភង្គស្សាតិ វិភង្គោ អស្ស. អស្សាតិ ហោតិ. តស្សាតិ ភិក្ខុនីនំ វិភង្គស្ស. យតោតិ យស្មា. អយំ បនេត្ថ យោជនា – ភិក្ខូនំ វិភង្គស្ស អនន្តរំ ភិក្ខុនីនំ យោ វិភង្គោ សង្គហិតោ អស្ស, តស្ស ភិក្ខុនីនំ វិភង្គស្ស សំវណ្ណនាក្កមោ បត្តោ យតោ, តតោ តស្ស ភិក្ខុនីនំ វិភង្គស្ស អបុព្ពបទវណ្ណនំ កាតុំ តាវ បារាជិកេ អយំ សំវណ្ណនា ហោតីតិ. អបុព្ពានំ បទានំ វណ្ណនា អបុព្ពបទវណ្ណនា, តំ.

១. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទំ

៦៥៦. ‘‘តេន…បេ… សាឡ្ហោ’’តិ ឯត្ថ ‘‘ឯត្ថា’’តិ បាឋសេសោ យោជេតព្ពោ. ទព្ពគុណកិរិយាជាតិនាមសង្ខាតេសុ បញ្ចសុ សទ្ទេសុ សាឡ្ហសទ្ទស្ស នាមសទ្ទភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សាឡ្ហោតិ តស្ស នាម’’ន្តិ. មិគារមាតុយាតិ វិសាខាយ. សា ហិ មិគារសេដ្ឋិនា មាតុដ្ឋានេ ឋបិតត្តា មិគារមាតា នាម. នវកម្មំ អធិដ្ឋាតីតិ នវកម្មិកន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘នវកម្មាធិដ្ឋាយិក’’ន្តិ. ‘‘បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតា’’តិឥមិនា បណ្ឌា វុច្ចតិ បញ្ញា, សា សញ្ជាតា ឥមិស្សាតិ បណ្ឌិតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. វេយ្យត្តិកេនាតិ វិសេសេន អញ្ជតិ បាកដំ គច្ឆតីតិ វិយត្តោ, បុគ្គលោ, តស្ស ឥទំ វេយ្យត្តិកំ, ញាណំ, តេន. ‘‘បណ្ឌា’’តិ វុត្តបញ្ញាយ ‘‘មេធា’’តិ វុត្តបញ្ញាយ វិសេសភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បាឡិគហណេ’’តិអាទិ. ‘‘មេធា’’តិ ហិ វុត្តបញ្ញា ‘‘បណ្ឌា’’តិ វុត្តបញ្ញាយ វិសេសោ ហោតិ សតិសហាយត្តា. តត្រុបាយាយាតិ អលុត្តសមាសោ ‘‘តត្រមជ្ឈត្តតា’’តិអាទីសុ (ធ. ស. អដ្ឋ. យេវាបនកវណ្ណនា) វិយ. ‘‘កម្មេសូ’’តិ ឥមិនា តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. កត្តព្ពកម្មុបបរិក្ខាយាតិ កត្តព្ពកម្មេសុ វិចារណាយ. ចសទ្ទេន ‘‘កតាកត’’ន្តិ បទស្ស ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ. បរិវេសនដ្ឋានេតិ បរិភុញ្ជិតុំ វិសន្តិ បវិសន្តិ ឯត្ថាតិ បរិវេសនំ, តមេវ ឋានំ បរិវេសនដ្ឋានំ, តស្មិំ. និកូដេតិ ឯត្ថ កូដសង្ខាតសិខរវិរហិតេ ឱកាសេតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កោណសទិសំ កត្វា ទស្សិតេ គម្ភីរេ’’តិ. វិត្យូបសគ្គោ វិការវាចកោ, សរសទ្ទោ សទ្ទវាចកោតិ អាហ ‘‘វិប្បការសទ្ទោ’’តិ. ចរតិ អនេនាតិ ចរណំ បាទោ, តស្មិំ ឧដ្ឋិតោ គិលានោ ឯតិស្សាតិ ចរណគិលានាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បាទរោគេន សមន្នាគតា’’តិ.

៦៥៧. ‘‘តិន្តា’’តិ ឥមិនា អវស្សុតសទ្ទោ ឥធ កិលិន្នត្ថេ ឯវ វត្តតិ, ន អញ្ញត្ថេតិ ទស្សេតិ. អស្សាតិ ‘‘អវស្សុតា’’តិបទស្ស. បទភាជនេ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ បទភាជនេ. វត្ថំ រង្គជាតេន រត្តំ វិយ, តថា កាយសំសគ្គរាគេន សុដ្ឋុ រត្តាតិ យោជនា. ‘‘អបេក្ខាយ សមន្នាគតា’’តិ ឥមិនា អបេក្ខា ឯតិស្សមត្ថីតិ អបេក្ខវតីតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. បដិពទ្ធំ ចិត្តំ ឥមិស្សន្តិ បដិពទ្ធចិត្តាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិពន្ធិត្វា ឋបិតចិត្តា វិយា’’តិ. ទុតិយបទវិភង្គេបីតិ ‘‘អវស្សុតោ’’តិ ទុតិយបទភាជនេបិ. បុគ្គលសទ្ទស្ស សត្តសាមញ្ញវាចកត្តា បុរិសសទ្ទេន វិសេសេតិ. អធោឧព្ភឥតិ និបាតានំ ឆដ្ឋិយា សមសិតព្ពភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អក្ខកានំ អធោ’’តិអាទិ. ននុ យថា ឥធ ‘‘អក្ខកានំ អធោ’’តិ វុត្តំ, ឯវំ បទភាជនេបិ វត្តព្ពំ, កស្មា ន វុត្តន្តិ អាហ ‘‘បទភាជនេ’’តិអាទិ. បទបដិបាដិយាតិ ‘‘អធោ’’តិ ច ‘‘អក្ខក’’ន្តិ ច បទានំ អនុក្កមេន. ឯត្ថាតិ អធក្ខកឧព្ភជាណុមណ្ឌលេសុ. សាធារណបារាជិកេហីតិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ សាធារណេហិ បារាជិកេហិ. នាមមត្តន្តិ នាមមេវ.

៦៥៩. ឯវន្តិ ឥមាយ បាឡិយា វិភជិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ ‘‘ឧភតោអវស្សុតេ’’តិអាទិវចនេ. ‘‘ឧភតោអវស្សុតេ’’តិ បាឋោ មូលបាឋោយេវ, នាញ្ញោតិ ទស្សេន្តេន វិសេសមកត្វា ‘‘ឧភតោអវស្សុតេតិ ឧភតោ អវស្សុតេ’’តិ វុត្តំ. ឧភតោតិ ឯត្ថ ឧភសរូបញ្ច តោសទ្ទស្ស ឆដ្ឋ្យត្ថេ បវត្តិញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ភិក្ខុនិយា ចេវ បុរិសស្ស ចា’’តិ. តត្ថ ភិក្ខុនីបុរិសសទ្ទេហិ ឧភសរូបំ ទស្សេតិ. ‘‘យា’’តិ ច ‘‘ស’’ឥតិ ច ទ្វីហិ សទ្ទេហិ តោបច្ចយស្ស ឆដ្ឋ្យត្ថំ, ឧភិន្នំ អវស្សុតភាវេ សតីតិ អត្ថោ. ភាវបច្ចយេន វិនា ភាវត្ថោ ញាតព្ពោតិ អាហ ‘‘អវស្សុតភាវេ’’តិ. យថាបរិច្ឆិន្នេនាតិ ‘‘អធក្ខកំ, ឧព្ភជាណុមណ្ឌល’’ន្តិ យេន យេន បរិច្ឆិន្នេន. អត្តនោតិ ភិក្ខុនិយា. តស្ស វាតិ បុរិសស្ស វា. ឥធាបីតិ កាយបដិពទ្ធេន កាយាមសនេបិ.

តត្រាតិ តេសុ ភិក្ខុភិក្ខុនីសុ. ន ការេតព្ពោ ‘‘កាយសំសគ្គំ សាទិយេយ្យា’’តិ អវុត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ. អចោបយមានាបីតិ អចាលយមានាបិ, បិសទ្ទោ សម្ភាវនត្ថោ, តេន ចោបយមានា បគេវាតិ ទស្សេតិ. ឯវំ បន សតីតិ ចិត្តេនេវ អធិវាសយមានាយ សតិ បន. កិរិយសមុដ្ឋានតាតិ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស កិរិយសមុដ្ឋានភាវោ. តព្ពហុលនយេនាតិ ‘‘វនចរកោ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.២០១; ៣.១៣៣), សង្គាមាវចរោ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.១០៨) វិយ តស្សំ កិរិយាយំ ពហុលតោ សមុដ្ឋាននយេន. សាតិ កិរិយសមុដ្ឋានតា.

៦៦០. ឯត្ថាតិ ឧព្ភក្ខកអធោជាណុមណ្ឌលេសុ.

៦៦២. ‘‘ឯកតោ អវស្សុតេ’’តិ ឯត្ថាបិ តោបច្ចយោ ឆដ្ឋ្យត្ថេ ហោតិ. សាមញ្ញវចនស្សាបិ វិសេសេ អវដ្ឋានតោ, វិសេសត្ថិនា ច វិសេសស្ស អនុបយោជិតព្ពតោ អាហ ‘‘ភិក្ខុនិយា ឯវា’’តិ. តត្រាតិ ‘‘ឯកតោ អវស្សុតេ’’តិអាទិវចនេ. ‘‘តថេវា’’តិឥមិនា កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតោតិ អត្ថំ អតិទិសតិ. ចតូសូតិ មេថុនរាគ កាយសំសគ្គរាគគេហសិតបេម សុទ្ធចិត្តសង្ខាតេសុ ចតូសុ. យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ.

៦៦៣. អយំ បុរិសោ ឥតិ វា ឥត្ថី ឥតិ វា អជានន្តិយា វាតិ យោជនាតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយបារាជិកសិក្ខាបទំ

៦៦៤. ទុតិយេ កច្ចិ នោ សាតិ ឯត្ថ នោសទ្ទោ នុសទ្ទត្ថោតិ អាហ ‘‘កច្ចិ នុ សា’’តិ. បរិវារវិបត្តីតិ បរិជនស្ស វិនាសនំ. ‘‘អកិត្តី’’តិ ឯត្ថ សម្មុខា និន្ទំ គហេត្វា ‘‘អយសោ’’តិឥមិនា បរម្មុខា និន្ទា គហេតព្ពាតិ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បរម្មុខគរហា វា’’តិ.

៦៦៦. ‘‘យា បារាជិកំ អាបន្នា’’តិឥមិនា ‘‘សា វា’’តិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ. ចតុន្នន្តិ និទ្ធារណត្ថេ ចេតំ សាមិវចនំ, ចតូសូតិ អត្ថោ. បច្ឆាតិ សព្ពបារាជិកានំ បច្ឆា. ឥមស្មិំ ឱកាសេតិ បឋមតតិយបារាជិកានមន្តរេ ឋានេ. ឋបិតន្តិ សង្គីតិការេហិ និក្ខិត្តំ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ. តត្រាតិ ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទេតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយបារាជិកសិក្ខាបទំ

៦៦៩. តតិយេ អស្សាតិ ‘‘ធម្មេន វិនយេនា’’តិ បទស្ស. បទភាជនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ញត្តិសម្បទា ចេវ អនុសាវនសម្បទា ច សត្ថុសាសនំ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ញត្តិ…បេ… សម្បទាយ ចា’’តិ. សត្ថុសាសនេនាតិ ច សត្ថុ អាណាយ. កម្មន្តិ ឧក្ខេបនីយកម្មំ. តត្ថាតិ សង្ឃេ. ‘‘វចនំ នាទិយតី’’តិអាទីសុ វិយ សង្ឃំ វា នាទិយតីតិ ឯត្ថ នាទិយនំ នាម នានុវត្តនមេវាតិ អាហ ‘‘នានុវត្តតី’’តិ. តត្ថាតិ សង្ឃាទីសុ. អយំ តាវ សំវាសោតិ សហ ភិក្ខូ វសន្តិ ឯត្ថាតិ សំវាសោតិ អត្ថេន អយំ ឯកកម្មាទិ សំវាសោ នាម. ‘‘សហ អយនភាវេនា’’តិឥមិនា សហ អយន្តិ បវត្តន្តីតិ សហាយាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. តេតិ ភិក្ខូ. យេហិ ចាតិ ភិក្ខូហិ ច. តស្សាតិ ឧក្ខិត្តកស្ស. តេនាតិ ឧក្ខិត្តកេន. អត្តនោតិ ឧក្ខិត្តកស្សាតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថបារាជិកសិក្ខាបទំ

៦៧៥. ចតុត្ថេ មេថុនរាគេន អវស្សុតា នាធិប្បេតា, កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតាវាធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតា’’តិ. ‘‘បុរិសបុគ្គលស្សា’’តិបទំ ន ហត្ថសទ្ទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ, គហណសទ្ទេនេវ សម្ពន្ធិតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យំ បុរិសបុគ្គលេនា’’តិអាទិ. តន្តិ គហណំ, ‘‘ហត្ថគ្គហណ’’ន្តិ វុត្តវចនំ ឧបលក្ខណមត្តមេវាតិ អាហ ‘‘អញ្ញម្បី’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘អញ្ញម្បី’’តិ ហត្ថគហណតោ ឥតរម្បិ. អបារាជិកក្ខេត្តេតិ ឧព្ភក្ខកេ អធោជាណុមណ្ឌលេ. អស្សាតិ ‘‘ហត្ថគ្គហណ’’ន្តិបទស្ស. ឯត្ថាតិ ‘‘អសទ្ធម្មស្ស បដិសេវនត្ថាយា’’តិបទេ. កាយសំសគ្គោតិ កាយសំសគ្គោ ឯវ. តេន វុត្តំ ‘‘ន មេថុនធម្មោ’’តិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឯត្ថាតិ កាយសំសគ្គគហណេ. សាធកន្តិ ញាបកំ.

តិស្សិត្ថិយោតិ ភុម្មត្ថេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ. តីសុ ឥត្ថីសូតិ ហិ អត្ថោ, តិស្សោ ឥត្ថិយោ ឧបគន្ត្វាតិ វា យោជេតព្ពោ. ឯសេវ នយោ បរតោបិ. យំ មេថុនំ អត្ថិ, តំ ន សេវេតិ យោជនា. ន សេវេតិ ច ន សេវតិ. តិការស្ស ហិ ឯការោ. តយោ បុរិសេតិ តីសុ បុរិសេសុ, តេ វា ឧបគន្ត្វា. តយោ ច អនរិយបណ្ឌកេតិ តីសុ អនរិយសង្ខាតេសុ ឧភតោព្យញ្ជនកេសុ ច បណ្ឌកេសុ ច, តេ វា ឧបគន្ត្វាតិ យោជនា. ន ចាចរេ មេថុនំ ព្យញ្ជនស្មិន្តិ អត្តនោ និមិត្តស្មិំ មេថុនំ ន ច អាចរតិ. ឥទំ អនុលោមបារាជិកំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឆេជ្ជំ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយាតិ មេថុនធម្មការណា ឆេជ្ជំ សិយា, បារាជិកំ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. កុសលេហីតិ បញ្ហាវិសជ្ជនេ ឆេកេហិ, ឆេកកាមេហិ វា. អយំ បញ្ហោ អដ្ឋវត្ថុកំ សន្ធាយ វុត្តោ.

បញ្ហាវិសជ្ជនត្ថាយ ចិន្តេន្តានំ សេទមោចនការណត្តា ‘‘សេទមោចនគាថា’’តិ វុត្តា. វិរុជ្ឈតីតិ ‘‘ន មេថុនធម្មោ’’តិ វចនេន ‘‘ឆេជ្ជំ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយា’’តិ វចនំ វិរុជ្ឈតិ, ន សមេតីតិ អត្ថោ. ឥតិ ចេ វទេយ្យ, ន វិរុជ្ឈតិ. កស្មា? មេថុនធម្មស្ស បុព្ពភាគត្តាតិ យោជនា. ឥមិនា មេថុនធម្មស្ស បុព្ពភាគភូតោ កាយសំសគ្គោវ ឧបចារេន តត្ថ មេថុនធម្មសទ្ទេន វុត្តោ, ន ទ្វយំទ្វយសមាបត្តីតិ ទីបេតិ. ហិសទ្ទោ វិត្ថារជោតកោ. បរិវារេយេវ វុត្តានីតិ សម្ពន្ធោ. វណ្ណាវណ្ណោតិ សុក្កវិសដ្ឋិ. ធនមនុប្បាទានន្តិ សញ្ចរិត្តំ. ‘‘ឥមិនា បរិយាយេនា’’តិ ឥមិនា លេសេន សមីបូបចារេនាតិ អត្ថោ. ឯតេនុបាយេនាតិ ‘‘ហត្ថគ្គហណំ សាទិយេយ្យា’’តិបទេ វុត្តឧបាយេន. សព្ពបទេសូតិ សព្ពេសុ ‘‘សង្ឃាដិកណ្ណគ្គហណំ សាទិយេយ្យា’’តិអាទីសុ បទេសុ. អបិ ចាតិ ឯកំសេន, វិសេសំ វក្ខាមីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘ឯវំនាមកំ ឋាន’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘ឥត្ថំនាមំ ឥមស្ស ឋានស្សា’’តិ វចនត្ថំ ទីបេតិ.

៦៧៦. ឯកន្តរិកាយ វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទេន ទ្វន្តរិកាទីនិបិ សង្គយ្ហន្តិ. យេន តេនាតិ យេន វា តេន វា. ទ្វិតិចតុប្បញ្ចឆវត្ថូនិ បេយ្យាលវសេន វា វាសទ្ទេន វា គហេតព្ពានិ. អបិ ចាតិ កិញ្ច ភិយ្យោ, វត្តព្ពវិសេសំ វក្ខាមីតិ អធិប្បាយោ. ឯត្ថាតិ ‘‘អាបត្តិយោ ទេសេត្វា’’តិ វចនេ. ហីតិ សច្ចំ. វុត្តន្តិ បរិវារេ វុត្តំ. តត្រាតិ បុរិមវចនាបេក្ខំ. ទេសិតា អាបត្តិ គណនូបិកាតិ យោជនា. ឯកំ វត្ថុំ អាបន្នា យា ភិក្ខុនីតិ យោជនា. ធុរនិក្ខេបំ កត្វាតិ ‘‘ឥមញ្ច វត្ថុំ, អញ្ញម្បិ ច វត្ថុំ នាបជ្ជិស្សាមី’’តិ ធុរនិក្ខេបំ កត្វា. យា បន សឧស្សាហាវ ទេសេតីតិ យោជនាតិ. ចតុត្ថំ.

សាធារណាតិ ភិក្ខុនីហិ សាធារណា. ឯត្ថាតិ ‘‘ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អយ្យាយោ’’តិអាទិវចនេ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

ភិក្ខុនិវិភង្គេ បារាជិកកណ្ឌវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

២. សង្ឃាទិសេសកណ្ឌំ

១. បឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

បារាជិកានន្តរស្សាតិ បារាជិកានំ អនន្តរេ ឋបិតស្ស, សង្គីតស្ស វា, សង្ឃាទិសេសកណ្ឌស្សាតិ សម្ពន្ធោ. អយំ ឦទិសា អនុត្តានត្ថវណ្ណនា អនុត្តានានំ បទានំ អត្ថស្ស វណ្ណនា ទានិ ឥមស្មិំកាលេ ភវិស្សតីតិ យោជនា.

៦៧៨. បឋមេ ឧទកំ វសិតំ អច្ឆាទនំ អនេន កតន្តិ ឧទោសិតោតិ វចនត្ថេន ភណ្ឌសាលា ឧទោសិតំ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧទោសិតន្តិ ភណ្ឌសាលា’’តិ. ឯត្ថ ហិ ឧទសទ្ទោ ឧទកបរិយាយោ. សំយោគោ ន យុត្តោយេវ. ភណ្ឌសាលាតិ យានាទីនំ ភណ្ឌានំ ឋបនសាលា. អច្ចាវទថាតិ ឯត្ថ អតីត្យូបសគ្គោ អតិក្កមនត្ថោ, អាត្យូបសគ្គោ ធាត្វត្ថានុវត្តកោតិ អាហ ‘‘អតិក្កមិត្វា វទថា’’តិ.

៦៧៩. ឧស្សយវសេន វទនំ ឧស្សយវាទោ, សោយេវ ឧស្សយវាទិកាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧស្សយវាទិកា’’តិអាទិ. ‘‘មានុស្សយវសេន កោធុស្សយវសេនា’’តិ ឥមិនា ឧស្សយភេទំ ទស្សេតិ. សាតិ ឧស្សយវាទិកា. អត្ថតោតិ សរូបតោ. ឯត្ថាតិ បទភាជនេ. អឌ្ឌនំ អភិយុញ្ជនំ អឌ្ឌោតិ កត្វា ទ្វិន្នំ ជនានំ អឌ្ឌោ វោហារិកានំ វិនិច្ឆយការណំ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘អឌ្ឌោតិ វោហារិកវិនិច្ឆយោ វុច្ចតី’’តិ, មុទ្ធជតតិយក្ខរោយេវ. យន្តិ អឌ្ឌំ. យត្ថាតិ យស្មិំ កិស្មិំចិ ឋានេ. ទ្វិន្នំ អឌ្ឌការកានំ វោហារំ ជានន្តីតិ វោហារិកា, អក្ខទស្សា, តេសំ. ទ្វីសុ ជនេសូតិ អឌ្ឌការកេសុ ជនេសុ ទ្វីសុ. យោ កោចីតិ អឌ្ឌការកោ វា អញ្ញោ វា យោ កោចិ.

ឯត្ថាតិ ‘‘ឯកស្ស អារោចេតី’’តិអាទិវចនេ. យត្ថ កត្ថចីតិ យំកិញ្ចិ ឋានំ អាគតេបីតិ សម្ពន្ធោ. អថាតិ បច្ឆា. សាតិ ភិក្ខុនី. សោតិ ឧបាសកោ.

‘‘កប្បិយការកេនា’’តិបទំ ‘‘កថាបេតី’’តិបទេ ការិតកម្មំ. តត្ថាតិ កប្បិយការកឥតរេសុ. វោហារិកេហិ កតេតិ សម្ពន្ធោ. គតិគតន្តិ ចិរកាលបត្តំ. សុតបុព្ពន្តិ បុព្ពេ សុតំ. អថាតិ សុតបុព្ពត្តា ឯវ. តេតិ វោហារិកា, ទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

បឋមន្តិ សមនុភាសនតោ បុព្ពំ. អាបត្តីតិ អាបជ្ជនំ. ឯតស្សាតិ សង្ឃាទិសេសស្ស. អយំ ហីតិ អយំ ឯវ, វក្ខមានោ ឯវាតិ អត្ថោ. ឯត្ថាតិ បទភាជនេ. សហ វត្ថុជ្ឈាចារាតិ វត្ថុជ្ឈាចារេន សហ, វាក្យមេវ, ន សមាសោ. វត្ថុជ្ឈាចារាតិ ករណត្ថេ និស្សក្កវចនំ ទដ្ឋព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘សហ វត្ថុជ្ឈាចារេនា’’តិ. ភិក្ខុនិន្តិ អាបត្តិមាបន្នំ ភិក្ខុនិំ. សង្ឃតោតិ ភិក្ខុនិសង្ឃម្ហា. អនីយសទ្ទោ ហេតុកត្តាភិធាយកោតិ អាហ ‘‘និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ’’តិ. ភិក្ខុនិសង្ឃតោ និស្សរតិ, និស្សារិយតិ វា អនេនាតិ និស្សារណីយោតិ ករណត្ថោបិ យុត្តោយេវ. តត្ថាតិ បទភាជនេ. យន្តិ សង្ឃាទិសេសំ. សោតិ សង្ឃាទិសេសោ. បទភាជនស្ស អត្ថោ ការណោបចារេន ទដ្ឋព្ពោ. ហីតិ សច្ចំ. កេនចីតិ បុគ្គលេន, ន និស្សារីយតីតិ សម្ពន្ធោ. តេន ធម្មេន ករណភូតេន, ហេតុភូតេន វា. សោតិ ធម្មោ.

អឌ្ឌការកមនុស្សេហិ វុច្ចមានាតិ យោជនា. សយន្តិ សាមំ. តតោតិ គមនតោ, បរន្តិ សម្ពន្ធោ. ភិក្ខុនិយា វា កតំ អារោចេតូតិ យោជនា.

ធម្មិកន្តិ ធម្មេន សភាវេន យុត្តំ. យថាតិ យេនាការេន. តន្តិ អាការំ. តត្ថាតិ ‘‘អនោទិស្ស អាចិក្ខតី’’តិ វចនេ.

ធុត្តាទយោតិ អាទិសទ្ទេន ចោរាទយោ សង្គណ្ហាតិ. សាតិ អាចិក្ខនា. តន្តិ អាចិក្ខនំ. តេសន្តិ គាមទារកាទីនំ. ទណ្ឌន្តិ ធនទណ្ឌំ. គីវា ហោតីតិ ឥណំ ហោតិ. អធិប្បាយេ សតិបីតិ យោជនា. តស្សាតិ អនាចារំ ចរន្តស្ស.

កេវលំ ហីតិ កេវលមេវ. តន្តិ រក្ខំ. ការកេតិ អនាចារស្ស ការកេ. តេស+?ន្តិ ការកានំ.

តេសន្តិ ហរន្តានំ. ‘‘អនត្ថកាមតាយា’’តិ ឥមិនា ភយាទិនា វុត្តេ នត្ថិ ទោសោតិ ទស្សេតិ. ហីតិ លទ្ធទោសជោតកោ. អត្តនោ វចនករំ…បេ… វត្តុំ វដ្ដតីតិ អត្តនោ វចនំ អាទិយិស្សតីតិ វុត្តេ វចនំ អនាទិយិត្វា ទណ្ឌេ គហិតេបិ នត្ថិ ទោសោ ទណ្ឌគហណស្ស បដិក្ខិត្តត្តា. ទាសទាសីវាបិអាទីនន្តិ អាទិសទ្ទេន ខេត្តាទយោ សង្គយ្ហន្តិ.

វុត្តនយេនេវាតិ អតីតំ អារព្ភ អាចិក្ខនេ វុត្តនយេន ឯវ. ‘‘អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ ឥមិនា អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនំ ទស្សេតិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ បុច្ឆាយ អតីតេ កតបុព្ពំ បុច្ឆតិ. សាបីតិ បិសទ្ទោ វុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

វោហារិកា ទណ្ឌេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ទណ្ឌេន្តីតិ វធទណ្ឌេន ច ធនទណ្ឌេន ច អាណំ ករោន្តិ.

យោ ចាយន្តិ យោ ច អយំ. ភិក្ខុនីនំ យោ អយំ នយោ វុត្តោ, ឯសេវ នយោ ភិក្ខូនម្បិ នយោតិ យោជនា. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ វុត្តវចនមេវ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘ភិក្ខុនោបិ ហី’’តិអាទិ. ‘‘តថា’’តិឥមិនា ‘‘ឱទិស្សា’’តិបទំ អតិទិសតិ. តេ ចាតិ តេ ច វោហារិកា. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វាតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៦៨២. ទុតិយេ វរិតព្ពំ ឥច្ឆិតព្ពន្តិ វរំ, តមេវ ភណ្ឌន្តិ វរភណ្ឌន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មហគ្ឃភណ្ឌ’’ន្តិ. ‘‘មុត្តា’’តិអាទិនា តស្ស សរូបំ ទស្សេតិ.

៦៨៣. អាបុព្ពោ លោកសទ្ទោ អភិមុខំ លោកនត្ថោ ហោតិ, ឧបុព្ពោ ឧទ្ធំ លោកនត្ថោ, ឱបុព្ពោ អធោ លោកនត្ថោ, វិបុព្ពោ ឥតោ ចិតោ ច វីតិហរណលោកនត្ថោ, អបបុព្ពោ អាបុច្ឆនត្ថោ. ឥធ បន អបបុព្ពត្តា អាបុច្ឆនត្ថោតិ អាហ ‘‘អនាបុច្ឆិត្វា’’តិ. មល្លគណ ភដិបុត្ត គណាទិកន្តិអាទីសុ មល្លគណោ នាម នារាយនភត្តិកោ គណោ. ភដិបុត្តគណោ នាម កុមារភត្តិកោ គណោ. អាទិសទ្ទេន អញ្ញម្បិ គាមនិគមេ អនុសាសិតុំ សមត្ថំ គណំ សង្គណ្ហាតិ. អថ វា មល្លគណោតិ មល្លរាជូនំ គណោ. តេ ហិ គណំ កត្វា កុសិនារាយំ រជ្ជំ អនុសាសន្តិ, តេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘មល្លគណោ’’តិ. ភដិបុត្តគណោតិ លិច្ឆវិគណោ បរិយាយន្តរេន វុត្តោ. លិច្ឆវិរាជូនញ្ហិ បុព្ពរាជានោ ភដិនាមកស្ស ជដិលស្ស បុត្តា ហោន្តិ, តេសំ វំសេ បវត្តា ឯតរហិ លិច្ឆវិរាជានោបិ ភដិបុត្តាតិ វុច្ចន្តិ. ជដិលោ បន ពារាណសិរញ្ញោ បុត្តេ នទិសោតេន វុយ្ហមានេ នទិតោ ឧទ្ធរិត្វា អត្តនោ អស្សមេ បុត្តំ កត្វា ភរណត្តា បោសនត្តា ភដីតិ វុច្ចតិ, តស្ស បុត្តត្តា លិច្ឆវិគណោ ភដិបុត្តោតិ វុច្ចតិ. តេបិ គណំ កត្វា វេសាលិយំ រជ្ជំ អនុសាសន្តិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ភដិបុត្តគណោ’’តិ. ធម្មគណោ នាម សាសនធម្មភត្តិកោ គណោ. គន្ធិកសេណីតិ គន្ធការានំ សមជាតិកានំ សិប្បិកានំ គណោ. ទុស្សិកសេណីតិ ទុស្សការានំ សមជាតិកានំ បេសការានំ គណោ. អាទិសទ្ទេន តច្ឆកសេណិរជកសេណិអាទយោ សង្គយ្ហន្តិ. យត្ថ យត្ថាតិ យស្មិំ យស្មិំ ឋានេ. ហីតិ សច្ចំ. តេ ឯវាតិ គណាទយោ ឯវ. បុន តេតិ គណាទយោ. ឥទន្តិ ‘‘គណំ វា’’តិអាទិវចនំ. ឯត្ថាតិ រាជាទីសុ. សង្ឃាបុច្ឆនមេវ បធានការណន្តិ អាហ ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃោ អាបុច្ឆិតព្ពោវា’’តិ. កប្បគតិកន្តិ កប្បំ គច្ឆតីតិ កប្បគតា, សា ឯវ កប្បគតិកា, តំ.

កេនចិ ករណីយេន ខណ្ឌសីមំ អគន្ត្វា កេនចិ ករណីយេន ភិក្ខុនីសុ បក្កន្តាសូតិ យោជនា. និស្សិតកបរិសាយាតិ អន្តេវាសិកបរិសាយ. វុដ្ឋាបេន្តិយាតិ ឧបសម្បាទេន្តិយាតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៦៩២. តតិយេ ទុតិយេន បាទេន អតិក្កន្តមត្តេតិ សម្ពន្ធោ. បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ នាម ឃរូបចារតោ បឋមលេឌ្ឌុបាតោ. សង្ខេបតោ វុត្តមត្ថំ វិត្ថារតោ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបិ ចេត្ថា’’តិអាទិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ. ឧបចារេ វាតិ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានេ វា. តតោតិ គាមន្តរតោ, ខណ្ឌបាការេន វា វតិឆិទ្ទេន វា បវិសិតុន្តិ សម្ពន្ធោ.

សម្ពទ្ធា វតិ ឯតេសន្តិ សម្ពទ្ធវតិកា, ទ្វេ គាមា. វិហារន្តិ ភិក្ខុនិវិហារំ. តតោ បន គាមតោតិ តតោ ឥតរគាមតោ បន, និក្ខន្តាយ ភិក្ខុនិយា ឋាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. ឧស្សារណា វាតិ មនុស្សានំ ឧស្សារណា វា.

ជនាតិ គាមភោជកា ជនា. ឯកំ គាមន្តិ យំកិញ្ចិ ឥច្ឆិតំ ឯកំ គាមំ. តតោតិ គាមតោ. ‘‘កស្មា’’តិ ឥមាយ បុច្ឆាយ ‘‘វិហរតោ ឯកំ គាមំ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ វចនស្ស ការណំ បុច្ឆតិ. ‘‘វិហារស្ស ចតុគាមសាធារណត្តា’’តិឥមិនា វិសជ្ជនេន តំ បុច្ឆំ វិសជ្ជេតិ.

យត្ថាតិ យស្សំ នទិយំ. ឧត្តរន្តិយា ឯកទ្វង្គុលមត្តម្បិ អន្តរវាសកោ តេមិយតិ, សា នទី នាមាតិ យោជនា. យថា និវសិយមានាយ តិមណ្ឌលបដិច្ឆាទនំ ហោតិ, ឯវំ និវត្ថាយាតិ យោជនា. ភិក្ខុនិយា ឧត្តរន្តិយា អន្តរវាសកោតិ សម្ពន្ធោ. យត្ថ កត្ថចីតិ យស្មិំ កិស្មិំចិ ឋានេ. ‘‘សេតុនា គច្ឆតិ, អនាបត្តី’’តិឥមិនា បទសា ឧត្តរន្តិយា ឯវ អាបត្តីតិ ទស្សេតិ. ឧត្តរណកាលេតិ នទិតោ ឧត្តរណកាលេ. អាកាសគមនន្តិ ឥទ្ធិយា គមនំ. អាទិសទ្ទេន ហត្ថិបិដ្ឋិអាទយោ សង្គណ្ហាតិ. អក្កមន្តិយាតិ អតិក្កមន្តិយា. ឯត្ថាតិ ទ្វីសុ តីសុ ភិក្ខុនីសុ. ឱរិមតីរមេវាតិ អបារតីរមេវ. តមេវ តីរន្តិ ឱរិមតីរមេវ. បច្ចុត្តរតីតិ បដិនិវត្តិត្វា ឧត្តរតិ.

កុរុមានា ភិក្ខុនី ករោតីតិ យោជនា. អស្សាតិ ភិក្ខុនិយា អជានន្តិយា ឯវ ចាតិ សម្ពន្ធោ, អនាទរេ ចេតំ សាមិវចនំ. អថ បនាតិ អថសទ្ទោ យទិបរិយាយោ, កិរិយាបទេន យោជេតព្ពោ. អថ អច្ឆតិ, អថ ន ឱតរតីតិ អត្ថោ. អច្ឆតីតិ វសតិ. ហីតិ សច្ចំ. ឥធាតិ ‘‘ឯកា វា រត្តិំ វិប្បវសេយ្យា’’តិបទេ.

ឯវំ វុត្តលក្ខណមេវាតិ ឯវំ អភិធម្មបរិយាយេន វុត្តលក្ខណមេវ. តំ បនេតន្តិ តំ បន អរញ្ញំ. តេនេវាតិ អាបន្នហេតុនា ឯវ. អដ្ឋកថាយន្តិ មហាអដ្ឋកថាយំ. ភិក្ខុនីសុ បវិសន្តីសូតិ សម្ពន្ធោ, និទ្ធារណត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. ឯត្ថាតិ ទស្សនូបចារសវនូបចារេសុ. យត្ថ ឱកាសេ ឋិតំ ទុតិយិកា បស្សតិ, សោ ឱកាសោ ទស្សនូបចារោ នាមាតិ យោជនា. សាណិបាការន្តរិកាបីតិ សាណិបាការេន ព្យវហិកាបិ. យត្ថ ឱកាសេ ឋិតា…បេ… សទ្ទំ សុណាតិ, សោ ឱកាសោ សវនូបចារោ នាមាតិ យោជនា. មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេនាតិ មគ្គេ មូឡ្ហានំ សទ្ទេន. ធម្មស្សវនារោចនសទ្ទេនាតិ ធម្មស្សវនត្ថាយ អារោចនានំ សទ្ទេន. មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេន សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទំ សុណាតិ វិយ ច ធម្មស្សវនារោចនសទ្ទេន សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទំ សុណាតិ វិយ ច ‘‘អយ្យេ’’តិ សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទំ សុណាតីតិ យោជនា. សទ្ទាយន្តិយាតិ សទ្ទំ ករោន្តិយា. នាមធាតុ ហេសា. ឯវរូបេតិ ‘‘មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេន វិយា’’តិអាទិនា វុត្តេ ឯវរូបេ.

តិត្ថាយតនំ សង្កន្តា វាតិ តិត្ថីនំ វាសដ្ឋានំ សង្កន្តា វា. ឥមិនា ‘‘បក្ខសង្កន្តា’’តិ ឯត្ថ បក្ខសទ្ទស្ស បដិបក្ខវាចកត្តា តេន សាសនបដិបក្ខា តិត្ថិយា ឯវ គហេតព្ពាតិ ទស្សេតិ. តិត្ថិយា ហិ សាសនស្ស បដិបក្ខា ហោន្តីតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៦៩៤. ចតុត្ថេ បាទស្ស ឋបនកំ បីឋំ បាទបីឋំ. បាទស្ស ឋបនកា កថលិកា បាទកថលិកាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បាទបីឋំ នាមា’’តិអាទិ. អនញ្ញាយាតិ ឯត្ថ យការោ ត្វាបច្ចយស្ស ការិយោតិ អាហ ‘‘អជានិត្វា’’តិ. នេត្ថារវត្តេតិ ឧក្ខេបនីយកម្មតោ និត្ថរណការណេ វត្តេ. ‘‘វត្តមាន’’ន្តិឥមិនា ‘‘វត្តន្តិ’’ន្តិ ឯត្ថ អន្តបច្ចយំ នយេន ទស្សេតីតិ. ចតុត្ថំ.

៥. បញ្ចមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧០១. បញ្ចមេ ‘‘ឯកតោ អវស្សុតេ’’តិ ឯត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ‘‘ឯកតោ’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តេបិ ភិក្ខុនិយា ឯវ គហេតព្ពភាវញ្ច តោបច្ចយស្ស ឆដ្ឋុត្ថេ បវត្តភាវញ្ច អវស្សុភបទេ ភាវត្ថញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ភិក្ខុនិយា អវស្សុតភាវោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ. ឯតន្តិ ‘‘ភិក្ខុនិយា អវស្សុតភាវោ’’តិ វចនំ. តន្តិ អវចនំ. បាឡិយាតិ ឥមាយ សិក្ខាបទបាឡិយាតិ. បញ្ចមំ.

៦. ឆដ្ឋសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧០៥. ឆដ្ឋេ យតោ ត្វន្តិ ឯត្ថ ការណត្ថេ តោបច្ចយោតិ អាហ ‘‘យស្មា’’តិ. កស្សា ហោន្តីតិ ឧយ្យោជិកាឧយ្យោជិតាសុ កស្សា ភិក្ខុនិយា ហោន្តីតិ យោជនា. ន ទេតីតិ ឧយ្យោជិកា ឧយ្យោជិតាយ ន ទេតិ. ន បដិគ្គណ្ហាតីតិ ឧយ្យោជិតា ឧយ្យោជិកាយ ហត្ថតោ ន បដិគ្គណ្ហាតិ. បដិគ្គហោ តេន ន វិជ្ជតីតិ តេនេវ ការណេន ឧយ្យោជិកាយ ហត្ថតោ ឧយ្យោជិតាយ បដិគ្គហោ ន វិជ្ជតិ. អាបជ្ជតិ គរុកំ, ន លហុកន្តិ ឯវំ សន្តេបិ ឧយ្យោជិកា គរុកមេវ សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ន លហុកំ. តញ្ចាតិ តំ អាបជ្ជនញ្ច. បរិភោគបច្ចយាតិ ឧយ្យោជិកាយ បរិភោគសង្ខាតា ការណាតិ អយំ គាថាយត្ថោ.

ឥតរិស្សា បនាតិ ឧយ្យោជិតាយ បន ភិក្ខុនិយា. បឋមសិក្ខាបទេតិ បញ្ចមសិក្ខាបទេ. បញ្ចមសិក្ខាបទញ្ហិ ឥមិនា សិក្ខាបទេន យុគឡភាវេន សទិសត្តា ឥមំ ឧបាទាយ បឋមន្តិ វុត្តន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សត្តមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧០៩. សត្តមេ យាវតតិយកបទត្ថោតិ ‘‘យាវតតិយក’’ន្តិ ឧច្ចារិតស្ស បទស្ស អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោតិ. សត្តមំ.

៨. អដ្ឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧១៥. អដ្ឋមេ កិស្មិំចិទេវ អធិករណេតិ និទ្ធារណីយស្ស និទ្ធារណសមុទាយេន អវិនាភាវតោ អាហ ‘‘ចតុន្ន’’ន្តិ. កស្មា បន និទ្ធារណសមុទាយនិទ្ធារណីយភាវេន វុត្តំ, ននុ បទភាជនេ ចត្តារិបិ អធិករណានិ វុត្តានីតិ អាហ ‘‘បទភាជនេ បនា’’តិអាទីតិ. អដ្ឋមំ.

៩. នវមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧២៣. នវមេ សំសដ្ឋសទ្ទោ មិស្សបរិយាយោតិ អាហ ‘‘មិស្សីភូតា’’តិ. ‘‘អននុលោមេនា’’តិឥមិនា ‘‘អននុលោមិកេនា’’តិ ឯត្ថ ឥកសទ្ទោ ស្វត្ថោតិ ទស្សេតិ. កោដ្ដនញ្ច បចនញ្ច គន្ធបិសនញ្ច មាលាគន្ថនញ្ច. អាទិសទ្ទេន អញ្ញេបិ អននុលោមិកេ កាយិកេ សង្គណ្ហាតិ. សាសនាហរណញ្ច បដិសាសនហរណញ្ច សញ្ចរិត្តញ្ច. អាទិសទ្ទេន អញ្ញេបិ អននុលោមិកេ វាចសិកេ សង្គណ្ហាតិ. ឯតាសន្តិ ភិក្ខុនីនំ. សិលោកោតិ យសោតិ. នវមំ.

១០. ទសមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ

៧២៧. ទសមេ ឯវាចារាតិ ឯត្ថ និគ្គហិតលោបវសេន សន្ធីតិ អាហ ‘‘ឯវំអាចារា’’តិ. ‘‘យាទិសោ’’តិអាទិនា ឯវំសទ្ទស្ស និទស្សនាទីសុ (អភិធានប្បទីបិកាយំ ១១៨៦ គាថាយំ) ឯកាទសសុ អត្ថេសុ ឧបមត្ថំ ទស្សេតិ. សព្ពត្ថាតិ ‘‘ឯវំសទ្ទា ឯវំសិលោកា’’តិ សព្ពេសុ បទេសុ. ឧញ្ញាយាតិ ឯត្ថ ឱការវិបរីតោ ឧការោតិ អាហ ‘‘អវញ្ញាយា’’តិ. ‘‘នីចំ កត្វា ជាននាយា’’តិ ឥមិនា អវសទ្ទោ នីចត្ថោ, ញាធាតុ អវពោធនត្ថោតិ ទស្សេតិ. ‘‘បរិភវញ្ញាយា’’តិ វត្តព្ពេ ឧត្តរបទលោបវសេន ‘‘បរិភវេនា’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘បរិភវិត្វា ជាននេនា’’តិ. អក្ខន្តិយាតិ ឯត្ថ សហនខន្តិយេវាធិប្បេតា, នេវ អនុលោមខន្តិ, ន ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អសហនតាយា’’តិ. វេភស្សិយាតិ ឯត្ថ វិសេសេន ភាសេតិ ឱភាសេតីតិ វិភាសោ អានុភាវោ, វិភាសោ ឥមស្ស សង្ឃស្ស អត្ថីតិ វិភស្សោ សង្ឃោ, ពហ្វត្ថេ ច អតិសយត្ថេ ច សបច្ចយោ ហោតិ. កស្មា? មន្តុបច្ចយត្ថត្តា ‘‘លោមសោ’’តិអាទីសុ (ជា. ១.១៤.៥៧) វិយ, ពហុអានុភាវោ អតិសយអានុភាវោ សង្ឃោតិ វុត្តំ ហោតិ, សំយោគបរត្តា អាការស្ស រស្សោ. វិភស្សស្ស ភាវោ វេភស្សិយំ, ពហុអានុភាវោ អតិសយអានុភាវោយេវ. ឥតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ពលវភស្សភាវេនា’’តិ. តត្ថ ពលវឥតិ បទេន មន្តុអត្ថេ បវត្តស្ស សប្បច្ចយស្ស ពហ្វត្ថញ្ច អតិសយត្ថញ្ច ទស្សេតិ, ភាវឥតិ បទេន ណិយបច្ចយស្ស ភាវត្ថំ, ឯនឥតិ បទេន និស្សក្កវចនស្ស ករណត្ថេ បវត្តភាវំ ទស្សេតិ. តមេវត្ថមាវិករោន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ ពលវប្បកាសនេនា’’តិ. តត្ថ អត្តនោតិ អត្តសង្ខាតស្ស សង្ឃស្ស. ពលវប្បកាសនេនាតិ ពហុអានុភាវប្បកាសនេន, អតិសយអានុភាវប្បកាសនេន វា. ពលវប្បកាសនំ នាម អត្ថតោ បរេសំ សមុត្រាសនមេវាតិ អាហ ‘‘សមុត្រាសនេនាតិ អត្ថោ’’តិ. ទុព្ពលភាវេនាតិ ឯត្ថ ភាវឥតិបទេន ណ្យបច្ចយស្ស ភាវត្ថំ, ឯនឥតិបទេន និស្សក្កវចនស្ស ករណត្ថំ ទស្សេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. សព្ពត្ថាតិ ‘‘ឧញ្ញាយា’’តិអាទីសុ សព្ពេសុ បទេសុ. ចសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោតិ អាហ ‘‘ឯវំ សមុច្ចយត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ. វិវិច្ចថាតិ ឯត្ថ វីត្យូបសគ្គោ វិនាសទ្ទត្ថោ, វិចធាតុ សត្តត្ថោតិ អាហ ‘‘វិនា ហោថា’’តិ. ទសមំ.

អនន្តរា បក្ខិបិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. មហាវិភង្គតោ អាហរិតានិ ឥមានិ តីណិ សិក្ខាបទានីតិ យោជនា. នវ បឋមាបត្តិកា វេទិតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. សព្ពេបិ ធម្មាតិ យោជនា. ឯត្ថាតិ ‘‘ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ’’តិអាទិបាឋេ. តំ បនាតិ បក្ខមានត្តំ បនាតិ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

ភិក្ខុនិវិភង្គេ

សត្តរសកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

៣. និស្សគ្គិយកណ្ឌំ

១. បឋមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

តិំស និស្សគ្គិយា យេ ធម្មា ភិក្ខុនីនំ ភគវតា បកាសិតា, តេសំ ធម្មានំ ទានិ ឥមស្មិំ កាលេ អយំ សំវណ្ណនាក្កមោ ភវតីតិ យោជនា.

៧៣៣. បឋមេ អាមត្តិកាបណន្តិ ឯត្ថ អាមត្តសទ្ទោ ភាជនបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ភាជនានី’’តិ. ភាជនានិ ហិ អមន្តិ បរិភុញ្ជិតព្ពភាវំ គច្ឆន្តីតិ ‘‘អមត្តានី’’តិ វុច្ចន្តិ. អមត្តានិ វិក្កិណន្តីតិ ‘‘អាមត្តិកា’’តិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តានី’’តិអាទិ. តេសន្តិ អាមត្តិកានំ. តំ វាតិ អាមត្តិកាបណំ វា.

៧៣៤. ‘‘សន្និធិ’’ន្តិ ឥមិនា សំនិបុព្ពោ ចិសទ្ទោ ឧចិននត្ថោតិ ទស្សេតិ. ហិសទ្ទោ វិសេសជោតកោ. តត្ថាតិ មហាវិភង្គេ. ឥធាតិ ភិក្ខុនិវិភង្គេ.

ឥទម្បីតិ ឥទំ សិក្ខាបទម្បិ. បិសទ្ទោ មហាវិភង្គសិក្ខាបទំ អបេក្ខតីតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៣៨. ទុតិយេ អហតចោឡានម្បិ សេទមលាទិកិលិន្នេ វិរូបត្តា ‘‘ជិណ្ណចោឡា’’តិ វុត្តំ. ‘‘អបិ អយ្យាហី’’តិឥមិនា ‘‘អប អយ្យាហី’’តិបទវិភាគំ និវត្តេតិ.

៧៤០. សព្ពម្បិ ឯតំ ចីវរន្តិ យោជនា. ឯវំ បដិលទ្ធន្តិ ឯវំ និស្សជ្ជិត្វា លទ្ធំ. យថាទានេយេវាតិ យថា ទាយកេហិ ទិន្នំ, តស្មិំ ទានេយេវ ឧបនេតព្ពំ, អកាលចីវរេយេវ បក្ខិបិតព្ពន្តិ អត្ថោតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៤៣. តតិយេ ហន្ទសទ្ទោ វវស្សគ្គត្ថេ និបាតោតិ អាហ ‘‘ហន្ទាតិ គណ្ហា’’តិ. ពហូនិ និស្សគ្គិយានីតិ សម្ពន្ធោ. សំហរិត្វាតិ វិសុំ វិសុំ សង្ឃរិត្វាតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៤៨. ចតុត្ថេ កិណាតិ អនេនាតិ កយន្តិ វចនត្ថេន មូលំ កយំ នាមាតិ អាហ ‘‘មូលេនា’’តិ. សាតិ ថុល្លនន្ទា, អាហ កិរាតិ សម្ពន្ធោ. ញាធាតុយា អវពោធនត្ថតោ អញ្ញម្បិ ញាធាតុយា យាចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យាចិត្វា វា’’តិ.

៧៥២. យន្តិ សព្ពិតេលាទិ. តញ្ញេវាតិ សព្ពិតេលាទិមេវ. យមកន្តិ សព្ពិំ សហ តេលេន យុគឡំ កត្វា. វេជ្ជេនាតិ ភិសក្កេន. សោ ហិ អាយុព្ពេទសង្ខាតំ វិជ្ជំ ជានាតីតិ វេជ្ជោតិ ច រោគញ្ច តស្ស និទានញ្ច ភេសជ្ជញ្ច វិទតិ ជានាតីតិបិ វេជ្ជោតិ ច វុច្ចតិ. តតោតិ វេជ្ជេន វុត្តការណា. កហាបណស្សាតិ កហាបណេន, អាភតន្តិ សម្ពន្ធោតិ. ចតុត្ថំ.

៥. បញ្ចមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៥៣. បញ្ចមេ សាតិ សិក្ខមានា. អយន្តិ សិក្ខមានា. អទ្ធាតិ ឯកំសេន. ‘‘ចេតាបេត្វា’’តិ ឯត្ថ ចិតិសទ្ទោ ជាននត្ថោតិ អាហ ‘‘ជានាបេត្វា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ឆដ្ឋនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៥៨. ឆដ្ឋេ ឆន្ទំ ឧប្បាទេត្វា គហិតំ ឆន្ទកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឆន្ទក’’ន្តិអាទិ. ធម្មកិច្ចន្តិ បុញ្ញករណីយំ. ធម្មសទ្ទោ ហេត្ថ បុញ្ញវាចកោ. យន្តិ វត្ថុំ. បរេសន្តិ អត្តនា អញ្ញេសំ. ‘‘ឯត’’ន្តិ ‘‘ឆន្ទក’’ន្តិ ឯតំ នាមំ. ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយ ទិន្នេនា’’តិឥមិនា អញ្ញស្ស អត្ថោ អញ្ញទត្ថោ, ទការោ បទសន្ធិករោ, តទត្ថាយ ទិន្នោ អញ្ញទត្ថិកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘អញ្ញំ ឧទ្ទិសិត្វា ទិន្នេនា’’តិឥមិនា អញ្ញំ ឧទ្ទិសិត្វា ទិន្នំ អញ្ញុទ្ទិសិកន្តិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘សង្ឃស្ស បរិច្ចត្តេនា’’តិ ឥមិនា សង្ឃស្ស បរិច្ចត្តោ សង្ឃិកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ.

៧៦២. យទត្ថាយាតិ យេសំ ចីវរាទីនំ អត្ថាយ. យសទ្ទេន សមាសភាវតោ បុព្ពេ និគ្គហិតាគមោ ហោតិ. តន្តិ ចីវរាទិកំ. តុម្ហេហីតិ ទាយកេ សន្ធាយ វុត្តំ. ឧបទ្ទវេសូតិ ទុព្ភិក្ខាទិឧបសគ្គេសុ. យំ វា តំ វាតិ ចីវរំ វា អញ្ញេ វា បិណ្ឌបាតាទិកេតិ យំ វា តំ វាតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សត្តមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៦៤. សត្តមេ សញ្ញាចិកេនាតិ ឯត្ថ សំសទ្ទស្ស សយមត្ថេ បវត្តិភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សយំ យាចិតកេនា’’តិ. ឯតទេវាតិ ‘‘សញ្ញាចិកេនា’’តិ បទមេវ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេតិ. សត្តមំ.

៨. អដ្ឋមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៦៩. អដ្ឋមេ គណស្សាតិ ភិក្ខុនិគណស្ស. ឥមិនា ‘‘មហាជនិកេនា’’តិ ឯត្ថ ភិក្ខុនិគណោវ មហាជនោតិ អធិប្បេតោតិ ទីបេតីតិ. អដ្ឋមំ.

៩. នវមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៧៤. នវមេ ឥតោតិ ឥមស្មា អដ្ឋមសិក្ខាបទតោ. អធិកតរន្តិ អតិរេកតរន្តិ. នវមំ.

១០. ទសមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៧៨. ទសមេ ‘‘វិនស្សតី’’តិឥមិនា ‘‘ឧន្ទ្រិយតី’’តិ ឯត្ថ ឧទិធាតុយា នស្សនត្ថំ ទស្សេតិ ធាតូនមនេកត្ថត្តា. បរិបតតីតិ បរិគលិត្វា បតតិ. ឥមិនា នស្សនាការំ ទស្សេតិ. ឯត្តកមេវាតិ ឯតំ បរិមាណំ ទ្វិបទមេវាតិ. ទសមំ.

១១. ឯកាទសមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៨៤. ឯកាទសមេ គរុបាវុរណំ នាម សីតកាលេ បាវុរណវត្ថន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សីតកាលេ បាវុរណ’’ន្តិ. សីតកាលេ ហិ មនុស្សា ថូលបាវុរណំ បារុបន្តិ. ‘‘ចតុក្កំសបរម’’ន្តិ ឯត្ថ កំសសទ្ទោ ភុញ្ជនបត្តេ ច សុវណ្ណាទិលោហវិសេសេ ច ចតុកហាបណេ ចាតិ តីសុ អត្ថេសុ ទិស្សតិ, ឥធ បន ចតុកហាបណេ វត្តតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កំសោ នាម ចតុក្កហាបណិកោ ហោតី’’តិ. ចតុក្កំសសង្ខាតំ បរមំ ឥមស្សាតិ ចតុក្កំសបរមំ, សោឡសកហាបណគ្ឃនកំ បាវុរណន្តិ អត្ថោតិ. ឯកាទសមំ.

១២. ទ្វាទសមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទំ

៧៨៩. ទ្វាទសមេ លហុបាវុរណំ នាម ឧណ្ហកាលេ បាវុរណវត្ថន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧណ្ហកាលេ បាវុរណ’’ន្តិ. ឧណ្ហកាលេ ហិ មនុស្សា សុខុមបាវុរណំ បារុបន្តីតិ. ទ្វាទសមំ.

និស្សគ្គិយានំ តិំសភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មហាវិភង្គេ’’តិអាទិ. ចីវរវគ្គតោ អបនេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញទត្ថិកានីតិ អញ្ញទត្ថិកបទេន វុត្តានិ សិក្ខាបទានិ. ឥតីតិ ឯវំ. ឯកតោបញ្ញត្តានីតិ ឯកស្សេវ បញ្ញត្តានិ, ឧភតោបញ្ញត្តានីតិ ឧភយេសំ បញ្ញត្តានិ. ឯត្ថាតិ ‘‘ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ’’តិអាទិវចនេតិ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

ភិក្ខុនិវិភង្គេ

តិំសកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.

៤. បាចិត្តិយកណ្ឌំ

១. លសុណវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

តិំសកានន្តរំ តិំសកានំ អនន្តរេ កាលេ ឆសដ្ឋិសតសង្គហា ឆឧត្តរសដ្ឋិអធិកសតេហិ សិក្ខាបទេហិ សង្គហិតា យេ ធម្មា សង្គីតិការេហិ សង្គីតា, ទានិ ឥមស្មិំ កាលេ តេសម្បិ ធម្មានំ អយំ វណ្ណនា ហោតីតិ យោជនា.

៧៩៣. តត្ថាតិ តេសុ ឆសដ្ឋិសតសង្គហេសុ សិក្ខាបទេសុ, បឋមសិក្ខាបទេតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ទ្វេ តយោ’’តិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោតិ អាហ ‘‘ទ្វេ វា តយោ វា’’តិ. ផោដលកេតិ កន្ទេ, មិញ្ជេ វា. ឯតន្តិ ‘‘គណ្ឌិកេ’’តិ ឯតំ នាមំ. ‘‘បមាណ’’ន្តិឥមិនា មត្តសទ្ទោ បមាណត្ថោវ, ន អប្បត្ថោ, នាបិ អវធារណត្ថោតិ ទស្សេតិ. លសុណន្តិ សេតវណ្ណមូលំ មហាកន្ទំ. មហាកន្ទោ ហិ ព្យញ្ជនសម្បាកាទីសុ អាមគន្ធានំ អភិភវនត្តា លសីយតិ កន្តីយតីតិ លសុណន្តិ វុច្ចតិ.

សុវណ្ណហំសយោនិន្តិ សុវណ្ណមយេន បត្តេន យុត្តំ ហំសយោនិំ. ជាតិស្សរោតិ ជាតិំ ភវំ សរតិ ជានាតីតិ ជាតិស្សរោ. អថាតិ ជាតិស្សរស្ស និប្ផន្នត្តា. និប្ផន្នត្ថោ ហិ អថសទ្ទោ. បុព្ពសិនេហេនាតិ បុព្ពេ មនុស្សភវេ ភាវិតេន សិនេហេន. តាសន្តិ បជាបតិយា ច តិស្សន្នំ ធីតរានញ្ច. តំ បនាតិ បត្តំ បន.

៧៩៥. មគធេសូតិ មគធរដ្ឋេ ឋិតេសុ ជនបទេសុ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ឥធាតិ ‘‘លសុណំ ខាទេយ្យា’’តិបទេ. តម្បីតិ មាគធកម្បិ. គណ្ឌិកលសុណមេវាតិ គណ្ឌោ ផោដោ ឯតស្សត្ថីតិ គណ្ឌិកំ. គណ្ឌសទ្ទោ ហិ ផោដបរិយាយោ, ពហុត្ថេ ឥកបច្ចយោ. ពហុគណ្ឌិកលសុណន្តិ ហិ វុត្តំ ហោតិ. គណ្ឌសទ្ទោ ហិ ផោដេ ច កបោលេ ចាតិ ទ្វីសុ អត្ថេសុ វត្តតិ, ឥធ បន ផោដេ វត្តតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បោត្ថកេសុ បន ឱដ្ឋជេន ចតុត្ថក្ខរេន បាឋោ អត្ថិ, សោ វីមំសិត្វា គហេតព្ពោ. ពហូសុ ហិ បុព្ពបោត្ថកេសុ កណ្ឋជោ តតិយក្ខរោ ច ឱដ្ឋជោ ចតុត្ថក្ខរោ ចាតិ ទ្វេ អក្ខរា អញ្ញមញ្ញំ បរិវត្តិត្វា តិដ្ឋន្តិ. ន ឯកទ្វិតិមិញ្ជកន្តិ ឯកមិញ្ជោ បលណ្ឌុកោ ន ហោតិ, ទ្វិមិញ្ជោ ភញ្ជនកោ ន ហោតិ, តិមិញ្ជោ ហរិតកោ ន ហោតីតិ អត្ថោ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. សង្ខាទិត្វាតិ ទន្តេហិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ កត្វា.

៧៩៧. បលណ្ឌុកោតិ សុកន្ទកោ ឯកោ លសុណវិសេសោ. ភញ្ជនកាទីនិ លោកសង្កេតោបទេសតោ ទដ្ឋព្ពានិ. ហីតិ សច្ចំ. តស្សាតិ ចាបលសុណស្ស. សភាវេនេវាតិ សូបសម្បាកាទិំ វិនា អត្តនោ សភាវតោ ឯវ. តន្តិ មាគធកំ, បក្ខិបិតុន្តិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. យត្ថ កត្ថចីតិ យេសុ កេសុចីតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទំ

៧៩៩. ទុតិយេ សំទស្សនំ ពាធតិ និសេធេតិ អស្មិំ ឋានេតិ សម្ពាធន្តិ វចនត្ថេន បដិច្ឆន្នោកាសោ សម្ពាធោ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិច្ឆន្នោកាសេ’’តិ. ឧភោ ឧបកច្ឆកាតិ ទ្វេ ពាហុមូលា. តេ ហិ ឧបរិ យំកិញ្ចិ វត្ថុំ កចតិ ពន្ធតិ ឯត្ថាតិ ឧបកច្ឆកាតិ វុច្ចន្តិ. មុត្តករណន្តិ បស្សាវមគ្គោ. សោ ហិ មុត្តំ ករោតិ អនេនាតិ មុត្តករណន្តិ វុច្ចតិ. លោមោ កត្តីយតិ ឆិន្ទីយតិ ឥមាយាតិ កត្តរិ, តាយ វា, សុដ្ឋុ ទឡ្ហំ លោមំ ឌំសតីតិ សណ្ឌាសោ, សោយេវ សណ្ឌាសកោ, តេន វា, ខុរតិ លោមំ ឆិន្ទតីតិ ខុរោ, តេន វា សំហរាបេន្តិយាតិ សម្ពន្ធោ. សំហរាបេន្តិយាតិ អបនេន្តិយាតិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទំ

៨០៣. តតិយេ មុត្តករណតលឃាតនេតិ មុត្តករណស្ស តលំ ហននំ បហរណំ មុត្តករណតលឃាតនំ, តស្មិំ មុត្តករណតលឃាតនេ និមិត្តភូតេ. តាវ មហន្តន្តិ អតិវិយ មហន្តំ. កេសរេនាបីតិ កិញ្ជក្ខេនាបិ. សោ ហិ កេ ជលេ សរតិ បវត្តតីតិ កេសរោតិ វុច្ចតិ.

៨០៥. គណ្ឌំ វាតិ បីឡកំ វា. វណំ វាតិ អរុំ វាតិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទំ

៨០៦. ចតុត្ថេ រញ្ញោ ឱរោធា រាជោរោធា, បុរាណេ រាជោរោធា បុរាណរាជោរោធាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុរាណេ’’តិអាទិ. ‘‘គិហិភាវេ’’តិ ឥមិនា បុរាណេតិ ឯត្ថ ណបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ. ចិរាចិរន្តិ និបាតបដិរូបកំ. តេន វុត្តំ ‘‘ចិរេន ចិរេនា’’តិ. ‘‘សក្កោថា’’តិ ឥមិនា កថំ តុម្ហេ រាគចិត្តំ បដិហនិត្វា អត្តានំ ធារេថ ធារេតុំ សក្កោថាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. អនារោចិតេបីតិ ភូតតោ អនារោចិតេបិ.

៨០៧. ជតុនាតិ លាខាយ. បដ្ឋទណ្ឌកេតិ បដុភាវេន ឋាតិ បវត្តតីតិ បដ្ឋោ, សោយេវ ទណ្ឌោ បដ្ឋទណ្ឌោ, តស្ស បវេសនំ បដ្ឋទណ្ឌកំ, តស្មិំ និមិត្តភូតេ. ឯតន្តិ ‘‘ជតុមដ្ឋកេ’’តិ ឯតំ វចនន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទំ

៨១០. បញ្ចមេ ‘‘អតិគម្ភីរ’’ន្តិបទំ កិរិយាវិសេសនន្តិ អាហ ‘‘អតិអន្តោ បវេសេត្វា’’តិ. ‘‘ឧទកេន ធោវនំ កុរុមានា’’តិ ឥមិនា ‘‘ឧទកសុទ្ធិក’’ន្តិបទស្ស ឧទកេន សុទ្ធិយា ករណន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ.

៨១២. ទ្វង្គុលបព្ពបរមន្តិ ឯត្ថ ទ្វេ អង្គុលានិ ច ទ្វេ បព្ពានិ ច ទ្វង្គុលបព្ពំ, ឧត្តរបទេ បុព្ពបទលោបោ. ទ្វង្គុលបព្ពំ បរមំ បមាណំ ឯតស្ស ឧទកសុទ្ធិកស្សាតិ ទ្វង្គុលបព្ពបរមំ. វិត្ថារតោ ទ្វង្គុលបរមំ, គម្ភីរតោ ទ្វិបព្ពបរមន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តេនាហ ‘‘វិត្ថារតោ’’តិអាទិ. អង្គុលំ បវេសេន្តិយាតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ. ‘‘ចតុន្នំ វា’’តិ ឥទំ ឧក្កដ្ឋវសេន វុត្តំ, តិណ្ណម្បិ បព្ពំ ន វដ្ដតិ, ចតុន្នំ បន បគេវាតិ អត្ថោតិ. បញ្ចមំ.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ

៨១៥. ឆដ្ឋេ ភត្តស្ស វិស្សជ្ជនំ ភត្តវិស្សគ្គោតិ វុត្តេ ភត្តកិច្ចន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភត្តកិច្ច’’ន្តិ. បានីយសទ្ទេន បានីយថាលកំ គហេតព្ពំ, វិធូបនសទ្ទេន ពីជនី គហេតព្ពា, ឧបសទ្ទោ សមីបត្ថោតិ សព្ពំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកេន ហត្ថេនា’’តិអាទិ. ‘‘អច្ចាវទតី’’តិបទស្ស អតិក្កមិត្វា វទនាការំ ទស្សេតិ ‘‘បុព្ពេបី’’តិអាទិនា.

៨១៧. ‘‘សុទ្ធឧទកំ វា ហោតូ’’តិអាទិនា ‘‘បានីយេនា’’តិ វចនំ ឧបលក្ខណំ នាមាតិ ទស្សេតិ. ទធិមត្ថូតិ ទធិមណ្ឌំ ទធិនោ សារោ, ទធិម្ហិ បសន្នោទកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. រសោតិ មច្ឆរសោ មំសរសោ. ‘‘អន្តមសោ ចីវរកណ្ណោបី’’តិ ឥមិនា ‘‘វិធូបនេនា’’តិ វចនំ និទស្សនំ នាមាតិ ទស្សេតិ.

៨១៩. ទេតីតិ សយំ ទេតិ. ទាបេតីតិ អញ្ញេន ទាបេតិ. ឧភយម្បីតិ បានីយវិធូបនទ្វយម្បីតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទំ

៨២២. សត្តមេ ‘‘បយោគទុក្កដំ នាមា’’តិ ឥមិនា ហេដ្ឋា វុត្តេសុ អដ្ឋសុ ទុក្កដេសុ បុព្ពបយោគទុក្កដំ ទស្សេតិ. ន កេវលំ បុព្ពបយោគទុក្កដំ ឯត្តកមេវ, អថ ខោ អញ្ញម្បិ ពហុ ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តស្មា’’តិអាទិ. សង្ឃដ្ដនេសុបីតិ វិលោឡនេសុបិ. ទន្តេហិ សង្ខាទតីតិ ទន្តេហិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ករោតិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ, អញ្ញាយ ភិក្ខុនិយា ការាបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘អញ្ញាយា’’តិបទំ ‘‘វិញ្ញាបេត្វា’’តិ បទេ ការិតកម្មំ. មាតរម្បីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទោ អញ្ញំ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយា បគេវាតិ ទស្សេតិ. តាយ វាតិ វិញ្ញាបិតភិក្ខុនិយា វា. តន្តិ អាមកធញ្ញំ. តន្តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តវចនំ. បុព្ពាបរវិរុទ្ធន្តិ បុព្ពាបរតោ វិរុទ្ធំ. ‘‘អញ្ញាយ…បេ… ទុក្កដមេវា’’តិ បុព្ពវចនេ ទុក្កដមេវ វុត្តំ, បុន ‘‘អញ្ញាយ…បេ… ទុក្កដ’’ន្តិ ច បច្ឆិមវចនេ បាចិត្តិយញ្ច ទុក្កដញ្ច វុត្តំ, តស្មា បុព្ពាបរវិរុទ្ធន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

៨២៣. លព្ភមានំ អាមកធញ្ញន្តិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញំ វា យំកិញ្ចីតិ មុគ្គមាសាទីហិ វា លាពុកុម្ភណ្ឌាទីហិ វា អញ្ញំ យំកិញ្ចិ តិលាទិំ វាតិ. សត្តមំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទំ

៨២៤. អដ្ឋមេ និព្ពិដ្ឋរាជភដោតិ ឯត្ថ ឧត្តរបទស្ស ឆដ្ឋីសមាសញ្ច បុព្ពបទេន ពាហិរត្ថសមាសញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘និព្ពិដ្ឋោ’’តិអាទិ. តត្ថ ‘‘រញ្ញោ ភតី’’តិ ឥមិនា រញ្ញោ ភដោ រាជភដោតិ ឆដ្ឋីសមាសំ ទស្សេតិ, ‘‘ឯតេនា’’តិ ឥមិនា ពាហិរត្ថសមាសំ. និព្ពិដ្ឋោតិ និវិដ្ឋោ បតិដ្ឋាបិតោតិ អត្ថោ. កេណីតិ រញ្ញោ ទាតព្ពស្ស អាយស្សេតមធិវចនំ. ឯតេនាតិ ព្រាហ្មណេន. តតោតិ ឋានន្តរតោ. ភដសង្ខាតាយ កេណិយា បថត្តា ការណត្តា ឋានន្តរំ ភដបថន្តិ អាហ ‘‘តំយេវ ឋានន្តរ’’ន្តិ.

៨២៦. ចត្តារិបិ វត្ថូនីតិ ឧច្ចារាទីនិ. បាដេក្កន្តិ បដិវិសុំ ឯកេកមេវ. ឧច្ចារំ វាតិអាទីសុ វាសទ្ទេន ទន្តកដ្ឋាទយោបិ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘ទន្តកដ្ឋ…បេ… បាចិត្តិយមេវា’’តិ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ឧច្ចារាទីសូតិ. អដ្ឋមំ.

៩. នវមសិក្ខាបទំ

៨៣០. នវមេ រោបិមហរិតដ្ឋានេតិ រោបិមដ្ឋានេ ច ហរិតដ្ឋានេ ច. រោបិយតិ អស្មិន្តិ រោបិយំ, តំយេវ រោបិមំ យការស្ស មការំ កត្វា. ឯតានីតិ ឧច្ចារាទីនិ. សព្ពេសន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ. យត្ថ បនាតិ យស្មិំ ខេត្តេតិ. នវមំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទំ

៨៣៥. ទសមេ សោណ្ឌា វាតិ សុរាសោណ្ឌា វា. មោរោតិ មយូរោ. សុវោតិ សុកោ. មក្កដោតិ វានរោ. អាទិសទ្ទេន សប្បាទយោ សង្គណ្ហាតិ, មក្កដាទយោបិ នច្ចន្តូតិ សម្ពន្ធោ. អសំយតភិក្ខូនន្តិ វាចសិកកម្មេ អសំយតានំ ភិក្ខូនំ, ធម្មភាណកគីតំ វា ហោតូតិ យោជនា. តន្តិយា គុណេន ពទ្ធា តន្តិពទ្ធា. ‘‘ភិ’’ន្តិសង្ខាតោ រាសទ្ទោ ឯតិស្សាតិ ភេរិ. កុដេន កតា ភេរិ កុដភេរិ, តាយ វាទិតំ កុដភេរិវាទិតំ, តំ វា. ឧទកភេរីតិ ឧទកេន បក្ខិត្តា ភេរិ, តាយ វាទិតម្បិ ហោតូតិ សម្ពន្ធោ.

៨៣៦. តេសំយេវាតិ យេសំ នច្ចំ បស្សតិ, តេសំយេវ. យទិ បន នច្ចគីតវាទិតេ វិសុំ វិសុំ បស្សតិ សុណាតិ, បាដេក្កា អាបត្តិយោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. អញ្ញតោតិ អញ្ញតោ ទេសតោ, បស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ឱលោកេត្វា’’តិ បទេ អបេក្ខិតេ ឧបយោគត្ថេ តោបច្ចយោ ហោតិ. អញ្ញំ ឱលោកេត្វាតិ ហិ អត្ថោ. អញ្ញតោ វាទេន្តេ បស្សតីតិ យោជនា. ភិក្ខុនី ន លភតីតិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញេ វត្តុម្បីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបហារន្តិ បូជំ. ឧបដ្ឋានន្តិ បារិចរិយំ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ សយំ នច្ចាទីសុ.

៨៣៧. អន្តរារាមេ វាតិ អារាមស្ស អន្តរេ វា. ពហិអារាមេ វាតិ អារាមស្ស ពហិ វា. អញ្ញេន វាតិ សលាកភត្តាទីហិ អញ្ញេន វា. តាទិសេនាតិ យាទិសោ ចោរាទិឧបទ្ទវោ, តាទិសេនាតិ. ទសមំ.

លសុណវគ្គោ បឋមោ.

២. អន្ធការវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

៨៣៩. អន្ធការវគ្គស្ស បឋមេ អប្បទីបេតិ ឧបលក្ខណវសេន វុត្តត្តា អញ្ញេបិ អាលោកា គហេតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បទីបចន្ទសូរិយអគ្គីសូ’’តិអាទិ. អស្សាតិ ‘‘អប្បទីបេ’’តិបទស្ស.

៨៤១. នរហោអស្សាទាបេក្ខា ហុត្វា ច រស្សាទតោ អញ្ញវិហិតាវ ហុត្វា ចាតិ យោជនា. ឥមិនា ‘‘សន្តិដ្ឋតិ វា សល្លបតិ វា’’តិ បទេ កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ. ទានេន វា និមិត្តភូតេន, បូជាយ វា និមិត្តភូតាយ មន្តេតីតិ យោជនាតិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទំ

៨៤២. ទុតិយេ ឥទមេវ បទំ នានន្តិ សម្ពន្ធោតិ. ទុតិយំ.