១. បឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

បារាជិកានន្តរស្សាតិ បារាជិកានំ អនន្តរេ ឋបិតស្ស, សង្គីតស្ស វា, សង្ឃាទិសេសកណ្ឌស្សាតិ សម្ពន្ធោ. អយំ ឦទិសា អនុត្តានត្ថវណ្ណនា អនុត្តានានំ បទានំ អត្ថស្ស វណ្ណនា ទានិ ឥមស្មិំកាលេ ភវិស្សតីតិ យោជនា.

៦៧៨. បឋមេ ឧទកំ វសិតំ អច្ឆាទនំ អនេន កតន្តិ ឧទោសិតោតិ វចនត្ថេន ភណ្ឌសាលា ឧទោសិតំ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧទោសិតន្តិ ភណ្ឌសាលា’’តិ. ឯត្ថ ហិ ឧទសទ្ទោ ឧទកបរិយាយោ. សំយោគោ ន យុត្តោយេវ. ភណ្ឌសាលាតិ យានាទីនំ ភណ្ឌានំ ឋបនសាលា. អច្ចាវទថាតិ ឯត្ថ អតីត្យូបសគ្គោ អតិក្កមនត្ថោ, អាត្យូបសគ្គោ ធាត្វត្ថានុវត្តកោតិ អាហ ‘‘អតិក្កមិត្វា វទថា’’តិ.

៦៧៩. ឧស្សយវសេន វទនំ ឧស្សយវាទោ, សោយេវ ឧស្សយវាទិកាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧស្សយវាទិកា’’តិអាទិ. ‘‘មានុស្សយវសេន កោធុស្សយវសេនា’’តិ ឥមិនា ឧស្សយភេទំ ទស្សេតិ. សាតិ ឧស្សយវាទិកា. អត្ថតោតិ សរូបតោ. ឯត្ថាតិ បទភាជនេ. អឌ្ឌនំ អភិយុញ្ជនំ អឌ្ឌោតិ កត្វា ទ្វិន្នំ ជនានំ អឌ្ឌោ វោហារិកានំ វិនិច្ឆយការណំ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘អឌ្ឌោតិ វោហារិកវិនិច្ឆយោ វុច្ចតី’’តិ, មុទ្ធជតតិយក្ខរោយេវ. យន្តិ អឌ្ឌំ. យត្ថាតិ យស្មិំ កិស្មិំចិ ឋានេ. ទ្វិន្នំ អឌ្ឌការកានំ វោហារំ ជានន្តីតិ វោហារិកា, អក្ខទស្សា, តេសំ. ទ្វីសុ ជនេសូតិ អឌ្ឌការកេសុ ជនេសុ ទ្វីសុ. យោ កោចីតិ អឌ្ឌការកោ វា អញ្ញោ វា យោ កោចិ.

ឯត្ថាតិ ‘‘ឯកស្ស អារោចេតី’’តិអាទិវចនេ. យត្ថ កត្ថចីតិ យំកិញ្ចិ ឋានំ អាគតេបីតិ សម្ពន្ធោ. អថាតិ បច្ឆា. សាតិ ភិក្ខុនី. សោតិ ឧបាសកោ.

‘‘កប្បិយការកេនា’’តិបទំ ‘‘កថាបេតី’’តិបទេ ការិតកម្មំ. តត្ថាតិ កប្បិយការកឥតរេសុ. វោហារិកេហិ កតេតិ សម្ពន្ធោ. គតិគតន្តិ ចិរកាលបត្តំ. សុតបុព្ពន្តិ បុព្ពេ សុតំ. អថាតិ សុតបុព្ពត្តា ឯវ. តេតិ វោហារិកា, ទេន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

បឋមន្តិ សមនុភាសនតោ បុព្ពំ. អាបត្តីតិ អាបជ្ជនំ. ឯតស្សាតិ សង្ឃាទិសេសស្ស. អយំ ហីតិ អយំ ឯវ, វក្ខមានោ ឯវាតិ អត្ថោ. ឯត្ថាតិ បទភាជនេ. សហ វត្ថុជ្ឈាចារាតិ វត្ថុជ្ឈាចារេន សហ, វាក្យមេវ, ន សមាសោ. វត្ថុជ្ឈាចារាតិ ករណត្ថេ និស្សក្កវចនំ ទដ្ឋព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘សហ វត្ថុជ្ឈាចារេនា’’តិ. ភិក្ខុនិន្តិ អាបត្តិមាបន្នំ ភិក្ខុនិំ. សង្ឃតោតិ ភិក្ខុនិសង្ឃម្ហា. អនីយសទ្ទោ ហេតុកត្តាភិធាយកោតិ អាហ ‘‘និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ’’តិ. ភិក្ខុនិសង្ឃតោ និស្សរតិ, និស្សារិយតិ វា អនេនាតិ និស្សារណីយោតិ ករណត្ថោបិ យុត្តោយេវ. តត្ថាតិ បទភាជនេ. យន្តិ សង្ឃាទិសេសំ. សោតិ សង្ឃាទិសេសោ. បទភាជនស្ស អត្ថោ ការណោបចារេន ទដ្ឋព្ពោ. ហីតិ សច្ចំ. កេនចីតិ បុគ្គលេន, ន និស្សារីយតីតិ សម្ពន្ធោ. តេន ធម្មេន ករណភូតេន, ហេតុភូតេន វា. សោតិ ធម្មោ.

អឌ្ឌការកមនុស្សេហិ វុច្ចមានាតិ យោជនា. សយន្តិ សាមំ. តតោតិ គមនតោ, បរន្តិ សម្ពន្ធោ. ភិក្ខុនិយា វា កតំ អារោចេតូតិ យោជនា.

ធម្មិកន្តិ ធម្មេន សភាវេន យុត្តំ. យថាតិ យេនាការេន. តន្តិ អាការំ. តត្ថាតិ ‘‘អនោទិស្ស អាចិក្ខតី’’តិ វចនេ.

ធុត្តាទយោតិ អាទិសទ្ទេន ចោរាទយោ សង្គណ្ហាតិ. សាតិ អាចិក្ខនា. តន្តិ អាចិក្ខនំ. តេសន្តិ គាមទារកាទីនំ. ទណ្ឌន្តិ ធនទណ្ឌំ. គីវា ហោតីតិ ឥណំ ហោតិ. អធិប្បាយេ សតិបីតិ យោជនា. តស្សាតិ អនាចារំ ចរន្តស្ស.

កេវលំ ហីតិ កេវលមេវ. តន្តិ រក្ខំ. ការកេតិ អនាចារស្ស ការកេ. តេស+?ន្តិ ការកានំ.

តេសន្តិ ហរន្តានំ. ‘‘អនត្ថកាមតាយា’’តិ ឥមិនា ភយាទិនា វុត្តេ នត្ថិ ទោសោតិ ទស្សេតិ. ហីតិ លទ្ធទោសជោតកោ. អត្តនោ វចនករំ…បេ… វត្តុំ វដ្ដតីតិ អត្តនោ វចនំ អាទិយិស្សតីតិ វុត្តេ វចនំ អនាទិយិត្វា ទណ្ឌេ គហិតេបិ នត្ថិ ទោសោ ទណ្ឌគហណស្ស បដិក្ខិត្តត្តា. ទាសទាសីវាបិអាទីនន្តិ អាទិសទ្ទេន ខេត្តាទយោ សង្គយ្ហន្តិ.

វុត្តនយេនេវាតិ អតីតំ អារព្ភ អាចិក្ខនេ វុត្តនយេន ឯវ. ‘‘អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ ឥមិនា អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនំ ទស្សេតិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ បុច្ឆាយ អតីតេ កតបុព្ពំ បុច្ឆតិ. សាបីតិ បិសទ្ទោ វុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា.

វោហារិកា ទណ្ឌេន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ទណ្ឌេន្តីតិ វធទណ្ឌេន ច ធនទណ្ឌេន ច អាណំ ករោន្តិ.

យោ ចាយន្តិ យោ ច អយំ. ភិក្ខុនីនំ យោ អយំ នយោ វុត្តោ, ឯសេវ នយោ ភិក្ខូនម្បិ នយោតិ យោជនា. ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ វុត្តវចនមេវ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘ភិក្ខុនោបិ ហី’’តិអាទិ. ‘‘តថា’’តិឥមិនា ‘‘ឱទិស្សា’’តិបទំ អតិទិសតិ. តេ ចាតិ តេ ច វោហារិកា. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វាតិ. បឋមំ.