២. រតនសិក្ខាបទំ

៥០២. ទុតិយេ បមុស្សិត្វាតិ សតិវិប្បវាសេន បមុស្សិត្វា. បុណ្ណបត្តន្តិ តុដ្ឋិទាយំ. តញ្ហិ មនោរថបុណ្ណេន បត្តព្ពភាគត្តា ‘‘បុណ្ណបត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្ស សរូបំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សតតោ បញ្ច កហាបណា’’តិ. ឥធ បន កហាបណានំ បញ្ចសតត្តា បញ្ចវីសកហាបណា អធិប្បេតា. អាភរណសទ្ទស្ស អលង្ការសទ្ទេន បរិយាយភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘អលង្ការ’’ន្តិ. ‘‘មហាលតំ នាមា’’តិ ឥមិនា ន យោ វា សោ វា អលង្ការោ, អថ ខោ វិសេសាលង្ការោតិ ទស្សេតិ. មហន្តានិ មាលាកម្មលតាកម្មានិ ឯត្ថាតិ មហាលតា. លតាគហណេន ហិ មាលាបិ គហិតា. នវហិ កោដីហិ អគ្ឃំ ឥមស្សាតិ នវកោដិអគ្ឃនកំ, នវកោដិសង្ខាតំ អគ្ឃំ អរហតីតិ វា នវកោដិអគ្ឃនកំ.

៥០៤. អន្តេ សមីបេ វសនសីលត្តា បរិចារិកោ ‘‘អន្តេវាសី’’តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘បរិចារិកោ’’តិ.

៥០៦. ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតាតិ ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតា. សង្ឃ…បេ… នវកម្មានំ អត្ថាយ ឧគ្គណ្ហន្តស្ស វា ឧគ្គណ្ហាបេន្តស្ស វា ទុក្កដន្តិ យោជនា. អវសេសន្តិ ជាតរូបរជតតោ អវសេសំ. មាតុកណ្ណបិឡន្ធនតាលបណ្ណម្បីតិ មាតុយា កណ្ណេ បិឡន្ធិតតាលបណ្ណម្បិ, បដិសាមេន្តស្សាតិ សម្ពន្ធោ.

‘‘កប្បិយភណ្ឌំ ហោតី’’តិ ឥមិនា អកប្បិយភណ្ឌំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. ឥទន្តិ ភណ្ឌំ. បលិពោធោ នាមាតិ អត្តនោ បលិពោធោ នាម. ឆន្ទេនបីតិ វឌ្ឍកីអាទីនំ ឆន្ទហេតុនាបិ. ភយេនបីតិ រាជវល្លភានំ ភយហេតុនាបិ. ពលក្ការេនាតិ ករណំ ការោ, ពលេន ការោ ពលក្ការោ, តេន, ពលក្ការោ ហុត្វា បាតេត្វាតិ អត្ថោ.

តត្ថាតិ មហារាមេ. យត្ថាតិ យស្មិំ ឋានេ, សង្កា ឧប្បជ្ជតីតិ សម្ពន្ធោ. មហាជនសញ្ចរណដ្ឋានេសូតិ ពហូនំ ជនានំ សញ្ចរណសង្ខាតេសុ ឋានេសុ. នគហេតព្ពស្ស ហេតុំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បលិពោធោ ន ហោតី’’តិ. យស្មា បលិពោធោ ន ហោតិ, តស្មា ន គហេតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. ឯកោតិ ឯកោ ភិក្ខុ បស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. ឱក្កម្មាតិ ឱក្កមិត្វា.

រូបសទ្ទោ ភណ្ឌបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ភណ្ឌ’’ន្តិ. ភណ្ឌំ រូបំ នាមាតិ យោជនា. ភណ្ឌិកន្តិ ភណ្ឌេន និយុត្តំ បុដកំ. គណេត្វាតិ គណនំ កត្វា. និមិត្តន្តីតិ ឯត្ថ ឥតិសទ្ទោ នាមបរិយាយោ. លញ្ឆនាទិ និមិត្តំ នាមាតិ ហិ យោជនា. លញ្ឆនាទីតិ អាទិសទ្ទេន នីលបិលោតិកាទយោ សង្គណ្ហាតិ. លាខាយាតិ ជតុនា.

បតិរូបា នាម ឥធ លជ្ជិកុក្កុច្ចកាតិ អាហ ‘‘លជ្ជិនោ កុក្កុច្ចកា’’តិ. ថាវរន្តិ ជង្គមា អញ្ញំ ថាវរំ. អទ្ធុនោតិ កាលស្ស. សមាទបេត្វាតិ អញ្ញេ សមាទបេត្វា. ឧទ្ទិស្ស អរិយា តិដ្ឋន្តិ, ឯសា អរិយាន យាចនា’’តិ (ជា. ១.៧.៥៩) វុត្តនយេន យាចិត្វាតិ អត្ថោ.

៥០៧. រតនសម្មតន្តិ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគន្តិ. ទុតិយំ.