២. វិលេខនសិក្ខាបទំ

៤៣៨. ទុតិយេ វិនយេ បដិសំយុត្តា កថា វិនយកថាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិនយកថា នាមា’’តិអាទិ. តន្តិ វិនយកថំ. បទភាជនេន វណ្ណនា វិនយស្ស វណ្ណោ នាមាតិ យោជនា. តន្តិ វិនយស្ស វណ្ណំ. បរិយាបុណនំ បរិយត្តិ, វិនយស្ស បរិយត្តិ វិនយបរិយត្តិ, វិនយបរិយត្តិសង្ខាតំ មូលមស្ស វណ្ណស្សាតិ វិនយបរិយត្តិមូលកោ, តំ. វិនយធរោ លភតីតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ វិត្ថារោ. តេ សព្ពេ ភគវា ភាសតីតិ សម្ពន្ធោ. ហីតិ សច្ចំ.

អស្សាតិ វិនយធរស្ស. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. អលជ្ជិតាតិអាទីសុ ករណត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. អលជ្ជិតាយាតិ ហិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘កថំ អលជ្ជិតាយា’’តិអាទិ. ចាតិ សច្ចំ. ‘‘សញ្ចិច្ចា’’តិ បទំ តីសុ វាក្យេសុ យោជេតព្ពំ. សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ បរិគូហតិ, សញ្ចិច្ច អគតិគមនញ្ច គច្ឆតីតិ អត្ថោ. មន្ទោតិ ពាលោ. មោមូហោតិ អតិសម្មូឡ្ហោ. វិរាធេតីតិ វិរជ្ឈាបេតិ. កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេតិ ‘‘កប្បតិ នុ ខោ, នោ’’តិ វិនយកុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ. អយំ បនាតិ អយំ បុគ្គលោ បន វីតិក្កមតិយេវាតិ សម្ពន្ធោ. អច្ឆមំសេន សូករមំសស្ស វណ្ណសណ្ឋានេន សទិសត្តា, ទីបិមំសេន ច មិគមំសស្ស សទិសត្តា វុត្តំ ‘‘អច្ឆមំសំ សូករមំស’’ន្តិអាទិ.

អាបត្តិំច សតិសម្មោសាយាតិ ឯត្ថ ចសទ្ទោ អវុត្តវាក្យសម្បិណ្ឌនត្ថោ, កត្តព្ពញ្ច ន ហិ ករោតីតិ អត្ថោ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

ឯវំ អវិនយធរស្ស ទោសំ ទស្សេត្វា វិនយធរស្ស គុណំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិនយធរោ បនា’’តិអាទិ. សោតិ វិនយធរោ. ហីតិ វិត្ថារោ. បរូបវាទន្តិ បរេសំ ឧបវាទំ. សុទ្ធន្តេតិ សុទ្ធស្ស កោដ្ឋាសេ. តតោតិ បតិដ្ឋានតោ បរន្តិ សម្ពន្ធោ. អស្សាតិ វិនយធរស្ស. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ. អស្សាតិ វិនយធរស្ស. កុក្កុច្ចបកតានន្តិ កុក្កុច្ចេន អភិភូតានំ. សោតិ វិនយធរោ. តេហីតិ កុក្កុច្ចបកតេហិ. សង្ឃមជ្ឈេ កថេន្តស្ស អវិនយធរស្សាតិ យោជនា. តន្តិ ភយំ សារជ្ជំ.

បដិបក្ខំ, បដិវិរុទ្ធំ វា អត្ថយន្តិ ឥច្ឆន្តីតិ បច្ចត្ថីកា, ណ្យសទ្ទោ ពហុលំ កត្តាភិធាយកោ, អត្តនោ បច្ចត្ថិកា អត្តបច្ចត្ថិកា. តត្ថាតិ ទុវិធេសុ បច្ចត្ថិកេសុ. ឥមេតិ មេត្តិយភុម្មជកវឌ្ឍលិច្ឆវិនោ. អញ្ញេបិ យេ វា បន ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ. អរិដ្ឋភិក្ខុ ច កណ្ដកសាមណេរោ ច វេសាលិកវជ្ជិបុត្តកា ច អរិដ្ឋ…បេ… វជ្ជីបុត្តកា. តេ ច សាសនបច្ចត្ថិកា នាមាតិ សម្ពន្ធោ. បរូបហារោ ច អញ្ញាណោ ច កង្ខាបរវិតរណោ ច បរូ…បេ… វិតរណា. តេ អាទយោ យេសំ វាទានន្តិ បរូ…បេ… វិតរណាទយោ. តេ ឯវ វាទា ឯតេសន្តិ បរូ…បេ… វិតរណាទិវាទា. តេ ច សាសនបច្ចត្ថិកា នាមាតិ សម្ពន្ធោ. អពុទ្ធសាសនំ ពុទ្ធសាសនន្តិ វត្វា កតបគ្គហា មហាសង្ឃិកាទយោ ច សាសនបច្ចត្ថិកា នាមាតិ យោជនា. កង្ខាបរវិតរណាទីតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន កថាវត្ថុបករណេ អាគតា វាទា សង្គយ្ហន្តិ. មហាសង្ឃិកាទយោតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន ទីបវំសេ អាគតា គណា សង្គយ្ហន្តិ. អាទិម្ហិ ‘‘វិបរីតទស្សនា’’តិ បទំ សព្ពបទេហិ យោជេតព្ពំ. ‘‘សហធម្មេនា’’តិ បទស្សត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សហ ការណេនា’’តិ. យថាតិ យេនាការេន និគ្គយ្ហមានេតិ សម្ពន្ធោ.

តត្ថាតិ តិវិធេសុ សទ្ធម្មេសុ. មហាវត្តានិ សន្តិ, អយំ សព្ពោតិ យោជនា. ចត្តារិ ផលានិ ចាតិ លិង្គវិបល្លាសេន យោជេតព្ពំ. ឯត្ថ ចការេន អភិញ្ញាបដិសម្ភិទា សង្គហិតា តាសម្បិ អធិគមសាសនភាវតោ.

តត្ថាតិ តិវិធេសុ សទ្ធម្មេសុ. កេចិ ថេរាតិ ធម្មកថិកា កេចិ ថេរា. ‘‘យោ ខោ’’តិ កណ្ឋជទុតិយក្ខរេន បឋិតព្ពោ. បោត្ថកេសុ បន ‘‘យោ វោ’’តិ វការេន បាឋោ អត្ថិ, សោ អយុត្តោ. កស្មា? ‘‘សោ វោ’’តិ បរតោ វុត្តត្តា, ឯកស្មិំ វាក្យេ ទ្វិន្នំ សមានសុតិសទ្ទានំ អយុត្តត្តា ច. កេចិ ថេរាតិ បំសុកូលិកា កេចិ ថេរា អាហំសូតិ សម្ពន្ធោ. ឥតរេ បន ថេរាតិ ធម្មកថិកថេរេហិ ច បំសុកូលិកថេរេហិ ច អញ្ញេ ថេរា. តេតិ បញ្ច ភិក្ខូ ករិស្សន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ជម្ពុទីបស្ស បច្ចន្តេ តិដ្ឋតីតិ បច្ចន្តិមោ, តស្មិំ. ជម្ពុទីបស្ស មជ្ឈេ វេមជ្ឈេ តិដ្ឋតីតិ មជ្ឈិមោ. អថ វា មជ្ឈានំ សុទ្ធានំ ពុទ្ធាទីនំ និវាសោ មជ្ឈិមោ, តស្មិំ. វីសតិ វគ្គា ឥមស្សាតិ វីសតិវគ្គោ, សោយេវ គណោ វីសតិវគ្គគណោ, តំ. ឯវន្តិអាទិ និគមនំ.

តស្សាធេយ្យោតិ តស្សាយត្តោ, តស្ស សន្តកោតិ វុត្តំ ហោតិ. បវារណា អាធេយ្យា, សង្ឃកម្មំ អាធេយ្យំ, បព្ពជ្ជា អាធេយ្យា, ឧបសម្បទា អាធេយ្យាតិ យោជនា.

យេបិ ឥមេ នវ ឧបោសថាតិ សម្ពន្ធោ. យាបិ ច ឥមា នវ បវារណាយោតិ យោជនា. តស្សាតិ វិនយធរស្ស. តាសន្តិ នវបវារណានំ.

យានិបិ ឥមានិ ចត្តារិ សង្ឃកម្មានីតិ យោជេតព្ពំ. ឯត្ថ ច តានិ វិនយធរាយត្តានេវាតិ បាឋសេសោ អជ្ឈាហរិតព្ពោ.

យាបិ ច អយំ បព្ពជ្ជា ច ឧបសម្បទា ច កាតព្ពាតិ យោជនា. ហីតិ សច្ចំ. អញ្ញោតិ វិនយធរតោ បរោ. សោ ឯវាតិ វិនយធរោ ឯវ. ‘‘ឧបជ្ឈ’’ន្តិ ធាតុកម្មំ, ‘‘សាមណេរេនា’’តិ ការិតកម្មំ ឧបនេតព្ពំ. ឯត្ថ ចាតិ ឧបោសថាទីសុ ច. និស្សយទានញ្ច សាមណេរូបដ្ឋានញ្ច វិសុំ កត្វា ទ្វាទសានិសំសេ លភតីតិបិ សក្កា វត្តុំ.

វិសុំ វិសុំ កត្វាតិ ‘‘បញ្ចាតិ ច…បេ… ឯកាទសា’’តិ ច កោដ្ឋាសំ កោដ្ឋាសំ កត្វា, សត្ត កោដ្ឋាសេ កត្វា ភាសតីតិ អធិប្បាយោ. ថោមេតីតិ សម្មុខា ថោមេតិ. បសំសតីតិ បរម្មុខា បសំសតិ. ‘‘ឧគ្គហេតព្ព’’ន្តិបទស្សត្ថំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បរិយាបុណិតព្ព’’ន្តិ. អទ្ធនិ ទីឃេ សាធូតិ អទ្ធនិយំ អទ្ធក្ខមំ អទ្ធយោគ្យន្តិ អត្ថោ សាធុអត្ថេ និយបច្ចយោ (មោគ្គល្លានេ ៤.៣៣.៧៣).

ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច ពហូ តេ ភិក្ខូ បរិយាបុណន្តីតិ យោជនា.

៤៣៩. ‘‘ឧទ្ទិស្សមានេ’’តិ បទស្ស កម្មរូបត្តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ឧទ្ទិសិយមានេ’’តិ. សោ បនាតិ បាតិមោក្ខោ បន. យស្មា ឧទ្ទិស្សមានោ នាម ហោតិ, តស្មាតិ យោជនា. ឧទ្ទិសន្តេ វាតិ ឧទ្ទិសិយមានេ វា. ឧទ្ទិសាបេន្តេ វាតិ ឧទ្ទិសាបិយមានេ វា. អន្តសទ្ទោ ហិ មានសទ្ទការិយោ. យោតិ ភិក្ខុ. នន្តិ តំ បាតិមោក្ខំ. ចសទ្ទោ ខុទ្ទានុខុទ្ទកបទស្ស ទ្វន្នវាក្យំ ទស្សេតិ, បុព្ពបទេ កការលោបោ ទដ្ឋព្ពោ. តេសន្តិ ខុទ្ទានុខុទ្ទាកានំ. ហីតិ សច្ចំ. ឯតានីតិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ. យេតិ ភិក្ខូ. ‘‘យាវ ឧប្បជ្ជតិយេវ, តាវ សំវត្តន្តិ ឥតិ វុត្តំ ហោតីតិ យោជនា ឥមស្ស នយស្ស បាឋសេសេហិ យោជេតព្ពត្តា. គរុកភាវំ សល្លក្ខេន្តោ លហុកភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថ វា’’តិអាទិ. អតិវិយាតិ អតិ ឥ ឯវ. ឥការោ ហិ សន្ធិវសេន អទស្សនំ គតោ. វិយសទ្ទោ ឯវការត្ថវាចកោ ‘‘វរម្ហាកំ ភុសាមិវា’’តិ ឯត្ថ (ជា. ១.៣.១០៨) ឥវសទ្ទោ វិយ, អតិ ហុត្វា ឯវាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ‘‘ឧបសម្បន្នស្សា’’តិ ឯត្ថ សមីបេ សាមិវចនន្តិ (រុបសិទ្ធិយំ ៣១៦ សុត្តេ) អាហ ‘‘ឧបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ’’តិ. តស្សាតិ ឧបសម្បន្នស្ស. តស្មិន្តិ វិនយេ. វិវណ្ណេតីតិ ន កេវលំ តស្សេវ វិវណ្ណមត្តមេវ, អថ ខោ និន្ទតិយេវាតិ អាហ ‘‘និន្ទតី’’តិ. គរហតីតិ តស្សេវ វេវចនំ. អថ វា និន្ទតីតិ ឧបសម្បន្នស្ស សម្មុខា និន្ទតិ. គរហតីតិ បរម្មុខា គរហតីតិ. ទុតិយំ.